Bài giảng Sinh học đại cương A2: Chương 5 - Ngô Thanh Phong

Bài giảng Sinh học đại cương A2: Chương 5 Hệ thần kinh và hệ thụ cảm, cung cấp cho người học những kiến thức như: Hệ thần kinh; Hệ thụ cảm; Não là trung tâm điều phối. Mời các bạn cùng tham khảo!

CHƯƠNG 5

GIẢNG VIÊN: NGÔ THANH PHONG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ

KHOA KHOA HỌC – BỘ MÔN SINH HỌC

HỆ THẦN KINH

VÀ HỆ THỤ CẢM

NỘI DUNG CHƯƠNG 5

I HỆ THẦN KINH

II HỆ THỤ CẢM

III NÃO LÀ TRUNG TÂM ĐIỀU PHỐI

1 TỔ CHỨC CỦA

TẾ BÀO THẦN KINH

1 TỔ CHỨC CỦA TẾ BÀO THẦN KINH

Có 3 loại tế bào TK chính:

► Cảm giác

► Trung gian (Liên hợp)

► Vận động

Ngoài ra: Tế bào TK đệm

1 TỔ CHỨC CỦA TẾ BÀO THẦN KINH (tt)

2 TIẾN HÓA CỦA

HỆ THẦN KINH

XU HƯỚNG TIẾN HÓA CỦA HỆ THẦN KINH

► Lưới TK → Bó, hạch TK

► Chuỗi hạch TK → chuyên hóa dẫn truyền

► Gia tăng số lượng tế bào TK trung gian

► Não ngày càng tiến hóa

► Hệ TK càng sâu bên trong → được bảo vệ

► Tiến hóa của các con đường dẫn truyền TK

► Tiến hóa của các thụ quan chuyên biệt

Hệ TK hoàn chỉnh:

► Có sự đầu hóa → TK trung ương (não, tủy sống)

► Có sự tiến hóa của các thụ quan chuyên biệt

2 TIẾN HÓA CỦA HỆ THẦN KINH (tt)

3 XUNG THẦN KINH

ĐIỆN THẾ MÀNG (Điện thế nghỉ): là sự chênh lệch

điện thế giữa bên trong và bên ngoài màng tế bào dẫn đến sự phân cực khi tế bào ở trạng thái nghỉ.

► Nguyên nhân do Na + và K + di chuyển qua bơm, qua kênh và thấm qua màng với tốc độ khác nhau; đồng thời các protein bên trong tích điện âm.

Qua bơm Na + -K + : 3Na + ra thì có 2K + vào;

Thấm qua màng : K + ra nhanh hơn Na + vào

► Điện thế màng: trong âm (-), ngoài dương (+)

3 XUNG THẦN KINH

CÁC KHÁI NIỆM VÀ SỰ KIỆN TẠO ĐIỆN THẾ ĐỘNG:

► Thời kỳ trơ của màng

ĐIỆN THẾ ĐỘNG (Xung TK): Khi một kích thích đạt đến ngưỡng thì đáp ứng là điện thế động được tạo ra

3 XUNG THẦN KINH (tt)

ĐIỆN THẾ ĐỘNG (Xung TK) (TT):

3 XUNG THẦN KINH (tt)

4 LAN TRUYỀN

XUNG TRÊN TẾ BÀO

THẦN KINH

TỐC ĐỘ LAN TRUYỀN ĐIỆN THẾ ĐỘNG:

► Tùy thuộc đường kính sợi trục

► Tùy thuộc sợi trục có/không bao myelin

Chú ý: Sự lan truyền nhảy vọt

SỰ LAN TRUYỀN ĐIỆN THẾ ĐỘNG :

Sự khử phân cực tại điểm kích thích sẽ làm cho vùng kế cận cũng bị khử phân cực và tạo ra một thế điện động mới và lan truyền đến tận cùng của sợi trục.

Sự lan truyền thế điện động chỉ theo một chiều

về cuối sợi trục.

4 SỰ LAN TRUYỀN XUNG TRÊN TẾ BÀO TK

TỐC ĐỘ LAN TRUYỀN ĐIỆN THẾ ĐỘNG:

►Sự lan truyền nhảy vọt

4 SỰ LAN TRUYỀN XUNG TRÊN TẾ BÀO TK (tt)

Điện thế động Sự lan truyền nhảy vọt

Sợi trục

Hình: Sự lan truyền điện thế trong sợi trục có bao Myelin Bao Myelin

5 SỰ LAN TRUYỀN

XUNG ĐỘNG QUA

SYNAPSE

5 SỰ LAN TRUYỀN XUNG QUA SYNAPSE

5 SỰ LAN TRUYỀN XUNG QUA SYNAPSE (tt)

6 CÁC CON ĐƯỜNG

THẦN KINH

6 CÁC CON ĐƯỜNG THẦN KINH

Trung tâm điều

phối & sắp xếp các

thông tin đi và đến

Nối não và tủy với ngoại biên

HỆ THẦN KINH DINH DƯỠNG

HỆ THẦN KINH TỰ ĐỘNG

- 12 Cặp dây thần kinh sọ não

- 31 cặp dây thần kinh tủy sống

- Không chịu sự kiểm soát tự ý

- Bao gồm hệ giao cảm và đối giao cảm có tác

động ngược nhau (kích thích và ức chế)

-Phân bố đến: → Tim

→ Cơ trơn thành ống tiêu hóa → Các hệ: Hô hấp, Bài tiết, Sinh dục → Tuyến

6 CÁC CON ĐƯỜNG THẦN KINH (tt)

CUNG PHẢN XẠ

6 CÁC CON ĐƯỜNG THẦN KINH (tt)

Là một chuỗi thần kinh nối liền một cơ quan cảm giác với một cơ quan hiệu ứng.

II HỆ THỤ CẢM

1 CÁC THỤ QUAN Ở DA VÀ NỘI QUAN

THỤ QUAN Ở DA: Liên quan đến 5 loại cảm giác

THỤ QUAN NỘI QUAN

Đụng chạm, nóng, lạnh, áp lực và đau

• Số lượng các loại thụ quan rất khác nhau

• Mức độ phân bố cùng loại thụ quan không đều

• Thụ quan về sức căng của cơ và gân

• Thụ quan mạch cảnh: cảm nhận nồng độ CO2 và huyết áp → điều khiển tính tự động của tim

• Đáp ứng được điều khiển bởi hệ TK tự động

2 VỊ GIÁC VÀ KHỨU GIÁC

2 VỊ GIÁC VÀ KHỨU GIÁC

VỊ GIÁC

• Thụ quan hóa học → cảm nhận chất hòa tan

• Lưỡi: Biểu mô → Chồi vị giác ở gai lưỡi

• Cảm nhận 4 vị cơ bản: Ngọt; Mặn; Chua; Đắng

2 VỊ GIÁC VÀ KHỨU GIÁC (tt)

KHỨU GIÁC

• Thụ quan hóa học → cảm nhận chất bay hơi

• Mũi: Phần trên xoang mũi → nhiều tế bào TK mùi

→Hành khứu giác ở não

3 THỊ GIÁC

3 THỊ GIÁC

CẤU TRÚC CỦA MẮT

3 THỊ GIÁC (tt)

SỰ CẢM NHẬN ÁNH SÁNG VÀ MÀU SẮC

• Tế bào lưỡng cực (TB TK cảm giác ngắn):

Một đầu tiếp hợp tế bào nón và tế bào que, đầu còn lại tiếp hợp với tế bào hạch bên trong

• Tế bào hạch : Các sợi trục → tạo thành bó

→ dây TK thị giác

4 THÍNH GIÁC

4 THÍNH GIÁC

CẤU TRÚC TAI NGƯỜI: GỒM CÓ 3 PHẦN

TAI NGƯỜI

cơ quan Corti

 Giữ thăng bằng

và là cơ quan thính

giác chính (Nhận

RUNG MÀNG NHỈ ỐNG TAI

GIỮA

MÀNG CỬA SỔ BẦU DỤC

CHẤT DỊCH

ỐC TAI

TẾ BÀO LÔNG

MÀNG NÓC

TẾ BÀO THẦN KINH

TT

THÍNH

GIÁC

(NÃO)

III NÃO LÀ TRUNG

TÂM ĐIỀU PHỐI

III NÃO LÀ TRUNG TÂM ĐIỀU PHỐI

VỎ NÃO: là phần của não trước

- Kiểm soát cử động: điều khiển chéo

- Chức năng TK cao cấp: học, trí nhớ, tư duy trừu tượng

TIỂU NÃO: là một phần của não sau

THÂN NÃO: là phần phía dưới vỏ não và tiểu não, được hợp

thành từ phần còn lại của não trước, não trung gian

và não sau

thấp hơn

III NÃO LÀ TRUNG TÂM ĐIỀU PHỐI (tt)