Chuyên đề hướng dẫn học sinh tự học và ôn thi “phần 1 lịch sử thế giới hiện đại

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP HƯỚNG DẪN HỌC SINH TỰ HỌC VÀ ÔN THI “PHẦN I : LỊCH SỬ THẾ GIỚI HIỆN ĐẠI TỪ NĂM 1945 ĐẾN NĂM 2000” THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRI

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP HƯỚNG DẪN HỌC SINH

TỰ HỌC VÀ ÔN THI “PHẦN I : LỊCH SỬ THẾ GIỚI HIỆN ĐẠI TỪ NĂM 1945 ĐẾN NĂM 2000” THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC

(Chương trình Lịch sử lớp 12, THPT)

Nhóm: Phương pháp dạy học

Môn: Lịch sử

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG THPT

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Một số phương pháp hướng dẫn học sinh tự học và ôn thi Phần 1: Lịch sử thế giới hiện đại từ năm 1945 đến năm 2000”

theo định hướng phát triển năng lực

1

2 Mục đích nghiên cứu

3 Đối tượng nghiên cứu và phạm

vi đề tài

4 5 6 7

Nhiệm vụ nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu

Đóng góp của sáng kiến kinh nghiệm

Cấu trúc sáng kiến kinh nghiệm

PHẦN 2 NỘI DUNG

Chương 1 Cơ sở lí luận và thực tiễn của vấn đề nghiên cứu

phiếu hướng dẫn học tập

.8 Hướng dẫn học sinh ghi nhớ sự kiện lịch sử

.8.1 Sử dụng bảng niên biểu.8.2 Sơ đồ tư duy

3434384141414242434648

Chương 3 Thực nghiệm sư phạm

33333

.1 Mục đích thực nghiệm sư phạm.2 Đối tượng và nhiệm vụ thực nghiệm

sư phạm.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm.4 Nội dung thực nghiệm sư phạm.5 Kết quả thực nghiệm sư phạm

PHẦN 3 KẾT LUẬN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG ĐỀ TÀI

Từ viết đầy đủ

Chương trìnhChủ nghĩa xã hội

Chủ nghĩa tư bản

Công nghệ thông tin

Dạy học

Từ viết tắt

CTCNXHCNTBCNTTDHĐánh

Phụ lục

PPPPDHP.LụcTNSPTHPTSGKSĐTD

Thực nghiệm sư phạm

Trung học phổ thông

Sách giáo khoa

Sơ đồ tư duy

6

PHẦN 1 ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Lí do chọn đề tài

Lịch sử không chỉ đóng vai trò quan trọng trong đời sống xã hội

mà thông quamôn học còn góp phần giáo dục, hình thành phꢀm chất, lòng yêu nước, yêu CNXH,

biết suy nghĩ độc lập, hành động tập thể, có tổ chức, phát triển tối

đa tinh thần chủđộng đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ tổ quốc XHCN Dạy và học tốt bộ môn

Lịch sử nhꢀm góp phần vào thực hiện mục tiêu chiến lược của Đảng

môn Lịch sử được kiểm tra, đánh giá theo hình thức trắc nghiệm khách quan và nꢀm

trong tổ hợp môn xã hội: Sử - Địa – Giáo dục công dân trong kỳ thi THPT Quốc gia

cho học sinh lớp 12 Sự thay đổi của Bộ giáo dục và Đào tạo đã tạo nên một sự

chuyển biến trong việc ôn tập và thi THPT Quốc gia nói chung và bộ môn Lịch sử nói

riêng Vấn đề đặt ra là cần tìm cách dạy và hướng dẫn học sinh cách

tự học và ôn tậptheo phương pháp thi trắc nghiệm mới theo định hướng phát triển năng lực, không

làm giảm giá trị của bộ môn Lịch sử mà có thể đạt được cả 2 mục tiêu

“đổi mới - hiện đại phù hợp” và “truyền thống - giá trị lịch sử” trong giáo dục và giáo dưỡng ở

hiện đại theo phương pháp trắc nghiệm khách quan

Là một giáo viên trực tiếp dạy học lịch sử, tôi đã luôn trăn trở tìm kiếm phương

pháp để hướng dẫn học sinh phát huy vai trò tự học và tự nghiên cứu phát triển tư

duy, phát huy tính tích cực và năng lực nhận thức độc lập Đó vừa là mục đích vừa là

đòi hỏi cấp thiết của giáo dục Việt Nam hiện nay theo tinh thần Nghị quyết TƯ 29

“Đổi mới căn bản và toàn diện” chuyển dạy học từ truyền thụ kiến thức một chiều

sang phát triển phꢀm chất và kĩ năng người học, từ dạy truyền thụ kiến thức sang tổ

chức hoạt động học và hướng dẫn phương pháp tự học cho học sinh.Thông qua quá

trình học tập dưới sự chỉ đạo của giáo viên, học sinh sẽ tích cực, chủ động cải biến

chính mình

1

Trên cơ sở kinh nghiệm giảng dạy, tham gia các lớp tập huấn của Sở giáo dục

đào tạo, quá trình nghiên cứu đề thi của Bộ, cách ra đề và làm bài thi trắc nghiệm

Trong thực tế quá trình giảng dạy khối 12 tôi mạnh dạn lựa chọn

đề tài: Một số

phương pháp hướng dẫn học sinh tự học và ôn thi “Phần 1: Lịch sử thế giới hiện đại

từ năm 1945 đến năm 2000” theo định hướng phát triển năng lực (Chương trình Lịch

sử lớp 12, THPT) để tổ chức cho học sinh hoạt động hình thành kiến thứcmới và hoạt

động luyện tập, vận dụng kiến thức một cách tích cực và chủ động Gắn kiến thức với

thực tiễn và luyện tập làm bài thi trắc nghiệm, thực hiện mục tiêu định hướng phát

triển năng lực người học Qua thực tế kết quả học tập và thi định kì, kiểm tra thường

xuyên của học sinh đều tiến bộ và đưa lại hiệu quả rõ rệt, tình cảm, nhận thức và kết

quả thi được nâng cao hơn Hy vọng, đề tài đóng góp một phần nhỏ vào việc nâng cao

chất lượng hiệu quả dạy học môn Lịch sử trong trường phổ thông hiệnnay Đồng thời

giúp các em học sinh 12 giảm áp lực học tập và đạt kết quả cao trong kỳ thi THPT

ôn tập và giải quyết vấn đề liên quan đến lịch sử thế giới hiện đại

Xây dựng một hệ thống tài liệu cho các em trong quá trình ôn tập cho kỳ thi

THPT Quốc gia phần lịch sử thế giới hiện đại chính xác, ngắn gọn, hiệuquả 3

- Đối tượng nghiên cứu và phạm vi đề tài

Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 08 năm 2017 đến tháng

3 năm 2021Địa điểm: Trường THPT Quỳnh Lưu 2, Nghệ An

Đối tượng nghiên cứu: Một số giáo viên và học sinh khối 12 trung học phổ

thông trên địa bàn huyện Quỳnh Lưu và Thị xã Hoàng Mai, Nghệ An

Phạm vi nội dung thực hiện nghiên cứu của đề tài là Lịch sử thế giới hiện đại

từ năm 1945-2000 nꢀm trong chương trình học và thi THPT Quốc gia hiện hành

Nhiệm vụ nghiên cứu

Đề thực hiện mục đích của đề tài, đề tài tập trung giải quyết các vấn đề sau :

Nghiên cứu đề thi minh họa và chính thức THPT Quốc gia của

- Tổ chức dạy thực nghiệm, khảo sát sau đó đánh giá, rút kinh nghiệm trong tổ

- Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp logic và phương pháplịch sử

Phương pháp thu thập, nghiên cứu tài liệu

Phương pháp phân tích, tổng hợp,

so sánhPhương pháp quan sát

Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Phương pháp điều tra, khảo sát

-6 Đóng góp của sáng kiến kinh nghiệm

Thực hiện đề tài này đã góp phần tháo gỡ khó khăn cho giáo viên và học sinh

về cách dạy và cách học, ôn tập phần lịch sử thế giới hiện đại.Về phía học sinh: những công thức học lịch sử giúp học sinh

vận dụng trongquá trình học và ôn tập dễ dàng hơn phần lịch sử thế giới hiện đại Các phương pháp

này giúp học sinh trút được gánh nặng về việc học và ghi nhớ lịch sử như cũ Đồng

thời cũng không còn lúng túng và bỡ ngỡ khi học và làm thi trắc nghiệm Từ đó nâng

cao chất lượng và hiệu quả môn học

Về phía giáo viên, đề tài là tài liệu hỗ trợ trong quá trình tổ chức dạy học, ôn

tập và ra đề thi trắc nghiệm rất thiết thực để nâng cao năng lực chuyên môn và nghiệp

vụ 7 Cấu trúc sáng kiến kinh nghiệm

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, Nội dung của

sáng kiến kinh nghiệm được trình bày trong 3 chương :Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của vấn đề

nghiên cứuChương 2: Một số phương pháp hướng dẫn học sinh ôn tập

“Phần 1: Lịch sửthế giới hiện đại từ năm 1945 đến năm 2000”Chương 3: Thực nghiệm sư

phạm

3

PHẦN 2 NỘI DUNG Chương 1 Cơ sở lí luận và thực tiễn của vấn đề nghiên cứu

1.1 Cơ sở lí luận

Đổi mới phương pháp dạy học truyền thụ truyền thống sang dạy học tích cực

phát huy vai trò của người học và đổi mới hình thức thi truyền thống

tự luận sang trắcnghiệm khách quan thì bản chất vấn đề phương pháp cơ bản dạy học môn Lịch sử đều

không thay đổi về bản chất mà chỉ thay đổi hình thức cho phù hợp thực tiễn Vị trí và

giá trị giáo dục, giáo dưỡng của bộ môn Lịch sử trường phổ thông vẫn hết sức quan

trọng và phải được giữ nguyên Thi trắc nghiệm khách quan theo tổ hợp môn thi xã

hội đối với môn sử không thể làm giảm và thay đổi vai trò môn sử trong giáo dục phổ

thông Với chức năng “ Truyền thụ cho học sinh ý nghĩa của quá khứ và sự tiếp

tục trong hiện tại, dẫn dắt học sinh hiểu vai trò con người trong cộng đồng và vai trò của cộng đồng thế giới nói chung ” ( Unesco ) Vì thế, các khóa trình lịch sử thể hiện đầy

đủ và giúp học sinh nhận thức sâu sắc về cuộc sống lao động và đấu tranh của nhân

dân và các dân tộc trên thế giới trong quá khứ, phản ánh những tấm gương đạo đức ,

những tấm gương cao đꢀp của quần chúng nhân dân – chủ nhân của lịch sử nhꢀm

trang bị cho học sinh hệ thống những kiến thức cơ bản, cần thiết về lịch sử dân tộc và

lịch sử thế giới để hình thành thế giới quan khoa học Để đạt mục tiêu đổi mới kiểm

tra đánh giá theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh, Bộ

đã lựa chọn hìnhthức thi trắc nghiệm khách quan có nhiều lựa chọn yêu cầu học sinh phải có quá trình

tư duy và phân tích để lựa chọn đáp án đúng nhất đảm bảo việc dạy- học – thi lịch sử

của giáo viên và học sinh mang tính khái quát tư duy lô gic, tuân thủ quy luật vận

động của lịch sử và những giá trị bài học của quá khứ phải được thực hiện hiệu quả

hơn theo hướng phát huy vai trò tự học của học sinh

Vấn đề tự học và ôn thi phát huy tính tích cực của học sinh là vấn

cao được chất lượng và hiệu quả

Tự học và ôn thi của học sinh trong quá học tập của học sinh đó

là việc các emđộc lập hoàn thành những nhiệm vụ được giao với sự giúp đỡ, hướng dẫn, kiểm tra

của giáo viên Việc tự học của học sinh bao gồm cả việc tập dượt nghiên cứu (tìm tòi,

nghiên cứu từng phần) Qua đó các em tự nắm vững kiến thức lịch

sử có hệ thốngmột cách chính xác, vững chắc, được suy nghĩ nhận thức sâu sắc

và và có thể vậndụng một cách thành thạo

4

Hoạt động tự học và ôn thi của học sinh về Lịch sử cần phải được tiến hành

trên cơ sở khoa học và có tính hệ thống về phương pháp, có chủ đích

và đáp ứng mụctiêu giáo dưỡng và giáo dục của bộ môn Lịch sử đối với học sinh trong mục tiêu giáo

dục nói chung và vấn đề chính là phù hợp nhất với hình thức thi hiện hành để các em

có kĩ năng học, ôn thi đạt kết quả cao nhất Chất lượng của giáo dục được lượng hóa ở

điểm số, phương pháp tốt hay không phù hợp được thể hiện rõ ở kết quả thi THPT

quốc gia của học sinh Vì thế cần có sự hướng dẫn và tổ chức của giáo viên bꢀng hệ

thống phương pháp và kĩ năng dựa trên cơ sở khoa học lịch sử và phương pháp luận

bộ môn Thông qua đó, trang bị cho học sinh về phương pháp và kĩ năng tự học, tự

lĩnh hội kiến thức và rꢀn luyện kĩ năng làm bài thi theo trắc nghiệm

và mục tiêu pháttriển phꢀm chất năng lực để có kết quả học tập và hiệu quả dạy họccao nhất Tránh

những sai lầm trong nhận thức về cách học và thi trắc nghiệm: việc chỉ giới hạn hoạt

động nhận thức của học sinh ở việc ghi nhớ một số điểm cơ bản, tóm tắt sơ lược nội

dung sách giáo khoa, giải thích một số sự kiện chung chung mà không biết cụ thể về

sự kiện và học cách thuộc lòng theo bài thầy cho sẵn không thể rút rađặc điểm và quy

kiến thức và có những ý kiến nhận xét, phán đoán riêng

Hướng dẫn và tổ chức cho học sinh phương pháp tự học và ôn thi sẽ giúp học

sinh tự tiến hành tổ chức học một cách hứng thú say mê và có ý thức trách nhiệm và

tinh thần lao động cần cù Giúp học sinh không chỉ nắm vững, hiểu sâu kiến thức mà

còn hình thành ở các em tư cách phꢀm chất của người lao động, kiênnhẫn, tự tin và

sáng tạo

11

.2 Cơ sở thực tiễn

.2.1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

Từ năm học 2016 – 2017 Bộ giáo dục thực hiện đổi mới mạnh

mẽ chuyển từhình thức thi tự luận truyền thống sang thi trắc nghiệm khách quan đối với bộ môn

Sử, do đó giáo viên và học sinh cần có sự thay đổi về mặt phương pháp và tổ chức

học, ôn tập So với hình thức tự luận thì hình thức trắc nghiệm kháchquan về mặt

kiến thức sẽ khó khăn hơn vì không thể bỏ sót kiến thức, không thể nhớ đại khái mà

phải tuyệt đối chính xác Sách giáo khoa đã có đổi mới nhưng còn nặng và quá ôm

đồm về kiến thức, nhiều sự kiện, khái niệm và quy luật, bài học học sinh cần phải nắm,

5

nhớ, hiểu, vận dụng Tuy nhiên, thời lượng quá ít: Lịch sử thế giới hiện đại lớp 12 chỉ

được tiến hành học trong 14 tiết với 11 bài học, nội dung kiến thức cảlịch sử thế giới

từ năm 1945 - 2000 Chủ yếu thiết kế là bài cung cấp kiến thức, ôn tập ít, thiếu thực

hành nên từ trước đến nay học sinh chủ yếu học tập thụ động, những kiến thức vụn

vặt, máy móc, chưa có công thức nào phổ biến mang tính chất thuộc tính chung của các

vến đề lịch sử để học sinh có thể vận dụng vào giải các bài tập lịch

sử trong quá trìnhhọc để nâng cao chất lượng học và kết quả thi Việc học tập thiếu rꢀnluyện kĩ năng tư

duy sẽ rất khó học, khó nhớ mà lại rất dễ quên Chính vì thế việc nghiên cứu đưa ra

công thức chung giải quyết vấn đề lịch sử theo hình thức thi trắc nghiệm mới là đòi hỏi

cấp thiết để giảm áp lực cho học sinh và nâng cao chất lượng dạy học và kết quả thi

THPT Quốc gia môn Sử

Mặt khác, với phương pháp thi mới theo Tổ hợp môn nên số lượng môn học thi

nhiều hơn, quỹ thời gian có hạn mà còn nhiều hoạt ngoài giờ lên lớp…Vì thế học sinh

không thể học thêm tất cả các môn, đối với môn Lịch sử lại càng ít Chủ yếu ôn thi tốt

nghiệp THPT Quốc gia chỉ có thể giúp các em hệ thống kiến thức,

kinh nghiệm giảng dạy tôi đã tìm tòi và tìm cách đổi mới cho phù hợp

và mang lại hiệuquả 1.2.2 trên địa bànThực trạng ôn thi THPT môn Lịch sử ở các trường THPT Quỳnh Lưu – Hoàng Mai

Địa điểm.

*

GV tiến hành khảo sát, điều tra ở các trường THPT trên địa bàn huyện Quỳnh

Lưu, thị xã Hoàng Mai (Nghệ An)* Đối tượng khảo sát

- Về phía giáo viên: Tiến hành lấy ý kiến của 10 giáo viên Lịch

sử tại cáctrường THPT trên địa bàn huyện Quỳnh Lưu và thị xã Hoàng Mai, Nghệ An- Về phía học sinh: Tiến hành lấy ý kiến của 150 em HS lớp 10 tại

các trườngTHPT trên địa bàn huyện Quỳnh Lưu (THPT Quỳnh Lưu 1, THPT QuỳnhLưu 2), thị

xã Hoàng Mai (THPT Hoàng Mai)* Kế hoạch

Tác giả chuꢀn bị các mẫu phiếu điều tra, các bảng hỏi đối với

GV và HS (XemP.lục 1)* Nội dung điều tra, khảo sát

6

- Việc điều tra, khảo sát đối với GV tập trung vào các nội dung sau:

+ Tình hình tự học và ôn thi của học sinh tại đơn vị trường đang thực hiện

điều tra + Các phương pháp được sử dụng trong quá trình ôn thi phần Lịch

nội dung sau:

+ Suy nghĩ của các em về tình hình dạy học, ôn tập phần Lịch sử thế giới hiện

đại

+++

Tính hứng thú của các em đối với các phương pháp dạy học hiện nay

Hiệu quả mà phương pháp tự học và ôn thi mang lại cho các em

Đề xuất, mong muốn của các em trong việc tổ chức dạy học

và ôn thi phần

Lịch sử thế giới hiện đại * Kết quả điều tra, khảo sát:

Về phía GV:

-Với câu hỏi số 1: Theo thầy (cô), việc hướng dẫn học sinh tự học và ôn

thi phần lịch sử thế giới hiện dại là: Hầu hết các giáo viên được hỏi đều ý thức được

tầm quan trọng của việc đổi mới phương pháp dạy học bộ môn, trong đó có việc sử

dụng phương pháp hướng dẫn học sinh tự học và ôn thi, 90% GV được khảo sát đều

cho rꢀng cần thiết, 10% GV được khảo sát cho rꢀng rất cần thiết và0% GV được

khảo sát cho rꢀng là không cần thiết

Với câu hỏi số 2: Trong thực tiễn dạy học phần lịch sử thế giới hiện đại,

hoạt động tổ chức học sinh tự học và ôn tập có vai trò như thế nào đối với việc tiếp thu kiến thức của học sinh: 80% GV được hỏi (8/10) lựa chọn có vai trò rất quan trọng,

0% GV (0/10) Không quan trọng, học sinh tự biết cách học và ôn tập phù hợp và 20%

GV (2/10) Tùy thuộc vào nội dung chương

trình.Với câu hỏi số 3: Thầy (cô) gặp những khó khăn gì khi hướng dẫn học

Với câu hỏi số 4: Thầy (cô) đánh giá như thế nào đối với phần lịch sử

thế giới hiện đại từ năm 1945 – 2000 trong quá trình dạy học và ôn thi cho học sinh tại đơn vị công tác? Cô Phan Thị Hồng: Đây là nội dung quan trọng trong quá trình ôn thi

THPT, thường chiếm đến 7 -8 câu hỏi trong đề thi, tuy nhiên nội dung học lại rất nhiều và khó Cô Vũ Thị Tình: Đối với phần lịch sử thế giới hiện đại từ năm 1945 – 2000

có nhiều nội dung nhưng thời gian học tập và ôn thi lại rất ít, học sinh khó nắm được kiến thức đầy đủ Với câu hỏi số 5: Thầy (cô) thường hướng dẫn học sinh những

phương pháp nào để tự học và ôn thi phần lịch sử thế giới hiện dại từ năm 1945 – 2000 có hiệu quả?Một số ý kiến của GV nhꢀm thực hiện có hiệu quả nội dung tự

học và ôn thi ởtrường THPT hiện nay:Cô Hồ Thị Lan Hương: Để giúp học sinh ôn tập có hiệu quả phần lịch sử

thế giới hiện đại giáo viên thường ra thêm bài tập về nhà cho học sinh theo hình thức trắc nghiệm khách quan Cô Hồ Thị Thủy: Yêu cầu học sinh đọc bài và chuẩn bị bài học trước khi

đến lớp, có thể chuẩn bị sẵn các phiếu học tập cho các em (Các GV khác không có ý kiến)

dung hay, cần thiết song thời gian học trên lớp ít, cần có phương pháp và hình thức

34% HS được hỏi coi là bình thường và 4,7% HS được hỏi

Với câu hỏi số 4: Khó khăn mà em gặp phải khi tự học và ôn thi phần lịch

sử thế giới hiện đại: 26,7% HS được hỏi cho rꢀng các em không có thời gian

bởi nhiều yếu tố khác (Facebook, game, zalo ).Nhận xét

chung:- Kết quả khảo sát cho thấy rꢀng, hầu hết giáo viên và học sinh đều hiểu và

nhận thức đúng vai trò của tự học và ôn thi đối với quá trình học tập nhꢀm chiếm lĩnh

các kiến thức một cách chủ động Từ chỗ nâng cao kiến thức, HS sẽ được rꢀn luyện

các kĩ năng chung và các kĩ năng chuyên biệt của bộ môn LS; góp phần hình thành và

bồi dưỡng phꢀm chất, nhân cách, năng lực của HS

-Mặc dù nhận thức được ý nghĩa to lớn của việc hướng dẫn học sinh tự học và

ôn thi Tuy nhiên, số lần HS được học tập theo hình thức này là rất ít ỏi Một số GV

có tâm huyết đã hướng dẫn, tổ chức hoạt động tự học và ôn tập trong các bài chủ đề,

chuyên đề, ôn tập, sơ kết, tổng kết nhưng cũng chưa nhiều.Thực tiễn đó là cơ sở để

tác giả xây dựng và triển khai đề tài trong quá trình dạy học.Việc tác giả thực hiện đề

tài cũng nhꢀm góp phần chuꢀn bị cho việc dạy học theo Chương trình Giáo dục phổ

thông mới sẽ áp dụng trong những năm tới Đó chính là cơ sở lý luận quan trọng của

đề tài

Chương 2 Một số phương pháp hướng dẫn học sinh tự học và ôn thi

“Phần 1: Lịch sử thế giới hiện đại từ năm 1945 đến năm 2000”

.1 Nhận thức về phương pháp thi trắc nghiệm môn Lịch sử

Thứ nhất, về cấu trúc và chương trình cơ bản của đề thi: Từ các

10% Đề thi sẽ có sự phân hóa từ thấp đến cao, từ dễ đến khó đảm bảo về cơ bản các

mức độ sau: Mức độ biết: là những câu hỏi đơn giản mang tính chất tái hiện

kiến thức lịch

sử như sự kiện, thời gian, không gian, nhân vật…

9

Mức độ hiểu: là những câu hỏi yêu cầu học sinh phải lý giải, phân tích, chứng

minh được các vấn đề lịch sử dùng để đánh giá năng lực học sinh ở mức độ cao hơn.Mức độ vận dụng (bao gồm vận dụng và vận dụng cao): là những câu hỏi yêucầu học sinh phải đưa ra những nhận xét, đánh giá; vận dụng được kiến thức đã học

để giải quyết một nhiệm vụ hoặc một vấn đề thực tiễn đặt ra Đây

là nhóm câu hỏikhó nhất và phân loại, phân hóa học sinh cao nhất

Hình 1: Ma trận kiến thức đề thi môn Lịch sử tốt nghiệp THPTQG năm học 2019 - 2020

Thứ hai, nắm vững những kiến thức căn bản trong chương trình sách giáo khoa

Lịch sử lớp 12 hiện hành của Bộ GD&ĐT theo cấu trúc và trình tự thờigian của lịch

sử thế giới hiện đại từ 1945 đến 2000 và lịch sử Việt Nam từ 1919 đếnnăm 2000

Từ những kiến thức, sự kiện, giai đoạn lịch sử cụ thể từng phần,từng chương,

hãy học các bài Tổng kết phần, chương để rꢀn luyện kỹ năng khái quát hóa kiến thức

và xâu chuỗi vẫn đề Tất cả những kiến thức, những vấn đề và sự kiện lịch sử cốt lõi

nhất, nổi bật nhất đều hiện hữu trong các bài Tổng kết và đa phần giáo viên, học sinh

nửa sau thế kỷ XX; sự bùng nổ của cách mạng khoa học- kỹ thuật sauĐại chiến 2 và

cách mạng khoa học- công nghệ hiện nay.Tuy nhiên, ngoài những nội dung cốt lõi đó, các em học sinh khi

học và thi trắcnghiệm môn Sử từ năm 2017 cần có thêm một số kiến thức cập nhật của thế giới và

Việt Nam trong những năm gần đây khi phải bắt gặp một số câu hỏi rꢀn luyện kỹ

năng vận dụng và vận dụng cao Đặc biệt là phải biết xâu chuỗi các

sự kiện và tìm ramối liên hệ tương tác và biện chứng giữa hai phần lịch sử thế giới

và lịch sử ViệtNam trong từng hoàn cảnh lịch sử cụ thể để tìm ra nét tương đồng vàđiểm khác biệt,

biết so sánh hơn và hơn nhất giữa các vấn đề, sự kiện lịch sử

2.2: Hướng dẫn công thức tự học và ôn thi về nguyên nhân diễn ra sự kiện

kiện lịch sử 1 Nêu tình hình bên ngoài có tác động đến sự kiện.

=> Xác định ảnh hưởng như thế nào?

11

2 Nêu tình hình bên trong ảnh hưởng trực tiếp làm bùng nổ sự kiện.

> Chỉ rõ ảnh hưởng ?

=

Bước 2 Từ hoàn cảnh sẽ phân tích nguyên nhân xác định rõ

theo nguyên tắcsau để có thể làm tốt bài thi trắc nghiệm.1 Nêu các nguyên nhân khách quan.

b Nguyên nhân chủ quan

-Một là, do đường lối lãnh đạo mang tính chủ quan, duy ý chí, cùngvới cơ chế tập

trung quan liêu bao cấp làm cho sản xuất trì trệ, đời sống nhân dânkhông được cải

thiện thêm vào đó là sự thiếu dân chủ và công bꢀng đã làm tăng thêm sự bất mãn

trong quần chúng.- Hai là, không bắt kịp bước phát triển của khoa học – kĩ thuật tiên tiến, dẫn tới

tình trạng trì trệ, khủng hoảng về kinh tế, xã hội Chẳng hạn như ở Liên Xô, trong

những năm 70 của thế kỉ XX phải nhập lương thực của các nước Tây Âu.- Ba là, khi tiến hành cải tổ lại phạm phải sai lầm trên nhiều mặt, làm cho khủnghoảng thêm trầm trọng Đặc biệt là sai lầm khi thực hiện chế độ đa nguyên đa đảng, từ

bỏ quyền lãnh đạo cao nhất của Đảng.c Nguyên nhân cơ bản, quan trọng nhất

Do Đảng Cộng sản Liên Xô và Đông Âu mắc phải những sai lầm nghiêm trọng

về đường lối chính trị, tư tưởng, tổ chức Đó là việc rời bỏ nguyên lí

cơ bản nhất củachủ nghĩa Mác – Lê -nin của những người lãnh đạo Đảng và nhà nước cao nhất Liên

Xô và Đông Âu lúc bấy giờ.

12

2.3: Hướng dẫn công thức tự học và ôn thi về nội dung, diễn biến của sự kiện

tiến trình lịch sử để làm bài thi chính xác Vì thế trong cách dạy diễnbiến giáo viên

vẫn sử dụng các phương pháp truyền thống kết hợp hiện đại, công nghệ để tái hiện

sinh động sự kiện tạo biểu tượng cho học sinh ghi nhớ Đồng thời, phải hướng dẫn họ

sinh phân tích và xác định đúng bản vị trí và ý nghĩa của sự kiện theokiểu bài thi trắc

của sự kiện, phong trào cách mạng Có kĩ năng để phân tích được

và xác định đượcvai trò của từng sự kiện trong tiến trình phát triển, nắm được đặc điểm và vị trí sự

kiện Giúp các em dễ dàng học, tháo gỡ những khó khăn về phương pháp học và tâm

lí sợ sự kiện của học sinh trong học tập và ôn thi môn lịch sử Qua đó, vừa có thể nắm

vững kiến thức, nhớ lâu và dễ dàng làm bài thi trắc nghiệm đạt kết quả tốt nhất

c) Công thức chung học nội dung, diễn biến sự kiện.

1 2 3 4 5

Sự kiện mở đầu Sự kiện đánh dấu bước phát triển

Sự kiện có tính bước ngoặt( Nếu có).

Sự kiện đánh dấu đỉnh cao.

Sự kiện tiêu biểu:

-Những sự kiện tiêu biểu

Sự kiện tiêu biểu nhất

-13

-Sự kiện đặc biệt phản ánh sự phát triển về chất, thuộc tính riêng.

-Lãnh đạo, lực lượng, nhiệm vụ, mục tiêu,h ình thức đấu tranh

Quy mô, trung tâm, tính chất

Lưu ý: Đó là công thức chung, tuy nhiên có một số sự kiện có những nét riêng có

thể có hoặc không có đày đủ các biểu hiện Nên tùy vào từng sự kiện và thuộc tinh riêng mà giáo viên hướng dẫn học sinh học tập để không bỏ sót khả năng đề thi có thể ra.

d) Bài tập vận dụng.

Bài

tập Quá trình đấu tranh giành độ lập của Ấn Độ sau Chiến tranh 2 (Bài 4: Các nước Đông Nam Á và Ấn Độ)

* Phong trào giải phóng dân tộc (1946 - 1950)

- Mở đầu: 2/1946, Khởi nghĩa của 2 vạn thủy binh BomBay, lật đổ vương triều Pha

rúc

- Cao trào: 1947-Tổng bãi công của công nhân -40 vạn công

nhân BombayNông dân có phong trào:

Tephara…

=> Kết quả: Tự trị theo kế hoạch Mao- bat –tơn chia thành 2 nước

theo tôn giáo

Đỉnh cao : Giai đoạn 1948-1950, đòi độc lập hoàn toàn.

-=> Kết quả: 26/1/1950, nước cộng hòa Ấn Độ

ra đời

Nhận xét – đặc điểm phong trào giải phóng dân tộc của Ấn Độ.

Lãnh đạo: Đảng Quốc Đại giai cấp tư sản.

Lực lượng: đông đảo, đủ mọi thành

phần

Nhiệm vụ, mục tiêu: Chống Anh đòi độc lập hoàn toàn.

Hình thức đấu tranh phong phú, quyết liệt: Khởi nghĩa vũ trang,

bãi công,

tổng bãi công, nổi dậy của nông dân

Quy mô phong trào: Cả nước từ thành thị đến nông thôn.

Đặc điểm nổi bật về tiến trình giành độc lập: thắng lợi qua 2

bước:

Bước 1: 1946-1947: Tự trị

14

Bước 2: 1948-1950: Độc lập hoàn toàn.

2.4: Hướng dẫn công thức tự học và ôn thi kết quả và ý nghĩa lịch sử

rõ kết quả và ýnghĩa, vì thế cũng khó khăn hơn.- Để giải quyết vấn đề này, khi tổ chức hoạt động học cho học sinh, giáo viên cần

hình thành kĩ năng này cho các em theo định hướng kiểm tra đánh giá năng lực Giữa

kết quả và ý nghĩa có mối quan hệ ảnh hưởng – Dựa vào mục tiêu, đặc điểm và kết

quả để rút ra ý nghĩa trên các phương diện và xác định cho học sinhnghĩa lớn nhất,

tiêu biểu nhất

b) Công thức chung

Bước 1 Nêu cụ thể các kết quả.

Bước 2 Nêu cụ thể ý nghĩa trên các phương diện.

+++

Đối với dân tộcĐối với khu vựcĐối với thế giới

…

Bước 3 Xác định ý nghĩa lớn nhất có tính chiến lược, phát triển.

Bước 4 Nêu các nhận định và nhận xét đánh giá về ý nghĩa nếu có.

bang Nga 1991 – 2000)*Thành quả:

Năm 1950 đến 1973, Liên Xô tiếp tục xây dựng cơ sở vật chất

kỹ thuật củachủ nghĩa xã hội và đã đạt được những thành tựu cơ bản như sau:

Công nghiệp: Giữa những năm 1970, là cường quốc công nghiệp thứ hai thế

giới, đi đầu trong công nghiệp vũ trụ, công nghiệp điện hạt nhân…)

Nông nghiệp: sản lượng tăng trung bình hàng năm 16%

+++

15

+Khoa học kỹ thuật: Năm 1957 phóng vệ tinh nhân tạo đầu tiên của trái đất.

Năm 1961, phóng tàu vũ trụ đưa nhà du hành Gagarin bay vòng quanh Trái đất, mở

đầu kỷ nguyên chinh phục vũ trụ của loài người.+Xã hội: chính trị ổn định, trình độ học vấn của người dân được

nâng cao (3/4

số dân có trình độ trung học và đại học).+Về mặt quân sự: Đến đầu những năm 1970, Liên Xô đạt thế

cân bꢀng chiến

lược về sức mạnh quân sự nói chung và vũ khí hạt nhân nói riêng so với Mĩ

và phương Tây…*Ý nghĩa:

- Đối với Liên Xô: Liên Xô bước đầu xây dựng được cơ sở vật chất - kĩ thuật

cho chủ nghĩa xã hội Tăng cường sức mạnh đất nước Nâng cao đời sống nhân dân.- Đối với khu vực và thế giới: Làm đảo lộn “Chiến lược toàn

không thể làm được bài thi Với nội dung này không thể học thuộc lòng mà đòi hỏi

phải tư duy thật sự theo phương pháp luận của sử học Với những học sinh thông

minh quá trình này sẽ không vất vả Nhưng với học sinh trung bình, yếu thì không thể

làm được Cũng chính vì thế mà học sinh ngại học Sử Vì thế vai trò của người thầy là

phải tìm ra công thức chung để cho học sinh vận dụng và nhận thức khoa học làm đơn

giản các kiến thức lịch sử thì mới có thể nâng cao chất lượng

16

Thực tế về bản chất lịch sử dù theo hình thức nào thì trong những năm qua

chúng ta cũng chú trọng đến nhiều về nguyên nhân, bài học và ra

đề thi theo hướng

mở cho học sinh vận dụng Quy luật của vấn đề này là giáo viên phải giúp học sinh

xác định đúng vai trò và đặc điểm của các nguyên nhân dù thành công hay thất bại đꢀ

rút ra bài học Thực tế nguyên nhân nào là bài học đó, chỉ cần trình bày khác đi một tí

Hiện nay thi trắc nghiệm theo định hướng phát triển năng lực đòi hỏi học sinh

càng phải nắm kĩ nội dung này hơn vì không còn viết ra các nguyên nhân mà phải xác

định đúng

Nên đưa ra và vận dụng công thức này để hướng dẫn học sinh học

sẽ rất có hiệu quả.c) Công thức chung

Bước 1 Nêu các nguyên nhân.

Bước 2 Phân tích, xác định vai trò và ý nghĩa của từng nguyên nhân

(tạo tình huống có vấn đề hướng dẫn học sinh phân tích)

Bước 3 Rút ra bài học cụ thể của từng nguyên nhân.

( Nguyên nhân nào thì rút ra bài học đó)

Bước 4 Liện hệ (Với bản thân, với sự nghiệp xây dựng đất nước trên nhiều

TT Xác định vai trò các nguyên nhân

Mĩ Tây Nhật

Bản phát triển sách của

17

12

Nhân tố quyết định hàng đầu

sự phát triển

Nguyên nhân chủ yếu quyết

định sự phát triển thànhTrung tâm kinh tế - tài chính

3 Nguyên nhân đóng vai trò

quan trọng thúc đꢀy kinh tế

phát triển nhanh và năng

động4

5

Nguyên nhân chủ quanmang tính ưu thế riêng tạo

điều kiện thuận lợi phát triển

Nguyên nhân khách quanthuận lợi tạo đà phát triển -

(Nhân tố tạo cơ hội thúcđꢀy

kinh tế phát triển)

6 Nguyên nhân về khả năng

cạnh tranh chiếm lĩnhthị

trường để phát triển.*

12

Nguyên nhân chung ?

NGUYÊN NHÂN

TÂY

CHỦ TRƯƠNG

VÀ CHÍNH SÁCH CỦA ĐẢNG TA

TRÒ,Ý NGHĨA

BÀI HỌC

NHẬT BẢN

MĨ

ÂU

quyết định học-

kĩ học- kĩthuật. là Côngnghệ

caonhất

cho giáo quốc sách hàng

dục và coi đầu, khoa học

1 hàng đầu

sự pháttriển

thuật

trọngKHKT

công nghệ là vấn

đề then chốt.Nguyên

nhân chủ

Áp dụng Áp dụng Con người Áp dụng - Coi trọng đầu

KH – KH – KT được đào thành tựu tư phát triển

KHKT

yếu quyết KT hiện hiện đại tạo thành KHKT

định sựphát triển tăng

đại để để tăng

năngsuất lao và áp

công nghệ hiện

cao nhất và đầu tư

giáo dục

Đổi mới căn bản

và toàn diện theo

hướng tích cựchình thành vàphát triển phꢀm

chất năng lực cho

người học đểgiáo dục đào tạo

nguồn nhân lựcđáp ứng CNH,HĐH và hội

Trung tâm suất lao động, hạ dụng KH đào tạo

kinh tế - động, hạ giá thành – KT hiện

nguồntài chính giá sản

phꢀm,điềuchỉnhhợp lí cơ giá thành

đại để nhân lực

sảnphꢀm,điềuchỉnhhợp lí cơ xuất

cấu sảnxuất

tăng năng chất

suất

động, hạcấu

sản sản phꢀm,

điều chỉnhhợp lí cơcấu sản

nhập, con người

văn hóa ViệtNam

tiết vai trò và thực công cuộc

đổi mới- cải cách

và mở cửa hội

quan trọng điều tiết điều tiết của Nhà

thúc đꢀykinh tế

điều tiếttốt kinh

có chính cơ chế kinh tế thị

chiến19

năng

lượcphát triểnkinh tếbền vững

và mềm

dꢀo thíchứng với

xu thế vàthực tế

cách hành chínhthu hút đầu tư bên

ngoài, tranh thủvốn và công nghệ

các nước tiêntiến

Nguyên Lãnh thổ Hợp tác Con người - Cần biết - Phát

triển Làngnhân chủ

quan mang lớn, tàitính ưu thế nguyên trong

riêng tạođiều kiệnthuận lợiphát triển phú,

nguồn

rộng có hiệu

quả

là vốn quý phát huy nghề truyền

nhất vàchi phíquốc

lợi thế thống

bên trong,thế mạnh

về tài

- Đầu tư phát

thiênnhiênphong

khuônkhổ của phòngCộng

đồngchâu Âu( 1% GDP

triển thế mạnh về

ba Chương trình

trọng điểm:Lương thực, thực

phꢀm, hàng tiêu

dùng và hàngxuất khꢀu

dồi dào,trình độ

kĩ thuậtcao,năngđộng vàsáng tạo

nên cóđiều kiện nghềtập trung truyềnphat triển thống

kinh tế

4

- Đầu tư phát

triển du lịch, xuất

khꢀu lao động…

-Bài học

về giảmchi phíquốc

- Xây dựng vàphát triển quân

đội nhân dân nền

quốc phòng toàn

dân với 3 thứquân

phòng để

có điềukiện tậptrung pháttriển kinhtế

Nguyênnhânkháchquan

- Mĩ lợi - Tận - Tận - Hội - Mở cửa hộidụng

chiến

dụng tốt dụng tốt

các cơ

nhập thu nhập thamgia

bên ngoài tận dụng ASEM,WTO,

như nguồn cơ hội

tranh để hội bên

làm ngoài

hóa20

tạo đà phát giàu, thu

nhậpnhuận từ vốn viện và vực hóa phát triển

toàn cầu quan hệ với Mĩ,

(Nhân tốtạo cơ hội

Mĩ vàgiá

để thu hút kinhteesđối

tranh thủ ngoại…

vốn và

- Các cuộcthúc đꢀy

Triều Tiên

được xem như là ngọn gió thần, và

đó là vấn đề có ý nghĩa sống còn đối với Đảng và nhân dân ta”

tiệnchiếntranh

liệu rꢀ từcác nướcthuộc thế

nghệ củacác nướcphát triển

để có thể

đi tắt đónđầu

(Thu lãi giới thứ

14 tỉ 3

1USD)

tranh 2

là cơ hộivàng của

Mĩ đưaMĩ

Nguyênnhân vềkhả năngcạnh tranh nghiệp - Cộng

chiếm lĩnh quân sự , đồng

- Các tổ - Sự hợp - Các công - Bài học - Chính sách sáp

tycông hiệu quả

xuất, tập lớn đꢀ tăng tập

trung vốn trung vốn vàsản

động, cótầm nhìn

thị trường các công châu Âu xa, quản lí lớn cho tốt nên có các công cạnh tranh xuất để đủ sức

vớitiềm lực ty vững các tập đoàn lớn

bản lũng nhân lực cạnh tranh mạnh đủ

để pháttriển

ty tậpđoàn tư nguồn

với

- Hợp tác hiệu

đoạn Mĩ dồi dào

có sứcsản xuất, vốn, sản lách xâm

thịtranh lớn công

cao và khả khả năng

hội nhập

quả trong tổ chúc

liên kết khu vực

và cóhiệu quả chiếm tỉ

ở cả

nghiệp giới tốt nhập

mởrộng thịtrường

trọng lớntrong và của