ĐỀ CƯƠNG TUYÊN TRUYỀN KỶ NIỆM 55 NĂM THẢM HỌA CHẤT ĐỘC DA CAM

Thảm họa CĐDC đối với người dân Việt Nam Trong cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam, Mỹ không chỉ dùng các loại bom đạn gây thương vong mà còn sử dụng cả chất độc hóa học nhằm triệt hạ ngu

ĐỀ CƯƠNG TUYÊN TRUYỀN KỶ NIỆM 55 NĂM THẢM HỌA CHẤT ĐỘC

DA CAM/DIOXIN Ở VIỆT NAM (10/8/1961 - 10/8/2016)

I THẢM HỌA DA CAM Ở VIỆT NAM

1 Chất độc da cam/dioxin - Chất độc nhất trong các chất độc

Chất độc da cam (tiếng Anh: Agent Orange - Tác nhân da cam) là tên gọi của một loại chất thuốc diệt cỏ và làm rụng lá cây được quân đội Hoa Kỳ sử dụng tại Việt Nam trong Chiến dịch Ranch Hand, một phần của chiến tranh hóa học của Hoa

Kỳ trong thời kỳ Chiến tranh Việt Nam Chất độc màu da cam có chứa dioxin là một chất độc cực mạnh, rất bền vững, khó phân hủy, tồn tại rất lâu trong môi trường, làm cho đất và nước bị ô nhiễm nặng, cây rừng bị hủy diệt Chất độc

dioxin không chỉ gieo rắc cái chết mà nó còn để lại những di chứng cho nhiều thế

hệ sau của người bị nhiễm

Khi dioxin được rải xuống, nó không chỉ phá hủy cây cối, động vật và con người,

nó còn thấm vào đất và nguồn nước ngầm, trở thành một phần của chuỗi thực phẩm Khi ai đó ăn phải các loại cây trồng hoặc động vật đã bị nhiễm dioxin, dioxin sẽ tích lũy trong các mô mỡ Đơn vị đo tác hại của dioxin trên cơ thể con người được tính bằng ppt (picrogram - phần tỷ của miligram), một người khoẻ mạnh chỉ cần nhiễm vài ppt là đã ảnh hưởng đến nhiều bộ phận cơ thể Thời gian bán hủy của dioxin trong cơ thể con người ước tính từ 12 đến 20 năm Nồng độ càng lớn, thời gian phân hủy sẽ lâu hơn rất nhiều Khi dioxin thấm vào đất, thời gian để phân hủy của nó cũng được tăng lên, có thể mất hàng chục năm

Những tác động và biến chứng của chất độc da cam/dioxin (CĐDC) đối với con người thường thấy là:

- Gây kích ứng da và các bệnh ngoài da

- Rối loạn thần kinh

- Gây sẩy thai

- Bệnh tiểu đường type 2

- Dị tật bẩm sinh cho đời sau

- Gây các bệnh ung thư, bệnh Hodgkin, bệnh bạch cầu

2 Thảm họa CĐDC đối với người dân Việt Nam

Trong cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam, Mỹ không chỉ dùng các loại bom đạn gây thương vong mà còn sử dụng cả chất độc hóa học nhằm triệt hạ nguồn sinh sống của nhân dân Việt Nam, ngăn chặn bước tiến của các lực lượng vũ trang cách

mạng; đồng thời, biến Việt Nam thành phòng thí nghiệm khổng lồ để nghiên cứu, thử nghiệm các loại chất độc phục vụ mục đích quân sự Cuộc chiến tranh hóa học

do Mỹ tiến hành ở Việt Nam là cuộc chiến tranh có quy mô lớn nhất, dài ngày nhất, gây hậu quả thảm khốc nhất trong lịch sử loài người

Từ năm 1961 đến năm 1971, quân đội Mỹ đã tiến hành 19.905 phi vụ, phun rải khoảng 80 triệu lít chất độc hóa học, 61% trong đó là chất da cam chứa 366 kg dioxin xuống gần 26.000 thôn bản, với diện tích hơn 3,06 triệu ha; trong đó có 86% diện tích bị phun rải hơn 2 lần, 11% diện tích bị phun rải hơn 10 lần CĐDC

đã tác động mạnh mẽ, lâu dài tới môi trường, các hệ sinh thái và sức khỏe con người

Gần 25% tổng diện tích miền Nam Việt Nam, bao gồm hầu hết các hệ sinh thái từ vùng thấp ven biển đến vùng đồi núi cao thuộc 5 vùng sinh thái: Bắc Trung Bộ, duyên hải Trung Bộ, Tây Nguyên, Đông Nam Bộ, Tây Nam Bộ đều bị ảnh hưởng, trong đó, Đông Nam Bộ là vùng bị ảnh hưởng nặng nề nhất (56% diện tích tự nhiên bị phun rải) Khoảng 86% lượng chất độc đã được phun rải lên các vùng rừng rậm; 14% còn lại được dùng để phá hủy ruộng vườn, hoa màu, chủ yếu là đồng lúa và nương rẫy ở các vùng đồi núi Diện tích rừng ngập mặn bị ảnh hưởng chất dộc hóa học là 150.000 ha, điển hình là khu rừng ngập mặn ở Cà Mau

Với một lượng khổng lồ chất độc hóa học phun rải lặp đi lặp lại nhiều lần trong một thời gian dài, môi trường bị ô nhiễm nặng nề, các hệ sinh thái bị đảo lộn, nhiều loài thực vật và động vật bị tiêu diệt Thay vào đó, nhiều loài cỏ dại xuất hiện gọi

là cỏ Mỹ (Pennisetum polystachyum), cỏ tranh (Imperata cylindrica) và các loài lau, sậy dần dần xâm lấn đất rừng, làm xói mòn lớp đất màu

Do rừng bị tàn phá nặng nề nên chức năng bảo vệ môi trường của rừng phòng hộ đầu nguồn của 28 lưu vực sông cũng bị phá vỡ, gây nhiều thiệt hại trực tiếp và gián tiếp cho nền kinh tế Hậu quả là trong nhiều năm qua, lũ lụt đã tàn phá nghiêm trọng lưu vực các con sông: Thạch Hãn, Hương, Hàn, Thu Bồn, Trà Khúc, Côn,

Vệ, Cầu, Ba… gây nhiều thiệt hại về người và của đối với nhân dân trong vùng Tại Bình Thuận, theo số liệu khảo sát của tỉnh, quân đội Mỹ đã phun rải trực tiếp xuống 65.473 ha, chiếm 8,4% diện tích đất đai toàn tỉnh; gây phơi nhiễm CĐDC cho gần 6.000 người

Hầu hết những người bị nhiễm CĐDC của tỉnh Bình Thuận là cán bộ kháng chiến,

bộ đội, thanh niên xung phong, dân công hỏa tuyến và nhân dân sống trong vùng bị rải chất độc; một số là những người từng phục vụ trong chính quyền Sài Gòn cũng

bị nhiễm CĐDC

Các nạn nhân mang trong mình căn bệnh quái ác, di truyền sang đời con, cháu Họ

đã và đang chết dần, chết mòn, đau đớn cả về thể xác lẫn tinh thần Trong số họ có nhiều cảnh ngộ bi đát, tuyệt vọng vì bệnh tật giày vò Nhiều gia đình có nhiều nạn

nhân rơi vào cảnh khó khăn, kiệt quệ, không thể kể hết những hoàn cảnh thương tâm

CĐDC đã làm cho 4,8 triệu người Việt Nam bị phơi nhiễm, hơn 3 triệu người là nạn nhân, gây nên biết bao thảm cảnh không sao kể xiết Rất nhiều gia đình có 3 nạn nhân trở lên Có gia đình cả 15 người con đều là nạn nhân CĐDC Hàng trăm nghìn nạn nhân đã chết, hàng trăm nghìn người đang vật lộn với bệnh tật hiểm nghèo Các bệnh phổ biến ở con cháu các nạn nhận CĐDC là liệt hoàn toàn hay một phần cơ thể, mù, câm, điếc, thiểu năng trí tuệ, tâm thần, ung thư, tai biến sinh sản, dị dạng, dị tật bẩm sinh Đặc biệt, CĐDC có thể di truyền qua nhiều thế hệ Ở Việt Nam, di chứng da cam đã truyền sang thế hệ thứ 3 Phần lớn những gia đình nạn nhân CĐDC đã và đang sống trong khổ đau, bệnh tật, đói nghèo và vô vọng

Họ là những người nghèo nhất trong những người nghèo, người đau khổ nhất trong những người đau khổ

Hội thảo quốc tế lần thứ II về chất độc hóa học diệt cỏ do Mỹ sử dụng trong chiến tranh Việt Nam và tác hại lâu dài của nó đối với thiên nhiên và con người (tại Thủ

đô Hà Nội, từ ngày 15 - 18/11/1993) đã kết luận: “Chất độc da cam của Mỹ đã hủy diệt thiên nhiên cây cỏ; hủy diệt sức khỏe con người, gây nhiều bệnh tật nặng nề; gây nên những biến đổi gen di truyền qua mẹ hoặc bố, gây tai biến sinh sản, quái thai, dị dạng, dị tật của những đứa con sinh ra; gây các bệnh ung thư…”

Không chỉ người Việt Nam mà nhiều lính Mỹ, Hàn Quốc, Australia, New

Zealan… từng tham chiến ở Việt Nam trước đây cũng mắc nhiều bệnh tật do phơi nhiễm CĐDC Theo Đô đốc Elmo Zumwalt - nguyên Tư lệnh các lực lượng Hải quân - Không quân Mỹ ở Việt Nam (1968 - 1970), có ít nhất 2,6 triệu lượt binh Mỹ

bị phơi nhiễm CĐDC Mỗi năm, Chính phủ Mỹ phải trợ cấp cho các cựu binh Mỹ

bị bệnh liên quan đến CĐDC số tiền hàng tỉ USD (năm 2010 là 13,5 tỉ USD) Theo Hội Cựu chiến binh thương tật do chất da cam Hàn Quốc, có 100 nghìn/300 nghìn lượt binh sĩ Hàn Quốc tham chiến ở Việt Nam là nạn nhân, trong đó có 20 nghìn người đã chết Chính phủ Hàn Quốc trợ cấp cho các binh sĩ này mỗi năm 130 triệu USD…

II VIỆT NAM VỚI VIỆC KHẮC PHỤC HẬU QUẢ CHIẾN TRANH HÓA HỌC

1 Từ lâu, Đảng và Nhà nước ta đã quan tâm sâu sắc đến vấn đề CĐDC

Năm 1980, Ủy ban Quốc gia điều tra hâụ quả chất độc hóa học do Mỹ sử dụng trong chiến tranh ở Việt Nam (Ủy ban 10 - 80) được thành lập Ủy ban này đã tiến hành nhiều công trình nghiên cứu, tổ chức nhiều cuộc hội thảo khoa học quốc gia

và quốc tế nhằm xác định quy mô, tác hại của cuộc chiến tranh hóa học đối với môi trường và con người

Ngày 16/6/1997, tại Công văn số 725-CV/VPTW, Văn phòng Trung ương Đảng thông báo ý kiến của Thường vụ Bộ Chính trị về vấn đề chất độc hóa học do Mỹ

sử dụng ở Việt Nam: “Chất độc hóa học do Mỹ dùng trong chiến tranh gây ra cho nhân dân ta những hậu quả nặng nề và lâu dài Chúng ta cần chủ động, khẩn

trương nghiêm cứu, đánh giá chính xác và đầy đủ những hậu quả này và có những giải pháp cơ bản, toàn diện để khắc phục”

Ngày 03/4/1998, Thủ tướng Chính phủ ra Quyết định số 74/1998/QĐ-TTg tiến hành xác định nạn nhân bị hậu quả hóa chất do Mỹ sử dụng trong chiến tranh ở Việt Nam để có cơ sở cho việc đề xuất chủ trương và giải pháp cơ bản khắc phục hậu quả Cuộc điều tra tiến hành trong hai năm 1998 - 1999 trên phạm vi cả nước Đối tượng là những người từng công tác, chiến đấu, sinh sống ở những vùng bị rải hóa chất trong chiến tranh mà bản thân hoặc con đẻ của họ bị dị dạng, dị tật, mắc bệnh hiểm nghèo do hóa chất độc gây nên Sau đó có điều tra bổ sung vào các năm

2002 và 2004

Ngày 01/3/1999, Ban Chỉ đạo Quốc gia khắc phục hậu quả chất độc hóa học do

Mỹ sử dụng trong chiến tranh ở Việt Nam (Ban Chỉ đạo 33) được thành lập theo Quyết định số 33/1999/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ Ban Chỉ đạo 33 có chức năng, nhiệm vụ được Thủ tướng giao là xây dựng kế hoạch hàng năm, kế hoạch dài hạn; chỉ đạo, quản lý và tổ chức triển khai kế hoạch hành động từ Trung ương đến địa phương, khắc phục hậu quả CĐDC

Ngày 05/7/2002, Bộ Chính trị ra Thông báo số 69-TB/TW về chủ trương của ta đối với việc giải quyết hậu quả của việc Mỹ sử dụng chất độc hóa học trong thời kỳ chiến tranh ở Việt Nam Thông báo nêu rõ: “Giải quyết hậu quả chất độc da cam (dioxin) là vấn đề lâu dài, nhưng cũng là vấn đề rất cấp bách hiện nay… Do vậy, thời gian tới cần tập trung lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt và có những biện pháp mạnh

mẽ hơn để giải quyết có hiệu quả vấn đề phức tạp này” “Cần có chế độ, chính sách

và đầu tư kinh phí phù hợp để hỗ trợ, chăm sóc, chữa trị cho các nạn nhân (là cán

bộ, chiến sĩ đã tham gia kháng chiến cũng như các đối tượng khác) bị nniễm chất độc da cam” “Tăng cường vận động một số nước, tổ chức quốc tế, tổ chức phi chính phủ… có khả năng hỗ trợ khắc phục hậu quả chất độc da cam, giúp đỡ các nạn nhân”

Ngày 05/2/2004, Thủ tướng Chính phủ ra Quyết định số 16/2004/QĐ-TTg về trợ giúp đối với hộ gia đình có từ 2 người trở lên không tự phục vụ được do hậu quả chất độc hóa học

Ngày 27/4/2004, Kế hoạch hành động giai đoạn 2004 - 2010 khắc phục hậu quả chất độc hóa học do Mỹ sử dụng trong chiến tranh Việt Nam đã được phê duyệt tại Quyết định số 67/2004/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ

Ngày 29/6/2005, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Pháp lệnh số 26/2005/PL-UBTVQH11 về ưu đãi người có công với cách mạng, trong đó quy định người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học và con đẻ của họ bị dị dạng, dị

tật, suy giảm khả năng tự lực trong sinh hoạt hoặc lao động là đối tượng được hưởng chế độ ưu đãi người có công với cách mạng

Ngày 06/4/2010, Chính phủ ban hành Nghị định số 35/2010/NĐ-CP, theo đó, mức trợ cấp chính của người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học gần bằng mức trợ cấp của bệnh binh

Ngoài việc ban hành các chủ trương, chính sách, Nhà nước đã chi những khoản kinh phí lớn hàng năm để trợ cấp, chăm sóc sức khỏe nạn nhân, triển khai các dự

án tẩy độc, phục hồi môi trường sinh thái

Chỉ tính từ năm 2000 đến nay, Nhà nước đã chi hàng trăm tỉ đồng cho các đề tài nghiên cứu khoa học, triển khai các dự án chăm sóc sức khỏe, phục hồi chức năng cho nạn nhân CĐDC, hỗ trợ một số vùng đặc biệt khó khăn do bị ảnh hưởng nặng

nề của CĐDC Hàng năm nhà nước chi hơn 50 triệu USD để trợ cấp hàng tháng cho các nạn nhân CĐDC

2 Một số kết quả bước đầu:

- Từ năm 2010 đến nay, hơn 30 đề tài khoa học cấp nhà nước trong Chương trình Quốc gia khắc phục hậu quả chất độc hóa học do Mỹ sử dụng trong chiến tranh Việt Nam (Chương trình 33) đã được triển khai Kết quả nghiên cứu đã phục vụ thiết thực cho việc khoanh vùng, tẩy độc và phục hồi môi trường; xây dựng chính sách hỗ trợ nạn nhân; điều tra, thu nhập, lưu giữ các bằng chứng về hậu quả của CĐDC phục vụ công tác tuyên truyền và đấu tranh ngoại giao; soạn thảo luận cứ xây dựng khu chứng tích chiến tranh hóa học

- Công tác tẩy độc, khắc phục ô nhiễm môi trường được triển khai tích cực Đã xác lập được công nghệ chôn lấp tích cực (kết hợp cô lập với sinh học) với quy mô 3.600 m3 đất nhiễm dioxin và hoàn thành việc xây dựng khu chôn cất, cô lập đất nhiễm dioxin ở sân bay Biên Hòa với thể tích 97.000 m3 Tiến hành một số biện pháp có hiệu quả nhằm ngăn chặn, chống lan tỏa chất độc ra môi trường như: đóng rắn (bê tông hóa) 20.000 m2 đất bề mặt khu trộn và nạp chất độc ở sân bay Đà Nẵng; xây dựng hệ thống mương nắn dòng chảy để hạn chế nước mưa chảy qua khu nhiễm; xây dựng hệ thống cống lọc chứa than hoạt tính ở cả 3 điểm nóng (sân bay Đà Nẵng, sân bay Biên Hòa, sân bay Phù Cát) để hấp thụ dioxin trong nước nhiễm, hạn chế chất độc bị cuốn trôi theo nước ra môi trường

Hiện đang chuẩn bị xử lý đất nhiễm ở sân bay Đà Nẵng bằng phương pháp “giải hấp nhiệt” Ở sân bay Phù Cát, năm 2008, Cộng hòa Séc đã cam kết xử lý đất nhiễm dioxin, nhưng do suy thoái kinh tế năm 2009 nên dự án này bị chậm lại

- Công tác phục hồi các vùng đất suy thoái, phục hồi rừng, các hệ sinh thái vốn có, các loài động thực vật hoang dã được đẩy mạnh Ngay trong thời kỳ chiến tranh,

nhân dân tỉnh Cà Mau đã trồng được hơn 10.000 ha rừng ngập mặn, góp phần bảo

vệ an toàn cho khu căn cứ cách mạng

Trong 3 năm (1975 - 1977), Tp Hồ Chí Minh đã trồng được 27.000 ha rừng đước

ở rừng ngập mặn Cần Giờ, biến nơi đây trở thành 1 trong 4 khu sinh quyển của quốc gia Gần đây, hơn 282.000 ha rừng mới trồng trên các vùng đất bị phun rải chất độc hóa học là kết quả của sự lồng ghép với chương trình trồng mới 5 triệu ha rừng Các dự án phục hồi rừng đã đạt kết quả khả quan tại Đăk Lăk, Quảng Nam, Thừa Thiên - Huế, Đồng Nai, Bình Dương, Bình Phước; rừng ngập mặn Cần Giờ,

Cà Mau

- Chế độ chính sách đối với nạn nhân luôn được quan tâm và thực hiện có hiệu quả

Đến đầu năm 2015 đã giải quyết chế độ, chính sách cho khoảng 250.000 người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học (trong đó có khoảng 74.000 con của họ) Từ khi triển khai thực hiện Pháp lệnh số 04/2012/UBTVQH sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh ưu đãi người có công với cách mạng và Nghị định

số 31/2013/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành một số điều của Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng, đã giải quyết được

khoảng 15.000 người hoạt động kháng chiến và con đẻ của họ được hưởng chính sách

Cả nước hiện có 12 Làng Hòa Bình, Làng Hữu Nghị và nhiều trung tâm nuôi dưỡng trẻ khuyết tật, theo hình thức tập trung hoặc bán trú, nuôi dưỡng hàng ngàn nạn nhân, chủ yếu là trẻ em dị dạng, dị tật do ảnh hưởng CĐDC Trung tâm tư vấn sức khỏe sinh sản di truyền tại Hà Nội và Tp Hồ Chí Minh đã và đang hoạt động tích cực nhằm giảm tỉ lệ sinh con dị tật Một số địa phương đã tiến hành điều tra tổn thương tâm lý và trợ giúp tâm lý cho nạn nhân CĐDC

Tuy nhiên, đối tượng được giải quyết ước tính mới đạt khoảng 12% số người bị nhiễm chất độc da cam do Mỹ sử dụng trong chiến tranh ở Việt Nam, mức trợ cấp còn thấp, đời sống nạn nhân còn rất khó khăn, nhất là các người bệnh nặng và gia đình nhiều nạn nhân, cả cha mẹ và con cháu đều bị; các chính sách đối với nạn nhân mới giải quyết được một phần (khoảng 350.000 người); số hồ sơ còn tồn đọng hàng trăm nghìn; còn nhiều nạn nhân nằm ngoài diện thụ hưởng chính sách Bên cạnh đó, việc triển khai thực hiện Pháp lệnh 04/2012/UBTVQH13 cũng đang nảy sinh một số vướng mắc như: giải mã phiên hiệu đơn vị, mất giấy tờ, bệnh án, tiêu chí bệnh, dị dạng dị tật…

3 Hợp tác quốc tế và hợp tác Việt Nam - Hoa kỳ trong nghiên cứu, khắc phục hậu quả CĐDC

3.1 Hợp tác quốc tế

Nhiều nhà khoa học quốc tế có uy tín trong các lĩnh vực độc học, y học, hóa học, môi trường, pháp lý… đã chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ và tham gia triển khai các dự

án khắc phục hậu quả CĐDC ở Việt Nam Nhiều tổ chức quốc tế, tổ chức chính phủ, phi chính phủ như: Tổ chức Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP), Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF), Cục Hợp tác về phát triển Cộng hòa Séc… đã có nhiều dự án giúp Việt Nam hoặc phối hợp với Việt Nam thực hiện các dự án khắc phục hậu quả CĐDC từ nguồn tài trợ quốc tế

3.2 Hợp tác Việt Nam - Hoa Kỳ

Trước năm 2000, Mỹ lảng tránh trách nhiệm

Tháng 11/2006, trong dịp Hội nghị APEC, Việt Nam - Hoa Kỳ ra Tuyên bố chung khẳng định “Hai bên nỗ lực hơn nữa để giải quyết vấn đề nhiễm độc môi trường gần các kho chất độc chứa dioxin trước đây sẽ góp phần đáng kể vào việc tiếp tục phát triển quan hệ hai nước”

Tháng 02/2007, Đại sứ Mỹ tại Việt Nam, Michael Marine họp báo thừa nhận có nhiễm độc dioxin tại sân bay Đà Nẵng

Từ năm 2007 đến nay, Quỹ Ford, Quỹ Bill & Melinda Gates, Quỹ Atlantic

Philanthropies đã tài trợ một số dự án như: Dự án xây dựng các công trình chống lan tỏa tạm thời tại sân bay Đà Nẵng, Dự án xây dựng phòng thí nghiệm dioxin,

Dự án nghiên cứu các công nghệ sinh học tẩy độc dioxin tại sân bay Đà Nẵng, Dự

án lượng giá toàn diện ô nhiễm, phơi nhiễm và đề xuất biện pháp giảm thiểu từ

2010 - 2010…

Từ năm 2007 - 2009, Quốc hội Hoa kỳ đã thông qua khoản viện trợ 03 triệu

USD/năm; năm 2010 là 15 triệu USD cho việc khắc phục hậu quả CĐDC ở Việt Nam Năm 2011, Chính phủ Hoa Kỳ tài trợ 34 triệu USD để tẩy độc sân bay Đà Nẵng

Tuy Hoa Kỳ đã có chuyển biến trong nhìn nhận, đánh giá và tham gia khắc phục hậu quả CĐDC, nhưng còn quá nhỏ bé so với hậu quả hết sức to lớn mà họ đã gây

ra cho nhân dân Việt Nam

4 Một số điểm hạn chế, bất cập

- Công tác tuyên truyền nâng cao nhận thức của cộng đồng về thảm họa da cam chưa thường xuyên, liên tục; chưa có nhiều hình thức phong phú; sự phối hợp giữa các ngành, các cấp chưa thật chặt chẽ Một số cơ quan có trách nhiệm chưa nhận thức đầy đủ tính chất nghiêm trọng của hậu quả CĐDC, do đó, kết quả thực hiện còn hạn chế

- Chưa có tiêu chí cụ thể, khoa học để xác định (hay kết luận) nạn nhân CĐDC

- Việc ban hành các chế độ, chính sách cho nạn nhân CĐDC vẫn còn bất cập Mức trợ cấp còn thấp Thủ tục xét hưởng trợ cấp còn phức tạp Còn nhiều nạn nhân bị hậu quả CĐDC nằm ngoài diện thụ hưởng chính sách Đến nay, vẫn chưa có chính sách, giải pháp hỗ trợ cho những người đã và đang công tác, sinh sống ở các vùng

bị rải chất độc hóa học trước đây bị bệnh hiểm nghèo và sinh con dị dạng, dị tật hoặc có nguy cơ cao nhiễm CĐDC sau ngày 30/4/1975, kể cả các hộ dân đang sinh sống ở các vùng được xác định là “điểm nóng”; chưa có chế độ trợ cấp cho thế hệ cháu (F2) của nạn nhân CĐDC

III HỘI NẠN NHÂN CĐDC/DIOXIN VIỆT NAM (VAVA) - TỔ CHỨC DUY NHẤT ĐẠI DIỆN CHO CÁC NẠN NHÂN CĐDC VIỆT NAM

1 Hoàn cảnh ra đời

Cuộc chiến tranh hóa học do Mỹ tiến hành ở Việt Nam đã gây ra những tác hại rất

to lớn và lâu dài đối với đất nước ta Đặc biệt, tác hại của CĐDC đối với sức khỏe con người có thể còn kéo dài qua nhiều thế hệ

Giải quyết hậu quả CĐDC, hàn gắn vết thương chiến tranh vừa là lương tâm, trách nhiệm, đạo lý đối với những người đã chiến đấu hy sinh vì độc lập tự do của Tổ quốc, vừa là vấn đề xã hội nhân đạo đối với đồng bào ở những vùng bị ảnh hưởng CĐDC, vừa là vấn đề chính trị và ngoại giao tế nhị

Đáp ứng yêu cầu đó, năm 1980, Ủy ban 10 - 80 ra đời đi vào hoạt động Năm

1999, Ban Chỉ đạo 33 được thành lập Trước đó, năm 1998, Quỹ Bảo trợ nạn nhân CĐDC thuộc Hội Chữ thập đỏ Việt Nam đi vào hoạt động

Tuy nhiên, thực tế đòi hỏi phải có một tổ chức đủ sức đảm đương những nhiệm vụ đặt ra trong giai đoạn mới

Do đó, ngày 10/01/2004 Hội Nạn nhân CĐDC/dioxin Việt Nam chính thức ra mắt hoạt động (Hội được thành lập theo Quyết định số 84/2003/QĐ-BNV ngày

17/12/2003 của Bộ trưởng Bộ Nội vụ) Bà Nguyễn Thị Bình nguyên Phó Chủ tịch nước được suy tôn làm Chủ tịch danh dự; Thượng tướng Đặng Vũ Hiệp, nguyên

Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, nguyên Phó Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam giữ chức Chủ tịch đầu tiên của Hội

2 Những vấn đề cơ bản về Hội Nạn nhân CĐDC/dioxin Việt Nam

“Hội Nạn nhân CĐDC/dioxin Việt Nam là một tổ chức xã hội đặc thù, thực hiện nhiệm vụ chính trị - xã hội được Đảng, Nhà nước giao” (Thông báo số

292-TB/TW ngày 18/12/2009 của Ban Bí thư Trung ương Đảng) Hội là cầu nối giữa nạn nhân CĐDC với cộng đồng xã hội

Hội là một thành viên của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

Hội được thành lập nhằm vận động các tầng lớp nhân dân, các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước chăm sóc, giúp đỡ nạn nhân CĐDC; giáo dục, động viên nạn nhân vượt khó vươn lên hòa nhập cộng đồng Hội có chức năng tuyên truyền, nâng cao nhận thức của các tầng lớp nhân dân về thảm họa da cam; vận động quyên góp giúp đỡ nạn nhân; tham gia xây dựng các cơ chế, chính sách và tư vấn, phản biện các chính sách đối với nạn nhân CĐDC; bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các nạn nhân; đại diện cho các nạn nhân trong quan hệ với các tổ chức, cá nhân trong nước và nước ngoài, trong đấu tranh buộc Mỹ phải chịu trách nhiệm tham gia khắc phục hậu quả chiến tranh hóa học do họ gây ra Hội hoạt động trong phạm vi cả nước; có tư cách pháp nhân, có con dấu và tài khoản riêng

Hội viên của hội bao gồm những người Việt Nam bị phơi nhiễm và tổn thương CĐDC và các tổ chức, cá nhân tán thành Điều lệ Hội, tự nguyện xin gia nhập Hội Người Việt Nam định cư ở nước ngoài, người nước ngoài có công đóng góp cho Hội được mời và công nhận là Hội viên danh dự của Hội Những người có nguyện vọng làm cộng tác viên, tình nguyện viên, người tài trợ được Hội tạo điều kiện tham gia các hoạt động của Hội

Hội hoạt động theo nguyên tắc tự nguyện, tự quản, tự chịu trách nhiệm trước pháp luật; đoàn kết, tương trợ, bình đẳng và hợp tác

Từ ngày thành lập đến nay, nhờ sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, các bộ, ban, ngành Trung ương, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, sự phối hợp của các tổ chức chính trị - xã hội, các tổ chức xã hội; sự ủng hộ của cấp ủy, chính quyền, các đoàn thể và nhân dân các địa phương; với tinh thần tích cực, chủ động, sáng tạo, Hội Nạn nhân CĐDC/dioxin Việt Nam đã triển khai toàn diện các mặt công tác và đạt được những kết quả đáng kể

2.1- Hệ thống tổ chức hội được xây dựng và phát triển nhanh; vị thế, uy tín của hội ngày càng được khẳng định và nâng cao

Vượt khó khăn nhiều mặt, nhất là về kinh phí hoạt động và điều kiện làm việc, các cấp hội đã nỗ lực hoàn thành chức năng, nhiệm vụ của mình, góp phần tích cực vào việc chăm sóc, giúp đỡ, bảo vệ quyền lợi của các nạn nhân CĐDC

Đội ngũ cán bộ hội hầu hết được tôi luyện và trưởng thành qua kháng chiến, có uy tín xã hội Nhiều cán bộ giàu nhiệt tình, tâm huyết, luôn luôn tìm tòi sáng tạo, đổi mới phong cách làm việc, giữ mối quan hệ tốt với cấp ủy, chính quyền, các ngành, các tổ chức cá nhân, các nhà hảo tâm trong nước và ngoài nước, góp phần quan trọng vào sự phát triển và nâng cao vị thế, hiệu quả hoạt động của tổ chức hội Hội đã kịp thời phát hiện những bất cập trong thực hiện chế độ, chính sách đối với nạn nhân CĐDC, tích cực đề xuất, kiến nghị với các cấp có thẩm quyền bổ sung, sửa đổi chế độ, chính sách theo hướng có lợi cho các đối tượng nạn nhân

Hội đã ký kết Chương trình phối hợp hoạt động với Hội Cựu chiến binh Việt Nam, Hội Cựu thanh niên xung phong, Hội Chữ thập đỏ Việt Nam; phối hợp hoạt động trong nhiều lĩnh vực cụ thể với nhiều tổ chức khác

2.2- Công tác tuyên truyền - thi đua luôn được đẩy mạnh, góp phần tích cực vào cuộc đấu tranh đòi công lý và vận động quyên góp để chăm sóc, giúp đỡ nạn nhân Hoạt động tuyên truyền tập trung vào mục tiêu nâng cao hiểu biết của nhân dân cả nước và cộng đồng quốc tế về thảm họa da cam ở Việt Nam; khuyến khích các tổ chức, cá nhân ở trong ở trong và ngoài nước ủng hộ, giúp đỡ nạn nhân CĐDC trong cuộc sống và trong cuộc đấu tranh đòi công lý; động viên các nạn nhân vươn lên hòa nhập cộng đồng

Trong các dịp lễ, tết, nhất là ngày vì nạn nhân CĐDC Việt Nam (10/8 hàng năm), các cấp hội đã chủ động phối hợp với các cơ quan báo chí, truyền thông, các đơn vị nghệ thuật, các tổ chức xã hội - từ thiện tổ chức nhiều hoạt động có ý nghĩa thiết thực Các chương trình tọa đàm, giao lưu nghệ thuật trên Đài Tiếng nói Việt Nam, Đài Truyền hình Việt Nam và các đài phát thanh - truyền hình địa phương; các cuộc gặp mặt, mít tinh, nói chuyện tại các cơ quan, đơn vị, nhà trường, địa phương; các cuộc triển lãm tranh, ảnh; các đêm ca nhạc, kịch; các bộ phim, sách, ảnh, tờ gấp, tài liệu, tư liệu khoa học… đã thu hút được sự chú ý của công chúng, sự quan tâm của dư luận trong và ngoài nước

Các hoạt động tuyên truyền đã phát huy tác dụng tích cực và đạt được kết quả đáng

kể Trong năm 2004 và đầu năm 2005, phong trào Ký tên ủng hộ VAVA và các nạn nhân kiện các công ty hóa chất Hoa Kỳ đã thu thập được hơn 12,5 triệu chữ ký

và hơn 700.000 người đăng ký ký tên trên mạng internet

Phong trào thi đua “Vì nạn nhân chất độc da cam Việt Nam” gồm 5 mục tiêu do Trung ương Hội phát động ngày 12/2/2007 đã được các cấp hội hưởng ứng, triển khai thực hiện tốt

2.3- Hoạt động đối ngoại được triển khai tích cực, ngày càng đi vào chiều sâu và đạt được kết quả khả quan

Hội đã tích cực tham gia nhiều diễn đàn quốc tế, tham gia các cuộc đấu tranh vì hòa bình chống bom A & H, chống vũ khí hóa học, vũ khí giết người hàng loạt, bảo vệ nhân quyền, thực thi công lý, phòng ngừa tội ác chiến tranh Hội đã phối hợp hoạt động với nhiều tổ chức, cá nhân nhiều nước trên thế giới như Mỹ, Pháp, Canada, Úc, Ấn Độ, New Zeland, Italia, Iran, Nhật Bản, Lào, Campuchia… tạo ra

sự liên kết rộng rãi với các tổ chức nhân đạo, nhân quyền trên thế giới

Hội đã xác lập và thường xuyên giữ mối quan hệ chặt chẽ với hơn 60 tổ chức, cá nhân ở các nước; tổ chức đón nhiều đoàn khách quốc tế vào làm việc, trong đó có

3 đoàn cựu chiến binh Mỹ và con em của họ sang thăm Việt Nam; cử nhiều đoàn