Tài liệu Một số kinh nghiệm và giải pháp dạy học diện tích các hình cho học sinh lớp 5 nhằm phát triển năng lực và phát huy tính tự

Từ vị trí và nhiệm vụ vô cùng quan trọng của môn toán, vấn đề đặt ra cho người thầy là làm thế nào để giờ dạy – học toán có hiệu quả cao, học sinh phát triển tính tích cực, chủ động sáng

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

“MỘT SỐ KINH NGHIỆM VÀ GIẢI PHÁP DẠY HỌC DIỆN TÍCH CÁC HÌNH CHO HỌC SINH LỚP 5 NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VÀ PHÁT

HUY TÍNH TỰ HỌC CHỦ ĐỘNG CỦA HỌC SINH”

1 PHẦN MỞ ĐẦU:

1.1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Nhận thức được vai trò của giáo dục trong việc phát triển và xây dựng đất nước, Đảng và Nhà nước ta đã xác định Để đạt được mục tiêu này, giáo dục Việt Nam phải thực hiện thông qua nhiều cấp học, bậc học khác nhau trong hệ thống giáo dục quốc dân, trong đó giáo dục tiểu học giữ một vai trò quan trọng Chính vì vậy trong những năm gần đây, giáo dục tiểu học đã trở thành một bậc học quan trọng và được tiến hành phổ cập trên toàn đất nước Giáo dục tiểu học nhằm giúp học sinh hình thành những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kĩ năng cơ bản để tiếp tục học lên trung học cơ sở

Toán học có vị trí rất quan trọng phù hợp với cuộc sống thực tiễn, đó cũng là công cụ cần thiết cho các môn học khác và để giúp cho học sinh nhận thức thế giới xung quanh, để hoạt động có hiệu quả trong mọi lĩnh vực Khả năng giáo dục nhiều mặt của nó tốn rất to lớn: Những phát triển tư duy, trí tuệ, có vai trị quan trọng trong việc rèn luyện tính suy luận, tính khoa học tồn diện, chính xác, tư duy độc lập sáng tạo, linh hoạt, góp phần giáo dục tính nhẫn nại, ý chí vượt khó khăn

Từ vị trí và nhiệm vụ vô cùng quan trọng của môn toán, vấn đề đặt ra cho người thầy là làm thế nào để giờ dạy – học toán có hiệu quả cao, học sinh phát triển tính tích cực, chủ động sáng tạo, phát huy được năng lực trong việc chiếm lĩnh kiến thức toán học Theo tôi, các phương pháp dạy học bao giờ cũng phải xuất phát từ vị trí, mục đích và nhiệm vụ, mục tiêu giáo dục của bài học môn toán Nó không phải là cách thức truyền thụ kiến thức, cách giải toán đơn thuần mà là phương tiện tinh vi để

tổ chức hoạt động nhận thức tích cực, độc lập và giáo dục phong cách làm việc một cách khoa học, hiệu quả Hiện nay, giáo dục tiểu học đang thực hiện yêu cầu mô hình trường học mới, đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy phẩm chất, năng lực, tính tích cực của học sinh, làm cho hoạt động dạy học trên lớp “nhẹ nhàng, tự nhiên, hiệu quả, học sinh tự học, tự chiếm lĩnh tri thức” Để đạt được yêu cầu đó, giáo viên phải có phương pháp và hình thức dạy học để vừa nâng cao hiệu quả cho học sinh, vừa phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của lứa tuổi tiểu học và trình độ nhận thức của học sinh, để đáp ứng với công cuộc đổi mới của đất nước nói chung và của ngành giáo dục tiểu học nói riêng

Dạy học Toán ở Tiểu học nhằm giúp cho học sinh có những kiến thức cơ bản ban đầu về số học: số tự nhiên, phân số, số thập phân; các đại lượng thông dụng; dạy các tai lieu, document1 of 66.

luan van, khoa luan 1 of 66.

yếu tố hình học; một số yếu tố thống kê và đặc biệt là kĩ năng tính diện tích một số hình Các mạch kiến thức toán học từ lớp 1 đến lớp 5 được thống nhất chặt chẽ với nhau theo cấu trúc đồng tâm nên nó giúp cho học sinh không những được học mà còn được củng cố lại kiến thức ở các lớp trên Học tốt môn Toán là điều kiện để học tốt các môn học khác Hình học trong chương trình lớp 5 giúp phần chủ yếu vào việc hình thành và phát triển kĩ năng tính toán, một trong những kĩ năng cơ bản của người lao động trong giai đoạn xã hội hiện nay

Từ đặc điểm tâm sinh lý học sinh tiểu học là chưa xác định rõ ràng mục đích việc học tập là gì Trong thực tế hiện nay, một số em còn học là do bị ép buộc hoặc học chỉ để thầy cô, cha mẹ vui lòng… Điều đó cho thấy nhận thức và nhu cầu học tập của HS còn chưa cao, các em sẽ dễ dàng nhàm chán, không hứng thú đến trường nếu như trong quá trình dạy học, giáo viên không nắm rõ đặc điểm tâm lí của HS và không thay đổi cách thức dạy học của mình ở từng bài, từng tiết học Thực trạng đó cho thấy: giáo viên chúng ta cần phải đổi mới cách thức dạy học làm sao để tạo cho HS sự hứng thú, có nhu cầu nhận thức và chủ động tích cực trong việc học tập của mình Vì vậy giáo viên phải làm thế nào để khắc sâu kiến thức cho học sinh và tạo ra không khí sẵn sàng học tập, chủ động tích cực trong việc tiếp thu kiến thức Để đáp ứng các yêu cầu trên trong giảng dạy nói chung, trong dạy học Toán nói riêng cần phải vận dụng linh hoạt các phương pháp dạy học để nâng cao

hiệu quả dạy - học Trong quan niệm dạy học mới (tổ chức) một giờ học tốt là một

giờ học phát huy được tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của cả người dạy

và người học nhằm nâng cao tri thức, bồi dưỡng năng lực hợp tác, năng lực vận dụng tri thức vào thực tiễn, bồi dưỡng phương pháp tự học, tác động tích cực đến

tư tưởng, tình cảm, đem lại hứng thú học tập cho người học Ngoài những yêu cầu

có tính chất truyền thống như: bám sát mục tiêu giáo dục, nội dung dạy học, đặc trưng môn học; phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí lứa tuổi học sinh ; giờ học đổi mới PPDH còn có những yêu cầu mới như: được thực hiện thông qua việc GV tổ chức các hoạt động học tập cho HS theo hướng chú ý đến việc rèn luyện phương pháp tư duy, khả năng tự học, nhu cầu hành động và thái độ tự tin; được thực hiện theo nguyên tắc tương tác nhiều chiều: giữa GV với HS, giữa HS với nhau (chú trọng cả hoạt động dạy của người dạy và hoạt động học của người học Người giáo

viên dạy học luôn đảm bảo được nguyên tắc “Học sinh tự mình hoàn thành nhiệm

vụ học tập với sự tổ chức, hướng dẫn của giáo viên”

Từ thực tế đó, tôi thấy việc tìm hiểu một số phương pháp dạy học tích cực trong môn Toán giúp học sinh phát huy tính tự học là hết sức cần thiết Do đó tôi quyết

định chọn đề tài: “ MỘT SỐ KINH NGHIỆM VÀ GIẢI PHÁP DẠY HỌC

DIỆN TÍCH CÁC HÌNH CHO HỌC SINH LỚP 5 NHẰM PHÁT TRIỂN

NĂNG LỰC VÀ PHÁT HUY TÍNH TỰ HỌC CHỦ ĐỘNG CỦA HỌC SINH ” 1.2 Điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm

Trong những năm gần đây với nhu cầu của một xã hội hóa giáo dục đòi hỏi ngành giáo dục phải đổi mới phương pháp dạy học để tạo ra những thế hệ con người nhận tai lieu, document2 of 66.

luan van, khoa luan 2 of 66.

thức sâu sắc, biết tự giác chủ động sáng tạo trong công việc Tuy nhiên, nhìn lại việc

áp dụng đổi mới phương pháp vào trường tiểu học còn gặp nhiều khó khăn Nhận thức của các em học sinh còn nhiều hạn chế, ý thức tự học, tự rèn luyện ít, điều kiện học tập còn nhiều thiếu thốn Chưa xác định động cơ học tập đúng đắn Đối với môn Toán, nhiều khi các em vận dụng còn máy móc, có lối tư duy thụ động, ít quan tâm đến bản chất, nên khi đọc bài tập HS rất khó định hướng cách giải mà trông chờ vào

GV Mặt khác, nhiều học sinh ngại lao động trí óc, không chịu suy nghĩ làm bài tập chỉ chờ chép bài của bạn hoặc sách giải bài tập Một số em khác có hoàn cành gia đình khó khắn, ít giao lưu, rụt rè, nhút nhát nên chất lượng cũng như học tập kém

- Thực hiện dạy học phù hợp với tiến trình nhận thức của học sinh (đi từ cụ thể đến trừu tượng, từ dễ đến khó); Quán triệt tinh thần “lấy người học làm trung tâm”, chú ý nhu cầu, năng lực nhận thức, cách thức học tập khác nhau của từng cá nhân học sinh;

Tổ chức quá trình dạy học theo hướng kiến tạo, trong đó học sinh được tham gia tìm tòi, phát hiện, suy luận giải quyết vấn đề; Linh hoạt trong việc vận dụng các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực, kết hợp nhuần nhuyễn, sáng tạo với việc vận dụng các phương pháp, kĩ thuật dạy học truyền thống; Kết hợp các hoạt động dạy học trong lớp học với hoạt động thực hành trải nghiệm, vận dụng kiến thức toán học vào thực

tiễn

- Từ các bài toán giúp học sinh có được sự tự tin về bản thân, sự hứng thú, chủ động

trong học tập; giúp các em từng bước hoàn thiện để phát triển những kĩ năng cần thiết

mà xã hội yêu cầu Ý thức được giá trị của bản thân học sinh trong mối quan hệ xã hội; giúp học sinh hiểu biết về thể chất, tinh thần của bản thân mình; có hành vi, thói quen ứng xử có văn hóa, hiểu biết và chấp hành pháp luật…Giúp học sinh có đủ khả năng tự thích ứng với môi trường xung quanh, tự chủ, độc lập, tự tin trong cuộc sống khi giải quyết công việc và chủ động đối phó với hoàn cảnh khó khăn trong cuộc sống, đem lại cho các em vốn tự tin ban đầu để trang bị cho các em những kĩ năng cần thiết làm hành trang bước vào đời

Trước tình hình đó giáo viên cần trau dồi nâng cao kiến thức và năng lực tổ chức hoạt động dạy học; cải tiến phương pháp dạy học cho phù hợp với đối tượng HS và thực tế của vùng miền

Là GV dạy ở trường Tiểu học, tôi mong muốn tìm ra một số giải pháp nhằm giúp học sinh phát triển năng lực, huy tính tự học khắc phục những khó khăn và hạn chế trong việc dạy học Toán, góc phần từng bước nâng cao chất lượng dạy và học cho

HS, HS tích cực tự học nhằm hoàn thiện về kiến thức, năng lực và phẩm chất của mỗi

em Đây là một vấn đề nóng bỏng cần phải thực hiện nhanh và đúng cách để những thế hệ do chúng ta đào tạo ra là những người làm chủ tương lai, đất nước, biết xây dụng quê hương và đưa trình độ hiểu biết của toàn dân đi lên sánh được với các nước phát triển trên thế giới Qua vận dụng đổi mới PPDH các em HS mạnh dạn, tự tin hơn trước đám đông, biết tự đánh giá kết quả học tập của mình cũng như đánh giá kết quả tai lieu, document3 of 66.

luan van, khoa luan 3 of 66.

học tập của bạn khác Từ đó các em có tính chủ động hơn trong học tập và biết phấn đấu thi đua nhau để kết quả học tập đạt kết quả cao hơn

1.3 Phạm vi áp dụng

Sáng kiến này được áp dụng từ đầu năm học đến nay cho học sinh khối 5 toàn

trường nhằm giúp học sinh phân loại, nhận dạng các bài toán về tính diện tích các hình để đưa ra phương pháp giải phù hợp và trình bày bài giả một cách khoa học, hợp

lý và đầy đủ

2 PHẦN NỘI DUNG

2.1 Thực trạng của nội dung cần nghiên cứu

Trong chương trình tiểu học, môn Toán giữ một vai trò quan trọng Thông qua việc học toán, học sinh tiểu học thấy được nhiều khái niệm trong toán học như các

số, các phép tính, các đại lượng, các yếu tố hình học đều có nguồn gốc trong cuộc sống hiện thực, trong thực tiễn hoạt động của con người, thấy được mối quan

hệ biện chứng giữa các sự kiện, giữa cái đã cho và cái phải tìm Qua việc học toán sẽ rèn luyện cho học sinh năng lực tư duy và những đức tính của con người mới, có ý thức vượt khó khăn, đức tính cẩn thận, làm việc có kế hoạch, thói quen xét đoán có căn cứ, thói quen tự kiểm tra kết quả công việc mình làm và độc lập suy nghĩ, óc sáng tạo giúp học sinh vận dụng các kiến thức, rèn luyện kĩ năng tính toán, kĩ năng ngôn ngữ Đồng thời qua việc học toán của học sinh mà giáo viên có thể dễ dàng phát hiện những ưu điểm, thiếu sót của các em về kiến thức, kĩ năng, tư duy để giúp học sinh phát huy những mặt được và khắc phục những mặt thiếu sót Với nhu cầu của xã hội hoá giáo dục đòi hỏi ngành giáo dục phải đổi mới phương pháp dạy học

để tạo ra những thế hệ con người nhận thức sâu sắc, biết tự giác chủ động sáng tạo trong công việc

Mục đích của giải toán về diện tích các hình là làm thế nào để học sinh phải thực

sự tích cực, chủ động tự giác, luôn trăn trở, tìm tòi, sáng tạo trong quá trình lĩnh hội tri thức và lĩnh hội cả cách thức để có tri thức ấy nhằm phát triển và hoàn thiện nhân cách của mình

Dạy học về diện tích các hình trong chương trình Toán 5 cũng cần đạt được mục đích trên Khi đổi mới mục tiêu và nội dung dạy học, những phương pháp đã và đang

sử dụng sẽ không đáp ứng với yêu cầu đào tạo nếu không có sự đổi mới về cách thức tiến hành phương pháp Đổi mới phương pháp không phải là thay thế các phương pháp dạy học cũ bằng một loạt phương pháp dạy học mới Đổi mới phương pháp là cách thức tiến hành các phương pháp, đổi mới các phương tiện và hình thức triển khai phương pháp trên cơ sở khai thác triệt để ưu điểm các phương pháp cũ và vận dụng linh hoạt một số phương pháp mới nhằm phát huy tối đa tính tích cực chủ động sáng tạo của người học

Toán học ngày càng có nhiều ứng dụng trong cuộc sống, những kiến thức và kĩ năng toán học cơ bản đã giúp con người giải quyết các vấn đề trong thực tế cuộc sống một cách có hệ thống và chính xác, góp phần thúc đẩy xã hội phát triển Môn Toán ở tai lieu, document4 of 66.

luan van, khoa luan 4 of 66.

trường Tiểu học góp phần hình thành và phát triển các phẩm chất chủ yếu, năng lực chung và năng lực toán học cho học sinh; phát triển kiến thức, kĩ năng then chốt và tạo cơ hội để học sinh được trải nghiệm, vận dụng toán học vào thực tiễn; tạo lập sự kết nối giữa các ý tưởng toán học, giữa Toán học với thực tiễn, giữa Toán học với các môn học và hoạt động giáo dục khác, đặc biệt với các môn Khoa học, Khoa học tự nhiên Nội dung môn Toán thường mang tính logic, trừu tượng, khái quát Do đó, để hiểu và học được Toán, chương trình Toán ở trường Tiểu học cần bảo đảm sự cân đối giữa “học” kiến thức và “vận dụng” kiến thức vào giải quyết vấn đề cụ thể Trong quá trình học và áp dụng toán học, học sinh luôn có cơ hội sử dụng các phương tiện công nghệ, thiết bị dạy học hiện đại, đặc biệt là máy tính điện tử và máy tính cầm tay

hỗ trợ quá trình biểu diễn, tìm tòi, khám phá kiến thức, giải quyết vấn đề toán học

Dạy học về diện tích các hình trong chương trình Toán 5 hình thành, phát triển ở học sinh năng lực toán học với các thành tố: tư duy và lập luận toán học; mô hình hoá toán học; giải quyết vấn đề toán học; giao tiếp toán học; sử dụng công cụ, phương tiện học Toán Đồng thời, môn Toán góp phần hình thành, phát triển ở học sinh các phẩm chất chủ yếu và năng lực chung đã quy định trong Chương trình tổng thể; giúp học sinh bước đầu xác định được năng lực, sở trường của bản thân nhằm định hướng

và lựa chọn nghề nghiệp, rèn luyện nhân cách để trở thành người lao động và người công dân có trách nhiệm

a Thực trạng chung của nhà trường

* Thuận lợi:

-Nhà trường được sự quan tâm của chính quyền của địa phương, của phụ huynh học

sinh

-Ban giám hiệu nhà trường năng nổ nhiệt tình, sáng tạo luôn chỉ đạo sát sao việc dạy

học của giáo viên và việc học của học sinh

- Giáo viên trong nhà trường luôn nhiệt tình giảng dạy, yêu nghề mến trẻ

- Về học sinh : Nhìn chung các em chăm ngoan, có ý thức vươn lên trong học tập

- Bên cạnh những thuận lợi trên nhà trường còn có những khó khăn sau:

* Khó khăn:

- Là một xã dân cư chủ yếu sống bằng nghề nông, kinh tế còn nhiều khó khăn, nhiều gia đình thuộc diện hộ nghèo, học sinh có bố mẹ đi làm ăn xa ở với ông bà Chính điều đó đã ảnh hưởng không nhỏ đến việc học tập cũng như chất lượng học của học sinh

- Do tâm lý chung của học sinh tiểu học còn ham chơi nêu việc học tập của các em cần có sự giám sát chặt chẽ của gia đình thì hiệu quả học của các em mới đạt cao

- Đa số học sinh xem môn toán là môn học khó khăn, dễ chán

Trình độ nhận thức của học sinh không đồng đều : một số học sinh còn chậm, nhút nhát, kĩ năng tóm tắt bài toán còn hạn chế, chưa có thói quen đọc và tìm hiểu bài toán, dẫn tới thường nhầm lẫn giữa các dạng toán, lựa chọn phép tính còn sai, chưa bám sát vào yêu cầu bài toán để tìm lời giải thích hợp với các phép tính

tai lieu, document5 of 66.

luan van, khoa luan 5 of 66.

Một số em tiếp thu bài một cách thụ động, ghi nhớ bài còn máy móc nên còn chóng quên các dạng bài toán

- Về đội ngủ giáo viên: Nhà trường có đội ngũ giáo viên nhiệt tình giảng dạy song còn nhiều khó khăn do có một số giáo viên trẻ chưa có nhiều kinh nghiện trong giảng dạy

b Thực trạng của lớp 5B:

Năm học 2019- 2020 tôi được phân công giảng dạy trường Tiểu học

Lớp 5A do tôi chủ nhiệm và giảng dạy có 34 học sinh Trong đó:

- Con cán bộ công chức: 8 em

- Con gia đình nông nghiệp 26 em

- Nam 16 em; nữ: 18 em

- Các em ở rải rác khắp các thôn trong xã, có nhiều em xa trường nên việc đi lại của các em gặp rất nhiều khó khăn điều đó ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng học tập của các em Một số em thuộc diện hộ ngheo gia đình có hoàn cảnh khó khăn

Giáo viên và học sinh trong quá trình rèn luyện kĩ năng giải toán có lời văn

- Qua thực tế giảng dạy và thảo luận cùng đồng nhiệp

c Thực trạng về việc học nội dung về diện tích các hình trong chương trình Toán của lớp 5

nhuyễn dẫn đến hiệu quả chưa cao

+ Phần nào đã biến yêu cầu của dạy học thành nhu cầu nhận thức của người học, song các tình huống nhận thức mà giáo viên đưa ra đôi lúc chưa thật hợp lí và thiếu tính sáng tạo

+ Về phát triển khả năng tự học của học sinh, khi dạy nội dung trên, giáo viên đã chú ý song vẫn chưa đưa ra được biện pháp hợp lí để giúp học sinh xây dựng biện pháp tự học, tăng cường các hoạt động tự tìm kiếm tri thức hay ứng dụng tri thức vào cuộc sống

+ Dạy học về diện tích các hình trong chương trình Toán lớp 5 hầu hết giáo viên đã chú ý kết hợp hoạt động cá nhân với hoạt động nhóm và phát huy khả năng của cá nhân, tuy vậy vẫn còn mang tính hình thức, hiệu quả các hoạt động chưa cao

+ Các tiết dạy đã chú trọng kĩ năng thực hành, song biện pháp tổ chức thực hành thiếu linh hoạt, nhiều khi lúng túng hoặc rập khuôn máy móc

+ Sử dụng thiết bị dạy học trong thiết kế bài dạy và lập kế hoạch bài học còn nhiều vấn đề cần phải điều chỉnh và định hướng cụ thể hơn vì giáo viên sử dụng thiết bị dạy học, học sinh sử dụng dụng cụ học toán còn lúng túng

+ Trong kiểm tra và đánh giá kết quả học tập của học sinh đã được chú trọng nhưng việc tổ chức tự đánh giá lẫn nhau vẫn còn lúng túng

tai lieu, document6 of 66.

luan van, khoa luan 6 of 66.

c.1 Thực trạng về việc học nội dung về diện tích các hình trong chương trình Toán của lớp 5

* Nhận thức của học sinh về tầm quan trọng của học nội dung diện tích các

hình trong chương trình Toán của lớp 5

Để tìm hiểu vấn đề này tôi đã đặt câu hỏi: Việc rèn luyện kĩ năng tính diện tích một số hình với em là với 4 mức độ:Rất quan trọng; Quan trọng; Bình thường;

Không quan trọng Kết quả thu được như sau:

-Nhận thức của học sinh với việc rèn luyện kĩ năng giải toán:

Rất quan trọng: 14 học sinh , chiếm 41,2%

Quan trọng: 10 học sinh, chiếm 29,4%

Bình thường: 6 học sinh, chiếm 17,6%

Không quan trọng 4 học sinh, chiếm 11,8%

Qua việc điều tra tôi thấy rằng đa số học sinh (70,6%) cho rằng việc giải rèn luyện kĩ năng tính diện tích của một hình có vai trò rất quan trọng trong quá trình học toán ở nhà trường Tuy nhiên, bên cạnh đó vẫn còn một số em (11,8%) xem nhẹ công việc này

Đối với học sinh chúng tôi tiến hành điều tra ngẫu nhiên (bằng phiều trưng

cầu ý kiến) đối với tổng số 34 học sinh thuộc lớp 5B tập trung chủ yếu vào các vấn

đề sau:

+ Điều tra học sinh lớp 5 qua khảo sát chất lượng học nội dung về diện tích các hình:

Số học sinh dự khảo sát: 34 học sinh

Đạt điểm 9-10: 7 em chiếm 20,6 %

Đạt điểm 7-8: 15 em chiếm 44,1%

Đạt điểm 5-6 : 9 em chiếm 26,5 %

Đạt điểm dưới 5: 3 em chiếm 8,8%

Các số liệu điều tra trên cho thấy cần có những giải pháp tích cực trong việc đổi mới cách dạy và đổi mới cách học nhằm nâng cao chất lượng dạy học về diện tích các hình trong chương trình Toán lớp 5 góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Toán

* Kĩ năng vẽ hình của học sinh trong quá trình làm toán

Để tìm hiều vấn đề này chúng tôi đặt câu hỏi : Em đánh giá kĩ năng vẽ hình

bài toán của mình là? Với bốn lựa chọn cho học sinh: Rất tốt; Tốt; Bình thường; chưa vẽ được Kết quả thu được như sau:

Kĩ năng vẽ hình bài toán của học sinh Rất tốt: 7 em chiếm 20,6 %

Tốt: 12 em chiếm 35,3%

Bình thường: 10 em chiếm 29,4 %

Chưa vẽ được: 5 em chiếm 14,7%

Qua điều tra ta nhận thấy rằng số học sinh có kĩ năng vẽ hình tốt và rất tốt đạt 55,9% Còn học sinh có kĩ năng ở mức độ trung bình và chưa vẽ được chiếm 44,1% Như vậy kĩ năng tóm tắt của nhiều em học sinh vẫn còn nhiều hạn chế Việc tóm tắt tai lieu, document7 of 66.

luan van, khoa luan 7 of 66.

chưa đạt dẫn đến học sinh khó có thể biểu diễn được các mối quan hệ của các đại lượng trong bài toán một chính xác, gây khó khăn cho việc tìm hướng giải

* Những lỗi các em thường mắc phải vẽ hình trong giải bài toán về tính diện tích

Chúng tôi tiếp tục tìm hiểu kĩ năng vẽ hình bài toán bằng các đoạn thẳng của các

em bằng câu hỏi: Khi vẽ hình bằng đoạn thẳng, lỗi nào sau đây em thường mắc

phải: Tỉ lệ đoạn thẳng không đều nhau; Không ghi đầy đủ các dữ kiện; Cả hai ý trên

Kết quả thu được như sau:

Lỗi mắc phải trong khi tóm tắt bằng sơ đồ đoạn thẳng

* Kĩ năng viết câu lời giải và biến đổi công thức của học sinh

Qua tìm hiểu vần đề này bằng câu hỏi: Em đánh giá kĩ năng viết câu lời giải của mình là? Với 4 mức độ: Rất tốt; Tốt; Trung bình; chưa đạt Chúng tôi thu được

kết quả như sau:

Kĩ năng viết câu lời giải của học sinh

-Câu lời giải bị phê là dài dòng và còn thiếu (9 hs chiếm 26,5%.)

-Quên ghi dấu ngoặc ở tên đơn vị và quên ghi đáp số chiếm (7 hs chiếm 20,6%) Qua khảo sát chúng tôi nhận thấy kĩ năng viết câu lời giải của các em còn một số hạn chế Một số em chưa viết tốt câu lời giải (7 hs chiếm 20,6%) thậm chí một số em còn ở mức độ chưa đạt (5hs chiếm 14,7%) Nhiều em khi viết câu lời giải cách diễn đạt còn vụng về và chưa đạt yêu cầu của bài ra Một lỗi nữa mà các em hay mắc là tai lieu, document8 of 66.

luan van, khoa luan 8 of 66.

quên ghi tên đơn vị và quên ghi đáp số (26,5%) Điều này chứng tỏ nhiều em chưa chú ý đến việc rèn luyện kĩ năng trình bày và viết câu lời giải

- Một số em còn vụng về trong quá trình biến đổi công thức

Ví dụ: Tính diện tích hình tròn khi biết chu vi của chúng

c Đánh giá thực trạng kĩ năng giải toán về diện tích các hình trong chương trình Toán của lớp 5 Trường tiểu học

Qua quá trình điều tra chúng tôi rút ra được một số các kết luận sau:

Đa số học sinh đều nhận thức được tầm quan trọng của việc rèn luyện kĩ năng giải toán về diện tích các hình Tuy nhiên việc rèn luyện này chưa được thực hiện một cách nghiêm túc, liên tục và có hệ thống Nhiều em học sinh vẽ hình chưa chính xác, nhận dạng hình còn chậm

Khi phân tích bài toán đa phần các em suy nghĩ theo hướng “suy luận xuôi”, tức là

đi từ cái đã cho đến đến cái phải tìm Tuy nhiên việc phối hợp các hướng suy luận khác nhau của các em vẫn còn hạn chế, vì trong thực tế có nhiếu bài toán phải suy nghĩ theo hướng ngược lại hoặc kết hợp nhiều cách khác nhau thì mới tìm ra hướng giải Kĩ năng suy luận công thức của các em còn hạn chế Nhiều em trong lời giải vẫn dài dòng và còn thiếu Điều này vừa thể hiện khả năng ngôn ngữ của các em trong cách diễn đạt, vừa cho thấy các em chưa nắm vững các yêu cầu của bài toán Một số

em chưa xác định được tên đơn vị đo độ dài và đo diện tích Một số em vấn chưa có thói quen kiểm tra lại các phép tính hay bài giải sau khi thực hiện Nếu có cách thực hiện của các em nhiều khi chưa đảm bảo được nguyên tắc việc thử lại Khả năng khai thác và đặt đề toán mới từ các bài đã cho của các em còn hạn chế Điều này thể hiện các em chưa có thói quen, ý thức được việc khái thác các bài toán mới, tự đặt ra những yêu cầu mới cho bản thân; Hơn nữa điều này còn thể hiện trong các tiết giảng dạy hệ thống bài tập của giáo viên chưa chú ý đến kĩ năng đặt đề toán hay khai thác bài toán theo nhiều hướng khác nhau Mặt khác qua điểu tra tôi cũng nhận thấy rằng tuy trong việc hướng dẫn giải bài cho học sinh nhiều phương pháp tóm tắt khác nhau cho một bài toán chưa được giáo viên lưu ý giới thiệu; phần công việc của học sinh trong việc tóm tắt bài toán lại được giáo viên làm thay các em, làm hạn chế vai trò chủ động của học sinh Hình thức giải toán thông qua trò chơi toán học chưa được giáo viên quan tâm tổ chức khiến nhiều tiết học có không khí nặng nề, học sinh trong

tìnhtrạng phải nhận nhiệm vụ, thiếu tích cực trong luyện tập

2.2 Dạy học toán có nội dung về tính diện tích các hình trong chương trình Toán lớp 5

a Mục tiêu dạy học giải toán về diện tích các hình trong chương trình Toán 5

Dạy học giải toán về diện tích các hình lớp 5 giúp học sinh củng cố, rèn luyện kiến thức và kĩ năng về tính toán trong chương trình Toán 5, rèn kĩ năng trình bày, kĩ năng, diễn đạt, kĩ năng phát hiện và giải quyết vấn đề gần gũi với cuộc sống

Yêu cầu cần đạt được của mỗi học sinh lớp 5 là:

-Học sinh biết quy trình giải bài toán về diện tích các hình

tai lieu, document9 of 66.

luan van, khoa luan 9 of 66.

- Hiểu được phương pháp đặc thù đối với mỗi hình đó số tình huống thực tiễn đơn giản có liên quan

*.Giải toán về tính diện tích các hình

Trong Toán 5, các bài toán về tính diện tích các hình ( hình vuông, hình chữ nhật, hình tam giác, hình thang, hình tròn; tính diện tích xung quanh, diện tích toàn phần, thể tích, hình hộp chữ nhật, hình lập phương) Đặc biệt là các bài toán về tính diện tích ruộng đất thực tế liên quan đến việc phân chia một hình thành các hình khác để tính được diện tích Với nội dung này, Toán 5 đã giúp học sinh hình thành cách tính chủ yếu dựa vào trực quan, cắt ghép hình

Chẳng hạn: Dạy diện tích xung quanh của hình hộp chữ nhật bằng cách triển khai trên đồ dùng trực quan để học sinh nhận thấy diện tích xung quanh của hình hộp chữ nhật chính là diện tích của một hình chữ nhật lớn vừa triển khai được Khi áp dụng công thức để tính diện tích thì phép tính giải trong mỗi bước tính thường là phải tính

“ giá trị của biểu thức chữ”, do đó khi trình bày bài giải học sinh không phải viết kết quả của phép tính trung gian mà ghi ngay kết quả của biểu thức

Chẳng hạn: Một hình hộp chữ nhật có chiều dài 20 cm, chiều rộng 12 cm, chiều cao

10 cm Tính diện tích xung quanh của hình hộp chữ nhật đó

2.3 Các giải pháp nâng cao kĩ năng giải toán về tính diện tích một số hình cho học sinh lớp 5 trường tiểu học

Toán học vốn rất trừu tượng và mang tính khái quát cao Việc thực hiện các kĩ năng tính toán với 4 phép tính cộng từ nhận, chia là không khó đối với đa số học sinh Nhưng trong các bài toán về tính diện tích thì việc lựa chọn các phép tính phù hợp lại không đơn giản tí nào bởi vì chúng ẩn náu đằng sau những câu chữ Do đó giải toán

về tính diện tích đối với đa số học sinh nói chung và học sinh lớp 5 nói riêng là không

dễ

Dạy học giải toán về tính diện tích là một trong những con đường hình thành và phát triển tư duy của học sinh ( phát hiện và tự giải quyết vấn đề, tự nhận xét) Để đạt được mục đích trên người giáo viên phải thực hiện các yêu cầu sau:

GV cần phải tổ chức cho HS hoạt động học (theo cá nhân, cặp đôi, nhóm hay cả lớp) cùng với hoạt động tự nhận xét và nhận xét sản phẩm của bạn hay nhóm bạn, qua đó HS có thể tự chiếm lĩnh nội dung kiến thức, rèn kĩ năng cần thiết.Khi HS thực tai lieu, document10 of 66.

luan van, khoa luan 10 of 66.

hiện hoạt động học thì GV thực hiện các hoạt động đánh giá (quan sát, tư vấn, hướng dẫn HS, nhận xét…) Để có thể tổ chức cho HS hoạt động học được hiệu quả, GV cần phải xác định rõ mục tiêu hay yêu cầu cần đạt và nội dung bài học, từ đó thiết kế thành các hoạt động học và hoạt động đánh giá (nhận xét, tự nhận xét…) để HS thực hiện GV tổ chức hoạt động dạy học Toán cùng với hoạt động đánh giá để góp phần hình thành, phát triển năng lực và phẩm chất cho HS Trong quá trình tổ chức hoạt động học và đánh giá học sinh trong giờ học Toán, để thực hiện yêu cầu “vì sự tiến

bộ của HS”, GV phải được chủ động, linh hoạt, sáng tạo trong toàn bộ giờ học nói riêng và quá trình giảng dạy nói chung Với trách nhiệm của mình, cùng với năng lực sẵn có và sự tâm huyết nghề nghiệp, yêu thương HS, việc đổi mới đồng bộ phương pháp dạy học và đánh giá học sinh trong dạy học môn Toán ở tiểu học sẽ giúp HS tiến bộ trong học tập môn Toán, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục tiểu học Sau đây tôi xin đề xuất một số giải pháp nhằm khắc phục những khó khăn trên:

Giải pháp 1 Khảo sát phân loại chất lượng đầu năm

-Khảo sát chất lượng đầu năm

- Ghi kết quả khảo sát

- Phân loại đối tượng học sinh

- Lựa chọn biện pháp phụ đạo trong các tiết toán

Giải pháp 2 Hoạt động nắm vững các khái niệm toán học, cấu trúc phép tính, các thuật ngữ:

- Bài toán về tính diện tích nêu các vấn đề thường gặp trong đời sống , các vấn đề

đó gắn liền với nội dung( khái niệm, cấu trúc, thuật ngữ) toán học Do vậy giáo viên cần cho học sinh nắm vững khái niệm thuật ngữ toán học

Hướng dẫn học sinh giải toán và nêu thành các bài toán điển hình ( bài toán có phương pháp giải thống nhất)

Giải pháp 3 Hoạt động hình thành và rèn kĩ năng giải toán về diện tích các hình

Sau khi đã giải được bài toán thì học sinh phải có khả năng khái quát và rèn luyện năng lực giải toán

Giáo viên có thể tiến hành hoạt động này như sau:

- Yêu cầu học sinh tìm cách giải khác cho bài toán

- Đưa một vài đề toán thiếu hoặc thừa dữ kiện hoặc điều kiện của bài toán

- Tổ chức cho học sinh lập đề toán tương tự với bài toán đã giải hoặc lập bài toán ngược với bài toán đã giải

- Rèn luyện cho học sinh có kĩ năng lập bài toán dựa vào tóm tắt hoặc dựa vào lời giải

Đề xuất

a/- Cần phân hoá trình độ, đối tượng học sinh có thể phân hoá như sau :

tai lieu, document11 of 66.

luan van, khoa luan 11 of 66.

+ Đối với học sinh năng lực còn hạn chế : Tạo tình huống để các em tri giác nhận dạng các bài tập, giúp các em nhận diện các bài tập hình học qua việc phân tích đặc điểm dạng bài tập bằng con đường trực giác , nhận dạng góc , cạnh

+ Đối với học sinh năng lực bình thường : Ở trình độ này đã có thể thực hiện được các bài tập có tính lôgích giữa các tính chất của các hình và bản thân các hình Một số bài tập có tính chất định nghĩa hình Còn những tính chất khác sẽ được xây dựng bằng suy diễn, Hình thành hệ thống câu hỏi từ định nghĩa đến các tính chất của các hình : Hình bình hành , hình thoi

+ Đối với học sinh năng lực tốt :Các em nhận dạng bài tập một cách nhanh nhẹn thực hiện tư duy trừu tượng Tự đặt câu hỏi gợi mở vấn đề trong các bài tập dần dần tiến tới xây dựng hệ thống tư duy suy diễn trừu tượng

Sau khi đã phân hoá đối tượng cần tổ chức đa dạng phong phú giúp học sinh lĩnh hội kiến thức và thành thạo kĩ năng Điều này có nghĩa là phải tổ chức cho học sinh hoạt động một cách tính cực Học sinh là người tham gia vào các hoạt động ấy, chúng tự tìm tòi , tự khám phá tổ chức cho các em tự học , tự đọc sách ,cách lấy thông tin, cách phân tích và hiểu thông tin Những câu hỏi những tình huống của giái viên có ý nghĩa hết sức quan trọng đối với học sinh , làm cho học sinh hứng thú, tó

mò học sinh tìm hiểu câu trả lời đúng, tạo niềm tin chiến thắng cho các em

- Giáo viên quan tâm đồng đều tới các đối tượng học sinh trong lớp, chấm chữa tay đôi với những học sinh còn hạn chế và luôn có những lời động viên, nhắc nhở để các

em tiến bộ hơn

b/-Trong quá trình dạy học giải toán về tính diện tích các hình giáo viên cần hướng dẫn học sinh chiếm lĩnh tri thức để học sinh biết cách vẽ hình chính xác, nắm chắc các bước giải, vận dụng giải đúng bài Giáo viên phải yêu cầu học sinh tư duy vận dụng thành thạo các công thức tính diện tích của các hình Điều này sẽ giúp học sinh có khả năng giải quyết bài toán nhanh và chính xác

c/- Trong quá trình thực hiện bài giải, học sinh còn gặp khó khăn ở câu lời giải,

do vậy học sinh phải đọc kĩ đề bài và xác định xem bài toán yêu cầu gì? Dựa vào câu hỏi đó để ghi câu lời giải cho phù hợp

e/ Về phía giáo viên: Giáo viên cần nắm bắt phương pháp giảng dạy mới phù hợp với nội dung sách Trước khi lên lớp, giáo viên cần nghiên cứu kĩ nội dung bài, tìm ra cách giúp học sinh chiếm lĩnh kiến thức bằng con đường ngắn nhất và dự kiến các sai lầm để giúp học sinh tiếp nhận kiến thức nhẹ nhàng, dễ hiểu và không có những sai lầm đáng tiếc

Giải pháp 4 Tăng cường hoạt động thực hành luyện tập

Muốn giỏi toán nói chung và giỏi toán về diện tích các hình nói riêng thì không

có còn đường nào khác ngoài việc tăng cường thực hành luyện tập Việc giải các bài tập trong sách giáo khoa là cần thiết tuy nhiên nếu chỉ dừng lại ở đó thì kĩ năng của tai lieu, document12 of 66.

luan van, khoa luan 12 of 66.

các em khó lòng có thể nâng cao được Bởi vì đa số các bài toán trong sách giáo khoa Toán đều là những bài toán cơ bản mang tính chất vận dụng công thức là có thể giải được Do đó các em nên tiếp cận với các bài toán khác ở các sách tham khảo, vở em

tự ôn luyện toán Điều đó sẽ nâng cao khả năng giải toán của em

Đối với mỗi bài toán các em không phải lúc nào cũng phải tóm tắt đề toán Tuy nhiên các em nên tập thói quen tóm tắt bài toán trước khi bắt tay vào giải Việc tóm tắt sẽ giúp cho chúng ta thấy được mối quan hệ giữa các đại lượng từ đó định hướng cách giải Đến khi thành thạo các em có thể không cần ghi ra giấy mà bước này chỉ cần nhẩm trong đầu

Trong quá trình luyện tập nếu các em còn mắc số lỗi về diễn đạt câu lời giải, kĩ năng vẽ hình và biểu diễn các dữ kiện của bài toán thì cần nhớ các cách sau sẽ giúp các em sớm khắc phục được điều đó

Khi viết cầu lời giải các em cần nhớ rằng đó là câu khẳng định không phải là câu hỏi, các cách mà em có thể áp dụng:

Cách 1: Quan sát các câu lời giải của các bạn và cô giáo để đã trình bày và

xem câu nào gọn và đủ ý thì học theo

Cách 2: Khi giải trên lớp cần nêu một số cách trả lời khác nhau cho cùng một

phép tính để cô giáo và các bạn góp ý rồi tự mình sửa chữa

Thời gian rèn kĩ năng thực hành trong tiết về diện tích trong khoảng thời gian từ

20 đến 25 phút trong một tiết dạy hình thành kiến thức mới, thời gian rèn kĩ năng thực hành trong tiết luyện tập khoảng từ 30 đến 35 phút Để đảm bảo thời gian trong lĩnh hội kiến thức và củng cố kiến thức, cần chọn các hình thức tổ chức hoạt động trọng tâm, thao tác kĩ thuật chính xác, đưa ra các tình huống và xử lí tình huống cụ thể , ít diễn giải, không làm thay học sinh

* Giải pháp 5 Nâng cao hiệu quả sử dụng đồ dùng và phương tiện dạy học trong dạy diện tích các hình:

Thật vậy, các phương tiện dạy học hỗ trợ không nhỏ đến hiệu quả khi sử dụng phương pháp dạy học tiểu học Điều này phụ thuộc nhiều vào cơ sở vật chất và các

đồ dùng dạy học ở mỗi nhà trường Giáo viên cần chú ý sử dụng tối đa các phương tiện dạy học hiện có để giờ học đạt hiệu quả cao về chất lượng Đồ dùng trực quan luôn gắn liền với phương pháp dạy học ở tiểu học Để nâng cao hiệu quả sử dụng đồ dùng và phương tiện dạy học trong dạy diện tích các hình trrong chương trình Toán

5, GV cần lưu ý những vấn đề sau:

- Giáo viên cần khai thác triệt để bộ đồ dùng dạy học dùng cho Toán 5 Nghiên cứu

và sử dụng tối đa hiệu quả bộ đồ dùng dành cho giáo viên và học sinh Qua các tiết thao giảng, sinh hoạt chuyên môn, giáo viên cùng nhau trao đổi, vận dụng các hình thức tổ chức dạy học phù hợp với hoạt động sử dụng đồ dùng Toán 5

- Vận dụng công nghệ thông tin vào soạn giảng một cách nhạy bén, linh động, song không quá lạm dụng trong các tiết lên lớp; qua sử dụng đồ dùng, hình thành cho học sinh kĩ năng tự học, phát huy tính sáng tạo, tìm tòi qua việc sử dụng đồ dùng tai lieu, document13 of 66.

luan van, khoa luan 13 of 66.