Giải phẫu sinh lý và một số bệnh về cơ xương khớp TS. Nguyễn Tuấn Dũng

Dựa vào hình dạng Xương dài xương ống tay, xương đùi, xương cẳng chân xương ngắn xương đốt sống, xương cổ chân, cổ tay, .... Viêm cơ nhiễm khuẩn chỉ xuất hiện khi cơ bị tổn thương, t

GIẢI PHẨU SINH LÝ VÀ MỘT SỐ BỆNH VỀ

CƠ XƯƠNG KHỚP

TS Nguyễn Tuấn Dũng

Phần 1

ĐẶC ĐIỂM SINH LÝ

CƠ XƯƠNG KHỚP

Bộ xương của người là một cấu trúc do các tế bào xương tạo thành có 2 chức năng chính :

1- XƯƠNG

chức năng cơ học - Bảo vệ

- Nâng đỡ cho cơ thể được thẳng chức năng nội tiết - Tạo máu

- Cân bằng nội môi (trao đổi chất khoáng : Ca, Mg, Phospho,…)

- Lưu trữ chất béo và khoáng chất

1.1 chức năng

Bảo vệ - Che chở - Nâng đỡ

Hồng cầu

Hồng cầu

Tiểu cầu

Tủy xương

Tạo máu

Thận

(Erythropoietin)

Thao đổi chất

Da

Thực phẩm

Chức năng chuyển hóa

Chức năng Thần kinh cơ

Cấu tạo xương

Duy trì nồng độ Ca & Phospho

Gia tăng sự hấp thu Ca &

Phospho

Huy động

Ca dự trữ

Calci + Vitamin D : cấu tạo nên bộ xương và hàm răng

Các yếu tố làm giảm hấp thụ calci

Lối sống Thuốc lá, rượu, cà phê, nước trà (tannin)

Ăn nhiều chất béo (Ca bám vào chất béo không hòa tan và theo phân ra ngoài)

Ít vận động cơ thể Trạng thái tâm lý căng thẳng Thực phẩm có nhiều chất xơ

Phụ nữ ở tuổi mãn kinh (giảm estrogen) Thiếu sinh tố D

Trao đổi chất

 Thai nhi

 Nhi đồng (1 - 3 tuổi)

 Tiền dậy thì và dậy thì (10 – 18 tuổi)

1.2 Phân loai

1.2.1 Dựa vào hình dạng

Xương dài xương ống tay, xương đùi, xương cẳng chân xương ngắn xương đốt sống, xương cổ chân, cổ tay, xương dẹt xương bả vai, xương chậu, xương sọ

1.2.2 Dựa vào đặc tính sinh học

Xương đặc

(cortical bone)

Rất dầy, có mật độ chất khoáng cao và tạo thành lớp ngoài của xương

Xương xốp

(trabecular/cancelleous bone)

Có cấu trúc như một tảng của

tổ ong

1.2.3 Dựa vào vị trí

chẩm, xương thái dương,…

xương hàm trên, hàm dưới,…

XƯƠNG CỘT SỐNG Đốt sống cổ (C) – 7 đốt

Đốt sống ngực (T) – 12 đốt Đốt sống lưng (L) – 5 đốt Đốt sống cùng (S) – 5 đốt

xương cổ tay, xương bàn tay,…

xương cẳng chân, xương bàn chân

1.3 Cấu trúc

Xương được cấu tạo từ 2 loại mô chính đó là chất keo

( sợi collagen ) và chất vôi ( phosphat calci ) Hai mô này được liên kết với nhau rất đặc và cứng tạo thành bộ xương của cơ thể.

2- KHỚP

2.1 Cấu tạo

Nơi tiếp giáp giữa các đầu xương là khớp xương

2- KHỚP

Khớp hoạt

dịch Gồm các xương tứ chi, chuyển động thoải mái.

Được bôi trơn bởi các hoạt dịch của lớp lót trong của xương tiết ra

2.3 Cấu tạo của khớp

Cơ trơn Cơ vận động nội tạng

Cơ tim Cơ vận động tim

Cơ duỗi – Cơ gấp Cơ bụng

Cơ delta

Cơ tứ đầu

Phần 2

MỘT SỐ BỆNH

CƠ XƯƠNG KHỚP

THƯỜNG GẶP

CHẤN THƯƠNG PHẦN MỀM

1 – Đặc điểm : tổn thương da, mô mềm dưới da, có thể kèm

theo tổn thương cân cơ, mạch máu thần kinh.

- Vết thương trầy xước (rửa vết thương, băng vô trùng, KS)

- Vết thương dập nát (băng vô trùng, cầm máu  bệnh viện)

VIÊM CƠ CẤP

Đặc điểm : vi khuẩn, virut hay ký sinh trùn

Các loại vi khuẩn gây viêm cơ thường gặp là tụ cầu (tụ cầu vàng), liên cầu khuẩn, trực khuẩn mủ xanh Các vi khuẩn kị khí ít gặp hơn

Viêm cơ nhiễm khuẩn chỉ xuất hiện khi cơ bị tổn thương, tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập, làm "tổ", phát triển và gây bệnh

cơ thể và gây bệnh

• Các thủ thuật y tế không bảo đảm vô khuẩn : tiêm chích, châm cứu, phẫu thuật,… tạo điều kiện thuận lợi cho sự xâm nhập của vi khuẩn vào cơ thể

người bệnh

Nguyên tắc điều trị viêm cơ cấp :

- Nâng sức đề kháng

- kháng sinh liều cao

- Rạch mủ dẫn lưu

VIÊM CƠ MÃN

Đặc điểm :

- Khởi phát âm ỉ : sốt, khó ở, sụt cân, đau cơ tiếp diễn bởi tình trạng yếu mỏi của các cơ ở toàn thân hoặc khu trú ở vai & đai chậu

- 40% phát ban ở mặt chủ yếu ở mi mắt, gáy sau đó xuất hiện ở chi và thân

- Toàn phát tình trạng yếu mỏi cơ tăng dần, tổn thương da

Nguyên tắc điều trị :

- Liệu pháp corticoid

- Thuốc miễn dịch cyclophosphamid

- Tập luyện giúp phục hồi chức năng

VIÊM XƯƠNG TỦY

Đặc điểm :

Viêm Xương tuỷ tình trạng nhiểm khuẩn xương, do vi khuẩn sinh

mủ gây nên Bệnh thường tổn thương xương dài ở trẻ em và viêm các đốt xương sống ở người lớn.

Bệnh gây hoại tử xương và gãy xương, dẫn đến hạn chế vận

động hoặc tật nguyền, nếu không chữa trị kịp thời

Nguyên nhân :

Vi khuẩn vào xương và gây viêm qua 2 con đường :

- qua đường máu, trực tiếp từ ổ nhiểm khuẩn kế cận

- do vết thương xuyên thấu

Vi khuẩn gây bệnh : Tụ cầu (90%), E.coli, Pseudomonas aeruginosa,

Proteus,…

VIÊM ĐA KHỚP

Viêm đa khớp : dạng thấp, gut, bệnh tự miễn khác,…

VKDT là bệnh viêm mãn tính ở nhiều khớp ngoại biên, bệnh mang tính chất hệ thống, ảnh hưởng tới nhiều cơ quan trong cơ thể (tim, thận, gan, phổi, hệ tạo máu…) chứ không riêng ở khớp VKDT mang tính chất tự miễn do khả năng nhận diện của tế bào miễn dịch bị suy giảm hoặc màng bao hoạt dịch bị thoái hóa trở nên lạ với hệ miễn dịch Ở giai đoạn sau, bệnh nhân đau nhiều hơn, do tổn thương ở khớp gây ra hẹp khe khớp, biến dạng cấu trúc khớp

Viêm đa khớp dạng thấp

Khớp gout cấp

Do sự lắng đọng tinh thể acid uric trong khớp xương

THOÁI HÓA KHỚP

TÁC

Tuổi Thường xuất hiện muộn sau 60 tuổi, diễn tiến chậm tăng dần theo

tuổi

Cơ học sự tích lũy các vi chấn thương làm thay đổi xương dưới sụn , ảnh

hưởng khả năng chịu tải của khớp→ Thoái hóa sụn Thoái khớp liên quan đến nghề nghiệp (khớp cổ chân, khớp gối) …

Gen có vai trò quan trọng trong sinh bệnh học của thoái khớp nguyên

phát cục bộ với nốt Heberden’s (gặp ở nữ gấp 10 lần nam )

Liên quan đến lõa quá sụn khớp ở người trẻ

Sinh hóa Thoái khớp nguyên phát là một bệnh đa yếu tố , tiến triển liên quan

đến: TB sụn, Collagen, proteoglycan, xương dưới sụn và màng hoạt dịch

A Thoái khớp nguyên phát ( lão hóa sun khớp )

TÁC NHÂN BIỂU HIỆN

Chấn thương khớp trước đó

Tiền căn phẫu thuật khớp

Tiêm corticoid trực tiếp vào khớp  gây tổn thương xụn khớp

Viêm Tiền căn viêm khớp dạng thấp, viêm khớp do nhiễm khuẩn

Bệnh về

xương Loạn sản xươngHoại tử xương

Thần kinh mất cảm giác đau→ giảm bảo vệ khớp→ thoái khớp

RL

chuyển hóa

Mãn kinhCushing do dùng corticoid dài ngày

B Thoái khớp thứ phát (gồm những rối loạn làm tổn thương mặt khớp và làm thay đổi sụn đặc trưng của thoái khớp)

LOÃNG XƯƠNG

Loãng xương là hậu quả của sự mất cân bằng

giữa tạo xương và hủy xương

Tạo xươ ng

Hủy xươ ng

Mất xương

 Tiền căn gia đình có gãy xương

Nội khoa  Mãn kinh

Yates AA, et al J Am Diet Assoc

1998;9:699-706.

NIH Consensus Conference JAMA 1994;

272: 1942-8.

Phòng ngừa và điều trị Loãng xương

• Calcium (1200 mg-1500 mg/ngày, chia uống