Tài liệu Phát triển năng lực hợp tác cho học sinh thông qua dạy học dự án bài Chiến tranh thế giới thứ nhất (1914 - 1918) - Lịch sử 11 - Chương trình cơ bản.

Việc tìm ra các biện pháp hữu hiệu để tổ chức có hiệu quả hoạt động tự học và khả năng làm việc theo nhóm, thúc đẩy học sinh phổ thông hợp tác trong quá trình học là nhu cầu cấp thiết và

Tác giả sáng kiến: Lê Thu Hà

Mã sáng kiến: 31.57.02

Bình Xuyên, năm 2019

luan van, khoa luan 1 of 66

1 Lời giới thiệu:

Trong những năm gần đây, đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo là

nhân tố quan trọng và là điều kiện để phát triển nguồn nhân lực - mục tiêu quan trọng nhất của Việt Nam trong quá trình trở thành nước công nghiệp hóa, hiện đại hóa vào năm 2020 Trong đó, đổi mới phương pháp dạy học được coi là chìa khóa để nâng cao hiệu quả, chất lượng dạy và học Đổi mới phương pháp dạy học bao gồm cả đổi mới phương pháp dạy và phương pháp học Xu thế đổi mới phương pháp dạy học hiện nay

là chuyển từ phương pháp dạy học theo lối “truyền thụ một chiều” sang phương pháp dạy học “phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh” Đồng thời, phải chuyển cách đánh giá kết quả giáo dục từ nặng về kiểm tra trí nhớ sang kiểm tra, đánh giá năng lực vận dụng kiến thức giải quyết vấn đề, coi trọng kiểm tra đánh giá kết quả học tập với kiểm tra, đánh giá trong quá trình học tập để có tác động kịp thời nhằm nâng cao chất lượng của hoạt động dạy học và giáo dục Như vậy, việc đổi mới phương pháp dạy học chú trọng tới việc hình thành và phát triển các năng lực cần thiết cho học sinh trung học phổ thông bên cạnh việc tiếp thu kiến thức của từng môn học

Trong khung năng lực cần hình thành và phát triển cho học sinh phổ thông, năng lực hợp tác là một trong những năng lực cốt lõi cùng với năng lực tự học và năng lực giải quyết vấn đề Việc tìm ra các biện pháp hữu hiệu để tổ chức có hiệu quả hoạt động

tự học và khả năng làm việc theo nhóm, thúc đẩy học sinh phổ thông hợp tác trong quá trình học là nhu cầu cấp thiết và mang ý nghĩa chiến lược đối với việc đổi mới phương pháp dạy học và đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục nói riêng cũng như đối với sự phát triển lâu dài của nước ta nói chung

Lịch sử là một bộ môn khoa học có vai trò và ý nghĩa vô cùng quan trọng trong việc giáo dục thế hệ trẻ, trong đó có học sinh trung học phổ thông Tuy nhiên, đa số học sinh, nhất là học sinh trung học phổ thông hiện nay đều xem môn lịch sử là một môn học nhàm chán và không thiết thực Đa số học sinh đều đặt ra những câu hỏi

“Học lịch sử để làm gì ?", “Tại sao phải học môn lịch sử ?"

Và thực tế trong nhiều năm gần đây, môn lịch sử đang dần bị “quay lưng lại"

và kết quả học tập cũng như thi cử chưa xứng với vị trí và tầm quan trọng của môn học này Học sinh ít lựa chọn môn lịch sử khi tham gia kì thi trung học phổ thông quốc gia Thực tế trong các kì thi trung học phổ thông quốc gia gần đây, điểm thi môn Lịch sử đều bị đánh giá là thấp nhất với hàng chục nghìn bài thi dưới điểm trung bình

Đó là những vấn đề bức xúc không những cho ngành giáo dục mà cho toàn xã hội Tại sao một môn học quan trọng như lịch sử lại có kết quả thấp? Để giải quyết vấn

đề đó, để nâng cao chất lượng dạy và học môn lịch sử, việc đổi mới phương pháp dạy

học để phát triển cho học sinh các năng lực học tập và tăng cường hứng thú cho học sinh trong giờ học lịch sử là cần thiết

Mặt khác, hiện nay chương trình lịch sử trung học phổ thông có nhiều đổi mới

cả về cấu trúc chương trình và nội dung kiến thức Vì vậy, việc dạy và học bộ môn lịch

sử cần nhiều đổi mới để phát huy được năng lực tư duy hệ thống, năng lực sáng tạo, năng lực tự học, năng lực giải quyết vấn đề, đặc biệt là năng lực hợp tác của học sinh nhằm giải quyết các vấn đề tiếp thu được trong tài liệu sách giáo khoa và thực tiễn cuộc sống

Bình Xuyên là một trong những huyện của tỉnh Vĩnh Phúc ngày càng nâng cao chất lượng đào tạo toàn diện học sinh trung học phổ thông thông qua tích cực đổi mới phương pháp dạy và học,trong đó, chú ý đối xử một cách bình đẳng giữa môn lịch sử với các môn học, môn thi khác, đưa lịch sử gắn liền với các hoạt động ngoại khóa để giáo dục học sinh và đã sử dụng các phương pháp dạy học tích cực để gây hứng thú cho học sinh trong giờ học lịch sử Song, tình trạng chán học lịch sử, ít quan tâm tới lịch sử vẫn còn tồn tại

Trong những năm vừa qua, đã có không ít những công trình, đề tài, hội thảo khoa học, bài báo khoa học (đăng trên các tạp chí như: Nghiên cứu lịch sử, Khoa học v.v…, các báo: Tuổi trẻ, Dân trí, Giáo dục Việt Nam v.v…) đề cập đến vấn đề đổi mới phương pháp dạy học và phát triển năng lực hợp tác cho học sinh ở nhà trường phổ thông hiện nay; tôi xin dẫn ra một số ví dụ tiêu biểu như:

- Hội thảo khoa học về "Thực trạng việc dạy và học Lịch sử trong trường Phổ thông - nguyên nhân và giải pháp" do Hội Khoa học lịch sử, Bộ GD&ĐT, Bảo tàng

Cách mạng Việt Nam, Trường Đại học KHXH&NV (ĐHQG TP Hồ Chí Minh), Đại học Hồng Bàng phối hợp tổ chức ngày 27/3/2008

- Phương pháp dạy học Lịch sử.Tập I +Tập II do GS.TS Phan Ngọc Liên,

ĐHSP HN chủ biên, xuất bản năm 2008

- “Đổi mới nội dung và phương pháp dạy học Lịch sử ở trường phổ thông” do

Ngô Minh Oanh Chủ biên, 2006

- “Con đường và biện pháp nâng cao hiệu quả bài học lịch sử ở trường THPT”

do GS.TS Phan Ngọc Liên Chủ biên, 2008

- “Các yếu tố cơ bản trong quá trình giáo dục hiện đại và vấn đề đổi mới dạy học ở Việt Nam”, Lê Vinh Quốc, Đại học sư phạm TP Hồ Chí Minh, 2008

- “Phương pháp dạy học, Giáo dục hoc”, Phan Thị Hồng Vinh, Đại học sư

phạm Hà Nội, 2007

- Khóa luận "Dạy học lịch sử theo nhóm ở trường THPT hiện nay : thực trạng, giải pháp và cách tiến hành", Võ Minh Tập, Đại học sư phạm TP Hồ Chí Minh, 2009

- “Dạy học nhóm - phương pháp dạy học tích cực” do Nguyễn Trọng Sửu viết,

đăng trên Tạp chí Giáo dục, 2007

- “Tổ chức dạy học theo nhóm trong giờ lên lớp môn Lịch sử ở trường trung học phổ thông” do Trần Quốc Tuấn viết, đăng trên Tạp chí Khoa học, 2007

- “Một số vấn đề lí luận về kĩ năng học theo nhóm cho học sinh”, Ngô Thị Thu

- “Tổ chức hoạt động hợp tác trong học tập theo hình thức thảo luận nhóm”,

Nguyễn Thị Hồng Nam, Tạp chí Giáo dục, 2002

Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu đó chỉ dừng lại tìm hiểu những cơ sở lý luận về đổi mới phương pháp dạy học lịch sử, phát triển năng lực hợp tác ở trường THPT nói chung ; có vận dụng thực tế vào một chương trình lịch sử cụ thể nhưng chưa thực sự nghiên cứu đổi mới phương pháp dạy học, phát triển năng lực học tập cho học sinh THPT, nhất là năng lực hợp tác trong một bài học cụ thể

Với tất cả các lí do trên, tôi chọn “Phát triển năng lực hợp tác cho học sinh

thông qua dạy học dự án bài “Chiến tranh thế giới thứ nhất (1914 - 1918)” - Lịch

sử 11 - Chương trình cơ bản” làm đề tài sáng kiến kinh nghiệm của mình

Điện thoại: 0915.913.332 Email: lethuhac3bx@gmail.com

4 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến: Lê Thu Hà - GV Lịch sử, trường THPT Bình Xuyên

5 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến:

Sáng kiến được áp dụng trong dạy học bộ môn Lịch sử

Sáng kiến được đưa ra nhằm giải quyết vấn đề tạo hứng thú cho học sinh trong giờ học một vấn đề lịch sử cụ thể - Chiến tranh thế giới thứ nhất từ năm 1914 đến năm

1918 nói riêng và trong giờ học bộ môn lịch sử nói chung

6 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử:

Tháng 10 năm 2018 (Học kì I, năm học 2018 - 2019)

7 Mô tả bản chất của sáng kiến:

7.1 Cơ sở lí luận và thực tiễn của sáng kiến

7.1.1 Cơ sở lí luận

7.1.1.1 Cơ sở lí luận về dạy học theo hướng phát triển năng lực hợp tác cho học sinh

* Dạy học theo hướng phát triển năng lực

Quán triệt quan điểm dạy học “lấy người học làm trung tâm” với đặc trưng cơ bản là: Mọi hoạt động dạy học hướng vào phát triển tối đa năng lực vốn có của người học, chú ý tới nhu cầu và hạnh phúc của người học Trong đó, giáo viên đóng vai trò

là người trọng tài, cố vấn, người hướng dẫn, người tổ chức, người kiểm tra, đánh giá hoạt động học tập của học sinh Học sinh là người tự tổ chức, tự điều khiển, tự đánh giá hoạt động học tập của mình Và theo hướng tiếp cận lý luận dạy học hiện đại, tôi

chung quan điểm với các nhà nghiên cứu Phạm Viết Vượng, Nguyễn Sinh Huy, Nguyễn Văn Lê, Trần Thị Tuyết Oanh, Thái Duy Tuyên, Đặng Thành Hưng … cho

rằng: Dạy học là quá trình trong đó dưới tác động chủ đạo (tổ chức, điều khiển, lãnh đạo) của thầy, học sinh tự giác, tích cực, tự tổ chức, tự điều khiển, quá trình nhận thức nhằm đạt được các mục tiêu học tập

Dạy học theo định hướng phát triển năng lực còn gọi là dạy học định hướng kết quả đầu ra là xu hướng giáo dục quốc tế hiện nay Dạy học theo định hướng phát triển năng lực nhấn mạnh vai trò của người học với tư cách là chủ thể có nghĩa là:

Về phương pháp: Giáo viên chủ yếu là người tổ chức hỗ trợ học sinh tự lực và tích cực lĩnh hội tri thức Chú trọng khả năng giải quyết vấn đề, khả năng giao tiếp Chú trọng sử dụng các quan điểm phương pháp dạy học tích cực, các phương pháp dạy

học thực nghiệm thực hành…

Về hình thức dạy học: Tổ chức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học, trải nghiệm sáng tạo, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ

thông tin và truyền thông trong dạy và học

Kết quả học sinh với vai trò chủ thể đạt được là các chuẩn kiến thức, kĩ năng của chương trình đã được Bộ giáo dục quy định, trong đó chú trọng đến khả năng vận dụng kiến thức để giải quyết các tình huống thực tiễn và kết quả này có tính đến sự tiến bộ, thái độ trong quá trình học tập Nói một cách khác kết quả học tập của học sinh đạt được là “bốn H”: Học để biết - Học để làm - Học để cùng chung sống và học

để tự khẳng định

Dạy học theo định hướng phát triển năng lực không chỉ chú ý về hoạt động trí tuệ mà còn chú ý rèn luyện năng lực giải quyết vấn đề gắn với những tình huống của cuộc sống, gắn hoạt động trí tuệ với hoạt động thực hành, thực tiễn và nâng cao hứng thú cho người học

Theo John Erpenbeck, năng lực được xây dựng trên cơ sở tri thức, thiết lập qua giá trị cấu trúc như là các khả năng, hình thành qua trải nghiệm, củng cố qua kinh nghiệm và hiện thực hóa qua ý chí

Theo Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OCED), năng lực là khả năng cá nhân đáp ứng các yêu cầu phức hợp và thực hiện thành công nhiệm vụ trong một bối cảnh cụ thể

Theo Weinert, năng lực là các khả năng và kỹ năng nhận thức vốn có ở cá nhân hay có thể học được … để giải quyết các vấn đề đặt ra trong cuộc sống Năng lực cũng hàm chứa trong nó tính sẵn sàng hành động, động cơ, ý chí và trách nhiệm xã hội để

có thể sử dụng một cách thành công và có trách nhiệm các giải pháp … trong những tình huống thay đổi

Tóm lại, năng lực là khả năng vận dụng những kiến thức, kinh nghiệm, kỹ năng, thái độ và hứng thú để hành động một cách phù hợp và có hiệu quả trong các tình huống đa dạng của cuộc sống

Năng lực của học sinh, nhất là học sinh ở bậc trung học phổ thông là khả năng làm chủ những hệ thống kiến thức, kỹ năng, thái độ … phù hợp với lứa tuổi và vận hành (kết nối) chúng một cách hợp lý vào thực hiện thành công nhiệm vụ học tập, giải quyết hiệu quả những vấn đề đặt ra cho chính các em trong cuộc sống

Năng lực của học sinh là một cấu trúc động, có tính mở, đa thành tố, đa tầng bậc nhưng nhìn chung, năng lực của học sinh gồm có năng lực chung và năng lực chuyên biệt Các năng lực chung cùng với năng lực chuyên môn tạo thành nền tảng chung cho công việc giáo dục và dạy học

Năng lực chung là những năng lực cơ bản, thiết yếu để con người có thể sống

và làm việc bình thường trong xã hội

Năng lực chung được hình thành và phát triển do nhiều môn học, liên quan đến nhiều môn học Có 9 năng lực chung như sau: Năng lực tự học; năng lực giải quyết vấn đề; năng lực sáng tạo (Năng lực tư duy); năng lực quản lý; năng lực giao tiếp; năng lực hợp tác, hội nhập; năng lực sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông; năng lực sử dụng ngôn ngữ va năng lực tính toán

Năng lực chuyên biệt là những năng lực được hình thành và phát triển trên cơ

sở các năng lực chung theo định hướng chuyên sâu, riêng biệt

Năng lực chuyên biệt của môn Lịch sử được hình thành trên cơ sở những năng lực chung, kết hợp với đặc thù môn Lịch sử và chương trình giáo dục phổ thông

Năng lực chuyên biệt cần hình thành và phát triển cho học sinh trong môn Lịch

sử ở cấp trung học phổ thông là: Năng lực tái hiện sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử; năng lực thực hành bộ môn; năng lực xác định và giải quyết mối liên hệ, ảnh hưởng tác động giữa các sự kiện lịch sử với nhau; năng lực so sánh, phân tích, phản biện, khái quát hóa; năng lực nhận xét, đánh giá rút ra bài học lịch sử từ những sự kiện, hiện tượng, vấn đề, nhân vật lịch sử; năng lực vận dụng, liên hệ kiến thức lịch sử

đã học để giải quyết những vấn đề thực tiễn đặt ra

Cũng giống như khái niệm năng lực, khái niệm hợp tác cũng được các nhà nghiên cứu tìm hiểu trên những khía cạnh khác nhau để đưa ra những định nghĩa khác nhau về hợp tác

Theo từ điển Tiếng Việt (1997), hợp tác là cùng chung sức giúp đỡ nhau trong một công việc, trong một lĩnh vực hoạt động nào đó nhằm đạt được mục đích chung

Theo từ điển Tâm lý học (2008), hợp tác là hai hay nhiều bộ phận trong một nhóm cùng làm việc theo cùng một cách thức để tạo ra một kết quả chung

Các tác giả Johnson D, Johnson R và Holubee E (1990), Johnson D.W và Johnson R.T (1991), Nguyễn Thanh Bình (1998) cũng đưa ra các định nghĩa khác nhau về hợp tác Các định nghĩa về hợp tác đều thống nhất về nội hàm với những dấu hiệu cơ bản sau đây: Có mục đích chung trên cơ sở mọi người cùng có lợi; công việc được phân công phù hợp với năng lực của từng người; bình đẳng, tin tưởng lẫn nhau, chia sẻ nguồn lực và thông tin, tự nguyện hoạt động; các thành viên trong nhóm phụ thuộc lẫn nhau, trên cơ sở trách nhiệm cá nhân cao và cùng chung sức, giúp đỡ hỗ trợ, khích lệ tinh thần tập thể và bổ sung cho nhau

Như vậy, năng lực hợp tác là một trong các năng lực chung cần hình thành và phát triển cho học sinh, nhất là học sinh ở bậc trung học phổ thông Năng lực hợp tác được hình thành và phát triển thông qua dạy học hợp tác của giáo viên và học tập hợp tác của học sinh

Năng lực hợp tác được biểu hiện cụ thể:

Thứ nhất, chủ động đề xuất mục đích hợp tác khi được giao các nhiệm vụ; xác

định được loại công việc nào có thể hoàn thành tốt nhất bằng hợp tác theo nhóm với quy mô phù hợp

Thứ hai, biết trách nhiệm, vai trò của mình trong nhóm ứng với công việc cụ

thể; phân tích nhiệm vụ của cả nhóm để nêu được các hoạt động phải thực hiện, trong

đó tự đánh giá được hoạt động mình có thể đảm nhiệm tốt nhất để tự đề xuất cho nhóm phân công

Thứ ba, nhận biết được đặc điểm, khả năng của từng thành viên cũng như kết quả làm

việc nhóm; dự kiến phân công từng thành viên trong nhóm các công việc phù hợp

Thứ tư, chủ động và gương mẫu hoàn thành phần việc được giao, góp ý điều chỉnh

thúc đẩy hoạt động chung ; chia sẻ, khiêm tốn học hỏi các thành viên trong nhóm

Thứ năm, biết dựa vào mục đích đặt ra để tổng kết hoạt động chung của nhóm;

nêu mặt được, mặt thiếu sót của cá nhân và của cả nhóm

* Dạy học theo hướng phát triển năng lực hợp tác

Trên cơ sở hiểu dạy học theo định hướng phát triển năng lực và năng lực hợp tác, tôi cho rằng dạy học theo hướng phát triển năng lực hợp tác là quá trình dạy học trong đó dưới sự chủ đạo của người dạy (tổ chức, cố vấn, tham gia, kiểm tra, đánh giá, …), người học được chia thành những nhóm nhỏ tích cực cùng nhau tiến hành các hoạt động học tập hợp tác để hoàn thành nhiệm vụ học tập, qua đó vừa nắm được kiến thức vừa hình thành các kỹ năng học tập hợp tác

Như vậy, dạy học theo hướng phát triển năng lực hợp tác là một quá trình xã hội gắn liền với hoạt động dạy và hoạt động học mang tính hợp tác rất cao, nhằm tới mục tiêu kép là vừa phát triển kiến thức, vừa phát triển các kỹ năng học tập hợp tác

Trong dạy học theo định hướng phát triển năng lực hợp tác, giáo viên giữ vai trò chủ đạo xây dựng và thực hiện kế hoạch giảng dạy, tổ chức, điều khiển, hướng dẫn các hành động học tập hợp tác, đồng thời tham gia cùng với học sinh trong quá trình học tập nhằm giúp họ hoàn thành nhiệm vụ học tập

Học sinh là chủ thể của hoạt động học tập có ý thức, chủ động, tích cực và sáng tạo, chung sức, giúp đỡ, động viên, khuyến khích, ràng buộc lẫn nhau, cùng nhau đạt mục đích học tập của nhóm Ở đây, tính chất hợp tác, giao lưu của học sinh - học sinh được coi trọng, thông qua phương thức này để khai thác các nguồn lực mà trong dạy

học truyền thống bị coi nhẹ Dạy học hợp tác “biến quá trình dạy của thầy thành quá trình tự học của trò”

Cộng đồng lớp học là một môi trường xã hội, nơi diễn ra trao đổi, giao tiếp, hợp tác giữa học sinh với nhau và với giáo viên làm cho quá trình tìm kiếm tri thức khoa học mang tính xã hội, khi có sự đóng góp tích cực của công nghệ thông tin sẽ tạo nên môi trường “xã hội” mới

Dạy học theo hướng phát triển năng lực hợp tác phải đảm bảo các yêu cầu cơ bản sau:

Thứ nhất, dạy học phải tạo dựng được sự phụ thuộc lẫn nhau một cách tích cực

Trong dạy học phải tạo dựng được sự liên kết giữa học sinh với nhau trong nhóm, theo cách mà chỉ có thực sự liên kết cùng nhau họ mới có thể thành công (hoặc ngược lại); nghĩa là các thành viên trong nhóm học tập sẽ “cùng chìm hoặc cùng nổi” Mỗi học sinh trong nhóm có 2 trách nhiệm cơ bản: thực hiện nhiệm vụ được giao và giúp các thành viên trong nhóm hoàn thành nhiệm vụ được giao

Thứ hai, dạy học phải đảm bảo sự tương tác, hỗ trợ giữa các cá nhân trong

nhóm Dạy học phải tổ chức cho học sinh học tập dưới hình thức nhóm hợp tác Mỗi học sinh là một mắt xích trong dây chuyền hoạt động của nhóm hợp tác học tập Họ không thể làm việc độc lập như mô hình học tập độc lập mang tính tranh đua mà phải hợp tác với nhau, giúp đỡ lẫn nhau, cùng nhau bàn bạc, trao đổi những quan điểm cá nhân dưới sự giám sát, cố vấn, tham gia của giáo viên

Thứ ba, dạy học phải đảm bảo học sinh có trách nhiệm cá nhân cao Dạy học

theo hướng phát triển năng lực hợp tác phải tổ chức sao cho mỗi học sinh đều phải có đóng góp nhất định vào hoạt động chung của nhóm Các học sinh trong nhóm hợp tác phụ thuộc lẫn nhau, nhưng mỗi học sinh đều chịu trách nhiệm thực hiện nhiệm vụ riêng và sau khi tham gia buổi học, người học có thể tự mình thực hiện thành công một hoạt động tương tự Điều này cũng đặt ra yêu cầu dạy học phải nhận xét, đánh giá được tính hiệu quả, tinh thần hợp tác của từng thành viên trong mỗi nhóm hợp tác để học sinh nhìn thấy rõ trách nhiệm của mình, tránh trường hợp ỉ lại, thoái thác cho người khác

Thứ tư, dạy học phải đảm bảo các kỹ năng học tập hợp tác Trong dạy học

hướng vào phát triển năng lực hợp tác, yêu cầu tất cả mục tiêu, nội dung, phương pháp, kỹ thuật, phương tiện dạy học phải cùng phát huy cộng hưởng phát triển được các kĩ năng học tập hợp tác như xác lập vị trí cá nhân trong nhóm, kỹ năng giao tiếp, chia sẻ, giải quyết các quan điểm bất đồng trong học tập … để tất cả học sinh có thể gắn kết, tín nhiệm, tin tưởng lẫn nhau nhằm tiến hành nhiệm vụ học tập có hiệu quả

Thứ năm, đảm bảo có phản hồi và điều chỉnh trong dạy học Kiểm tra, đánh giá

phải được thực hiện thường xuyên nhằm phản hồi những thông tin cho cả người học

và người dạy Việc kiểm tra, đánh giá không chỉ dựa trên nội dung tri thức mà cả thái

độ, kỹ năng hợp tác Nhóm hợp tác phải được đánh giá trong những hoạt động mà họ

đã thực hiện Quá trình này giúp duy trì và củng cố, hoàn thiện các quan hệ giữa các thành viên trong nhóm nhằm đạt hiệu quả cao nhất, đồng thời điều chỉnh các hoạt động không hiệu quả trong quá trình hoạt động học tập hợp tác

7.1.1.2 Cơ sở lí luận về dạy học dự án

Dạy học dự án là một trong những phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh, trong đó có năng lực hợp tác

* Khái niệm dạy học dự án

Có nhiều quan niệm và định nghĩa khác nhau về dạy học dự án Dạy học dự án được nhiều tác giả coi là một hình thức dạy học vì khi thực hiện một dự án, có nhiều phương pháp dạy học cụ thể được sử dụng

Dạy học dự án là phương pháp dạy học mà người dạy và người học cùng nhau giải quyết không chỉ về mặt lý thuyết mà còn về mặt thực tiễn một nhiệm vụ học tập

có tính chất tổng hợp, tạo điều kiện cho người học cùng nhau và tự quyết trong tất cả các giai đoạn học tập, kết quả là tạo ra được một sản phẩm hoạt động nhất định Là phương pháp dạy học mà người dạy đóng vai trò là người định hướng các nhiệm vụ học tập, định hướng quá trình thực hiện cũng như quá trình tạo ra sản phẩm, người học trực tiếp thực hiện các giai đoạn của dự án học tập Là phương pháp dạy học mà người học không thụ động tiếp nhận kiến thức từ người dạy mà chủ động tìm tòi, khám phá các kiến thức cần thiết thông qua các nhiệm vụ thực tế liên quan đến bài học

Dạy học dự án là hình thức dạy học, trong đó người học thực hiện một nhiệm

vụ học tập phức hợp, có sự kết hợp giữa lý thuyết và thực hành, có tạo ra các sản phẩm

có thể giới thiệu Sản phẩm này có thể là các báo cáo khoa học, mô hình, phần mềm, mẫu vật, tư liệu sưu tầm Nhiệm vụ này được người học thực hiện với tính tự lực cao trong toàn bộ quá trình học tập, từ việc xác định mục đích, lập kế hoạch đến việc thực hiện dự án, kiểm tra, điều chỉnh, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện Trong dạy học theo dự án, người học thường phải giải quyết các vấn đề khá lớn, qua nhiều công đoạn Vì vậy, làm việc nhóm là hình thức cơ bản của dạy học dự án Người học thực hiện nhiệm vụ học tập thông qua quá trình hợp tác với người dạy và bạn bè trong nhóm cũng như thu thập thông tin từ thực tế và nhiều nguồn khác nhau

Dạy học dự án là chiến lược giáo dục mà người học được cung cấp các tài nguyên, các chỉ dẫn để áp dụng trên các tình huống cụ thể, qua đó người học tích lũy được kiến thức và khả năng giải quyết vấn đề Thông qua các dự án học tập mà nhiều mục tiêu giáo dục được thực hiện và đem lại hiệu quả trong thời gian dài

Dạy học dự án là một mô hình dạy học lấy học sinh làm trung tâm Theo đó, các nhóm học sinh, dưới sự hướng dẫn của giáo viên mà thực hiện các nhiêm vụ học tập một cách tự lực, độc lập qua những giai đoạn nhất định: đề xuất ý tưởng, lập kế hoạch, thực hiện ý tưởng, tạo sản phẩm, công bố sản phẩm Qua đó, giúp phát triển kiến thức và các kỹ năng liên quan thông qua những nhiệm vụ mang tính mở, khuyến khích học sinh tìm tòi, hiện thực hóa những kiến thức đã học trong quá trình thực hiện

và tạo ra những sản phẩm của chính mình Chương trình dạy học theo dự án được xây dựng dựa trên những câu hỏi định hướng quan trọng, lồng ghép các chuẩn nội dung và

tư duy bậc cao trong bối cảnh thực tế

Tóm lại, dạy học dự án vừa là phương pháp dạy học vừa là hình thức, mô hình dạy học tích cực khác với các phương pháp dạy học truyền thống, trong đó nhiệm vụ học tập, các bài học được thể hiện dưới dạng các dự án, dưới sự hướng dẫn của người dạy, các dự án được thực hiện bởi sự cộng tác làm việc tích cực của các thành viên trong nhóm, được hoàn thành dưới dạng các sản phẩm Kiến thức tự lĩnh hội được bổ sung từ nhiều nguồn khác nhau làm phong phú tri thức của người học, đáp ứng các mục tiêu gắn lý thuyết với thực hành, tư duy và hành động, nhà trường và xã hội, tham gia tích cực vào việc đào tạo năng lực làm việc tự lực, năng lực sáng tạo, năng lực giải quyết các vấn đề phức hợp, tinh thần trách nhiệm và khả năng cộng tác làm việc của người học

* Các loại dự án học tập

Dạy học theo dự án có thể phân loại theo nhiều phương diện khác nhau Tùy theo tiêu chí phân loại, mỗi tác giả khi nghiên cứu về dạy học dự án có sự phân chia khác nhau Tiêu chí phân loại có thể là thời gian, số lượng người tham gia hoặc quy

mô của dự án Cụ thể:

Phân loại theo chuyên môn Dự án trong một môn học: trọng tâm nội dung

Phân loại theo sự tham gia của giáo viên Dự án dưới sự hướng dẫn của 1 giáo viên

Dự án với sự cộng tác hướng dẫn của nhiều giáo viên

Phân loại theo quỹ thời gian Dự án nhỏ: thực hiện trong một số giờ học, có

thể từ 2 - 6 giờ học

Dự án trung bình: dự án trong một hoặc một

số ngày (“Ngày dự án”), nhưng giới hạn là 1 tuần hoặc 40 giờ học

Dự án lớn: dự án thực hiện với quỹ thời gian lớn, tối thiểu là 1 tuần (hay 40 giờ học), có thể kéo dài nhiều tuần (“Tuần dự án”)

Phân loại theo nhiệm vụ Dự án tìm hiểu: là dự án khảo sát thực trạng

đối tượng

Dự án nghiên cứu: nhằm giải quyết các vấn

đề, giải thích các hiện tượng, quá trình

Dự án thực hành: có thể gọi là dự án kiến tạo sản phẩm, trọng tâm là việc tạo ra các sản phẩm vật chất hoặc thực hiện một kế hoạch hành động thực tiễn, nhằm thực hiện những nhiệm vụ như trang trí, trưng bày, biểu diễn, sáng tác

Dự án hỗn hợp: là các dự án có nội dung kết hợp các dạng nêu trên

Các loại dự án trên không hoàn toàn tách biệt với nhau Trong quá trình tiến hành dự án, giáo viên có thể tùy vào từng điều kiện cụ thể cũng như nội dung môn học

để lựa chọn và sử dụng các loại hình trên một cách có hiệu quả

Đối với dự án môn học, quy mô trung bình hoặc nhỏ đối với chương trình trung học phổ thông, phổ biến nhất là dự án nhóm hoặc dự án cá nhân, dự án trung bình

* Ưu, nhược điểm của dạy học dự án

Cũng giống như bất kì phương pháp dạy học nào khác, dạy học theo dự án có những ưu điểm và nhược điểm nhất định Sử dụng dạy học dự án, người dạy cần tìm ra các giải pháp để phát huy điểm mạnh và hạn chế điểm yếu để đạt được hiệu quả cao nhất

Ưu điểm của dạy học dự án:

- Dạy học theo dự án phát huy tính tích cực, chủ động của người học trong toàn

bộ quá trình học tập, làm cho người học năng động hơn, làm việc hiệu quả hơn, kiến thức về bài học trở nên sâu rộng hơn Hoạt động học chỉ thực sự có chiều sâu khi người học chủ động

- Dạy học theo dự án đặt người học vào một vai trò chủ động Học tập theo dự

án, người học sẽ phát triển các kĩ năng của cuộc sống thật và các kĩ năng của thể kỉ XXI Cụ thể:

+ Với vai trò là “tác giả tích cực” của quá trình học tập, người học tự đề xuất hoặc lựa chọn vấn đề nghiên cứu và tự tiến hành các công việc Nhờ đó, học sinh có điều kiện phát triển các kĩ năng tự học, tự định hướng và xử lý các vấn đề xã hội phức tạp Điều đó cũng đồng nghĩa với việc phát huy được tính tự lực, sáng tạo và tính trách nhiệm của người học cũng như rèn luyện cho họ tính bền bỉ, kiên nhẫn vượt qua thách thức

+ Hình thức làm việc phổ biến trong dạy học dự án là làm việc nhóm và đó là

cơ sở để người học rèn luyện và phát triển các kỹ năng sống quan trọng Kĩ năng làm việc nhóm giúp người học phát triển năng lực cộng tác, năng lực đánh giá và năng lực lĩnh hội Kỹ năng thuyết trình, trình bày, phỏng vấn, quan sát có ý nghĩa lớn giúp người học tự tin và mạnh dạn hơn trong cuộc sống hoặc khi gặp hoàn cảnh mới

+ Do tính định hướng sản phẩm, dạy học theo dự án có đặc trưng riêng biệt là người học thể hiện mức độ tiếp thu kiến thức thông qua sản phẩm lẫn hình thức thể hiện Nhiệm vụ học tập này đòi hỏi người học thao tác tư duy mang tính trí tuệ tổng hợp như kỹ năng tư duy phê phán, so sánh, phân tích Và khi phải hòan thành sản phẩm đúng thời hạn, dạy học dự án sẽ tạo động lực và giúp người học chịu được áp lực của những khó khăn mà việc học đòi hỏi

Với rất nhiều kỹ năng như trên, dạy học dự án xây dựng cho người học thái độ chủ động trong công việc và là chìa khóa đưa người học đến thành công

- Dạy học theo dự án tạo ra bầu không khí học tập cởi mở và dân chủ trong lớp học + Nội dung học tập gắn với sở thích, nhu cầu của người học nên dạy học theo

dự án tạo điều kiện thuận lợi cho nhiều phong cách, tiềm năng học tập khác nhau cùng

có thể phát triển

+ Dạy học dự án tạo môi trường tương tác giữa thầy và trò; đặc biệt tạo cơ hội cho sự hỗ trợ, thúc đẩy lẫn nhau trong người học và người học được tự tìm hiểu chính mình, khẳng định mình Ở đây, người học không bị áp đặt mà luôn có cơ hội để thể hiện hiểu biết, năng lực của bản thân mình Sự thành công trong việc kiến tạo ra một sản phẩm hay những ý kiến được ghi nhận, chia sẻ sẽ tạo ra một hiệu ứng tích cực, làm cho người học có cảm giác hài lòng, hạnh phúc khi tham gia học tập

+ Dạy học theo dự án gắn với các nhiệm vụ học tập có chủ đích, sát với cuộc sống mà người học ở mọi độ tuổi đều có động lực cao hơn khi họ ý thức được sự hữu ích của những gì được học và khi họ có thể sử dụng chúng để làm những việc có ảnh hưởng tới người khác và cộng đồng Do đó, dạy học theo dự án lôi cuốn người học tự

nguyện hăng hái tham gia vào các hoạt động học tập Điều đó đồng nghĩa với việc dạy học theo dự án thu hút người học đến lớp nhiều hơn và cải thiện được thái độ học tập

Như vậy, các đặc điểm của dạy học theo dự án đã thể hiện những ưu điểm của phương pháp dạy học này Có thể tóm tắt những ưu điểm cơ bản của dạy học dự án như sau: Gắn lý thuyết với thực hành, tư duy và hành động, nhà trường và xã hội; Phát triển kỹ năng tự học, tự định hướng; Kích thích động cơ, hứng thú học tập của người học; Phát huy tính tự lực, tính trách nhiệm; Phát triển khả năng sáng tạo; Rèn luyện năng lực giải quyết các vấn đề phức hợp; Rèn luyện tính bền bỉ, kiên nhẫn; Rèn luyện năng lực cộng tác làm việc; Phát triển năng lực đánh giá; Rèn luyện và phát huy các kỹ năng xã hội quan trọng

Không chỉ với người học, dạy học theo dự án còn đem lại nhiều lợi ích cho người dạy Dạy học theo dự án góp phần đổi mới phương pháp dạy học, thay đổi phương thức đào tạo Với dạy học theo dự án, người dạy có điều kiện nâng cao tính chuyên nghiệp, mở rộng sự hợp tác với các đồng nghiệp và xây dựng các mối quan hệ với người học Nhiều người dạy cảm thấy hài lòng với việc tìm ra được một mô hình triển khai cho phép hỗ trợ các đối tượng người học đa dạng bằng việc tạo ra nhiều cơ hội học tập hơn trong lớp học

Nhược điểm của dạy học dự án:

- Dạy học dự án chỉ phù hợp với những nội dung nhất định; không phù hợp trong việc truyền thụ tri thức lý thuyết mang tính trừu tượng, hệ thống cũng như rèn luyện hệ thống kỹ năng cơ bản Do đó, dạy học dự án không thể là một phương pháp dạy học độc tôn

và cũng không thể được thay thế cho các phương pháp dạy học truyền thống

- Dạy học dự án đòi hỏi nhiều thời gian và công sức chuẩn bị nên không thể tiến hành một cách thường xuyên trong chương trình môn học vì có thể ảnh hưởng đến thời gian học tập các môn học khác

- Dạy học dự án đòi hỏi về tài chính, tư liệu tham khảo phong phú và địa điểm phù hợp cho hoạt động của người dạy và người học Nhất là để dạy học theo dự án có hiệu quả đòi hỏi sự hỗ trợ của các phương tiện dạy học và cơ sở vật chất hiện đại Do vậy, ở những nơi còn thiếu và yếu về các phương tiện dạy học thì khó triển khai dạy học theo dự án

- Dạy học theo dự án đòi hỏi người dạy phải có năng lực tổ chức và quản lý người học trong hoạt động, nhất là hoạt động theo nhóm Trong quá trình thực hiên dự

án, nhiều người dạy có thể sẽ cảm thấy phải chịu áp lực khi phải thực hiện đúng tiến

độ chương trình, nhất là với người dạy phải dạy nhiều lớp Mặt khác, người dạy cũng

sẽ gặp khó khăn khi cần sự phối hợp với nhiều người khác như đồng nghiệp, ban giám hiệu nhà trường, ban phụ huynh Bên cạnh đó, những học sinh thụ động, chưa quen với cách học năng động hoặc chưa có kỹ năng cần thiết trong sử dụng máy tính,

internert, có thể cũng sẽ gặp khó khăn khi chủ động định hướng quá trình học tập và thực hiện dự án

Tóm lại, dạy học theo dự án là một hình thức dạy học quan trọng để thực hiện quan điểm dạy học hiện đại như định hướng vào người học, định hướng hành động, dạy học giải quyết vấn đề và quan điểm dạy học tích hợp Dạy học theo dự án góp phần gắn lý thuyết với thực hành, tư duy và hành động, nhà trường và xã hội, tham gia tích cực vào việc đào tạo năng lực làm việc tự lực, năng lực sáng tạo, năng lực giải quyết các vấn đề phức hợp, tinh thần trách nhiệm và khả năng cộng tác làm việc của người học

7.1.2 Cơ sở thực tiễn

Cho đến nay, việc thực hiện đổi mới phương pháp dạy học nói chung và đổi mới phương pháp dạy học Lịch sử nói riêng đã được tiến hành ở bậc trung học phổ thông xong còn chậm, chưa mang lại hiệu quả cao, chưa chú ý hình thành các năng lực cần thiết cho học sinh, nhất là năng lực hợp tác trong quá trình học tập

Qua điều tra thực tế, tôi thấy số giáo viên thường xuyên chủ động, sáng tạo trong việc phối hợp các phương pháp dạy - học cũng như sử dụng các phương pháp dạy - học phát huy năng lực học sinh chưa nhiều Dạy học vẫn nặng về truyền thụ kiến thức lí thuyết Việc rèn luyện kỹ năng sống, kỹ năng giải quyết các tình huống thực tiễn chưa thực sự được quan tâm Trong dạy học lịch sử hiện nay, nhiều giáo viên còn gặp khó khăn, chưa tìm được cho mình những biện pháp thích hợp để hình thành và phát triển năng lực học sinh, đặc biệt là phát triển học tập hợp tác của học sinh

Về phía học sinh, đa số các em không thích học và sợ học lịch sử Nhiều em còn

“mơ hồ” về lịch sử dân tộc và lịch sử thế giới Những sự kiện quan trọng trong lịch sử dân tộc và lịch sử thế giới, nhiều học sinh không biết và không hiểu Các em còn thiếu các kỹ năng cơ bản của bộ môn và năng lực hợp tác, làm việc theo nhóm nhỏ để giải quyết vấn

đề liên quan đến bài học cũng như năng lực vận dụng liên hệ kiến thức lịch sử đã học để giải quyết những vấn đề thực tiễn đặt ra là rất yếu Chất lượng môn học lịch sử còn thấp Điều này được thể hiện rất rõ khi tôi tiến hành khảo sát thực tế thông qua việc phát phiếu điều tra cho học sinh

Phiếu 1: Phát phiếu trả lời cho học sinh lớp 11A7 theo nội dung sau: Có 6

môn: Toán, Văn, Anh, Sử, Địa, GDCD STT Môn học Đánh dấu (+) vào môn học em thích học

- Kết quả khảo sát về sở thích học tập bộ môn của học sinh như sau:

Phiếu 2: Cảm nhận của em khi học môn lịch sử Đánh dấu cộng (+) vào

Qua bảng khảo sát, có thể thấy học sinh lớp 11A7 đều có những cảm nhận tương đối giống nhau Những học sinh thấy môn Lịch sử hay và hấp dẫn chiếm tỉ lệ rất thấp, chỉ có 8,9% Trong khi cảm thấy môn Lịch sử quá dài dòng và nhiều sự kiện lại là cảm nhận chính của hầu hết các em, chiếm tỷ lệ lần lượt là 84,4% và 95,6% số học sinh được khảo sát Bên cạnh đó, có 24,4% số học sinh cho rằng phương pháp dạy của giáo viên, nặng về thuyết trình và đọc chép nên học sinh không thích thú với môn học Đặc biệt, không có học sinh nào cảm thấy môn Lịch sử hấp dẫn Đây là những khó khăn cho cả giáo viên và học sinh khi tiếp cận môn học này

Phiếu 3: Các hình thức giáo viên đã sử dụng khi giảng dạy môn lịch sử mà

em đã học

Phương pháp

Mức độ sử dụng Thường xuyên Thỉnh thoảng Hiếm khi Không bao giờ

Phương pháp truyền

thụ truyền thống

Thuyết trình Thảo luận nhóm

Ngoại khóa Trò chơi Hình thức khác

- Kết quả khảo sát mức độ sử dụng phương pháp dạy học

Qua bảng khảo sát, có thể thấy phương pháp dạy học truyền thống được áp dụng một cách phổ biến là phương pháp truyền thụ một chiều, 66,7% các giáo viên sử dụng phương pháp này Tuy nhiên, bên cạnh phương pháp truyền thống, một số giáo viên đã

có lồng ghép các phương pháp giảng dạy khác nhằm tạo sự hấp dẫn cho học sinh nhưng chủ yếu ở mức độ thỉnh thoảng như: thuyết trình (55,6%) và thảo luận nhóm (44,4%) hoặc hiếm khi như ngoại khóa (42,2%), trò chơi (31,1%) và hình thức khác (31,1%)

Là một giáo viên dạy bộ môn Lịch sử ở trường trung học phổ thông, trực tiếp tham gia giảng dạy chương trình Lịch sử lớp 11, tôi luôn suy nghĩ và tự xác định cho mình làm thế nào để sử dụng có hiệu quả các phương pháp dạy học phát huy được năng lực của học sinh trong môn lịch sử nói chung và bài 6 - tiết 6 - lịch sử lớp 11 - cơ bản nói riêng, đồng thời góp phần nâng cao chất lượng môn học Có rất nhiều năng lực chung và chuyên biệt của môn lịch sử cần hình thành và phát triển cho học sinh nhưng trong sáng kiến kinh nghiệm này, tôi chú trọng vào việc sử dụng phương pháp dạy học

dự án với một số kĩ thuật dạy học tích cực như kĩ thuật KWL, vận dụng kiến thức liên môn và sơ đồ tư duy để hướng tới hình thành và phát triển năng lực cho học sinh, đặc biệt là năng lực hợp tác và nâng cao hứng thú cho học sinh trong quá trình học lịch sử

7.2 Giải pháp và quá trình thực hiện

7.2.1 Chuẩn kiến thức, kĩ năng, thái độ theo chương trình hiện hành khi dạy bài 6 - tiết 6: “Chiến tranh thế giới thứ nhất (1914 - 1918)”

- Biết sử dụng các loại đồ dùng trực quan, tài liệu tham khảo khi học tập

- Rèn luyện kĩ năng phân tích, đánh ra các sự kiện lịch sử

- Rèn luyện kĩ năng khai thác kênh hình có liên quan

- Rèn luyện kĩ năng vận dụng, liên hệ thực tế

- Sử dụng bản đồ tư duy để phát triển các ý tưởng cá nhân về một chủ đề nào đó, biết cách sử dụng kĩ thuật K - W - L, biết sử dụng phần mềm Word, Power Point, chèn hình ảnh … tạo nên sản phẩm báo cáo kết quả dự án học tập

- Thu thập, lưu giữ và xử lí thông tin từ nhiều nguồn khác nhau (Internet, sách báo …) và rút ra kết luận

- Phát triển kĩ năng trình bày vấn đề và thuyết trình trước đám đông

* Về thái độ:

- Lên án chủ nghĩa đế quốc - nguồn gốc của chiến tranh

- Nhận thức đúng đắn về chiến tranh và hậu quả của nó đối với nhân loại

- Bồi dưỡng tinh thần đấu tranh chống chiến tranh đế quốc, bảo vệ hòa bình, ủng hộ các cuộc đấu tranh của nhân dân các nước vì độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội

- Ý thức, trách nhiệm của thế hệ trẻ trong việc bảo vệ nền hòa bình thế giới hiện nay

nói chung và công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổ quốc hiện nay nói riêng

7.2.2 Bảng mô tả định hướng năng lực và chuẩn kiến thức kĩ năng

Trong dạy học lịch sử để giáo viên xác định đúng mục tiêu bài học và kiểm tra đánh giá theo các cấp độ tư duy thì cần chú ý tới các từ khóa tương ứng với các cấp độ

tư duy như sau:

- Nhận biết: Với các động từ: nêu, liệt kê, trình bày, kể tên, nhận biết

- Thông hiểu: Với các động từ: hiểu được, giải thích, phân biệt, tại sao, vì sao, hãy lí giải, khái quát

- Vận dụng thấp: Với các động từ: xác định, khám phá, dự đoán, vẽ sơ đồ, lập niên biểu, phân biệt, chứng minh

- Vận dụng cao: Với các động từ: bình luận, nhận xét, đánh giá, rút ra bài học lịch sử, liên hệ thực tiễn

Việc xác định chuẩn kiến thức, kĩ năng rất quan trọng, giúp giáo viên có định hướng trong quá trình dạy học để đạt được mục tiêu bài học cũng như hình thành được các năng lực cho học sinh Tuy nhiên, tùy theo đối tượng học sinh mà giáo viên

có sự nâng chuẩn sao cho phù hợp

Khi dạy bài 6 - tiết 6: “Chiến tranh thế giới thứ nhất (1914 - 1918)”, tôi đã xây

dựng bảng mô tả như sau:

Nội dung Nhận biết

(Mô tả yêu cầu cần đạt)

Thông hiểu (Mô tả yêu cầu cần

đạt)

Vận dụng thấp (Mô tả yêu cầu cần đạt)

Vận dụng cao (Mô tả yêu cầu cần đạt)

- Giải thích được nguyên nhân sâu xa

và nguyên nhân trực tiếp dẫn đến Chiến tranh thế giới thứ nhất bùng nổ

- Lí giải được nguyên nhân các nước đế quốc lại giải quyết mâu thuẫn bằng chiến tranh

- Giải thích được trong cuộc chiến

tranh giành giật thuộc địa Đức là kẻ hung hăng nhất

Diễn biến của

chiến tranh

- Trình bày được diễn biến chính trong giai đoạn đầu (1914 - 1916) của Chiến tranh thế giới thứ nhất

- Trình bày được diễn biến chính trong giai đoạn thứ hai (1917 - 1918) của Chiến tranh thế giới thứ nhất

- Giải thích được cuộc Chiến tranh nổ

ra năm 1914 giữa hai phe Liên minh

và Hiệp ước trở thành cuộc chiến tranh thế giới

- Giải thích được nguyên nhân Mĩ tham gia Chiến tranh thế giới thứ nhất muộn (Mĩ tham gia Chiến tranh thế giới thứ nhất vào tháng 4 năm 1917 cùng phe Hiệp ước)

- Giải thích được lí do

Mĩ nhanh chóng trở thành lực lượng đứng đầu phe Hiệp uớc

- Lập bảng niên biểu hai giai đoạn chính của Chiến tranh thế giới thứ nhất: Thời gian, chiến sự, kết quả

- Nhận xét đặc điểm nổi bật trong giai đoạn thứ nhất (1914 - 1916) của Chiến tranh thế giới thứ nhất

- Nhận xét đặc điểm nổi bật trong giai đoạn thứ hai (1917 - 1918) của Chiến tranh thế giới thứ nhất

So sánh được đặc điểm khác nhau giữa hai giai đoạn của Chiến tranh thế giới thứ nhất

Kết cục của

chiến tranh

Nêu được kết cục của chiến tranh thế giới thứ nhất

- Giải thích được lí

do Chiến tranh thế giới thứ nhất là một cuộc chiến tranh đế quốc phi nghĩa

- Lí giải được nguyên nhân thắng lợi của Cách mạng tháng Mười Nga làm thay đổi cục diện chính trị thế giới

Phân tích được tính chất của Chiến tranh thế giới thứ nhất

- Đánh giá được tác động của kết cục Chiến tranh thế giới thứ nhất đến quan

hệ quốc tế sau Chiến tranh

- Liên hệ tác động của Chiến tranh thế giới thứ hai đến Việt Nam

- Từ hậu quả của Chiến tranh thế giới thứ nhất, rút ra bài học cho việc bảo vệ hòa bình thế giới hiện nay

* Định hướng phát triển năng lực cho học sinh:

- Năng lực chung: tự học, giải quyết vấn đề, sáng tạo, tự quản lí, giao tiếp, hợp tác, sử dụng công nghệ thông tin và sử dụng ngôn ngữ; đặc biệt là năng lực hợp tác

- Năng lực chuyên biệt:

+ Năng lực tái hiện sự kiện, nhân vật lịch sử: Nêu được quan hệ quốc tế cuối thế kỉ XIX - đầu thế kỉ XX; Trình bày được diễn biến chính trong giai đoạn đầu (1914

- 1916) của Chiến tranh thế giới thứ nhất; Trình bày được diễn biến chính trong giai đoạn thứ hai (1917 - 1918) của Chiến tranh thế giới thứ nhất; Nêu được kết cục của chiến tranh thế giới thứ nhất

+ Năng lực thực hành bộ môn: Lược đồ thể hiện sự phát triển của chủ nghĩa tư bản cuối thế kỉ XIX - đầu thế kỉ XX; Lược đồ hai khối quân sự trong Chiến tranh thế giới thứ nhất; Lược đồ chiến trường châu Âu; Lập bảng niên biểu hai giai đoạn chính của Chiến tranh thế giới thứ nhất: Thời gian, chiến sự, kết quả; khai thác tranh ảnh, phim liên quan đến nội dung bài học

+ Năng lực nhận xét, đánh giá, so sánh các vấn đề, các sự kiện, nhân vật lịch sử: Giải thích được nguyên nhân sâu xa và nguyên nhân trực tiếp dẫn đến Chiến tranh thế giới thứ nhất bùng nổ; Lí giải được nguyên nhân các nước đế quốc lại giải quyết mâu thuẫn bằng chiến tranh; Giải thích được trong cuộc chiến tranh giành giật thuộc địa Đức là kẻ hung hăng nhất; Giải thích được cuộc Chiến tranh nổ ra năm 1914 giữa hai phe Liên minh và Hiệp ước trở thành cuộc chiến tranh thế giới; Giải thích được nguyên nhân Mĩ tham gia Chiến tranh thế giới thứ nhất muộn (Mĩ tham gia Chiến tranh thế giới thứ nhất vào tháng 4 năm 1917 cùng phe Hiệp ước); Giải thích được lí

do Mĩ nhanh chóng trở thành lực lượng đứng đầu phe Hiệp uớc; Nhận xét đặc điểm nổi bật trong giai đoạn thứ nhất (1914 - 1916) của Chiến tranh thế giới thứ nhất; Nhận xét đặc điểm nổi bật trong giai đoạn thứ hai (1917 - 1918) của Chiến tranh thế giới thứ nhất; So sánh được đặc điểm khác nhau của hai giai đoạn của Chiến tranh thế giới thứ nhất; Giải thích được lí do Chiến tranh thế giới thứ nhất là một cuộc chiến tranh đế quốc phi nghĩa; Lí giải được nguyên nhân thắng lợi của Cách mạng tháng Mười Nga làm thay đổi cục diện chính trị thế giới; Phân tích được tính chất của Chiến tranh thế giới thứ nhất; Đánh giá được tác động của kết cục Chiến tranh thế giới thứ nhất đến quan hệ quốc tế sau Chiến tranh

+ Năng lực vận dụng, liên hệ thực tế: Liên hệ tác động của Chiến tranh thế giới thứ hai đến Việt Nam; Từ hậu quả của Chiến tranh thế giới thứ nhất, rút ra bài học cho việc bảo vệ hòa bình thế giới hiện nay

- Để giải quyết các vấn đề đặt ra trong dự án học tập, học sinh còn cần học tập

và vận dụng các kiến thức liên môn

Lịch sử “Các nước đế quốc Anh, Pháp, Đức, Mĩ và sự bành trướng

thuộc địa” - Bài 35 - SGK Lịch sử 10 - Cơ bản

“Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917 và cuộc đấu tranh bảo vệ cách mạng (1917 - 1921)” - Bài 9 - SGK Lịch sử 11

- Cơ bản

“Tình hình các nước tư bản giữa hai cuộc chiến tranh thế giới (1918 -1939)”- Bài 11 - SGK Lịch sử 11 - Cơ bản

“Việt Nam trong những năm Chiến tranh thế giới thứ nhất (1914 - 1918)” - Bài 24 - SGK Lịch sử 11 - Cơ bản

“Phong trào dân tộc dân chủ ở Việt Nam từ năm 1919 - 1925” - Bài 12 - SGK Lịch sử 12

Địa lý - Bản đồ thế giới

- Bản đồ châu Âu

Giáo dục công dân “Chính sách quốc phòng an ninh” - SGK Giáo dục công

dân 11 - Cơ bản

“ Chính sách đối ngoại” - SGK Giáo dục công dân 11 - Cơ bản

“Công dân với một số vấn đề cấp thiết của nhân loại” - SGK Giáo dục công dân 10 - Cơ bản

“Công dân với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” - SGK Giáo dục công dân 10 - Cơ bản

7.2.3 Chuẩn bị của giáo viên và học sinh

* Chuẩn bị của giáo viên:

- Máy tính xách tay, máy chiếu

- Bảng K - W - L (Phụ lục 2)

- Bản đồ tư duy về Chiến tranh thế giới thứ nhất

- Dự án mẫu (phụ lục 1), các phiếu đánh giá dự án như bảng kiểm quan sát, phiếu đánh giá sản phẩm, phiếu tự đánh giá cá nhân và phiếu học tập câu hỏi trắc nghiệm về Chiến tranh thế giới thứ nhất

* Chuẩn bị của học sinh:

- Bút màu, giấy A0 để vẽ bản đồ tư duy

- Bảng phân công nhiệm vụ các thành viên trong nhóm, sổ theo dõi dự án (Phụ lục 2)

- Thiết kế sản phẩm bằng phần mềm Power Point, tập thuyết trình, tìm hiểu các nguồn tài liệu liên quan đến nội dung của dự án để chuẩn bị cho phần thảo luận

- Tranh ảnh trong sách giáo khoa và tranh ảnh sưu tầm có liên quan đến nội dung của dự án

- Máy tính xách tay

* Các phần mềm ứng dụng công nghệ thông tin:

- Phần mềm Microsoft Word

- Phần mềm Power Point

- Phần mềm vẽ sơ đồ tư duy imindmap

7.2.4 Phương pháp dạy học và tiến trình hoạt động dạy học

* Phương pháp dạy học:

- Phương pháp dạy học theo dự án (phương pháp chính)

- Quan sát + đàm thoại, nêu vấn đề

- Giải quyết vấn đề

* Tiến trình hoạt động dạy học:

Hoạt động 1: Xây dựng ý tưởng dự án Quyết định chủ đề (Hoạt động tạo tình huống học tập)

- Mục tiêu: Với việc cho HS xem video “Thế chiến thứ nhất (1914 - 1918): Hoành tráng và bi kịch”, các em có thể biết về những điều thú vị và hậu quả của

Chiến tranh thế giới thứ nhất Tuy nhiên, các em chưa có thể hiểu được nguyên nhân dẫn đến Chiến tranh thế giới thứ nhất cũng như diễn biến chính và kết cục, tính chất của nó Từ đó kích thích sự tò mò, lòng khát khao mong muốn tìm hiểu những điều chưa biết ở hoạt động hình thành kiến thức mới của bài học

- Phương thức:

+ GV cho HS xem video “Thế chiến thứ nhất (1914 -1918): Hoành tráng và bị kịch”

và thảo luận một số vấn đề sau:

Nguyên nhân nào dẫn đến Chiến tranh thế giới thứ nhất?

Chiến tranh thế giới thứ nhất diễn ra như thế nào?

Chiến tranh thế giới thứ nhất có kết cục ra sao?

Tính chất của Chiến tranh thế giới thứ nhất?

+ Các nhóm lựa chọn chủ đề, xác định mục tiêu của dự án:

Nhóm 1: Nguyên nhân của Chiến tranh thế giới thứ nhất

Nhóm 2: Diễn biến của Chiến tranh thế giới thứ nhất

Nhóm 3: Kết cục của Chiến tranh thế giới thứ nhất

Hoạt động 2: Giáo viên đưa ra bảng tiêu chí đánh giá kết quả học tập theo

dự án, bảng đánh giá mức độ tham gia hoạt động của các thành viên trong nhóm

và tiêu chí đánh giá Sổ theo dõi dự án của nhóm học sinh

PHIẾU ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ DỰ ÁN NHÓM HỌC SINH CỦA GIÁO VIÊN

Họ và tên người đánh giá:

Nhóm: Lớp: Trường:

Tên chủ đề:

Đánh giá bài trình bày của

nhóm (tối đa 10 điểm)

Thuyết trình 2

Tổng

Sổ theo dõi công việc

(tối đa 10 điểm)

Tổng

PHIẾU ĐÁNH GIÁ CHUNG CỦA GIÁO VIÊN

Họ và tên người đánh giá:

Lớp: Trường:

Tên chủ đề:

STT Họ và tên Điểm bài

thuyết trình Power Point

Điểm Sổ theo dõi

dự án

Điểm phiếu KWL

Điểm phiếu học tập

Tổng điểm

Trong đó, tổng điểm = (Điểm thuyết trình Power Point + Điểm Sổ theo dõi dự

án + Điểm phiếu KWL+ Điểm phiếu học tập) /4

PHIẾU ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ THAM GIA HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC THÀNH

1 = Không tốt bằng các thành viên khác trong nhóm

0 = Không giúp ích gì cho nhóm

Thành

viên

Nhiệt tình trách nhiệm

Tinh thần hợp tác, tôn trọng lắng nghe

Tham gia

tổ chức quản lí nhóm

Đưa ra ý kiến có giá trị

Đóng góp trong việc hoàn thành sản phẩm

Hiệu quả công việc

Tổng điểm

TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ SỔ THEO DÕI DỰ ÁN CỦA NHÓM HỌC SINH

Tiêu chí Nội dung Làm việc đúng kế hoạch, thái độ tích cực, sôi nổi

Phân công công việc hợp lí

Có đầy đủ biên bản thảo luận của các buổi họp nhóm

Có đầy đủ dữ liệu, hình ảnh, bài báo hoặc các trang web tham khảo

Biết đánh giá, nhìn nhận lại quá trình thực hiện dự án

Hình thức Trình bày rõ ràng, mạch lạc, khoa học

Hình ảnh minh họa có chọn lọc, có thẩm mĩ

Hoạt động 3: Xây dựng kế hoạch thực hiện dự án:

- Các nhóm học sinh lập kế hoạch làm việc, phân công nhiệm vụ, trao đổi cách thực hiện, thời gian hoàn thành theo Sổ theo dõi dự án và báo cáo giáo viên thường xuyên

- Các nhóm tự bố trí thời gian họp nhóm và thực hiện nhiệm vụ Biên bản thảo luận họp nhóm được ghi đầy đủ trong Sổ theo dõi dự án

Triển khai thực hiện dự án (1 tuần)

- Theo dõi học sinh thực hiện, hướng

dẫn học sinh, kịp thời tháo gỡ những

vướng mắc

- Giáo viên cung cấp cho học sinh các

tài liệu hỗ trợ thêm (nếu có)

- Các nhóm xây dựng kế hoạch làm việc

- Thực hiện dự án: thu thập thông tin dưới nhiều hình thức, tổng hợp kết quả thu thập, phân tích

và xử lý thông tin và viết báo cáo

- Trao đổi với giáo viên về những khó khăn trong quá trình thực hiện qua điện thoại, email hoặc gặp trực tiếp

- Thảo luận, sửa chữa và hoàn chỉnh sản phẩm

Kế hoạch thực hiện các công việc Thời gian

Công việc

Thứ 2 Thứ 3 Thứ 4 Thứ 5 Thứ 6 Thứ 7

Tìm kiếm và thu thập tài liệu x

Hoạt động 4: Thực hiện dự án

Học sinh làm việc theo nhóm và cá nhân theo kế hoạch để tạo ra sản phẩm gồm tìm kiếm và thu thập tài liệu thông qua sách báo, internet, thư viện ; tổng hợp kết quả thu thập, phân tích và xử lý thông tin, viết báo cáo và thảo luận để hoàn thiện sản phẩm Sản phẩm của học sinh được trình bày chi tiết tại phụ lục 2

Hoạt động 5: Hai tiết thực hiện trên lớp: tiến trình và phương pháp tổ chức dạy học (Hoạt động hình thành kiến thức)

1 Ổn định lớp học

2 Kiểm tra bài cũ

GV có thể sử dụng câu hỏi sau:

Nêu khái quát quá trình xâm lược Châu Phi của các nước tư bản phương Tây

cuối thế kỉ XIX - đầu thế kỉ XX?

3 Bài mới (Hình thành kiến thức)

* Hoạt động 1: Sau khi giới thiệu bài học, GV phát phiếu học tập KWL:

Bảng KWL Tên bài học:

Tên học sinh:

Lớp: Trường:

K (Những điều đã biêt)

W (Những điều muốn biết)

L (Những điều đã học được)

GV hướng dẫn HS hoàn thiện phiếu:

+ Cột K - Những điều đã biết

+ Cột W - Những điều muốn biết

+ Cột L - Những điều đã học được (hoàn thiện sau khi hoàn thành quá trình học)

* Hoạt động 2: GV nêu vấn đề và các nhóm giải quyết vấn đề thông qua việc

giới thiệu sản phẩm nhóm trước lớp (Dạy học giải quyết vấn đề và dạy học hợp tác theo nhóm nhỏ)

GV nêu vấn đề: Từ năm 1914 đến năm 1918, nhân loại đã phải trải qua một cuộc chiến tranh thế giới tàn khốc, lôi cuốn vào vòng chiến hàng chục nước, đã gây

nên những thiệt hại to lớn về người và của Nguyên nhân nào dẫn đến cuộc chiến tranh đó? Cuộc chiến tranh đó diễn ra như thế nào? Kết cục và tính chất của cuộc chiến tranh đó?

Giải quyết vấn đề thông qua dạy học hợp tác theo nhóm nhỏ: Các nhóm học sinh báo cáo kết quả dự án trước lớp

- Hoạt động của GV: Tổ chức cho các nhóm báo cáo và phát vấn, thời gian mỗi nhóm 15 phút

- Hoạt động của học sinh:

+ Mỗi nhóm giới thiệu ngắn gọn về nhóm và các hoạt động của nhóm trong suốt quá trình làm dự án (2 phút)

+ Các nhóm báo cáo sản phẩm dự án của nhóm mình bằng phần mềm Power Point và sơ đồ tư duy trên giấy A0 (5 phút)

+ Trả lời các câu hỏi do các nhóm khác và giáo viên phát vấn (5 - 7 phút) + Lắng nghe các nhóm khác báo cáo và đưa ra câu hỏi, đánh giá theo phiếu trong vòng 3 - 5 phút

+ Lắng nghe các nhóm khác báo cáo và đưa ra câu hỏi, đánh giá theo phiếu trong vòng 3 - 5 phút

I Nguyên nhân của chiến tranh

- Mục tiêu: Hiểu được quan hệ quốc tế cuối thế kỉ XIX - đầu thế kỉ XX, nguyên nhân dẫn đến Chiến tranh thế giới thứ nhất

- Phương thức tổ chức hoạt động: Hoạt động nhóm

+ Đại diện nhóm 1 giới thiệu ngắn gọn về nhóm, các hoạt động của nhóm trong suốt quá trình làm dự án và trình bày “Nguyên nhân của Chiến tranh” bằng trình chiếu

Power Point (Phụ lục 2)

+ Đại diện nhóm 1 trình bày sơ đồ tư duy khái quát nội dung dự án trên giấy A0

+ Sau khi đại diện nhóm 1 trình bày xong, các nhóm và giáo viên sẽ đưa ra một vài câu hỏi phát vấn:

Nguyên nhân nào khiến cho các nước đế quốc lại giải quyết mâu thuẫn bằng chiến tranh?

Trong cuộc chiến tranh giành giật thuộc địa, tại sao Đức là kẻ hung hăng nhất?

+ GV bổ sung và hướng dẫn HS chốt ý

- Nội dung tích hợp: Tích hợp Lịch sử: Các nước đế quốc Anh, Pháp, Đức, Mĩ

và sự bành trướng thuộc địa giúp HS hiểu được sự phát triển không đồng đều giữa các

nước tư bản cuối thế kỉ XIX - đầu thế kỉ XX

- Gợi ý sản phẩm:

1 Nguyên nhân sâu xa

- Sự phát triển không đồng đều giữa các nước tư bản về kinh tế và chính trị đã làm thay đổi sâu sắc so sánh lực lượng giữa các nước đế quốc

- Mâu thuẫn giữa các nước đế quốc về vấn đề thuộc địa đã dẫn đến các cuộc chiến tranh đế quốc đầu tiên Đây chính là nguyên nhân cơ bản dẫn đến chiến tranh

bùng nổ

2 Nguyên nhân trực tiếp

- Hình thành hai khối quân sự đối lập: Khối Liên minh (1882) gồm: Đức, Áo – Hung và Khối Hiệp ước (1907): Anh, Pháp, Nga Cả hai khối đều tích cực chạy đua vũ

trang nhằm chia lại thế giới

- Ngày 28 - 6 - 1914, thái tử Áo - Hung bị ám sát → phe Đức, Áo - Hung chớp thời cơ gây chiến tranh

II DIỄN BIẾN CỦA CHIẾN TRANH

- Mục tiêu: Trình bày được diễn biến chính các giai đoạn của Chiến tranh thế giới thứ nhất, từ đó, rút ra đặc điểm nổi bật của mỗi giai đoạn

- Phương thức tổ chức hoạt động: Hoạt động nhóm

+ Đại diện nhóm 2 giới thiệu ngắn gọn về nhóm, các hoạt động của nhóm trong

quá trình làm dự án và trình bày “Diễn biến của Chiến tranh” bằng trình chiếu Power

Vì sao Mĩ tham gia chiến tranh muộn?

Vì sao Mĩ nhanh chóng trở thành lực lượng đứng đầu phe Hiệp uớc?

Đặc điểm khác nhau giữa hai giai đoạn của Chiến tranh thế giới thứ nhất?

+ GV bổ sung và chốt các sự kiện chính của Chiến tranh thế giới thứ nhất

- Nội dung tích hợp: Tích hợp địa lý: Lược đồ chiến trường châu Âu (1914 -

1918) giúp HS nắm được diễn biến chính của Chiến tranh thế giới thứ nhất

- Gợi ý sản phẩm:

+ Giai đoạn thứ nhất (1914 - 1916):

Ngày 28/7/1914 Áo - Hung tuyên chiến với Xéc-bi

Ngày 1/8/1914 Đức tuyên chiến với Nga

Ngày 3/8/1914 Đức tràn qua lãnh thổ Bỉ, tấn công Pháp Nga tấn công Đông Phổ Ngày 4/8/1914 Anh tuyên chiến với Đức

Tháng 9/1914 Quân Pháp phản công và giành thắng lợi trên sông Mác- nơ Năm 1915 Liên quân Đức - Áo - Hung tấn công Nga

Từ tháng 2 - tháng

12/1916

Đức tấn công và thất bại tại pháo đài Véc - đoong (Pháp)

Cuối năm 1916 Đức - Áo - Hung chuyển từ thế chủ động sang phòng ngự trên cả

hai mặt trận

+ Giai đoạn thứ hai (1917 - 1918):

Tháng 2/1917 Nhân dân Nga tiến hành cuộc cách mạng dân chủ tư sản thắng lợi,

lật đổ chế độ Nga hoàng

Ngày 2/4/1917 Mĩ tuyên chiến với Đức, tham gia chiến tranh cùng phe Hiệp ước Tháng 11/1917 Nhân dân Nga tiến hành cuộc cách mạng XHCN tháng Mười

thắng lợi, lật đổ chính phủ tư sản lâm thời

Ngày 3/3/1918 Nga kí hòa ước Brét Litốp, rút khỏi chiến tranh

Tháng 7/1918 65 vạn quân Mĩ đổ bộ vào châu Âu

Từ cuối tháng 9/1918 Quân Đức liên tiếp thất bại, phải bỏ chạy khỏi lãnh thổ Bỉ và Pháp

+ Nêu được kết cục của Chiến tranh thế giới thứ nhất

+ Hiểu được tính chất của Chiến tranh thế giới thứ nhất

+ Hiểu được tác động của việc kết thúc Chiến tranh thế giới thứ nhất đến quan

hệ quốc tế và ảnh hưởng của Chiến tranh thế giới thứ nhất đến Việt Nam

+ Từ hậu quả của Chiến tranh thế giới thứ nhất, rút ra được bài học cho việc bảo vệ hòa bình thế giới hiện nay

- Phương thức tổ chức hoạt động: Hoạt động nhóm

+ Đại diện nhóm 3 giới thiệu ngắn gọn về nhóm, các hoạt động của nhóm trong suốt quá trình làm dự án và trình bày “Kết cục của Chiến tranh” bằng trình chiếu

Power Point (Phụ lục 2)

+ Đại diện nhóm 3 trình bày sơ đồ tư duy khái quát nội dung dự án trên giấy A0

+ Sau khi đại diện nhóm 3 trình bày xong, các nhóm và giáo viên sẽ đưa ra một vài câu hỏi phát vấn:

Tại sao Chiến tranh thế giới thứ nhất là một cuộc chiến tranh đế quốc phi nghĩa?

Tại sai thắng lợi của Cách mạng tháng Mười Nga làm thay đổi cục diện chính trị thế giới?

Chiến tranh thế giới thứ nhất kết thúc có ảnh hưởng như thế nào tới quan hệ quốc tế?

Việt Nam chịu tác động của Chiến tranh thế giới thứ nhất như thế nào?

Từ hậu quả của Chiến tranh thế giới thứ nhất, rút ra bài học cho việc bảo vệ hòa bình thế giới hiện nay

+ GV bổ sung và hướng dẫn HS chốt ý

- Nội dung tích hợp: Tích hợp Lịch sử: Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917

và cuộc đấu tranh bảo vệ cách mạng (1917 - 1921) giúp HS hiểu được lí do thắng lợi

của cách mạng tháng Mười Nga và sự thành lập nước Nga Xô viết đánh dấu bước

chuyển lớn của cục diện chính trị thế giới

- Gợi ý sản phẩm:

1 Kết cục của cuộc Chiến tranh thế giới thứ nhất

- Gây ra những thảm họa hết sức nặng nề đối với nhân loại: 10 triệu người chết, gần 20 triệu người bị thương

- Chỉ đem lại lợi ích cho các cường quốc thắng trận

Thắng lợi của cách mạng tháng Mười Nga năm 1917 và việc thành lập Nhà nước Xô viết đánh dấu bước chuyển lớn trong cục diện chính trị thế giới

2 Tính chất của Chiến tranh thế giới thứ nhất

Là cuộc chiến tranh đế quốc phi nghĩa

* Hoạt động 3: Tổng hợp thông tin và đánh giá kết quả học tập theo dự án,

hoàn thiện phiếu KWL

- Hoạt động của GV: GV lắng nghe các nhóm báo cáo, nhận xét vào phiếu

- Hoạt động của HS:

+ Nhận xét về sản phẩm dự án của nhóm mình và các nhóm khác

+ HS đánh giá quá trình thực hiện dự án của nhóm mình và các nhóm khác theo phiếu đánh giá

+ HS hoàn thiện cột L - Những điều đã học được trong phiếu KWL (Phụ lục 2)

* Hoạt động 4: Củng cố, nhận xét, rút kinh nghiệm sơ bộ

- Giáo viên tóm tắt nội dung bài học thông qua sơ đồ tư duy về chiến tranh thế

giới thứ nhất:

- Giáo viên đưa ra nhận xét, đánh giá và rút kinh nghiệm sơ bộ dựa trên toàn bộ

hồ sơ dự án bao gồm sổ theo dõi dự án, các phiếu đánh giá của các nhóm, phiếu đánh giá cá nhân và các đánh giá trong quá trình học sinh thực hiện dự án để chuẩn bị cho các dự án tiếp theo:

+ Đánh giá chung về 3 nhóm: Các nhóm đều thực hiện Sổ theo dõi dự án nghiêm túc, bản đồ tư duy hợp lý, các dự án đều có chất lượng tốt cả về hình thức và nội dung, trong quá trình làm dự án, tinh thần làm việc của các nhóm và của cá nhân rất nghiêm túc nhưng biên bản thảo luận còn sơ sài, phân phối thời gian chưa hợp lí

+ Đánh giá nhóm 1: Có bản phân công nhiệm vụ trong nhóm rõ ràng, biên bản thảo luận khá chi tiết, dự án đưa được các thông tin bên ngoài với nhiều hình ảnh phong phú với nội dung kiến thức chính xác, sơ đồ tư duy đầy đủ và rõ ràng nhưng thời gian phân phối giữa các phần còn chưa hợp lí

+ Đánh giá nhóm 2: Sổ theo dõi khá đầy đủ, chi tiết, bản đồ tư duy đầy đủ, thuyết minh tố và lưu loát, biên bản thảo luận nhóm khá chi tiết nhưng chưa đưa được nhiều thông tin bên ngoài vào bài thuyết trình

+ Đánh giá nhóm 3: Sản phẩm đưa được nhiều hình ảnh phong phú, sử dụng công nghệ thông tin tốt, bản đồ tư duy đẹp với nội dung đầy đủ, có bản phân công nhiệm vụ rất rõ ràng, biên bản thảo luận chi tiết nhưng thuyết minh chưa lưu loát

- Giáo viên yêu cầu các nhóm chỉnh sửa và chuyển lại sản phẩm hoàn chỉnh làm tư liệu dạy học và làm tư liệu học tập cho các nhóm học sinh khác cùng học tập

4 Hoạt động luyện tập:

- Mục tiêu: Nhằm củng cố, hệ thống hóa, hoàn thiện kiến thức mới mà HS đã được lĩnh hội ở hoạt động hình thành kiến thức về các nội dung của Chiến tranh thế giới thứ nhất (1914 -1918):

+ Nguyên nhân của Chiến tranh thế giới thứ nhất

+ Diễn biến của Chiến tranh thế giới thứ nhất

+ Kết cục và tính chất của Chiến tranh thế giới thứ nhất

- Phương thức: GV giao nhiệm vụ cho HS và chủ yếu cho làm việc cá nhân, trong quá trình làm việc HS có thể trao đổi với bạn hoặc thầy (cô) giáo

GV chuẩn bị phiếu học tập và phát cho HS

*Nội dung phiếu học tập

Câu 1: Mâu thuẫn cơ bản giữa các nước đế quốc cuối thế kỉ XIX, đầu thế kỉ XX là:

A Sự cạnh tranh gay gắt giữa các công ti độc quyền

B Mâu thuẫn về vấn đề thuộc địa

C Mâu thuẫn trong tranh chấp xuất khẩu tư bản

D Mâu thuẫn về việc phân chia khu vực ảnh hưởng

Câu 2: Trong cuộc đấu tranh giành thuộc địa, đế quốc nào tỏ ra hung hãn nhất? Vì sao?

A Đế quốc Nhật Vì Nhật sản xuất được nhiều hàng hóa nhưng không có thị trường tiêu thụ

B Đế quốc Mĩ Vì Mĩ muốn thực hiện chính sách làm bá chủ thế giới

C Đế quốc Anh Vì Anh có nhiều thuộc địa nên cố giữ cho được thuộc địa khỏi rơi vào tay các

đế quốc khác

D Đế quốc Đức Vì Đức có tiềm lực kinh tế và quân sự nhưng lại có ít thuộc địa

Câu 3: Nguyên nhân sâu xa của Chiến tranh thế giới thứ nhất?

A Đức phát triển nhanh về kinh tế nhưng lại có quá ít thuộc địa

B Mâu thuẫn giữa các nước đế quốc “trẻ” với các nước đế quốc “già” về vấn đề thuộc địa

C Thái tử Áo - Hung bị một người Xéc - bi ám sát

D Nhật Bản, Mĩ muốn thực hiện chính sách bành trướng của mình

Câu 4: Duyên cớ trực tiếp của cuộc Chiến tranh thế giới thứ nhất?

A Mâu thuẫn giữa Anh và Đức về vấn đề thuộc địa

B Thái độ hung hãn của Đức trong việc chuẩn bị chiến tranh

C Thái tử Áo - Hung bị một người Xéc - bi ám sát

D Áo - Hung tuyên chiến với Xéc - bi

Câu 5: Mở đầu Chiến tranh thế giới thứ nhất, kế hoạch đánh chớp nhoáng của Đức nhằm vào nước nào?

A Nước Anh B Nước Pháp C Nước Bỉ D Nước Nga

Câu 6: Trận đánh nào được coi là “mồ chôn người” trong Chiến tranh thế giới thứ nhất (1914- 1918) ?

A Trận Véc - đoong B Trận Oa- téc- lô

C Trận Xa-ra-tô-ga D Trận I-ooc-tao

Câu 7: Đặc điểm nổi bật nhất của giai đoạn từ năm 1914 đến năm 1916 trong Chiến tranh thế giới thứ nhất là:

A Chiến sự diễn ra ác liệt nhưng ưu thế không thuộc về phe nào

B Chiến tranh gây thiệt hại nặng nề về người và của cho hai bên tham chiến

C Đức, Áo - Hung từ thế chủ động chuyển sang thế bị động trên cả hai mặt trận

D Phong trào phản đối chiến tranh lên cao tại các nước

Câu 8: Mĩ tham gia Chiến tranh thế giới muộn vì:

A Phong trào cách mạng ở các nước dâng cao

B Lợi dụng chiến tranh để bán vũ khí cho cả hai phe và khi chiến tranh kết thúc, các nước tham chiến đều bị suy yếu, còn Mĩ sẽ khẳng định ưu thế của mình

C Mĩ muốn trở thành nước đứng đầu phe Hiệp ước

D Mĩ muốn phân chia lại thế giới

Câu 9: Mĩ tham chiến cùng với phe Hiệp ước khi chiến tranh bước vào giai đoạn thứ hai (1917 - 1918) nhằm mục đích gì?

A Giúp các nước đánh bại Đức

B Chia quyền lợi khi chiến tranh sắp kết thúc

C Tiêu diệt tên trùm chiến tranh Đức

D Đòi lại quyền lợi cho các nước Anh, Pháp, Nga

Câu 10: Điều không mong muốn của các nước đế quốc sau Chiến tranh thế giới thứ nhất (1914- 1918) là

A chiến tranh đã gây ra hậu quả nặng nề cho nhân loại

B nhiều loại vũ khí,phương tiện chiến tranh mới được sử dụng

C Mĩ tham chiến và trở thành nước đứng đầu phe Hiệp ước

D Cách mạng tháng Mười Nga thành công, nước Nga Xô Viết ra đời

Câu 11: Nhờ đâu Pháp và Anh quay lại phản công Đức trên khắp các mặt trận?

A Mĩ trực tiếp tham chiến ở Châu Âu và trở thành nước đứng đầu phe Hiệp ước

B Mĩ đã liên tiếp đánh bại quân đội Đức

C Các nước đồng minh của Đức bị tấn công liên tiếp phải đầu hàng

D Mĩ trực tiếp viện trợ cho Anh, Pháp cả về sức người và sức của

Câu 12: Chiến tranh thế giới thứ nhất kết thúc vào thời gian nào?

A Ngày 6/ 11/ 1918 B Ngày 1/ 11/ 1918

C Ngày 11/ 11/ 1918 D Ngày 15/ 11/ 1918

Câu 13: Chiến tranh thế giới thứ nhất kết thúc với sự thất bại thuộc về phe nào?

A Phe Liên minh B Phe Hiệp ước

C Phe Đồng minh D Phe Phát xít

Câu 14: Sau Chiến tranh thế giới thứ nhất (1914- 1918) nước nào thu được lợi nhuận lớn nhất

A Nước Anh B Nước Pháp C Nước Mĩ D Nước Đức

Câu 15: Trong quá trình Chiến tranh thế giới thứ nhất (1914-1918) sự kiện nào đánh dấu bước chuyển biến lớn trong cục diện chính trị thế giới ?

A Thất bại thuộc về phe liên minh B Chiến thắng Véc- đoong

C Mĩ tham chiến D Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917

Câu 16: Tính chất của cuộc Chiến tranh thế giới thứ nhất là:

A Là một cuộc chiến tranh đế quốc phi nghĩa

B Là một cuộc chiến tranh đế quốc chính nghĩa

C Là một cuộc xung đột quân sự giữa các nước đế quốc

D Là một cuộc chiến tranh mang lại quyền lợi cho các nước thuộc địa

Câu 17: Chiến tranh thế giới thứ nhất (1914 - 1918) mang tính chất phi nghĩa vì

A.gây nhiều thảm họa cho nhân loại,thiệt hại về kinh tế

B.gây thảm họa cho nhân loại, chỉ mang lại lợi ích cho các nước đế quốc thắng trận C.không đem lại lợi ích cho nhân dân lao động

D.chỉ đem lại lợi ích cho các nước tham chiến

Câu 18: Những phương tiện chiến tranh lần đầu tiên được sử dụng trong Chiến tranh thế giới thứ nhất (1914- 1918 ) là

A Máy bay tàng hình B Xe tăng, xe bọc thép

C Tàu ngầm, thủy lôi D Xe tăng, máy bay,hơi độc

Câu 19: Điểm nổi bật trong mối quan hệ quốc tế sau Chiến tranh thế giới thứ nhất (1914 - 1918) là

A các nước đế quốc có sự phân chia về quyền lợi

B một trật tự thế giới mới được thiết lập

C sự đối đầu giữa các nước đế quốc với Liên Xô

D thế giới vẫn giữ nguyên như cũ

Câu 20: Theo em, cục diện thế giới sau khi Chiến tranh thế giới thứ nhất kết thúc như thế nào?

A Mâu thuẫn giữa các nước đế quốc đã được giải quyết

B Mâu thuẫn giữa các nước đế quốc vẫn chưa được giải quyết, nguy cơ của một cuộc chiến tranh mới

C Mâu thuẫn giữa các nước đế quốc và thuộc địa không còn tồn tại

D Không câu nào đúng

- Phương thức: GV giao nhiệm vụ cho HS:

a Chiến tranh thế giới thứ nhất kết thúc có ảnh hưởng như thế nào tới quan hệ quốc tế?

b Việt Nam chịu tác động của Chiến tranh thế giới thứ nhất như thế nào?

c Từ hậu quả của Chiến tranh thế giới thứ nhất, rút ra bài học cho việc bảo vệ hòa bình thế giới hiện nay

- Gợi ý sản phẩm:

a Ảnh hưởng của việc kết thúc Chiến tranh thế giới thứ nhất tới quan hệ quốc tế:

- Sau khi Chiến tranh thế giới thứ nhất kết thúc, các nước đế quốc thắng trận họp Hội nghị ở Vécxai (1919 -1920) và Oa - sinh - tơn (1921 - 1922) để kí kết hòa ước và các hiệp ước phân chia quyền lợi, đưa tới sự thiết lập một trật tự thế giới mới, thường được gọi

là hệ thống Vécxai - Oasinhtơn

- Nội dung tích hợp: Tích hợp Lịch sử: Tình hình các nước tư bản giữa hai cuộc

chiến tranh thế giới (1918 -1939) giúp HS hiểu được tác động của Chiến tranh thế giới thứ nhất tới quan hệ quốc tế

b Tác động của Chiến tranh thế giới thứ nhất tới Việt Nam:

- Trong Chiến tranh thế giới thứ nhất, Nước Pháp bị thiệt hại nặng nề nhất Gánh nặng đó Pháp đã đổ lên các nước thuộc địa trong đó có Việt Nam Ở Việt Nam, thực dân Pháp thực hiện chính sách khai thác thuộc địa lần 2 và đưa đến những chuyển biến mới về kinh tế và xã hội Việt Nam

- Nội dung tích hợp: Tích hợp Lịch sử: Việt Nam trong những năm Chiến tranh thế

giới thứ nhất (1914 - 1918) và Phong trào dân tộc dân chủ ở Việt Nam từ năm 1919 - 1925 giúp HS hiểu được ảnh hưởng của Chiến tranh thế giới thứ nhất tới Việt Nam

c Bài học cho việc bảo vệ hòa bình thế giới hiện nay:

- Ngày nay, chiến tranh xung đột vẫn thường xuyên diễn ra ở nhiều khu vực khác nhau trên thế giới

- Nếu như cuộc chiến tranh thế giới thứ ba nổ ra, sẽ không chỉ gây nên một sự thương vong và tổn thất khổng lồ, mà sẽ là cuộc chiến tranh hạt nhân dẫn đến sự hủy diệt toàn nhân loại

- Cuộc đấu tranh bảo vệ hòa bình, chống nguy cơ chiến tranh hạt nhân hủy diệt

để bảo vệ sự sống của con người và nên văn minh nhân loại đang là nhiệm vụ cấp bách hàng đầu của toàn thể mọi người

- Loài người cần mau chóng tìm ra giải pháp để tháo gỡ xung đột, hạn chế tối

đã các cuộc chiến tranh mang tính khu vực đang diễn ra hoặc có nguy cơ diễn ra trên thế giới như giải quyết các tranh chấp bằng biện pháp hòa bình…

- Nội dung tích hợp:

+ Tích hợp Giáo dục công dân: Chính sách đối ngoại và chính sách quốc

phòng, an ninh giúp HS hiểu rõ chính sách ngoại giao và chính sách quốc phòng, an ninh khôn khéo của Đảng ta để giữ vững độc lập dân tộc trước các âm mưu, thủ đoạn của các nước đế quốc

+ Tích hợp Giáo dục công dân: Công dân với một số vấn đề cấp thiết của nhân

loại giúp HS có nhận thức đúng đắn về tầm quan trọng của hòa bình cũng như có nhận thức cần thiết về chiến tranh

+ Tích hợp Giáo dục công dân: Công dân với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc và Tích hợp hoạt động ngoài giờ lên lớp: Thanh niên với sự nghiệp xây dựng và

bảo vệ tổ quốc giúp HS nhận thức được trách nhiệm của mình trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay trước diễn biến hòa bình của các nước đế quốc

+ Tích hợp hoạt động ngoài giờ lên lớp: Hoạt động ngoài giờ lên lớp tháng 4

với chủ đề “Thanh niên với hòa bình, hữu nghị và hợp tác” giúp HS nhận thức được trách nhiệm của mình trong việc bảo vệ hòa bình hiện nay

7.2.5 Kết quả đạt được

Sau khi áp dụng sáng kiến : “Phát triển năng lực hợp tác cho học sinh thông qua

dạy học dự án bài “Chiến tranh thế giới thứ nhất (1914 - 1918)” - Lịch sử 11 - Chương trình cơ bản”, tôi thu được kết quả như sau:

* Về phía giáo viên:

Có những cơ sở định hướng trong việc hình thành và phát triển năng lực học sinh, đặc biệt là năng lực hợp tác trong dạy học lịch sử nói chung và dạy bài 6 - tiết 6:

“Chiến tranh thế giới thứ nhất (1914 -1918)” thuộc lịch sử lớp 11 - ban cơ bản nói

riêng Đồng thời, có sự chủ động, linh hoạt trong sử dụng và vận dụng các phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực nhằm nâng cao hiệu quả của dạy học lịch sử

* Về phía học sinh:

Trong quá trình áp dụng sáng kiến, tôi quan sát, theo dõi diễn biến tâm lý, tình cảm cũng như hành vi của học sinh và tôi nhận thấy rằng học sinh không chỉ hiểu và biết vận dụng kiến thức lịch sử mà còn hình thành và phát triển năng lực tự học, năng lực tự giải quyết vấn đề, năng lực tự quản lí, năng lực sáng tạo, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực sử dụng công nghệ thông tin và một số năng lực chuyên biệt của môn lịch sử; nhất là năng lực hợp tác theo nhóm nhỏ Nhờ đó, học sinh tích cực,chủ động và hứng thú hơn trong giờ học lịch sử Điều này được thể hiện rõ thông qua việc kiểm tra, đánh giá kết quả dự án của nhóm học sinh và thăm dò ý kiến của học sinh về sở thích học môn lịch sử

- Phiếu đánh giá kết quả dự án nhóm học sinh của giáo viên:

PHIẾU ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ DỰ ÁN NHÓM HỌC SINH

Họ và tên người đánh giá: Lê Thu Hà

Nhóm: 1 Lớp: 11A7 Trường: THPT Bình Xuyên

Tên chủ đề: Nguyên nhân của Chiến tranh thế giới thứ nhất (1914 -1918)

Đánh giá bài trình bày của

nhóm (tối đa 10 điểm)

Sơ đồ tư duy (nếu có) 2 1.5

PHIẾU ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ DỰ ÁN NHÓM HỌC SINH

Họ và tên người đánh giá: Lê Thu Hà

Nhóm: 2 Lớp: 11A7 Trường: THPT Bình Xuyên

Tên chủ đề: Diễn biến của Chiến tranh thế giới thứ nhất (1914 - 1918)

Đánh giá bài trình bày

của nhóm (tối đa 10

PHIẾU ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ DỰ ÁN NHÓM HỌC SINH

Họ và tên người đánh giá: Lê Thu Hà

Nhóm: 3 Lớp: 11A7 Trường: THPT Bình Xuyên

Tên chủ đề: Kết cục của Chiến tranh thế giới thứ nhất (1914 -1918)

Đánh giá bài trình bày của

nhóm (tối đa 10 điểm)

PHIẾU ĐÁNH GIÁ CHUNG CỦA GIÁO VIÊN

Họ và tên người đánh giá: Lê Thu Hà

Lớp: 11A7 Trường: THPT Bình Xuyên

Tên chủ đề: Chiến tranh thế giới thứ nhất (1914 - 1918)

STT Họ và tên Điểm bài

thuyết trình Power Point

Điểm Sổ theo dõi dự

án

Điểm phiếu KWL

Điểm phiếu học tập

Tổng điểm

1 Nguyễn Hải Anh 9 9 8 8.5 8.5

2 Nguyễn Tiến Anh 9 9 9 9 9.0

15 Hoàng T Thúy Hiền 9 9 8 8.5 8.5

16 Hoàng Minh Hiếu 8.5 9 8 8.5 8.5

17 Nguyễn Mạnh Hiếu 8.5 9 8 8.5 8.5

18 Ngô Thị Hòa 8.5 9 9 9 9.0

19 Dương Thị Hồng 8.5 9 9 8.5 9.0

20 Nguyễn Thúy Hồng 8.5 9 9 8.5 9.0

21 Nguyễn Tuấn Huy 8.5 9 9 8.5 9.0

22 Lưu Thanh Huyền 8.5 9 8 8 8.5

23 Nguyễn Thị Huyền 8.5 9 9 8.5 9.0

34 Nguyễn Minh Nguyệt 8 8.5 8 8 8.0

35 Phan Tuyết Nhung 8 8.5 8.5 8.5 8.5

36 Trần Trọng Phát 8 8.5 8.5 8.5 8.5

37 Nguyễn Hồng Phượng 8 8.5 9 8.5 8.5

38 Nguyễn Đức Quân 8 8.5 8.5 8 8.0

39 Nguyễn Thanh Tâm 8 8.5 8 8.5 8.0

40 Hoàng Phương Thảo 8 8.5 9 8.5 8.5

41 Ngô Thị Thu 8 8.5 8.5 8.5 8.5

42 Nguyễn Diệu Thùy 8 8.5 8 8.5 8.0

43 Nguyễn Huyền Trang 8 8.5 9 8.5 8.5

44 Nguyễn Thị Trang 8 8.5 8 8.5 8.0

45 Nguyễn T Hải Yến 8 8.5 8 8.5 8.0

- Phiếu đánh giá mức độ tham gia của các thành viên trong nhóm: Phiếu này

dành cho học sinh tự đánh giá và các học sinh trong nhóm tự đánh giá lẫn nhau.Sau đây, tôi trình bày một vài phiếu làm ví dụ minh họa

PHIẾU ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ THAM GIA HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC THÀNH

VIÊN TRONG NHÓM

Họ tên người đánh giá: Nguyễn Ngọc Anh

Nhóm: 1 Lớp: 11A7 Trường: THPT Bình Xuyên

3 = Tốt hơn các thành viên khác trong nhóm

2 = Trung bình

1 = Không tốt bằng các thành viên khác trong nhóm

0 = Không giúp ích gì cho nhóm