Tài liệu Một số kỹ năng tổ chức dạy học theo nhóm mô hình trường học mới VNEN

Lấy học sinh làm trung tâm trong các hoạt động dạy học, giúp các em tự chiếm lĩnh kiến thức và tạo mọi điều kiện tốt nhất để mọi học sinh được tham gia vào quá trình học tập giáo viên tổ

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ KĨ NĂNG TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO NHÓM

MÔ HÌNH TRƯỜNG HỌC MỚI VNEN

1 PHẦN MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn đề tài:

Trong việc đổi mới, cải tiến phương pháp dạy học, việc phát huy tính tích cực học tập của học sinh có ý nghĩa quan trọng Bởi xét cho cùng, công việc giáo dục phải được tiến hành trên cơ sở tự nhận thức, tự hành động Giáo dục phải được thực hiện thông qua hành động và bằng hành động của bản thân Cho nên việc khơi dậy, phát triển ý thức, ý chí, năng lực của người học là con đường phát triển tối ưu của giáo dục Và để đáp ứng yêu cầu trên, hiện nay trong dạy học có nhiều phương pháp và hình thức dạy học đã được nhiều giáo viên áp dụng nhằm phát triển tư duy người học Trong số đó, hình thức tổ chức học tập theo nhóm đã và đang được vận dụng một cách hiệu quả

Như chúng ta đã biết, trong học tập thì không phải bất cứ một nhiệm vụ học tập nào cũng có thể được hoàn thành do những hoạt động thuần tuý của cá nhân Có những câu hỏi, bài tập, những vấn đề đặt ra khó và phức tạp, đòi hỏi phải có sự hợp tác giữa cá nhân mới có thể hoàn thành nhiệm vụ Vì vậy, bên cạnh hình thức học tập cá nhân, cần tổ chức cho học sinh học tập theo nhóm Hình thức thảo luận nhóm mang lại nhiều hiệu quả tốt trong giáo dục học sinh:

- Góp phần rèn luyện tinh thần tự lực của học sinh; giúp các em rèn luyện và phát triển kĩ năng làm việc, kĩ năng giao tiếp; tạo điều kiện cho học sinh học hỏi lẫn nhau; phát huy vai trò trách nhiệm, tích cực xã hội trên cơ sở làm việc hợp tác Thông qua hoạt động nhóm, các em có thể cùng làm với nhau những công việc mà một mình không thể tự làm được trong một thời gian nhất định

2

- Hình thức dạy học theo nhóm góp phần hình thành và phát triển các mối quan

hệ qua lại trong học sinh, đem lại bầu không khí đoàn kết, giúp đỡ, tin tưởng nhau trong học tập

- Tổ chức cho học sinh học tập theo nhóm giúp các em học sinh nhút nhát, khả năng diễn đạt kém có điều kiện rèn luyện, tập dượt, từ đó tự khẳng định bản thân; tạo điều kiện để từng học sinh phát huy hết khả năng của mình, giúp cho việc phân hoá trong hoạt động dạy học được thuận lợi Đối với cấp Tiểu học, việc rèn cho các

em các kỹ năng học hợp tác nhóm là hết sức cần thiết, tạo điều kiện để các em có nhiều cơ hội giao lưu, học hỏi lẫn nhau, giúp đỡ lẫn nhau, góp phần vào việc giáo dục toàn diện nhân cách cho học sinh Vậy làm thế nào để giờ học thảo luận nhóm đạt hiệu quả, tránh hiện tượng hình thức, bản thân tôi đã suy nghĩ và đã thực hiện

thành công qua đề tài : “Một số kỹ năng tổ chức dạy học theo nhóm mô hình trường học mới VNEN”

1.2 Điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm:

Phương pháp dạy học theo mô hình trường học mới VNEN khác phương pháp dạy học hiện hành: Đây là mô hình dạy học không những đổi mới về tổ chức lớp học, về trang trí lớp mà quá trình dạy học cũng được đổi mới từ dạy - học cả lớp sang dạy - học theo nhóm Nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy, tăng cường phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh Lấy học sinh làm trung tâm trong các hoạt động dạy học, giúp các em tự chiếm lĩnh kiến thức và tạo mọi điều kiện tốt nhất để mọi học sinh được tham gia vào quá trình học tập giáo viên tổ chức hoạt động học tập giúp học sinh vừa tự lực nắm các tri thức, kĩ năng mới, đồng thời được rèn luyện về phương pháp tự học, được tập dượt phương pháp nghiên cứu Giáo viên quan tâm vận dụng vốn hiểu biết và kinh nghiệm của từng cá nhân

và của tập thể học sinh để xây dựng bài học Phương pháp học theo nhóm luôn hiện hữu, cố định, xuyên suốt cả quá trình tham gia học tập của học sinh Học theo phương pháp này các em được học tập thoải mái, được trải nghiệm, được vui chơi

trong giờ học giúp các em rất tự tin, nên các em rất thích đến lớp đến trường và hứng thú trong học tập Phương pháp dạy học theo nhóm mô hình trường học mới VNEN giúp học sinh phát huy tính tích cực chủ động, sáng tạo trong học tập và rèn luyện một số kĩ năng cơ bản như kĩ năng hợp tác, kĩ năng học nhóm, kĩ năng giao tiếp Góp phần cùng nhà trường nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện

1.2 Phạm vi áp dụng sáng kiến

Sáng kiến này áp dụng vào dạy và học ở khối lớp 4 (VNEN hoàn toàn) và các khối lớp 2,3,5 dạy học theo mô hình VNEN (mức 1)

2 PHẦN NỘI DUNG 2.1 Thực trạng của dạy học theo nhóm mô hình trường học mới VNEN:

* Thuận lợi :

- Cơ sở vật chất lớp học được trang bị đủ để đáp ứng những yêu cầu dạy học theo

mô hình VNEN mức 1

- Nhà trường đã chỉ đạo tốt công tác bồi dưỡng giáo viên theo hướng tự học, tự bồi dưỡng, tự làm đồ dùng dạy học, chia sẻ và học hỏi kinh nghiệm đồng nghiệp qua sinh hoạt chuyên môn tại tổ, trường, cụm

- Ban giám hiệu nhà trường có sự chỉ đạo sâu sát trong mọi hoạt động dạy học; thường xuyên tổ chức dạy thao giảng, góp ý rút kinh nghiệm giúp giáo viên hoàn thiện về phương pháp tổ chức dạy học theo mô hình mới

- Học sinh được trang bị đầy đủ tài liệu hướng dẫn học và đồ dùng học tập - Học

sinh có hứng thú học tập theo mô hình mới

- Học sinh đã hình thành những kĩ năng làm việc theo nhóm, thực hiện tốt chức năng, nhiêm vụ của từng vai trò trong nhóm: nhóm trưởng, thư ký; biết bày tỏ quan điểm, ý kiến và trình bày mạch lạc kết quả làm việc chung của cả nhóm

- Bản thân giáo viên đã được tập huấn, nghiên cứu sâu và dạy học theo nhóm học sinh có hiệu quả

4

* Khó khăn:

- Đa số học sinh có gia đình làm nông, kinh tế một số gia đình khó khăn nên chưa

thực sự quan tâm đến việc học của con em, còn phó mặc công việc học tập của con em mình cho nhà trường

- Giáo viên còn lúng túng khi thực hiện dạy học theo phương pháp mới VNEN Thói quen trước đây giáo viên giảng giải, thuyết trình vẫn còn Với cách dạy như trên không rèn được cho học sinh thói quen tự học và học theo nhóm, các em luôn

có thói quen chờ đợi, không tự mình suy nghĩ, tìm tòi để phát hiện ra kiến thức mới

- Dạy học theo nhóm đòi hỏi nhiều thời gian do đó trở ngại rất lớn cho việc dạy học nhóm thành công trong một tiết dạy

- Dạy học theo nhóm có thể gây ồn trong lớp khó khó kiểm soát

- Một số nhóm trưởng chưa mạnh dạn tự tin để lãnh đạo nhóm mình hoạt động

- HS còn lúng túng và nhút nhát, chưa mạnh dạn tham gia vào các hoạt động trong nhóm Một số học sinh còn ỷ lại, dựa dẫm vào các bạn cùng nhóm

Kết quả khảo sát đầu năm học 2020 – 2021:

* Nội dung khảo sát: " Khả năng tự nghiên cứu bài học và kỹ năng thảo luận

nhóm” qua quan sát HS thực hành thảo luận nhóm trong các tiết dạy Toán, Tiếng

việt:

TSHS

Thực hành thảo luận nhóm Học sinh có khả

năng tự nghiên cứu bài học

Học sinh có kỹ năng tham gia hoạt động nhóm

Học sinh hạn chế

về khả năng tự nghiên cứu bài học

Học sinh chưa có

kỹ năng tham gia hoạt động nhóm

2.2 CÁC GIẢI PHÁP:

Nhận thức đầy đủ một cách có hệ thống về quan điểm dạy học lấy học sinh làm trung tâm là đặt người học vào trung tâm của quá trình dạy học, tạo cơ hội tới mức tối đa để HS được tham gia tích cực vào quá trình học tập thông qua các hoạt động trên lớp Nhằm để khắc phục thực trạng trên đồng thời rèn kĩ năng tổ chức hoạt động nhóm theo quan điểm dạy học lấy học sinh làm trung tâm và từng bước nâng cao chất lượng giáo dục theo chương trình của Bộ Ngay từ đầu năm học 2015 -

2016 tôi đã mạnh dạn vận dụng phương pháp dạy học theo nhóm mô hình trường học mới VNEN ( mức 1) Qua một thời gian giảng dạy tôi đã áp dụng vào lớp 4 đạt hiệu quả và có những giải pháp như sau:

2.2.1 Thành lập Hội đồng tự quản làm việc có hiệu quả:

Giáo viên phải xây dựng được Hội đồng tự quản học sinh, tìm hiểu kĩ về từng học sinh của lớp mình Coi trọng công tác tổ chức lớp ngay từ đầu năm học Xây dựng được Hội đồng tự quản học sinh nhiệt tình có năng lực chỉ đạo lớp

Đây là mô hình không những đổi mới về tổ chức lớp học, về trang trí lớp mà

quá trình dạy học cũng được đổi mới từ dạy - học cả lớp sang dạy - học theo nhóm Nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy, tăng cường phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh Lấy học sinh làm trung tâm trong các hoạt động dạy học giúp các em tự chiếm lĩnh kiến thức và tạo mọi điều kiện tốt nhất để mọi học sinh được tham gia vào quá trình học tập

Ngoài ra mô hình trường học mới giúp HS rèn phương pháp tự học, tự quản, tự trọng, tự tin, tự đánh giá, hợp tác, tự rèn luyện kỹ năng, vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm đem lại niềm vui hứng thú học tập cho HS

Hội đồng tự quản học sinh là một biện pháp giáo dục nhằm thúc đẩy sự phát triển về đạo đức, tình cảm và xã hội của HS thông qua những kinh nghiệm hoạt động thực tế của các em trong nhà trường và mối quan hệ với những người xung quanh

6

* Cách lập hội đồng tự quản của học sinh theo sơ đồ sau:

- Sự thay đổi của tổ chức lớp học nhóm theo mô hình VNEN với Hội

đồng tự quản học sinh đã thay đổi căn bản vai trò, nhiệm vụ của học sinh

trong tổ chức của mình; thể hiện được tính tự chủ, tự giác, phát huy sáng

tạo và tôn trọng ý kiến của các em nhiều hơn Nhóm là một bộ phận gắn

kết cơ bản xuyên suốt cả quá trình dạy và học nó tạo điều kiện để rèn

luyện các kĩ năng và hợp tác của nhóm

2.2.2 Phát huy vai trò của nhóm trưởng:

- Học theo mô hình VNEN, bàn ghế sẽ được sắp xếp cho học sinh ngồi đối diện

nhau HS tự thảo luận, tự tìm vướng mắc và tự đưa ra phương án giải quyết

- Ưu điểm của phương pháp học nhóm được phát huy rất rõ nét trong học nhóm

theo mô hình VNEN, tất cả học sinh trong nhóm đều được luân phiên nhau làm

nhóm trưởng, hướng dẫn các bạn trong nhóm để điều hành các hoạt động do giáo viên yêu cầu và không có một bất cứ học sinh nào ngoài cuộc, không một học sinh

nào ngồi chơi Tuy nhiên để tiết học dạy theo mô hình VNEN thành công hay

không thì phụ thuộc rất nhiều vào các nhóm trưởng Và công việc chính của nhóm

trưởng đó là: thay giáo viên điều hành các bạn hoạt động nhóm Xác định được

HĐTQHS

BAN HỌC TÂP

CTHĐTQ

BAN ĐỐI NGOẠI

BAN SỨC KHỎE

VỆ SINH

BAN VĂN NGHỆ TDTT

BAN THƯ VIỆN

BAN QUYỀN LỢI HỌC SINH

mục tiêu của hoạt động nhóm Phân công nhiệm vụ cho công bằng giữa các thành viên trong nhóm

- Một điều quan trọng nữa đó là nhóm trưởng phải biết tự mình làm thế nào để huy động được sự tham gia của mọi thành viên vào giải quyết nhiệm vụ nhóm và phải tạo ra những tương tác đa chiều giữa các thành viên trong nhóm Hướng dẫn các bạn biết cách tìm kiếm hỗ trợ và giải quyết được một số khó khăn gặp phải Biết quản lí và sử dụng thời gian hiệu quả, biết sử dụng và bảo quản tài liệu học tập Biết tổ chức và quản lí công việc Biết giơ thẻ khi đã hoàn thành công việc và biết giơ thẻ cứu trợ khi không tự giải quyết được công việc

Cách 1: Vào cuối hoặc đầu mỗi buổi học giáo viên cần mời các nhóm trưởng ngồi

lại tạo thành một nhóm và hướng dẫn các em cụ thể từng bước một

Cách 2: Đối với những nhóm còn yếu, nhóm trưởng làm việc còn lúng túng Vì

vậy, người giáo viên phải là người “làm mẫu” và đóng vai trò là một nhóm trưởng

chứ không phải vai trò là một người giáo viên

Cách 3: Giáo viên chọn ra một số học sinh học giỏi, nhanh nhẹn trong học tập xếp

cho các em này ngồi vào một nhóm để giáo viên huấn luyện khi học sinh đã biết việc và biết cách điều hành nhóm rồi thì chia các bạn này đến mỗi nhóm mỗi bạn làm nhóm trưởng các nhóm

Cách 4: Hoặc có thể cho nhóm làm tốt làm mẫu thảo luận một hoạt động nào đó

và các nhóm còn lại chú ý để học tập theo GV cũng không quên động viên, tuyên dương kịp thời các nhóm làm tốt

- Một điều nữa cần phải lưu ý đó là vị trí đứng của giáo viên khi các nhóm thảo luận cũng hết sức quan trọng Qua kinh nghiệm giảng dạy, tôi nhận thấy giáo viên nên bao quát lớp, vừa đánh giá đúng nhóm nào làm nhanh nhất, chậm nhất, nhóm nào giơ thẻ hoàn thành lên trước hoặc nhóm nào chậm nhất, nhóm nào giơ thẻ cần cứu trợ, để từ đó giáo viên kịp thời đến kiểm tra hay giúp đỡ

2.2.3.Các hình thức học theo nhóm :

8

- Trải nghiệm: Học qua thực tế, học từ những kinh nghiệm thông qua việc làm và qua khám phá tìm tòi của các em

- Giao tiếp: Thông qua trao đổi, tranh luận các em có thể chia sẻ cho nhau

những gì mình biết được, học được và cách học của mình cho bạn bè “ Học thầy

không tày học bạn”

- Học qua tương tác: Chia sẻ với bạn bè những kinh nghiệm của mình và học kinh nghiệm từ bạn bè cũng như người lớn

- Rút kinh nghiệm: Sau những lần thất bại, các em cố gắng làm lại lần nữa, lần sau sẻ tốt hơn lần trước Từ những kinh nghiệm học tập đó, các em có thể áp dụng vào các tình huống khác

Bốn hình thức trên chính là biểu hiện của quan điểm dạy học này Để thực hiện được điều đó thì giáo viên cần phải biết hình thức đặc trưng cho từng cách học

2.2.4 Các hình thức chia nhóm:

*Cách chia nhóm và tổ chức hoạt động nhóm

Kiểu nhóm:

CÁC CÁCH CHIA NHÓM

Nhóm theo đếm

Nhóm theo trình độ

Nhóm tương trợ

Nhóm theo sở thích

Bàn trên quay

xuống bàn dưới

Nhóm theo

tháng sinh nhật

Nhóm cặp

Nhóm theo tên các loài hoa

Nhóm theo ghép hình

Tuy nhiên trong thực tế thì có nhiều kiểu nhóm khác, nhưng tôi nêu ra một số kiểu điển hình trên và hướng dẫn cách chia và các hình thức chia các nhóm này Cách chia như sau :

Nhóm đếm số : Muốn chia lớp thành 7 nhóm thì điểm số từ 1 đến 4 rồi quay lại

1…4 Ví dụ lớp bạn có 28 học sinh , bạn muốn chia thành 7 nhóm thì yêu cầu học sinh đếm 1,2,3,4 Bạn yêu cầu những học sinh có số đếm là 1 thì về nhóm 1, những học sinh có số 2 về nhóm 2 … Khi chuyển nhóm có thể cho học sinh vừa đi vừa hát hoặc vỗ tay …

Ưu điểm : Tốn ít thời gian , tạo cho học sinh có không khí học tập thoải mái ,

phong cách nhanh nhẹn, áp dụng được cho tất cả các môn học

Nhóm biểu tượng Biểu tượng có thể là : (con vật , cây cối , hình ảnh, các

bông hoa … ) Muốn chia lớp thành 5 nhóm thì bạn phải chuẩn bị 5 biểu tượng

Ưu điểm :

Tốn ít thời gian, tạo cho học sinh có không khí học tập thoải mái, lớp học sinh động, áp dụng được cho tất cả các môn học nhất là các môn học có chủ đề Lớp học sôi nổi hứng thú cho tất cả học sinh

Nhược điểm : GV phải chuẩn bị nhiều, gây tốn kém

Nhóm mã màu: Hình thức chia như nhóm biểu tượng

Nhóm cặp đôi: Xếp 2 học sinh vào một cặp

Nhóm sở thích:Những học sinh có cùng sở thích ngồi cùng một nhóm “Những người cùng sở thích thì sự thống nhất sẽ cao hơn.”

Nhóm tương trợ: Xếp những học sinh có trình độ và năng lực khác nhau

( khá giỏi và trung bình- yếu) vào một nhóm , để học sinh khá giỏi có thể hỗ trợ

cho học sinh yếu

Nhóm theo ghép hình: Cắt hình ra thành nhiều mảnh , cho học sinh nhận mỗi

em mỗi mảnh sau đó ghép lại thành hình lúc đầu Cách này ít khi sử dụng vì tốn

nhiều thời gian cho một tiết học, chỉ thích hợp với các hoạt động ngoại khoá

10

Nhóm theo trình độ: Những học sinh cùng năng lực và trình độ sẽ ngồi một nhóm

* Ưu điểm : Giáo viên có thời gian giúp đỡ , hỗ trợ những nhóm có trình độ

yếu và phát huy tính tự lập cho nhóm khá giỏi

Nhóm cùng tháng sinh: Nhóm này cũng ít khi sử dụng vì trong lớp đôi khi

cùng tháng nhiều hơn khác tháng, gây mất cân bằng Chỉ thích hợp khi mình có tổ

chức sinh nhật cho học sinh…

Cách chia nhóm ngẫu nhiên từ một hoạt động cụ thể: Trong quá trình dạy

học, nếu tiết học nào đó mà học sinh nhàm chán, chúng ta muốn tổ chức cho học sinh một trò chơi “ phá băng ” từ trò chơi đó ta cũng có thể chia thành nhóm học

tập mới

Cách làm như sau: Người quản trò hô“ đoàn kết –đoàn kết “ HS đáp “ kết

mấy – kết mấy”, quản trò hô “ kết 4- kết 4”

Giả sử lớp có 27 học sinh nhưng ta muốn chia lớp thành 7 nhóm thì ta hô “

đoàn kết đoàn kết” “ kết mấy kết mấy” - “ kết 4- kết 4” sẽ dư 3 HS, ta có thể

bố trí ba học sinh này vào một nhóm

* Chia được nhóm rồi thì tổ chức làm việc như thế nào cho có hiệu quả ? Để trả lời câu hỏi này ta qua phần vai trò và trách nhiệm của các thành viên trong nhóm Nhóm trưởng: Cũng là một thành viên của nhóm giữ nhiệm vụ tổ chức, điều hành nhóm làm việc đồng thời cùng các thành viên trong nhóm trao đổi, đóng góp

ý kiến về nhiệm vụ được giao Nhóm trưởng có thể do các thành viên trong nhóm bầu lên hoặc do giáo viên chỉ định, nhóm trưởng và các thành viên trong nhóm cần thay đổi thường xuyên tạo nên sự tự tin trong khi làm việc nhóm

Các thành viên trao đổi, đóng góp ý kiến về nhiệm vụ được giao

Nguyên tắc làm việc trong nhóm: Tôn trọng sự tổ chức của nhóm trưởng, ghi chép trung thực ý kiến chung, báo cáo đầy đủ toàn bộ nội dung đã ghi chép, người