Cơ sở thực tiễn việc xây dựng môi trường văn hóa trong trường mầm non Ngày nay, khi văn hoá đã trở thành một trong những lĩnh vực quan trọng nhất của đời sống xã hội, vấn đề xây dựng môi
Trang 1PHẦN I ĐẶT VẤN ĐỀ
Văn hóa học đường là hệ thống các chuẩn mực, giá trị giúp các thành viên trong nhà trường có nhận thức, suy nghĩ, tình cảm và hành động tốt đẹp Nói đến văn hóa học đường là nói đến một phạm trù rất rộng, trong đó có ba vấn đề lớn cần quan tâm nhất là: khung cảnh sư phạm, môi trường sư phạm và ứng xử học đường
Thực tế thì nội dung của văn hóa học đường đã được ngành GD&ĐT thực hiện từ nhiều năm nay gắn với phong trào “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”, nhằm xây dựng môi trường sư phạm trật tự- kỷ cương- tình thương- trách nhiệm, an toàn, thân thiện, hiệu quả, mà ở đó người học được tạo điều kiện tốt nhất để ươm mầm nhân cách văn hóa
Tuy nhiên vẫn còn đâu đó các hiện tượng thiếu văn hóa trong trường mầm non Việc giao tiếp chưa chuẩn mực giữa những người lớn, việc phụ huynh tát một đứa trẻ 2 tuổi học cùng con mình, việc cô giáo mầm non dọa đứa trẻ uống nước bồn cầu hay việc đánh nhau giữa phụ huynh và nhân viên bảo vệ chỉ vì bị nhắc nhở khi đỗ xe trước cổng trường…
Nhằm tạo môi trường văn hóa lành mạnh, các mối quan hệ thân thiện để ươm mầm hình thành nhân cách, đạo đức và kỹ năng sống cho học sinh lứa tuổi mầm non, lứa tuổi cần sự quan tâm, sự gương mẫu của người lớn xung quanh các cháu Tôi nhận thấy trách nhiệm của mình cần thiết phải đưa ra các giải pháp nhằm xây dựng môi trường văn hóa trong trường mầm non
PHẦN II NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
1 Cơ sở khoa học
1.1 Cơ sở lý luận việc xây dựng môi trường văn hóa trong trường mầm non Văn hóa cũng là một hiện tượng riêng có của xã hội loài người Văn hóa sẽ tồn tại mãi mãi cùng với sự tồn tại của xã hội loài người, là toàn bộ giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra để làm cho cuộc sống ngày một đẹp hơn, tốt hơn, đó là cách người ta sống, người ta suy nghĩ
Trang 2Văn hóa học đường là những giá trị, những kinh nghiệm lịch sử của xã hội loài người đã tích lũy trong quá trình xây dựng hệ thống giáo dục và quá trình hình thành nhân cách
Theo Giáo sư Viện sĩ Phạm Minh Hạc thì: “Văn hóa học đường là hệ các chuẩn mực, giá trị giúp cán bộ quản lý nhà trường, thầy cô giáo, các vị phụ huynh và các em học sinh, sinh viên có các cách thức suy nghĩ, tình cảm, hành động tốt đẹp”
1.2 Cơ sở thực tiễn việc xây dựng môi trường văn hóa trong trường mầm non Ngày nay, khi văn hoá đã trở thành một trong những lĩnh vực quan trọng nhất của đời sống xã hội, vấn đề xây dựng môi trường văn hoá nói chung và môi trường văn hóa trong các nhà trường nói riêng là việc làm vô cùng quan trọng và bức thiết Và hơn bất cứ tổ chức nào hết trong xã hội, nhà trường phải
là tổ chức có “hàm lượng” văn hoá cao nhất; là nơi hội tụ, kết tinh văn hoá để đào tạo ra những chuẩn mực văn hoá cho xã hội Vì vậy, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, tích cực trong các cơ sở giáo dục nói chung và cơ sở giáo dục mầm non nói riêng là sứ mệnh, mục tiêu định hướng của mỗi nhà trường, là trách nhiệm, quyền lợi của mỗi cá nhân, tổ chức trong nhà trường, là yêu cầu của xã hội Việc xây dựng văn hóa nhà trường lành mạnh, tích cực cần phải có những bước đi và những biện pháp phù hợp mới có thể kế thừa, gìn giữ và phát triển những giá trị văn hóa tích cực phù hợp với điều kiện hoàn cảnh của nhà trường, đồng thời loại bỏ được những giá trị tiêu cực, không phù hợp hoặc cản trở sự phát triển của nhà trường
2 Tổ chức khảo sát
2.1 Một vài nét về đối tượng khảo sát:
Trường Mầm non Hoa Sen với tổng diện tích 5100m2 đóng trên đại bàn phường Hưng Bình, thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An, là đơn vị trực thuộc Sở GD
& ĐT Nghệ An
Bảng 1 Quy mô nhóm/lớp và CBGV và học sinh hiện nay
Trang 33 4-5 tuổi 4 134 7
Bảng 2 Trình độ CBVGVNV
STT Nhóm, lớp Số nhóm Độ tuổi trung bình Trình độ CM
2 Phó hiệu trưởng 2 47 01 Thạc sỹ, 01 Đại học
Đại học
Tổng 35 513
Bảng 3 Cơ sở vật chất
IV Tổng diện tích đất toàn trường (m2) 5.164.4 m2
V Tổng diện tích sân chơi (m2) 1.720
1 Diện tích phòng sinh hoạt chung (m2) 50 1.18
5 Diện tích phòng giáo dục thể chất (m2) 129
6 Diện tích phòng giáo dục nghệ thuật hoặc phòng đa
1 Số thiết bị, đồ dùng, đồ chơi tối thiểu hiện có theo
VIII Tổng số đồ chơi ngoài trời
20 Số bộ/sân
(trường)
IX
Tổng số thiết bị điện tử-tin học đang được sử dụng
phục vụ học tập (máy vi tính, máy chiếu, máy ảnh
Trang 4- Thực trạng nhận thức của các lực lượng trong nhà trường về xây dựng môi trường văn hóa trong trường mầm non
Phần lớn cán bộ, giáo viên, nhân viên trong nhà trường hiện nay có kiến thức, nhanh nhạy trong nắm bắt thông tin, có sức khoẻ tốt, tinh thần cầu thị trong công việc, có ý thức xây dựng nội bộ đoàn kết, sống có kỷ cương, không ngừng phấn đấu vươn lên trong sự nghiệp nhà giáo của mình, mong muốn xây dựng môi trường làm việc chuyên nghiệp, bên cạnh đó cũng còn một giáo viên, nhân viên chưa thấy rõ về ý nghĩa, tầm quan trọng của việc xây dựng môi trường văn hóa trong trường mầm non, từ việc xây dựng môi trường cảnh quan trong nhóm, lớp trong trường đến việc ứng xử văn minh trong nhà trường, việc chấp hành quy chế nhà trường từ việc đơn giản nhất là mặc đồng phục làm việc đến việc chuẩn bị hồ sơ giáo án khi lên lớp, chuẩn bị đồ dùng dạy học….có khi chưa đáp ứng yêu cầu
- Khảo sát thực trạng về xây dựng môi trường văn hóa trong trường mầm non Xây dựng môi trường văn hóa trong trường mầm non có ba vấn đề lớn cần quan tâm nhất là: khung cảnh sư phạm, môi trường sư phạm và ứng xử học đường
Thực tế, hiện nay trong các trường mầm non khung cảnh sư phạm rất được các nhà lãnh đạo quan tâm, đầu tư tạo cảnh quan môi trường xanh, sạch, đẹp, phù hợp với các cháu học sinh lứa tuổi màm non Tuy nhiên vẫn còn một
số giáo viên trang trí nhóm, lớp không đẹp, chưa phù hợp với trẻ với chủ đề đang học, còn luộm thuộm Kỹ năng giao tiếp còn hạn chế, chưa chú trọng tạo mối quan hệ mật thiết với đồng nghiệp, với phụ huynh… Chưa mẫu mực về cách ăn mặc, đi đứng, nói năng mẫu mực về đạo đức, lòng nhân ái bao dung, yêu thương con trẻ, công bằng, tận tụy với nghề Một số lãnh đạo nhà trường còn xem nhẹ vai trò của các tổ chức đoàn thể trong nhà trường Chỉ chăm lo hoạt động chuyên môn mà chưa chú trọng phát huy các thế mạnh khác như thể dục thể thao, văn hóa văn nghệ…
3 Các giải pháp thực hiện
Trang 53.1 Nâng cao nhận thức cho cán bộ, giáo viên và nhân viên trong toàn trường
về vai trò, tầm quan trọng của môi trường văn hóa học đường trong trường mầm non
Văn hóa nhà trường không phải tự nhiên mà có, mà là những giá trị được tích lũy theo thời gian, qua quá trình hoạt động và tương tác lẫn nhau giữa các thành viên trong nhà trường Việc xây dựng và phát triển môi trường văn hóa lành mạnh, tích cực trong trường học là một quá trình lâu dài, kiên trì và bền bỉ, đòi hỏi sự nỗ lực của tất cả các thành viên trong nhà trường, trong đó lãnh đạo, quản lí đóng vai trò then chốt Toàn thể cán bộ, giáo viên, nhân viên cần phải có nhận thức đầy đủ, đúng đắn, rõ nét về nó; phải thấy rõ về ý nghĩa, tầm quan trọng, nội dung và phương thức, con đường xây dựng văn hóa nhà trường; về mối quan hệ giữa các thành viên trong nhà trường; về tình hình thực trạng cũng như mục tiêu, nhu cầu mong muốn của cá nhân, tổ chức trong việc xây dựng, phát triển văn hóa nhà trường của trường mình
Để giúp tất cả các thành viên trong nhà trường thấy được vai trò, tầm quan trọng, ý nghĩa và sức tác động của môi trường văn hóa trong việc nâng cao chất lượng chăm sóc giáo dục trẻ, tạo uy tín và thương hiệu của trường mầm non, Nhà trường đã tổ chức các hội thảo, sinh hoạt chuyên đề bàn luận về vấn đề xây dựng văn hóa nhà trường lành mạnh, tích cực Qua các hội thảo đó, các thành viên trong nhà trường sẽ nhận thức được việc xây dựng văn hóa nhà trường lành mạnh, tích cực là sứ mệnh, mục tiêu, là trách nhiệm, quyền lợi của mỗi cá nhân, tổ chức trong nhà trường, là yêu cầu của xã hội Để từ đó, mỗi cá nhân trong nhà trường đều ý thức được trách nhiệm của mình trong việc xây dựng môi trường văn hóa nhà trường lành mạnh, tích cực - một môi trường ngay nơi mình đang công tác và học tập Tất cả mọi thành viên trong nhà trường đều hiểu
rõ các nội dung sau:
* Những biểu hiện của văn hóa nhà trường tích cực, lành mạnh:
+ Nuôi dưỡng bầu không khí cởi mở, dân chủ, hợp tác, tin cậy và tôn trọng lẫn nhau;
+ Mỗi cán bộ, giáo viên đều biết rõ công việc mình phải làm, hiểu rõ trách nhiệm, luôn có ý thức chia sẻ trách nhiệm, tích cực tham gia vào việc ra các quyết định dạy và học;
Trang 6+ Coi trọng con người, cổ vũ sự nỗ lực hoàn thành công việc và công nhận
sự thành công của mỗi người;
+ Nhà trường có những chuẩn mực để luôn luôn cải tiến, vươn tới;
+ Sáng tạo và đổi mới;
+ Khuyến khích giáo viên cải tiến phương pháp nâng cao chất lượng dạy và học; Giáo viên được khuyến khích tham gia đóng góp ý kiến trong mọi hoạt động của nhà trường;
+ Khuyến khích đối thoại và hợp tác, làm việc nhóm;
+ Chia sẻ kinh nghiệm và trao đổi chuyên môn;
+ Chia sẻ quyền lực, trao quyền, khuyến khích tính tự chịu trách nhiệm;
+ Chia sẻ tầm nhìn;
+ Nhà trường thể hiện sự quan tâm, có mối quan hệ hợp tác chặt chẽ, lôi kéo cộng đồng cùng tham gia giải quyết những vấn đề của giáo dục
* Những biểu hiện tiêu cực, không lành mạnh (phi văn hoá) trong nhà trường: + Sự buộc tội, đổ lỗi cho nhau;
+ Sự kiểm soát quá chặt chẽ đánh mất quyền tự do và tự chủ của cá nhân;
+ Quan liêu, nguyên tắc một cách máy móc;
+ Trách mắng học sinh vì các em không có sự tiến bộ;
+ Thiếu sự động viên khuyến khích;
+ Thiếu sự cởi mở, thiếu sự tin cậy;
+ Thiếu sự hợp tác, thiếu sự chia sẻ học hỏi lẫn nhau;
+ Mâu thuẫn xung đột nội bộ không được giải quyết kịp thời
- Đánh giá về bản thân đã đóng góp những gì để xây dựng văn hóa nhà trường?
Qua hoạt động tự đánh giá này để mỗi người thấy được bản thân mình cũng như đồng nghiệp đã đóng góp những gì để xây dựng văn hóa nhà trường
từ việc chấp hành nội quy, quy chế nhà trường; đi làm, hội họp…đúng giờ, trang phục phù hợp, hồ sơ bài soạn đầy đủ, chất lượng; chuẩn bị và tổ chức các hoạt động trong ngày cho trẻ đảm bảo, yêu thương, chăm sóc trẻ chu đáo, giao tiếp với cán bộ, giáo viên, nhân viên, phụ huynh học sinh đúng mực, thân thiện, cởi mở, luôn có ý thức xây dựng khối đoàn kết trong nhà trường….; bên cạnh
đó cũng tự nhìn nhận những hạn chế của mình và có biện pháp khắc phục
để hướng tới mục đích chung là xây dựng văn hóa nhà trường ngày một tốt đẹp hơn
Trang 7
Nhà trường tổ chức tập huấn, chia sẻ và trao đổi chuyên môn cho CB, GV, NV
3.2 Xây dựng môi trường cảnh quan xanh - sạch - đẹp và an toàn cho việc dạy và học
Việc xây dựng môi trường cảnh quan xanh - sạch - đẹp và an toàn cho việc dạy và học luôn luôn được chú trọng Ngay từ đầu năm học, bản thân tôi đã chỉ đạo công việc này một cách cụ thể từ việc trang trí trong nhóm, lớp đến ngoài sân chơi, từ ngoài cổng trường đến hết khuôn viên nhà trường Cụ thể:
Sân chơi luôn có bóng cây che mát, có những khoảng vườn sinh vật cảnh, vui chơi trải nghiệm cát, nước cho trẻ, các loại hoa vừa phục vụ học tập, vui chơi vừa tạo không khí trong lành Cổng trường khang trang có biển đề tên trường đẹp mắt, chữ chân phương, dễ đọc, Lối ra vào thoáng đãng, phòng bảo
vệ ngăn nắp, có đủ đồ dùng phục vụ công tác an ninh trật tự trường học, có chỗ
để xe cho cán bộ, giáo viên, nhân viên, chỗ để xe cho cha mẹ đến đưa đón con không làm ảnh hưởng đến trật tự giao thông đô thị Việc trồng cây xanh, cây lâu năm, cây ngắn ngày, cây cho hoa, cây cho quả, cây cho bóng mát… được bố trí xen kẽ, đẹp mắt, được chăm sóc chu đáo nên mùa nào cây đó, sân trường luôn rợp bóng mát Có khu vườn cổ tích với các nhân vật trong các câu chuyện
mà trẻ đã được nghe cô giáo kể như Thành Gióng; Tấm Cám; Nàng Bạch Tuyết
và bảy chú lùn…
Trang 8Sân trường luôn rợp bóng mát, xanh, sạch, đẹp
Các biểu bảng, áp phích, khẩu hiệu, thẻ cán bộ, giáo viên, nhân viên… nội dung, hình thức, vị trí đặt…đều được chỉ đạo chọn lựa phù hợp, hấp dẫn …
Biển chức danh tại phòng làm việc Thẻ cán bộ, giáo viên, nhân viên
Trang 9
Lô gô, áp phích, khẩu hiệu và các biểu bảng trong nhà trường
Trang 10Trong tháng 8 hàng năm, ngoài việc tập trung bồi dưỡng chuyên môn,
nghiệp vụ chuẩn bị cho năm học mới thì việc phát động trang trí nhóm, lớp, làm
đồ dùng, đồ chơi dạy học luôn được chú trọng Tôi đã chỉ đạo 2 đồng chí phó
hiệu trưởng định hướng cho giáo viên cách trang trí nhóm, lớp, bố trí các góc
chơi trong nhóm, lớp trước hết là phải sạch, đẹp, phù hợp với độ tuổi, phát huy
được tính chủ động, tích cực hoạt động và sáng tạo của trẻ trong môi trường
nhóm, lớp đó Tuyệt đối không trang trí chỉ với mục đích hình thức, màu mè,
đẹp mắt mà phải biết tận dụng không gian cho trẻ được trải nghiệm, các vật
trang trí có thể được tháo ra lắp vào, nhiều trẻ được chơi và chơi theo nhiều
cách khác nhau
Cảnh của các góc chơi trong lớp mẫu giáo nhỡ D
Trang 11Đối với trẻ mầm non, việc dựng môi trường cảnh quan xanh - sạch - đẹp
là rất cần thiết song yếu tố đảm bảo an toàn cho trẻ luôn đặt lên hàng đầu vì độ tuổi còn non nớt về mặt thể chất rất dễ ảnh hưởng đến thể lực, sức khỏe và có khi là cả tính mạng trẻ nếu môi trường không đảm bảo Đầu năm học, trường chúng tôi xây dựng ban an toàn trường học, bao gồm đầy đủ các thành viên: lãnh đạo, giáo viên, y tế, ban đại diện cha mẹ học sinh….; rà soát toàn bộ trường học, đồ dùng đồ chơi, những đồ dùng đồ chơi nào hỏng, đang còn khắc phục được thì cần cải tạo, sửa chữa ngay trước khi trẻ đến trường, những thứ nào hỏng không khắc phục được cần thanh lý cho ra khỏi khuc vực nhà trường
3.3 Xác định vai trò của người lãnh đạo trong việc xây dựng văn hóa nhà trường, xây dựng các mối quan hệ trong nhà trường, làm cho những mối quan hệ ấy trở nên tốt đẹp
Xây dựng văn hóa nhà trường phải bắt đầu từ cấp cán bộ quản lí, mà người đứng đầu là hiệu trưởng Trong nhà trường, Hiệu trưởng, các đồng chí phó hiệu trưởng, trưởng các tổ chức đoàn thể… luôn là tấm gương cho giáo viên, nhân viên, học sinh noi theo Nói đi đôi với làm, có ý thức tự học tập, trau dồi năng lực lãnh đạo Thông qua hàng trăm hoạt động tương tác hàng ngày với cán bộ, giáo viên, nhân viên, học sinh, các bậc phụ huynh và cộng đồng; Luôn thể hiện vai trò tiên phong từ năng lực cá nhân, tác phong, lề lối làm việc, trang phục, cách nói năng, giao tiếp với mọi người….đặc biệt là khả năng biết lắng nghe của hiệu trưởng sẽ nuôi dưỡng bầu không khí tâm lý cởi mở, tin cậy, tôn trọng lẫn nhau ở nơi làm việc; Công việc đặc thù của người gáo viên, nhân viên trong trường mầm non nhiều vất vả, không chỉ là việc tổ chức các hoạt động dạy học mà công tác chăm sóc, nuôi dưỡng chiếm nhiều thời gian và công sức, cường độ làm việc nhiều khi cả sự mệt mỏi, nản chí trong đó…do vậy, nếu lãnh đạo còn tạo những áp lực, làm cho người lao động không tìm thấy niềm vui, phấn chấn trong công việc hàng ngày sẽ làm cho hiệu quả, chất lượng giáo dục không tốt như mong muốn Ngoài ra cần thực hiện cơ chế đánh giá, thi đua khen thưởng luôn kịp thời nhằm khích lệ tinh thần hăng hái làm việc của các cá nhân Tạo điều kiện cho đội ngũ cán bộ, giáo viên nhà trường trong việc học