Báo cáo chuyên đề Triển Vọng Thương Mại và Dòng Vốn Đầu Tư Nước Ngoài (FDI) vào Việt Nam

Bức Tranh Thương Mại Việt Nam • Tăng trưởng xuất khẩu và GDP danh nghĩa “lệch nhịp” • Động lực tăng trưởng xuất khẩu các tháng đầu năm Tăng trưởng xuất khẩu và GDP danh nghĩa “lệch nhịp”

Hiện nay, chúng tôi ghi nhận những thay đổi trọng yếu trong bức tranh thương mại và thu hút vốn đầu

tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào Việt Nam Trong bối cảnh bất ổn thương mại toàn cầu vẫn diễn biến

khó lường, những tác động lên từng quốc gia, khu vực đan xen nhau khá phức tạp và phân hóa

Tuy nhiên, chúng tôi đánh giá, bối cảnh khó khăn hiện tại lại là cơ hội cho các nước đang phát triển, các

nước ở vị thế thấp hơn, bắt kịp các nước lớn Việt Nam hiện đang đứng trước cơ hội “thập kỷ có một”

nhằm đẩy mạnh tăng trưởng kinh tế thông qua đầu tư - xuất khẩu và gia nhập sâu hơn vào chuỗi giá

trị toàn cầu Dưới đây là đánh giá triển vọng thương mại – đầu tư FDI của Việt Nam, và tác động lan tỏa

của Chủ nghĩa bảo hộ tới ASEAN nói chung

Cơ hội

1 Tác động lan tỏa từ gói thuế quan 300 tỷ

USD của Mỹ lên Trung Quốc, nếu áp dụng, sẽ

tạo cơ hội lớn cho các ngành xuất khẩu

trọng điểm của Việt Nam như máy móc,

dệt may

2 Các hiệp định thương mại tự do (FTAs)

đang thúc đẩy vị thế Việt Nam trong danh

sách các điểm đến hấp dẫn nhà đầu tư

3 Những cơ hội xuất khẩu ngắn hạn gắn với

thay đổi kinh tế của các nước trong khu vực

như Campuchia, Philippines

1 Dòng vốn FDI đăng ký mới tăng mạnh

và tập trung vào ngành công nghiệp chế biến chế tạo Các ngành được kỳ vọng chính gồm nhóm hàng thâm dụng lao động (dệt may và đồ gỗ), nhóm hàng chế biến & giao thương trong khu vực (thực phẩm, giấy, nhựa và cao su, sản phẩm kim loại, và vật liệu xây dựng) và sáng tạo toàn cầu (sản xuất máy tính, điện thoại và linh kiện điện tử)

2 Triển vọng giải ngân vốn FDI tích cực hơn do số lượng dự án tầm trung, quy mô vốn 100-500 triệu USD tăng cao hơn

Thách

thức

1 Rủi ro gian lận xuất xứ hàng hóa Việt Nam

có thể khơi mào cuộc điều tra thuế quan

từ Mỹ

2 Trình độ sản xuất của Việt Nam còn hạn

chế và dựa nhiều vào nguyên vật liệu, hàng

hóa trung gian từ Trung Quốc

3 Kinh tế thế giới đang trong xu hướng giảm

dẫn tới nhu cầu hàng hóa suy yếu

1 Lo ngại nhập khẩu công nghệ thải loại

và vấn nạn ô nhiễm môi trường là bài toán hóc búa

2 Chuỗi giá trị toàn cầu đang thay đổi và vai trò của yếu tố chi phí lao động đang giảm bớt Thay vào đó là sự quan tâm của doanh nghiệp tới kỹ năng lao động, cơ sở

hạ tầng và vị trí địa lý gần thị trường tiêu thụ

Nguồn: CTCK Rồng Việt

Hình 1: Tác động của Chủ nghĩa bảo hộ thương mại tới ASEAN

Nguồn: AMRO, CTCK Rồng Việt

Vũ Anh Tú

tu.va@vdsc.com.vn

17/07/2019

Báo cáo chuyên đề

Triển Vọng Thương Mại và Dòng Vốn Đầu Tư Nước Ngoài (FDI) vào Việt Nam

NỘI DUNG CHÍNH

Bức Tranh Thương Mại Việt Nam 3

 Tăng trưởng xuất khẩu và GDP danh nghĩa “lệch nhịp” 3

 Triển vọng thương mại của Việt Nam 4

Quan Hệ Thương Mại Ba Bên: Mỹ – Việt Nam – Trung Quốc 7

 Việt Nam: Tăng trưởng xuất khẩu sang Mỹ cao nhất trong khu vực Châu Á 7

 Việt Nam tăng nhập khẩu từ Trung Quốc tại một số ngành đáng chú ý 9

Dòng Vốn FDI Tại Việt Nam 11

 Vốn FDI đăng ký tăng mạnh nhưng phân bổ rải rác 11

 Triển vọng vốn FDI vào Việt Nam 12

Bức Tranh Thương Mại Việt Nam

• Tăng trưởng xuất khẩu và GDP danh nghĩa “lệch nhịp”

• Động lực tăng trưởng xuất khẩu các tháng đầu năm

Tăng trưởng xuất khẩu và GDP danh nghĩa “lệch nhịp”

Trong các thập niên vừa qua, làn sóng “siêu toàn cầu hóa” đã thúc đẩy sự dịch chuyển sản xuất tới các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển (EMDEs) một cách sâu rộng Đây cũng là động lực chính cho các quốc gia này nhằm phá bỏ chiếc “vòng luẩn quẩn đói nghèo” Chúng ta dễ nhận thấy sự tương quan dương giữa tốc độ tăng trưởng xuất khẩu và thu nhập tại các quốc gia, Hình 19 Trung Quốc, Hàn Quốc và Thái Lan là những ví dụ điển hình

Tuy nhiên, các nước EMDEs đang đối mặt với “làn gió ngược” khi hoạt động thương mại quốc tế hình thành xu hướng giảm trong 2 năm vừa qua Tốc độ tăng trưởng thương mại toàn cầu đã bắt đầu sụt giảm kể từ đầu năm 2018 Tình hình trở nên xấu hơn khi ngay cả giá trị giao dịch thương mại của một số trung tâm sản xuất của thế giới như Đức, Nhật Bản và Trung Quốc đã bắt đầu tăng trưởng âm trong các tháng đầu năm 2019

Việt Nam cũng không nằm ngoài xu hướng giảm đó khi tăng trưởng xuất khẩu tính đến giữa tháng 6/2019 chỉ đạt 7,1% YoY, mức khá thấp trong các năm trở lại đây, số liệu từ Tổng cục Hải Quan Theo đánh giá của chúng tôi, trong năm 2019, tăng trưởng xuất khẩu có thể chỉ đạt 8% YoY và thấp hơn mức tăng trưởng GDP danh nghĩa, lần đầu tiên trong thập kỷ qua

Mặc dù hiện nay chưa có đánh giá rõ ràng nào cho thấy quan hệ nhân quả, tăng trưởng xuất khẩu giảm tốc sẽ kéo tăng trưởng GDP giảm Tuy nhiên, thật khó có thể phủ nhận những tác động tiêu cực do động lực xuất khẩu suy giảm Với các quốc gia đang phát triển như Việt Nam, nhu cầu đầu

tư phát triển lớn đi kèm với nhu cầu nhập khẩu máy móc, thiết bị cao, CAGR +40-50%/năm Do

đó, việc xuất khẩu suy yếu sẽ tác động trực tiếp tới cán cân thương mại quốc gia

Cán cân thương mại của Việt Nam đã chuyển sang trạng thái thâm hụt trong 5T2019, đối lập với mức thặng dư 3 tỷ USD cùng kỳ Mặc dù chúng tôi đánh giá tình trạng thâm hụt trên chỉ diễn ra trong ngắn hạn và cán cân thương mại cả năm vẫn sẽ thặng dư Nhưng so với con số 7 tỷ USD đạt được trong năm 2018, mức sụt giảm thực sự sẽ rất mạnh

Phân tích cơ cấu hàng xuất khẩu của Việt Nam trong 5 tháng đầu năm, chúng tôi nhận thấy sự suy yếu trên diện rộng Xuất khẩu các sản phẩm công nghiệp chủ lực hay các sản phẩm nông sản có thế mạnh đều sụt giảm Điểm sáng từ ngành dệt may, giày dép, đồ gỗ và máy vi tính, linh kiện điện tử, chưa đủ để khỏa lấp chỗ trống

-15%

-10%

-5%

0%

5%

10%

15%

20%

25%

30%

35%

40%

Tăng trưởng xuất khẩu Tăng trưởng GDP danh nghĩa

(6) (4) (2) 0 2 4 6 8

0%

5%

10%

15%

20%

25%

2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019f Xuất/Nhập siêu RHS Xuất khẩu Nhập khẩu

Ở khía cạnh nhập khẩu, các mặt hàng hạn chế nhập như ô tô, hoa quả và máy ảnh, máy quay phim lại tăng mạnh Bên cạnh đó, nhu cầu nhập khẩu máy móc và nguyên liệu đầu vào cho ngành năng lượng tăng đột biến Dầu thô và than đá nhập khẩu để cung cấp cho các đại dự án lọc dầu và nhiệt điện than trong khi các dự án điện mặt trời cũng tiêu tốn gần 1 tỷ USD vào chi phí máy móc nhập khẩu

Phân loại theo thị trường xuất khẩu, chúng tôi ghi nhận doanh thu xuất khẩu từ thị trường Bắc Mỹ tăng cao nhất, phân tích cụ thể ở Phần 2 Bên cạnh đó, Việt Nam cũng được hưởng lợi từ các hiệp định thương mại mới có hiệu lực Tiêu biểu nhất là Hiệp định CPTPP có hiệu lực kể từ đầu năm

2019 đã góp phần thúc đẩy doanh thu xuất khẩu đến từ hai thị trường lớn, gồm Canada và Mexico Ngoài ra, hoạt động giao thương với khối Liên minh Kinh tế Á – Âu cũng tăng trưởng bình quân trên 20% YoY

Tuy nhiên, doanh thu xuất khẩu từ các thị trường trọng yếu khác của Việt Nam lại đang suy giảm Tại khu vực Tây Âu, thị trường xuất khẩu lớn thứ 2 của Việt Nam, hoạt động xuất khẩu giảm tốc đáng kể, ngoại từ thị trường Italy Trong khi đó, xuất khẩu sang Trung Quốc tăng trưởng âm do nước này thắt chặt quy định nhập khẩu và nhu cầu sụt giảm do kinh tế suy yếu

Nguồn: Bộ Công Thương, CTCK Rồng Việt Nguồn: Bộ Công Thương, CTCK Rồng Việt

Triển vọng thương mại của Việt Nam

Bất chấp sự suy yếu hiện tại, chúng tôi vẫn lạc quan về triển vọng thương mại của Việt Nam so với các nước trong khu vực Chúng tôi đánh giá những cơ hội vẫn “có sức nặng” hơn so với các thách thức

Về cơ hội, Việt Nam, điểm giao thoa giữa hai chiến lược “Trung Quốc +1” và “Làn gió phương nam” của Hàn Quốc, đang đứng trước thời cơ “thập kỷ có một” để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, tham khảo thêm tại đây Sự dịch chuyển sản xuất và đơn hàng xuất khẩu tại một số ngành nghề nhất định từ Trung Quốc sang Việt Nam do ảnh hưởng từ căng thẳng thương mại

Mỹ - Trung

Hơn thế nữa, Việt Nam đang đứng trước cơ hội ký kết hiệp định thương mại tự do với Châu Âu (EVFTA), thị trường xuất khẩu lớn thứ hai, chỉ sau Mỹ Chính phủ Việt Nam tỏ rõ nỗ lực nhằm thúc đẩy và ký kết thỏa thuận trên Mới đây, Quốc hội đã thông qua Luật Lao động (sửa đổi) Theo đó tán thành việc tham gia Công ước số 98 của Tổ chức Lao động quốc tế về Áp dụng những nguyên tắc của quyền tổ chức và thương lượng tập thể và giải quyết điểm nghẽn trong quá trình thương thảo EVFTA Theo Bộ Kế hoạch & Đầu tư, EVFTA sẽ giúp kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang

EU tăng thêm khoảng 20% vào năm 2020 và GDP của Việt Nam tăng thêm 2,2-3,3% giai đoạn 2019-2023 Các hiệp định thương mại mới ký kết, CPTPP và EAEU, sẽ tiếp tục mở ra cơ hội cho hàng hóa Việt Nam tại các thị trường khá mới mẻ

-20

-10

0

10

20

30

40

Tổng giá trị Nông

nghiệp

Khoáng sản Công nghiệp Khác

2017 2018 2019

0 5 10 15 20 25 30

Tổng giá trị Hàng cần nhập

khẩu Hàng cần kiểm soát NK Khác

2017 2018 2019

Ngoài ra, chúng tôi cũng đề cập tới những cơ hội xuất khẩu ngắn hạn trong khu vực như nhu cầu nhập khẩu sắt thép từ Campuchia hay gạo từ Phillippines Trong năm 2018, việc Indonesia tăng cường nhập khẩu gạo do ảnh hưởng từ bão lũ góp phần đưa kim ngạch xuất khẩu gạo của Việt Nam lên trên 3 tỷ USD

Tuy nhiên, cho đến khi EVFTA có hiệu lực, Việt Nam sẽ cần giải pháp của riêng mình với những thách thức lớn gồm tăng trưởng kinh tế thế giới chậm lại và xu hướng “khu vực hóa” trong chuỗi giá trị toàn cầu IMF, WB hay ADB đều dự báo tăng trưởng kinh tế thế giới sẽ giảm tốc trong năm

2019 Động lực tăng trưởng chính trong các năm qua, Trung Quốc, suy yếu và đang chật vật giữ mức tăng trưởng trên 6%/năm Điều này đang được phản ánh trực tiếp dựa trên số liệu tăng trưởng thương mại âm của các trung tâm sản xuất lớn như Đức, Nhật Bản, Hàn Quốc

Bên cạnh đó, xu hướng khu vực hóa ngày càng gia tăng trong chuỗi giá trị toàn cầu, tham khảo Hộp 1 Giá trị giao dịch thương mại nội khu đã tăng 2,7% kể từ năm 2013, đặc biệt tại Châu Á và EU-28 Các doanh nghiệp yêu cầu nhà cung cấp giao hàng phù hợp thời gian sản xuất Theo McKinsey, việc sản xuất hàng may mặc ngay tại Thổ Nhĩ Kỳ và Mexico để cung cấp cho thị trường Châu Âu và Bắc Mỹ sẽ phát triển mạnh mẽ trong thập kỷ tới

Hình 6: Các yếu tố ảnh hưởng tới tăng trưởng xuất khẩu

Nguồn: CTCK Rồng Việt

Quan hệ thương mại giữa Việt Nam với các khu vực trong 5 tháng 2019

Nguồn: Bộ Công Thương, CTCK Rồng Việt Nguồn: Bộ Công Thương, CTCK Rồng Việt

Nguồn: Bộ Công Thương, CTCK Rồng Việt Nguồn: Bộ Công Thương, CTCK Rồng Việt

Nguồn: Bộ Công Thương, CTCK Rồng Việt Nguồn: Bộ Công Thương, CTCK Rồng Việt

-30

-20

-10

0

10

20

30

Đài Loan Hàn Quốc Hồng Kông Nhật Bản Trung Quốc

Xuất khẩu Nhập khẩu

-20 -10 0 10 20 30 40

Xuất khẩu Nhập khẩu

-40

-20

0

20

40

60

Canada Mỹ Mêhicô Niudilân Ôxtrâylia Braxin

Xuất khẩu Nhập khẩu

-40 -20 0 20 40 60 80

Anh Áo Bỉ Đức Hà Lan Italia Pháp Tây

Ban Nha

Thuỵ Điển Xuất khẩu Nhập khẩu

-40

-20

0

20

40

60

80

Xuất khẩu Nhập khẩu

-50 0 50 100 150 200 250 300

Ấn Độ Ả rập Xê út Các tiểu VQ

Ả Rập

Cô oét Thổ Nhĩ Kỳ Xuất khẩu Nhập khẩu

Quan Hệ Thương Mại Ba Bên: Mỹ – Việt Nam – Trung Quốc

• Việt Nam: Tăng trưởng xuất khẩu sang Mỹ cao nhất trong khu vực Châu Á

• Việt Nam tăng nhập khẩu từ Trung Quốc tại một số ngành đáng chú ý

Việt Nam: Tăng trưởng xuất khẩu sang Mỹ cao nhất trong khu vực Châu Á

Việt Nam trở thành điểm sáng trong khu vực khi tốc độ tăng trưởng xuất khẩu sang Mỹ đạt gần 40% YoY trong quý 1/2019, mức cao nhất trong khu vực Châu Á – Thái Bình Dương, dựa trên số liệu thương mại từ Trung tâm Thương mại Quốc tế (ITC) Theo sau là Campuchia, Hàn Quốc và Đài Loan Trong khi đó, con số này tại các quốc gia khác như Trung Quốc, Nhật Bản, Thái Lan và Malaysia đều ở mức âm

Đây thực sự là sự tăng trưởng đột biến so với cùng kỳ năm trước Trong Q1 2018, tăng trưởng xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ chỉ đạt 18% YoY, mức trung bình của khu vực Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc dịch chuyển đơn hàng xuất khẩu từ Trung Quốc sang Việt Nam Đối chiếu mã HS trong danh sách đánh thuế trị giá 250 tỷ USD của Mỹ lên Trung Quốc với danh sách hàng hóa xuất khẩu sang Mỹ của Việt Nam, chúng tôi ghi nhận sự chuyển dịch hoàn toàn trái ngược

Về phần Việt Nam, các ngành trọng điểm đều tăng trưởng vượt bậc và bỏ xa mức trung bình quý

1 của 3 năm trước đó (hình 9) Xét về tốc độ tăng trưởng, mặt hàng nhựa và nguyên phụ liệu dệt may tăng trưởng mạnh nhất Dưới khía cạnh quy mô, sản phẩm nội thất và máy móc thiết bị có mức đóng góp cao nhất Rõ ràng, các doanh nghiệp xuất khẩu gỗ tại Việt Nam là những người hưởng lợi nhiều nhất trong thời gian qua Theo số liệu từ Bộ Nông Nghiệp Việt Nam, doanh thu xuất khẩu ngành gỗ trong 5 tháng đầu năm đạt 3,1 tỷ USD, tăng 17,8% YoY Trong đó giá trị xuất khẩu sang thị trường Mỹ đạt 1,4 tỷ USD, tăng 34,7% YoY, theo sau là Nhật Bản (+18,2 YoY) Đáng chú ý, các mặt hàng Việt Nam trong danh sách trên chỉ chiếm 25% tổng giá trị xuất khẩu sang Mỹ của nước ta Tác động lan tỏa nhìn chung chưa cao do tập trung nhiều vào nguyên phụ liệu hơn là các mặt hàng tiêu dùng Điển hình như ngành dệt may, các mặt hàng Trung Quốc hiện tại bị Mỹ đánh thuế vốn là các loại nguyên phụ liệu, sợi vải, sản phẩm mà Việt Nam phải nhập khẩu phần lớn từ Trung Quốc

Tuy nhiên, trong trường hợp Mỹ đánh thuế gần 300 tỷ USD hàng còn lại từ Trung Quốc, ảnh hưởng

sẽ trở nên sâu rộng hơn khi tác động trực tiếp vào các mặt hàng tiêu dùng Đơn cử như các sản phẩm may mặc xuất khẩu chủ đạo của Việt Nam (mã HS 61, 62 và 63)

Hình 9: Tăng trưởng xuất khẩu sang Mỹ trong quý 1/2019, theo nhóm hàng, dựa trên danh sách đánh thuế $250 tỷ USD

Nguồn: ITC, CTCK Rồng Việt

Hình 10: Danh sách các mặt hàng Việt Nam hưởng lợi từ gói đánh thuế 250 tỷ USD của Mỹ lên Trung Quốc

Nguồn: ITC, CTCK Rồng Việt

-100%

-50%

0%

50%

100%

150%

ép G Thịt

ần Áo N

Việt Nam 1Q 2019 Việt Nam, Trung bình 1Q 4 năm Trung Quốc 1Q 2019 (Quy mô giảm dần)

Hình 11: Danh sách các mặt hàng Việt Nam hưởng lợi từ gói đánh thuế 300 tỷ USD của Mỹ lên Trung Quốc

Nguồn: ITC, CTCK Rồng Việt

Việt Nam tăng nhập khẩu từ Trung Quốc tại một số ngành đáng chú ý

Tuy nhiên, chúng tôi cũng giữ quan điểm thận trọng với câu hỏi liệu hàng Trung Quốc có mượn thương hiệu “Made in Vietnam” để xuất khẩu qua Mỹ Chúng tôi ghi nhận sự dịch chuyển của doanh nghiệp gỗ Trung Quốc sang Việt Nam Điển hình tại tỉnh Bình Dương, chiếm 40% tổng giá trị xuất khẩu gỗ của cả nước, ghi nhận tăng trưởng xuất khẩu của sản phẩm này đã tăng 16,3% YoY trong 5 tháng 2019 Về tình hình nhập khẩu, nhập khẩu gỗ cả nước đã tăng 13,1% YoY, dẫn đầu bởi Trung Quốc (+35,5% YoY), Mỹ (15,4% YoY), Thái Lan (12,5% YoY) Bản thân Bộ Công Thương Việt Nam cũng đã cảnh báo nguy cơ gian lận thương mại về xuất xứ hàng hóa

Dựa vào Bảng 1, chúng tôi muốn nhấn mạnh tới tình hình nhập khẩu từ Trung Quốc của một số ngành nghề có thể được dịch chuyển sang Việt Nam với 3 nhóm chính, gồm nhóm hàng thâm dụng lao động ( dệt may và đồ gỗ), nhóm hàng chế biến & giao thương trong khu vực (thực phẩm, giấy, nhựa và cao su, sản phẩm kim loại, và vật liệu xây dựng) và sáng tạo toàn cầu (sản xuất máy tính, điện thoại và linh kiện điện tử) Điều dễ nhận thấy là việc tăng trưởng nhập khẩu của hầu hết cách ngành đều tỏ ra vượt trội so với cùng kỳ các năm trước Với điều kiện sản xuất hiện tại của Việt Nam, việc nhập khẩu nguyên phụ liệu và hàng hóa trung gian từ Trung Quốc để sản xuất là điều dễ hiểu Tuy nhiên, quan ngại đến từ các mặt hàng xuất khẩu chứa hàm lượng giá trị gia tăng được sản xuất tại Việt Nam thấp

Hình 12: Việt Nam nhập khẩu từ Trung Quốc

Nguồn: ITC, CTCK Rồng Việt