Bài giảng hóa dược Chương gây mê, thuốc tê, thuốc ngủ

Mục tiêu học tập Trình bày đ ợc phân loại, tên một số thuốc chính trong từng loại, tác dụng và chỉ định chung của các nhóm thuốc gây tê, gây mê..  Phân tích CTCT trình bày đ ợc tính

Chương 1

Mục tiêu học tập

 Trình bày đ ợc phân loại, tên một số thuốc chính trong từng loại, tác dụng

và chỉ định chung của các nhóm

thuốc gây tê, gây mê.

 Phân tích CTCT trình bày đ ợc tính chất lý, hóa học và ứng dụng trong kiểm nghiệm của các thuốc chính:

thiopental, procain.

Thuèc g©y mª

 §N : lµ nh÷ng thuèc øc chÕ TKTW, lµm mÊt c¶m gi¸c ®au.

 CD : g©y mª phÉu thuËt

 Ph©n lo¹i : 2 nhãm

 - Thuèc g©y mª h« hÊp

 - Thuèc g©y mª tiªm

Thuốc mờ lý tưởng

- Khởi mê nhanh, nhẹ nhàng; hồi phục nhanh

- Dễ điều chỉnh liều lư ợng

- Tác dụng giãn cơ vận động, giảm đau

- Không ảnh h ưởng đến tuần hoàn, hô hấp

- Không độc và không có tác dụng không

mong muốn

- Không có nguy cơ gây cháy, nổ; giá thành thấp

THUỐC GÂY MÊ ĐƯỜNG HÔ

HẤP

- Lµ nh÷ng chÊt láng dÔ bay h¬i hoÆc khÝ hãa láng.

- Láng : ether, cloroform, enfluran,

methoxyfluran, halothan, isofluran

- KhÝ hãa láng : Dinitrogen monoxyd

Chỉ tiờu đỏnh giỏ thuốc mờ

đường hụ hấp

- Áp suất bay hơI (Vp): đánh giá khả năng bay hơi.

- Hệ số phân bố máu/khí (b/g): trạng thái phân bố thuốc mê trong máu

động mạch phổi và phế nang.

- MAC: nồng độ thuốc mê thấp nhất ở phế nang đủ làm mất phản xạ vận

động ở 50% cá thể

Các thuốc gây mê hô hấp chính

1,1,2-trifluoroethyl difluoromethyl ether)

Láng bay h¬i, kh«ng ch¸y.

2,2,2-trifluoroethyl difluoromethyl ether)

Láng bay h¬i, kh«ng ch¸y.

Methoxy-fluran

CHCl 2 -CF 2 -O-CH 3 (2,2-Dicloro

1,1-difluoro-1-methoxy ethan)

Láng bay h¬i, kh«ng ch¸y.

[()-2- 1,1,1,2-

(Difluoromethoxy)-tetrafluoromethan]

Láng bay h¬i, kh«ng ch¸y

Thuốc gõy mờ đường tĩnh mạch

 Sử dụng đơn giản, tiện lợi nh ng tác dụng gây mê ngắn (15 phỳt).

 Phân nhóm: 2 nhóm

• Nhóm barbiturat: thiophental natri,

thiamylat natri, methohexital natri

• Nhóm không barbiturat: ketamin,

etomidat, propofol

Thiopental

N

C2H5CH

CH3O

C3H7Na

H S

Ketamin HCl

(tự đọc

thêm)

CH3NH

Cl O

HCl

T/C lý, hóa:

+ Bột kt trắng, tan/EtOH, n ớc + IR, UV

Thuốc gây tê

Thuèc tª t¸c dông phong bÕ dÉn truyÒn thÇn kinh ngo¹i vi, lµm mÊt

c¶m gi¸c t¹m thêi ë mét phÇn c¬ thÓ, phôc vô cho c¸c ca phÉu thuËt nhá,

khu tró nh : nhæ r¨ng, phÉu thuËt chi, trÝch nhät, ®au do chÊn thư¬ng v.v

Phân loại:

Theo vị trí tác dụng

 G©y tª ® ưêng tiªm

 G©y tª bÒ mÆt

Tên thuốc Công thức Công dụng

Thuốc cấu trúc amid

mÆt

Bupivacain

CH2NHCO

CH3

CH3

H2O HCl

HCl

C3H7N

CH3

CH3NHCO

CH 2

Thuốc cấu trúc ester Cloroprocain

O

O C2H5C

[Ar-N + N] Cl - + -naphtol/NaOH  (Màu đỏ)

- Dung dịch trong n ớc làm mất màu tím của KMnO4 (tính

khử).

- Dung dịch cho kết tủa với các thuốc thử chung của alcaloid: vàng với acid picric, nâu với dung dịch iod v.v…

- Cho phản ứng đặc tr ng của ion Cl -

- Phổ IR hoặc SKLM, so với procain.HCl chuẩn.

Định lượng: Bằng phép đo nitrit.

Dựa vào phản ứng tạo muối diazoni của amin thơm ; dung

dịch chuẩn NaNO2 0,1N, chỉ thị màu hoặc đo thế.

(tự đọc

thêm)

T/C lý, hóa/định tính:

- Phản ứng tạo tủa picrat với acid picric

- Phổ IR, so với lidocain hydroclorid chuẩn.

Định lượng:

Bằng ph ơng pháp acid-base, với 2 kỹ thuật sau:

CH2NHCO

CH3

CH3

H2O HCl

Chương 2

MỤC TIấU HỌC TẬP

* Trình bày đ ược phân loại thuốc an thần, gây

ngủ theo cấu trúc.

* Vẽ đ ược CTCT chung và trình bày đ ược tính chất

lý, hóa chung của các dẫn chất barbiturat Ứng

dụng trong kiểm nghiệm.

* Vẽ đ ược CTCT chung và trình bày đ ược phân loại cấu trúc, tính chất lý, hóa chung của các dẫn chất benzodiazepin Ứng dụng trong kiểm nghiệm.

* Phân tích CTCT để trình bày đ ược tính chất lý, hóa học và ứng dụng trong kiểm nghiệm của các thuốc chính: phenobarbital, diazepam,

nitrazepam.

Acid

barbituric

Tớnh chất lý húa chung

 Cảm quan: bột kt trắng hoặc hơi vàng, vị

hơi đắng

 Dạng acid khó tan trong nư ớc, dễ tan/dm

hữu cơ, tan/dd kiềm loãng; Dạng muối

mononatri dễ tan/n ước, khó tan/dm hữu

cơ

 Hấp thụ UV

 Phổ IR đặc trư ng

Muối natri cho kết tủa màu với ion kim loại: muối bạc màu trắng;

muối cobalt xanh tím (phản ứng đặc tr ng của acid barbituric).

Muối natri cho kết tủa màu với ion kim loại: muối bạc màu trắng;

muối cobalt xanh tím (phản ứng đặc tr ng của acid barbituric).

Na

 P-Pháp (B): Thêm AgNO 3 d ư trong dmôi pyridin:

NO3 NaOC2H5

N NaNO3 C2H5OH

Chuẩn độ pyridinium nitrat tạo thành bằng NaOC2H5 0,1N

Dạng muối mononatri:

 Dùng phư ơng pháp B đối với dạng acid.

+ Các p/ chung của barbiturat

+ Phổ IR, TLC (so sánh với chuẩn)

+ P/Ư màu: với vanilin và acid sulfuric

đặc đun cách thủy  đỏ nâu;

nguội  xanh lơ khi thêm ethanol.

• Định lư ợng: PPháp (B) trong phần

chung.

• TD: an thần, gây ngủ.

DÉn chÊt benzodiazepin

7

8 9

1,4-benzodiazepin

N

1

3 2

5 46

5 46

5 46

5 46

5 46

5 46

3H-1,4-benzodiazepin-4-oxid

N

N

1 3 2

5 46

(CH2)2N(C2H5)2 -Cl -F G©y

ngñ

ngñClonazepa

5 46

Thuèc R 1 R 2 X T¸c

dông

Alprazolam -CH3 -Cl -H An thÇnTriazolam -CH3 -Cl -Cl G©y ngñ

5 46

R1

5 46

3H-1,4-benzodiazepin-4-oxid

N

N 1 3 2

5 46

KIỂM NGHIỆM CHUNG

+ PP quang phæ UV.

CÁC CHẾ PHẨM CHÍNH

N

N

1 3 2

5 46

1 3 2

5 46

5 46

Flurazepam

N

H N

1 3 2

5 46

7

8 9

O

N Br

Bromazepam

Diazepam N

N

1 3 2

5 46

§Þnh tÝnh:

- Ph¶n øng mµu: Dd nitrazepam/methanol, thªm NaOH: mµu vµng ®Ëm lªn

- Thuû ph©n = HCl/Δ, ®tÝnh nhãm amin th¬m I gi¶i phãng

1

3 2

5 46

5 46

Flurazepam

ương pháp đã nói ở đại c ương.

Công dụng: Thuốc an thần, giãn cơ; đ ược dùng t ương tự diazepam.

Liều dùng: Ng ười lớn, uống 3-18 mg/24 h; chia 2-3 lần.

N

H N

1 3 2

5 46

7

8 9

O

N Br

Bromazepam

- SKLM, so với glutethimid chuẩn.

Định l ượng: Cấu trúc -CO-NH-CO- có H

linh động, tính acid; có thể áp dụng ph

ương pháp acid-base trong pyridin, có

AgNO3 tham gia, tương tự dẫn chất acid barbituric Dung dịch chuẩn NaOH 0,1 M:

C2H5O

HN O

CH2 O

N N

CH

CH 2 CH 2 CH 2 OH

Cl

Zolpidem tartrat

(tự đọc thêm)

Tính chất:

Bột kết tinh màu trắng; nóng chảy ở khoảng

196 o C Tan trong n ước.

Công dụng: Thuốc ngủ; tạo giấc ngủ khoảng 2 h;

tác dụng giãn cơ nhẹ Hấp thu tốt ở đ ường tiêu

hoá Trong thời gian 7 ngày liên tục không có tích luỹ, như ng lâu hơn phải đề phòng tồn thuốc.

C OH H

H

Chương 3

MỤC TIÊU HỌC TẬP

chÝnh ®iÒu trÞ rèi lo¹n t©m thÇn h ưng c¶m vµ trÇm c¶m.

phenothiazin, thioxanthen, tricyclic

øng dông trong kiÓm nghiÖm cña c¸c

cloprothixen, imipramin, phenelzin

Ph©n lo¹i thuèc ®iÒu trÞ

I Thuèc ®iÒu trÞ rèi lo¹n

t©m thÇn h ưng c¶m

N S

R1

R2

1

2 3 4

5 6

4

5 6

7 8

CÊu tróc kh¸c (Atypical

antipsychotics)

II Thuèc ®iÒu trÞ rèi lo¹n t©m thÇn trÇm c¶m

CÊu tróc kh¸c

N R

1 2 3 7

8

9 10 11

5

4 6

D/c tricyclic

Thuèc øc chÕ enzym oxy ho¸ c¸c monoamin sinh häc

(MAOI)

Thuèc øc chÕ

chän läc t¸i

hÊp thu serotonin

(SSRI)

C¬ chÕ t¸c dông cña c¸c thuèc ®iÒu trÞ RLTT h ưng

vµ trÇm c¶m

Neurotransmitters (dopamin, serotonin)

Receptors of Neurotransmitters

I Thuèc ®iÒu trÞ rèi lo¹n

t©m thÇn h ưng c¶m

N S

R1

R2

1

2 3 4

5 6

4

5 6

7 8

CÊu tróc kh¸c

I.1.Dẫn chất phenothiazin

N S

R1

1

2 3

4

5 6

I.1.Dẫn chất phenothiazin

5 6

4

5 6

R2

1 2 3 4

5 6

7 8

9

10

R2

1 2 3 4

5 6

7 8

R2

1 2 3 4

5 6

7 8

D/c phenothiazin (clopromazin)

NH2O

H

O

H

CH3N

CH3

Cl N

S

CH2

CH2 CH2

HCl

D/c phenothiazin (tiÕp)

N S

CH2

R2

1

2 3

4

5 6

D/c phenothiazin (tiếp)

T/C lý học

- Bột kết tinh màu trắng, dạng base ít tan/nước, tan nhiều/dm hữu cơ; dạng muối HCl tan tốt/nư ớc, ít tan/dm hữu cơ.

- Hấp thụ UV mạnh

- Phổ IR đặc tr ưng

D/c phenothiazin (tiÕp)

T/C hãa häc:

N S

CH2

R2

1

2 3

4

5 6

D/c phenothiazin (tiÕp)

T/C hãa häc:

- Dung dÞch chÕ phÈm trong n ưíc cho kÕt tña víi thuèc thö chung alcaloid.

- Nh©n phenothiazin dÔ bÞ oxy ho¸

ngay c¶ víi oxy kh«ng khÝ; khi gÆp c¸c chÊt oxy ho¸ m¹nh như H2SO4,

HNO3, ph¶n øng x¶y ra nhanh, cho mµu.

- D¹ng muèi HCl: ph¶n øng cña Cl

-D/c phenothiazin (tiếp)

Ph ơng pháp định l ượng:

Các chế phẩm là muối hydroclorid, định l ượng bằng hai ph ương pháp:

1 Ph ương pháp acid-base trong dung môi acid

chỉ thị đo điện thế (hoặc chỉ thị màu).

2 Ph ương pháp acid-base trong dung môi

ethanol 96%; dung dịch chuẩn NaOH 0,1 M trong nư ớc hoặc ethanol; chỉ thị đo điện thế (dạng muối HCl).

D/c phenothiazin (tiÕp)

T¸c dông:

Thuèc dÉn chÊt phenothiazin phong bÕ thô thÓ dopamin hËu sinap g©y liÖt thÇn Ngoµi ra, c¸c thuèc cßn t¸c dông an thÇn, kh¸ng histamin nhÑ Trong 3 ph©n nhãm trªn, dÉn chÊt

piperazin vµ piperidin cã t¸c dông liÖt thÇn m¹nh h¬n.

C¸c chÕ phÈm chÝnh

CH3N

CH3

Cl N

CH3N

S

CH

CH2 CH2 HC

HC COOH COOH

Levomepromazin maleat

Cl N

S

CH2

CH2 CH2

HCl

5 6

5 10

2 1

CH3N

CH3

Cl CH

S

CH2CH2

N(CH3)2

SO29

CH3

5 10

2 1

N N CH

Định tính:

- Dung dịch cloprothixen trong HNO3 đặc cho màu đỏ

- Dịch lọc, sau khi kết tủa, loại tủa bằng

ether, cho phản ứng ion Cl-

- Phản ứng của alcaloid (nitơ bậc 3)

- Sắc ký lớp mỏng, so với cloprothixen

hydroclorid chuẩn

Định l ượng: Bằng phư ơng pháp acid-base

trong dung môi ethanol 96%; dung dịch

chuẩn NaOH 0,1 M; chỉ thị đo điện thế

HCl

9

2 1

CH3N

CH3

Cl CH

S

CH2CH2

Ph ¬ng ph¸p acid-base trong dung m«i

N N CH

S

CH2CH2

ethanol, cho màu tím chuyển đỏ nâu.

- Sắc ký lớp mỏng, so với haloperidol chuẩn.

Định l ượng: Ph ương pháp acid-base trong

dung môi acid acetic khan; dung dịch

HClO4 0,1 M; chỉ thị đo điện thế.

O

C

Pimozide (Orap)

I.4 C¸c dÉn chÊt kh¸c

(Atypical antipsychotics)

N

CH3N

COOH Loxapin succinat

N

CH3N

II Thuèc ®iÒu trÞ rèi lo¹n t©m thÇn trÇm c¶m

II Thuèc ®iÒu trÞ rèi lo¹n t©m thÇn trÇm c¶m

CÊu tróc kh¸c

N R

1 2 3 7

8

9 10 11

5

4 6

D/c tricyclic

Thuèc øc chÕ enzym oxy ho¸ c¸c monoamin sinh häc

(IMAO)

Thuèc øc chÕ

chän läc t¸i

hÊp thu serotonin

(SSRI)

C¸c tricyclic (tiÕp)

1 DÉn chÊt 5H-dibenz[b,f]azepin

Opioramol

-(CH2)3N(CH3)2-(CH2)3NHCH3-CH2CH(CH3)CH2N(CH3)2

Imipramin

Desipramin Trimipramin Carpipramin

11

2 4

CH2CH2CH2

C¸c tricyclic (tiÕp)

2 DÉn chÊt dibenzo[a,d]cyclohepten

5H-=CH(CH2)3NHCH3

=CH(CH2)3N(CH3)2

=NOCH2CH2N(CH3)2

Nortriptylin Amitriptylin Noxiptylin Cyproheptadin

11

2 4

CH3N

9 8

7

6 5 3

10 1

R O

R S

- Dung dịch cho kết tủa với thuốc thử

alcaloid và phản ứng của ion Cl-

- Phổ UV: Cực đại hấp thụ ở 251 nm, E (1%, 1 cm) khoảng 260 (dung dịch

0,002% trong HCl 0,01 M)

Định lư ợng: Phư ơng pháp acid-base trong dung môi ethanol 96%

CH3N

CH3N

- Dung dịch cho phản ứng của ion Cl-.

- Hấp thụ UV: Cho 1 cực đại hấp thụ ở

C O

Phenelzin

sulfat

và tạo hydrazon với aldehyd.

Định tính:

- Đun sôi với thuốc thử Fehling (A+B): kết tủa oxyd

đồng (I) màu nâu đỏ.

- Đun sôi với p-nitrobenzaldehyd, tạo hydrazon màu

vàng:

- Dd/n ớc cho phản ứng của ion SO42- (tủa trắng

BaSO4 với BaCl2).

- Phổ UV đặc tr ng: Dung dịch trong H2SO4 0,05

M cho 3 cực đại hấp thụ ở 252; 158 và 263 nm.

Định l ượng: PP đo iod, dựa trên phản ứng oxy-khử

F3C C (CH2)4 OCH3

CH2

CH2

HCl OCH2

NH F

O O

h nh÷ng ngµy ®Çu; ®iÒu chØnh

liÒu gi¶m dÇn nh÷ng ngµy tiÕp theo.

CH2CH2

O CH NHCH3

HCl

F3C

HCl OH

O

Et Ph

(CH2)2 N N

N

N N HCl

(CH2)3

Cl O

N

N N H3C

CH3NH HCl

CH2 CH2 CH2

CH C(CH 3 ) 3

CH3 HClCl

N NH

O

1 10

6 7 8

4 2