Bài giảng Sinh học người và động vật: Sinh lý nội tiết 2 - TS. Trần Thị Bình Nguyên

Bài giảng Sinh học người và động vật: Sinh lý nội tiết 2, cung cấp cho người học những kiến thức như: Vùng dưới đồi; Tuyến yên; Tuyến tùng; Tuyến giáp; Tuyến cận giáp; Tuyến ức; Tuyến thượng thận;...Mời các bạn cùng tham khảo!

Trang 1

H C VI N NÔNG NGHI P VI T NAMỌ Ệ Ệ Ệ

KHOA CÔNG NGH SINH H CỆ Ọ

Gi ng viên: TS. Tr n Th Bình Nguyênả ầ ị

f g+

Trang 2

VU NG D̀ ƯỚI ĐÔ ÌTUYÊ N YÊŃ

TUYÊ N TU NǴ ̀

SINH LÝ

NÔI TIÊ T 2 ̣ ́

TUYÊ N GIA Ṕ ́TUYÊ N CÂN GIA Ṕ ̣ ́TUYÊ N Ć Ứ

TUYÊ N TUY NÔI TIÊ T́ ̣ ̣ ́TUYÊ N TH́ ƯỢNG THÂṆ

Trang 3

Tuyê n ́ gia p ́

HYPOTHALAMUS

TUYÊ N YÊN ́

TUYÊ N ́

ĐI CH ́

Trang 4

BAN CHÂ T HO A HOC ̉ ́ ́ ̣

& TA C DUNG CUA ́ ̣ ̉

CA C HORMON GIAI ́ ̉ PHO NG & C CHÊ ́ Ư ́ ́

Trang 5

ĐÔ I TR ̀ ƯỚ C

Vu ng d̀ ưới đô i là c u trúc th n kinh quan tr ng thu c gian não, có ch c ̀ ấ ầ ọ ộ ứ

Trang 6

2 CA C HORMON GIAI PHO NG & C CHÊ CUA VU NG D́ ̉ ́ Ứ ́ ̉ ̀ ƯỚI ĐÔ I ̀

t bào thùy trế ước tuy n yên.ế

Hormon khu ch tán vào ế

m ng mao m ch th nh t ạ ạ ứ ấ

r i theo h m ch c a dồ ệ ạ ử ưới

đ i – yên xu ng thùy trồ ố ước

tuy n yênế

Trang 7

3 BAN CHÂ T HO A HOC & TA C DUNG CUA CA C HORMON GIAI PHO NG & C ̉ ́ ́ ̣ ́ ̣ ̉ ́ ̉ ́ Ứ

CHÊ ́

3

Hormon gi i phóng và c ch GH: GHRH và GHIHả ứ ế

(Growth Hormone Releasing Hormone và Growth Hormone Inhibitory Hormone):

§ C hai đ u là polypeptid g m 44 acid amin.ả ề ồ

§ GHRH có tác d ng kích thích thu tr c tuy n yên bài ti t GH và ng c l iụ ỳ ướ ế ế ượ ạ

§ GHIH l i c ch t bào thu tr c tuy n yên làm gi m bài ti t hormon GH.ạ ứ ế ế ỳ ướ ế ả ế

Hormon gi i phóng TSH: TRH (Thyrotropin Releasing Hormone)ả

§ TRH là hormon có c u trúc r t đ n gi n, ch g m 3 acid amin.ấ ấ ơ ả ỉ ồ

§ TRH kích thích t bào thu tr c tuy n yên t ng h p và bài ti t TSH. ế ỳ ướ ế ổ ợ ế

§ Ngoài ra TRH còn có tác d ng kích thích thu tr c tuy n yên bài ti t ụ ỳ ướ ế ế

Trang 8

3 BAN CHÂ T HO A HOC & TA C DUNG CUA CA C HORMON GIAI PHO NG & C ̉ ́ ́ ̣ ́ ̣ ̉ ́ ̉ ́ Ứ

CHÊ ́

4

Hormon gi i phóng FSH và LH: GnRH (Gonadotropin Releasing Hormonả )

§ GnRH là m t peptid có 10 acid aminộ

§ GnRH kích thích t bào thùy tr c tuy n yên t ng h p và bài ti t c hai ế ướ ế ổ ợ ế ả

hormon FSH và LH. GnRH được bài ti t theo nh p. Nh p bài ti t GnRH liên ế ị ị ếquan ch t ch đ n s bài ti t LH h n là FSH. V ng m t GnRH hay đ a ặ ẽ ế ự ế ơ ắ ặ ưGnRH và dòng máu đ n tuy n yên liên t c thì c LH và FSH đ u không bài ế ế ụ ả ề

ti t.ế

Hormon c ch prolactin: PIH (Prolactin Inhibitory hormon)ứ ế

§ C u trúc c a PIH đ n nay v n ch a rõ.ấ ủ ế ẫ ư

§ Tác d ng c a PIH là c ch bài ti t prolactin t thùy trụ ủ ứ ế ế ừ ước Tuy n yên. ế

Trang 9

TUYÊ N YÊN ́

TÔNG QUAN ̉ CA C HORMON THU Y ́ ̀

TR ƯƠ ́ C TUYÊ N YÊN ́

Trang 10

1 TÔNG QUAN ̉

5

Kích thước nhỏ, đ ng kính kho ng 1cm, n ng 0.5>1 gam, n m ườ ả ặ ằ trong h ố

yên c a x ng b mủ ươ ướ

G m 2 ph n: thùy trồ ầ ước và thùy sau (thùy gi a g p v i thùy trữ ộ ớ ước)

Liên quan m t thi t v i vùng dậ ế ớ ướ ồi đ i

Trang 11

2 CA C HORMON THU Y TŔ ̀ ƯỚC TUYÊ N YÊN ́

Thùy trước tuy n yên t ng h p và bài ti t ế ổ ợ ế 6 lo i hormon : ạ

§ Hormon phát tri n c th − ể ơ ể GH (Human Growwth hormon)

§ Hormon kích thích tuy n giáp − ế TSH (Thyroid Stimulating Hormon)

§ Hormon kích thích tuy n v thế ỏ ượng th n – ậ ACTH (Adreno Corticotropin

Trang 12

7

§ Ban châ t ho a hoc̉ ́ ́ ̣

Là 1 protein ch a 191 aaứ , có kh năng ả t o kháng ạ

thể

C u trúc phân t có ấ ử 2 c u n i disulfua. ầ ố

HORMON PHÁT TRI N C TH − GH:Ể Ơ Ể

Trang 13

§ Tác d ng: ụ làm phát tri n ể h u h t các ầ ế mô có kh năng tăng trả ưởng trong

c th V a làm tăng kích thơ ể ừ ướ ếc t bào, v a làm tăng quá trình phân chia t ừ ếbào => tăng tr ng lọ ượng c th , tăng kích thơ ể ước các ph t ng.ủ ạ

Trang 14

9

§ Tác d ng:ụ

Trang 15

§ Tăng d ự tr ữ glycogen.

§ Gi m v n chuy n ả ậ ể glucose vào t bào, ế tăng n ng ồ đ ộ glucose trong máu.

t o ạ mARN.

Trang 16

11

§ Điê u ho a ba i tiê t̀ ̀ ̀ ́

Stress, ch n th ng, luy n t p g ng s c =>ấ ươ ệ ậ ắ ứ tăng bài ti t GHế

Somatostatin là 1 hormone t i ch => ạ ỗ ức ch ế bài ti t GHế

N ng đ ồ ộ glucose, acid béo trong máu gi mả , ho c ặ thi u protein n ng vàế ặ

kéo dài => tăng bài ti t GHế

GH được bài ti t dế ướ ự ềi s đi u khi n g n nh hoàn toàn c a 2 hormoneể ầ ư ủ

GHRH và GHIH

Trang 17

Trang 18

Trang 19

KI CH TÔ TUYÊ N GIA P − TSH́ ́ ́ ́

§ B n ch t hóa h c: ả ấ ọ TSH là 1 glycoprotein, có tr ng l ng phân t 28000ọ ượ ử

§ Ta c dung:́ ̣

TA C DUNǴ ̣

CÂ U ́TRU C ́TUYÊ N ́GIA Ṕ

CH C ỨNĂNG TUYÊ N ́GIA Ṕ

Trang 20

Tăng s lố ượng

và kích thước

t bàoế

Trang 21

năng b t iodắ

Tăng g n iod ắvào tyrosin →

t o hormone ạtuy n giápế

gi i ảthyroglobulin

gi i phóng

hormone vào máu → gi m ả

ch t keo trong ấlòng nang giáp

Trang 22

17

M c bài ti t TSH c a tuy n yên ch u s đi u khi n t trên xu ng c a TRH ứ ế ủ ế ị ự ề ể ừ ố ủ

vùng dướ ồi đ i và ch u s đi u hòa ngị ự ề ượ ủc c a tuy n đích là tuy n giáp.ế ế

N u n ng đ TRH vùng dế ồ ộ ướ ồi đ i tăng thì tuy n yên s bài ti t nhi u TSH ế ẽ ế ề

Trang 23

HORMON KI CH THI CH TUYÊ N VO TH́ ́ ́ ̉ ƯỢNG THÂN − ̣

ACTH

§ B n ch t hóa h c: ả ấ ọ là 1 phân t ử polypeptide l n g m 39aaớ ồ

Trang 24

§ Thi u ACTH ế

=> v th ỏ ượ ng

th n teo l i ậ ạ

Kích thích t ng ổ

h p và bài ti t ợ ế hormone do ho t ạ hóa các enzyme proteinkinase A

Tăng quá trình

h c t p và trí ọ ậ

nh , tăng c m ớ ả xúc s hãi ợ

Kích thích s n ả

xu t s c t ấ ắ ố melanin.

Trang 25

20

HORMON KI CH THI CH TUYÊ N VO TH́ ́ ́ ̉ ƯỢNG THÂN − ̣

ACTH

Do n ng đ CRH c a vùng dồ ộ ủ ướ ồi đ i quy t đ nh, khi n ng đ CRH tăng thìế ị ồ ộ

ACTH được bài ti t nhi u, ngế ề ượ ạc l i

Do tác d ng đi u hòa ngụ ề ược âm tính và dương tính c a cortisol.ủ

N ng đ ACTH đồ ộ ược đi u hòa theo nh p sinh h c. Trong ngày n ng đ ề ị ọ ồ ộ

Trang 26

NAM

TUYÊ N ́SINH DUC ̣

N ̃Ư

§ B n ch t hóa h c: ả ấ ọ c ả FSH và LH đ u là ề glycoprotein. FSH đ c c u ượ ấ

t o b i ạ ở 236 aa v i tr ng l ng phân t là 32000. ớ ọ ượ ử LH có 215 aa và tr ng ọ

lượng là 30000

§ Ta c dung:́ ̣

Trang 27

HORMON KI CH THI CH TUYÊ N SINH DUC − FSH & ́ ́ ́ ̣

§ Ph i h p FSH: làm phát tri n noãn ố ợ ể nang ti n t i chín + gây hi n t ế ớ ệ ượ ng phóng noãn.

§ Kích thích t bào h t và l p v còn ế ạ ớ ỏ

l i phát tri n thành hoàng th ạ ể ể

§ Kích thích l p t bào c a h t noãn ớ ế ủ ạ

và hoàng th bài ti t estrogen và ể ế progesteron.

Trang 28

23

HORMON KI CH THI CH TUYÊ N SINH DUC − FSH & ́ ́ ́ ̣

LH

Do tác d ng kích thích c a hormone vùng dụ ủ ướ ồi đ i GnRH

Do tác d ng đi u hòa ngụ ề ượ ủc c a hormone sinh d c: Testosteron, estrogen,ụ

progesterone. Khi các hormone này tăng thì c ch tuy n yên và ngứ ế ế ượ ạc l i

n u n ng đ các hormone này gi m s kích thích tuy n yên bài ti t nhi uế ồ ộ ả ẽ ế ế ề

FSH và LH

Trang 29

HORMON KI CH THI CH BA I TIÊ T S A − PROLACTIN (PRL)́ ́ ̀ ́ Ữ

§ B n ch t hóa h c: ả ấ ọ prolactin là 1 hormone protein có 198 aa v i tr ng ớ ọ

lượng phân t 22500.ử

§ Ta c dung:́ ̣

PROLACTIN

Ki ch ́ thi ch ́

Chiu ta c ̣ ́ dung̣

Ba i tiê t s a ̀ ́ ữtrên tuyê n ́

vú

Estrogen va ̀Progesteron

Trang 30

25

HORMON KI CH THI CH BA I TIÊ T S A − PROLACTIN (PRL)́ ́ ̀ ́ Ữ

Trang 31

3 CA C HORMON THU Y SAU TUYÊ N YÊN ́ ̀ ́

đ n ch a các ế ứ ở

b c nh n m ọ ỏ ằ trong t n cùng ậ

th n kinh kh ầ ư trú c a thùy sau ủ tuy n yên ế

Đ ượ c bài ti t t ế ừ các n ron mà ơ than kh trú ư ở nhân c nh não ạ

th t và nhân ấ trên nh ị

Trang 32

tiêủ

La m tăng ̀huyê t a ṕ ́

Trang 33

HORMON ADH

Đi u hòa áp su t th m th u: khi d ch th đ m đ c (áp su t th m th u ề ấ ẩ ấ ị ể ậ ặ ấ ẩ ấ

tăng),

nhân trên th b kích thích, các tín hi u kích thích s truy n đ n thùy sauị ị ệ ẽ ề ế

tuy n yên và gây bài ti t ADH.ế ế

Đi u hòa b ng th tích máu: th tích máu gi m là m t tác nhân m nh gây ề ằ ể ể ả ộ ạ

bài

ti t ADH. Tác d ng này đ c bi t m nh khi th tích máu gi m t 15 – 25%,ế ụ ặ ệ ạ ể ả ừ

khi đó n ng đ ADH có th tăng t i 50 l n cao h n bình thồ ộ ể ớ ầ ơ ường

Trang 34

§ Ở 1 s đ ng v t ố ộ ậ không có oxytocin không đ đ ẻ ượ c.

Trang 35

HORMON OXYTOCIN

Bình thường n ng đ oxytocin huy t tồ ộ ế ương là 1 4 pmol/l. oxytocin được

bài

ti t do kích thích c h c ho c tâm lí.ếKÍCH THÍCH TR C TI P VÀO Ựơ ọẾ ặ

Ặ THÍCH H GIAO C M: Ệ Ả

§ Mút núm vú tín hi u kích → ệ thích đ ượ c truy n v t y s ng ề ề ủ ố vùng d i đ i làm kích thích

Trang 39

TUYÊ N GIA P ́ ́

TÔNG QUAN ̉ HORMON TUYÊ N ́

GIA P ́

Trang 40

1 TÔNG QUAN ̉

31

Đăc điêm câ u taọ ̉ ́ ̣

§ Dưới thanh qu n, trả ước khí qu n.ả

§ Đ n v c u t o: ơ ị ấ ạ nang giáp.

§ Nang giáp ch a đ y các ch t bài ứ ầ ấ

ti t (ch t keo), đế ấ ược lót b ng t ằ ếbào bài ti t hormone, đáy t bào ế ế

ti p xúc v i mao m ch, đ nh ti p ế ớ ạ ỉ ếxúc v i lòng nang.ớ

Trang 41

2 HORMON TUYÊ N GIA P ́ ́

32

Hormon tuy n giáp ế g m Triodothyroxin T3 và Tetraiodothyroxin T4 do t ồ ế

bào nang tuy n ti t ra và Calcitonin do t bào C ti t ra.ế ế ế ế

Ch c năng chung c a hormone tuy n giáp là: ứ ủ ế tăng cường quá trình oxy hóa

ty th trong t bào, làm tăng tính th m c a màng v i các ch t chuy n hóa

§ Tác d ng c a THYROXIN T3T4:ụ ủ

Chuy n hóa iod: nhu c u iod tăng khi thai nghén, l nh,…ể ầ ạ

Phát tri n c th : tham gia chuy n hóa năng lể ơ ể ể ượng, chuy n hóa glucid,ể

Trang 42

33

Trang 43

Trang 44

35

Ca c bênh liên quań ̣

§ Ưu năng tu i ch a trở ổ ư ưởng thành:

con v t l n nhanh và tăng chuy n hóa ậ ớ ể

v m i m t, gi m d tr Lipid và ề ọ ặ ả ự ữGlucid, th n kinh tăng h ng ph n. ầ ư ấ Ở

tu i đã trổ ưởng thành tăng trưởng kích

thước c th , ho t đ ng th n kinh và ơ ể ạ ộ ầchuy n hóa tăng m nh => b nh ể ạ ệBasedow

§ Nhược năng trước tu i trổ ưởng

thành: làm ng ng s phát tri n c th ư ự ể ơ ể

Nhược năng tu i đã trở ổ ưởng thành =>

b nh bệ ướu c , phù niêm d ch, b nh đ n ổ ị ệ ầ

đ n.ộ

Trang 45

TUYÊ N CÂN GIA P ́ ̣ ́

TÔNG QUAN ̉ HORMON TUYÊ N GIA P: PARATHAMON ́ ́

Trang 46

1 TÔNG QUAN ̉

36

G m 4 tuy n nh 2 đ u trên và dồ ế ỏ ở ầ ướ ủi c a 2 thùy tuy n giáp.ế

M i tuy n nh : dài 3 8mm, r ng 2 5mm, dày 2mmỗ ế ỏ ộ

Trang 47

2 HORMON TUYÊ N GIA P: PARATHAMON ́ ́

Là 1 peptid có 84aa, tr ng l ng: 95000ọ ượ

Tác d ng: ụ tăng calci huy t ế và gi m phosphate huy t.ả ế

Trang 48

2 HORMON TUYÊ N GIA P: PARATHAMON ́ ́

§ Nhược năng tuy n: ế làm tăng h p thu calci, làm xấ ương giòn d gãy, r i ễ ố

lo n ho t đ ng th n kinh, xu t hi n co gi t.ạ ạ ộ ầ ấ ệ ậ

Trang 49

TUYÊ N C ́ Ư ́

Trang 50

§ Là n i trơ ưởng thành t bào T, là c quan có 2 thùy trung th t trế ơ ở ấ ước

Được hình thành trong quá trình lõm vào c a ngo i bì trong quá trình mang ủ ạthai=> t o c và ng c.ạ ổ ự

§ T bào lympho trong tuy n c, còn đế ế ứ ược g i là t bào tuy n c, là t bào T ọ ế ế ứ ế

các giai đo n phát tri n khác nhau. Nói chung, h u h t t bào T non đ u

đi vào v tuy n c qua h th ng m ch máu. S trỏ ế ứ ệ ố ạ ự ưởng thành x y ra trong ảvùng v , và khi t bào tuy n c trỏ ế ế ứ ưởng thành chúng s di c qua vùng t y, ẽ ư ủ

do đó vùng t y ch a ch y u là t bào T đã trủ ứ ủ ế ế ưởng thành. Ch có t bào T ỉ ế

trưởng thành m i đi ra kh i tuy n c đ vào máu và mô lympho ngo i biên.ớ ỏ ế ứ ể ạ

TUYÊ N C ́ Ư ́

Trang 51

RÔ I LOAN HOAT ́ ̣ ̣ ĐÔNG ̣ TUYÊ N ́ TUY NÔI TIÊ T ̣ ̣ ́

Trang 52

1 TÔNG QUAN ̉

39

T y n i ti t bao g m các c u trúc ụ ộ ế ồ ấ

được g i là các ti u đ o ọ ể ả

Langerhans. Bao quanh ti u đ o có ể ả

nhi u mao m ch. M i ti u đ o ch a ề ạ ỗ ể ả ứ

3 ti u đ o chính là t bào anpha, ể ả ế

beta, delta: được phân bi t b ng c u ệ ằ ấ

t o hình thái và tính ch t khi b t ạ ấ ắ

màu nhu m.ộ

Trang 53

2 HORMON INSULIN

Là m t ộ protein nh , tr ng l ng phân t 5808.ỏ ọ ượ ử

C u t oấ ạ b i 2 chu i aa n i v i nhau b ng ở ỗ ố ớ ằ c u n i disulfuaầ ố Khi 2 chu i aa ỗ

này tách ra thì ho t tính s m t. ạ ẽ ấ

Trang 54

§ Tăng t ng ổ h p ợ triglyceride → d tr ự ữ Lipid

§ Tăng v n chuy n tích ậ ể

c c các aa vào trong t ự ế bào

§ Tăng sao chép ch n l c ọ ọ DNA m i ớ

§ Tăng d ch mã RNA ị

Trang 55

2 HORMON INSULIN

42

Điê u ho a ba i tiê t Insuliǹ ̀ ̀ ́

§ C ch th d ch:ơ ế ể ị

N ng đ glucose: n u n ng đ glucose đ t ng t tăng 23 l n cao h n bìnhồ ộ ế ồ ộ ộ ộ ầ ơ

thường và gi m c này => isulin đữ ở ứ ược bài ti t nhi u. N ng đ glucose ế ề ồ ộ

Trang 56

3 HORMON GLUCAGON

43

B n ch t hóa h c:ả ấ ọ

Được bài ti t t t bào anpha c a ti u đ o Langerhan khi n ng đ glucoseế ừ ế ủ ể ả ồ ộ

gi m trong máu. Glucose có nhi u tác d ng ngả ề ụ ược v i tác d ng c a ớ ụ ủ

insulin

Là 1 polypeptide có 29 aa, tr ng lọ ượng phân t 3485.ử

Ta c dung:́ ̣

Chuy n hóa carbohydrat: ể tăng phân gi i glycogen và t o đả ạ ường gan.ở

Tăng phân gi i Lipid mô mả ở ỡ

c ch t ng h p triglyceride gan và v n chuy n acid béo => tăng lỨ ế ổ ợ ở ậ ể ượng

acid béo năng lượng

Trang 57

3 HORMON GLUCAGON

Điê u ho a ba i tiê t̀ ̀ ̀ ́

S bài ti t glucagon ph c thu c ch y u vào n ng đ glucose, n ng đ aaự ế ụ ộ ủ ế ồ ộ ồ ộ

trong máu và m t s y u t khác.ộ ố ế ố

N ng đ glucose trong máu gi m xu ng dồ ộ ả ố ưới 70 mg/ml => tăng bài ti tế

glucagon lên nhi u l n. Ngề ầ ượ ạc l i, n ng đ glucose tăng => gi m bài ti tồ ộ ả ế

Trang 58

4 RÔ I LOAN HOAT ĐÔNG TUYÊ N TUY NÔI TIÊ T ́ ̣ ̣ ̣ ́ ̣ ̣ ́

45

B nh đái tháo đệ ường: do gi m bài ti t insulin t t bào beta c a ti u đ o ả ế ừ ế ủ ể ả

Langerthan, đôi khi do t bào beta nh y c m v i tác d ng phá h y c a virut ế ạ ả ớ ụ ủ ủ

ho c do các kháng th t mi n v i beta, ho c do di truy n nh hặ ể ự ễ ớ ặ ề ả ưởng đ n s ế ự

sinh s n beta.ả

H đạ ường huy t: ế do tăng bài ti t insulin: do có kh i u t bào beta => ế ố ở ế

insulin b bài ti t quá m c => gi m glucose trong máu.ị ế ứ ả

Trang 59

TUYÊ N TH ́ ƯỢ NG THÂN ̣

TÔNG QUAN ̉ VO ̉

TH ƯỢ NG THÂN ̣

3

CA C HORMON ́

VO ̉ TH ƯỢ NG THÂN ̣

TH ƯỢ NG THÂN ̣

Trang 60

1 TÔNG QUAN ̉

46

G m 2 tuy n nh n m trên 2 th n, m i tuy n n ng 4g.ồ ế ỏ ằ ậ ỗ ế ặ

C u t o: ấ ạ v thỏ ượng th n và t y thậ ủ ượng th nậ

Trang 62

2 VO TH̉ ƯỢNG THÂṆ

Trang 63

2 VO TH̉ ƯỢNG THÂṆ

Ca c bênh liên quań ̣

§ Nhược năng ph n v tuy n:ầ ỏ ế

C t b 1 bên => không gây r i lo n nghiêm tr ng ắ ỏ ố ạ ọ

C t b 2 bên => gây ch t vài ngàyắ ỏ ế

§ Ưu năng ph n v tuy n: ầ ỏ ế xu t hi n b nh Cushing khi có u t bào v ấ ệ ệ ở ế ỏ

tuy n, b nh nhân béo d d ng, tăng huy t áp, đái tháo đế ệ ị ạ ế ường, xương x p.ố

Định dạng
Số trang	68
Dung lượng	2,37 MB