Kinh nghiệm xác định mục tiêu phát triển đất nước của Newzeland và Trung Quốc – Những bài học cho Việt Nam

Bài viết Kinh nghiệm xác định mục tiêu phát triển đất nước của Newzeland và Trung Quốc – Những bài học cho Việt Nam giới thiệu về hệ thống chỉ tiêu đánh giá sự phát triển đất nước của New Zealand; quan điểm của các nhà lãnh đạo Trung Quốc về mục tiêu xây dựng toàn diện xã hội khá giả; quan điểm hài hòa trong xây dựng toàn diện xã hội khá giả;... Mời các bạn cùng tham khảo chi tiết nội dung bài viết!

KINH NGHIỆM XÁC ĐỊNH MỤC TIÊU PHÁT TRIỂN ĐẤT NƯỚC CỦA NEWZELAND VÀ TRUNG QUỐC – NHỮNG BÀI HỌC

CHO VIỆT NAM

TS Trương Minh Đức Đại học Quốc gia, Hà Nội

1 Hệ thống chỉ tiêu đánh giá sự phát triển đất nước của New Zealand

New Zealand là quốc gia có vị trí địa lý tương đối tách biệt khỏi phần còn lại của khu vực và thế giới, do đó hình thành một hệ sinh thái, kinh tế - xã hội tương đối đặc thù Chính phủ New Zealand đánh giá cao sự phát triển bền vững, minh bạch và toàn diện từ nhiều năm trước Qua đó, đường hướng phát triển của New Zealand được coi là sự kết hợp tương đối hoàn hảo giữa kinh tế, an sinh xã hội, bảo vệ môi trường, và nâng cao văn hóa Có thể nói New Zealand là một quốc gia hàng đầu thế giới về các mặt an ninh, chất lượng cuộc sống, bảo tồn môi trường và văn hóa bản địa Tuy nhiên, thuế thu nhập cá nhân tại New Zealand vẫn thuộc hàng cao so với nhiều quốc gia trong khối Liên hiệp Anh Một số ý kiến cho rằng điều này là cần thiết do quy mô dân số và nền kinh tế New Zealand rất nhỏ (4.75 triệu dân, tổng GDP tương đương Việt Nam), nên để

có thể duy trì một chính sách phát triển bền vững với an sinh xã hội tốt, Chính phủ New Zealand cần đánh thuế tương đối cao hơn những quốc gia có quy mô dân cư và kinh tế lớn hơn có đặc điểm kinh tế- chính trị- xã hội tương tự (Khối Liên hiệp Anh)

Hệ thống chỉ tiêu đánh giá

Bao gồm các nhóm chỉ tiêu chính:

- Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh tế (Economic efficiency), ngoài ra còn

có Economic Development Indicators áp dụng để đánh giá và so sánh với các nước cùng thuộc khối OECD

- Các chỉ tiêu về mặt gắn kết xã hội (Social Cohesion), nhằm bù đắp cho thiếu hụt về mặt đánh giá phát triển bền vững của các chỉ tiêu kinh tế

- Các chỉ tiêu về mặt trách nhiệm đối với môi trường (Environmental responsibility)

Việc sử dụng nguồn lực đặc biệt được chú trọng để phát triển bền vững Với vị trí minh bạch số 1 thế giới năm 2016 trong thang đo Chỉ số Nhận thức tham nhũng (Corruption Perception Index), Chính quyền New Zealand có khả năng tập trung các nguồn lực và thực hiện đánh giá định kỳ và sử dụng các chỉ tiêu kể trên Các chỉ tiêu này trên thực tế có một số phần mang tính tương tác rất mạnh lẫn nhau, và được liệt kê trong hình sau:

Nguồn: Key findings on New Zealand’s Progress Using a Sustainable Development Approach 2010 Report, 2011, Tổng cục Thống kê New Zealand

Ba nhóm chỉ tiêu chính nêu trên (Hiệu quả kinh tế, Gắn kết Xã hội và Trách nhiệm môi trường) được chia thành 15 nhóm nhỏ chi tiết hơn, với tổng cộng 85 chỉ tiêu đánh giá, được liệt kê như sau:

1 Dân số (Population)

2 Đa dạng sinh học (Biodiversity)

3 Không khí và khí quyển (Air and atmosphere)

4 Nước (Water)

5 Sử dụng đất (Land use)

6 Năng lượng (Energy)

7 Giao thông vận tải (Transport)

8 Rác thải (Waste)

9 Sáng tạo (Innovation)

10 Việc làm, kiến thức và kĩ năng (Work, knowledge and skills)

11 Tính đàn hồi của nền kinh tế (Economic resilience)

12 Điều kiện sống (Living conditions)

13 Sức khỏe (Health)

14 Kết nối và xã hội và sự quản lý xã hội (Social connection and governance)

15 Văn hóa và đặc tính riêng (Culture and identity)

85 chỉ tiêu đánh giá cụ thể, ý nghĩa và cách tính được trình bày cụ thể trong báo cáo Measuring New Zealand’s Progress Using a Sustainable Development Approach 2008 (Tổng cục Thống kê New Zealand, 2009)

2 Vài nét chung về mục tiêu phát triển đất nước của New Zealand

Mục tiêu phát triển đất nước của chính phủ New Zealand được tổng hợp trong

danh sách 17 mục tiêu phát triển bền vững (SDGs) được triển khai bởi Liên

Hợp Quốc SDGs bao trùm tất cả các khía cạnh của nền kinh tế-xã hội, nhằm mục tiêu bảo đảm tăng trưởng toàn diện về cả kinh tế, xã hội, môi trường, công

lý và văn hóa Các SDGs này bao gồm:

Khi tham gia vào chương trình phát triển toàn diện để đạt tới SDGs, Chính phủ New Zealand đồng nhất mục tiêu phát triển đất nước với các SDGs, đồng thời tăng cường thêm một số mục tiêu phát triển riêng nhằm bảo tồn văn hóa dân tộc

bản địa (người Maori), bảo vệ môi trường và tăng cường phát triển văn hóa cộng đồng

Các nội dung trong chiến lược phát triển chung của Chính phủ New Zealand được xem xét và đánh giá lại hàng năm, sau đó cập nhật và điều chỉnh lại chiến lược và mục tiêu dựa theo thực tế diễn biến của quá trình phát triển Việc cập nhật liên tục này đảm bảo cho việc đạt được kết quả cuối cùng, thay vì một chiến lược cứng nhắc và không gắn với kết quả thực hiện (not performance-based) Giữa các khâu triển khai, giữa các bộ ngành hoặc lĩnh vực khác nhau, mục tiêu và chiến lược phát triển có thể không đồng nhất điều chỉnh về mặt thời gian mà có thể điều chỉnh tách biệt hoàn toàn Nguồn lực cho quá trình phát triển cũng được hoạch định riêng thành một kế hoạch nguồn lực và cũng được đánh giá, xem xét và chỉnh sửa lại theo tình hình thực tế

Mục tiêu và chiến lược phát triển đất nước của Chính Phủ New Zealand trong trung hạn được tổng hợp trong bảng sau, thu thập từ các Statement của các Bộ thuộc Chính phủ New Zealand, vốn được xây dựng dựa trên mục tiêu chiến lược được Quốc hội New Zealand thông qua

Lĩnh

vực,

giai

đoạn

Kinh tế

và việc

làm

(2015-2019)

Hướng tới xuất khẩu

tới các thị trường

lớn ở Châu Á –

TBD, tận dụng tốc

độ tăng trưởng

mạnh của khu vực

này

 Xây dựng nền kinh tế năng suất cao và cạnh tranh hơn

 Phục hồi thành phố Christchurch sau trận động đất

2010

 Cung cấp hệ thống dịch vụ công tốt hơn nữa

 Quản lý tài chính công với tinh thần trách nhiệm cao (NZ là nước xếp hạng 1 thế giới về chỉ

số minh bạch chính phủ - Corruption Perception Index, năm 2016)

Bộ Kinh doanh, Sáng tạo

và Việc làm NZ

Tăng cường thu

nhập hộ gia đình NZ

thêm 40% vào năm

2025 Tăng cường

cơ hội việc làm và

thu nhập của nền

kinh tế dựa trên

nông nghiệp và các

sản phẩm nông

nghiệp chất lượng

cao

Y tế

(2017-2021)

All New Zealanders

live well, stay well,

get well, in a system

that is

people-powered, provides

services closer to

home, is designed

for value and high

performance, and

works as one team

in a smart system

Bộ Y tế

NZ

Giáo

dục

(2016-2020)

 Hệ thống giáo dục

đồng nhất và tiếp

cận tới mọi học

viên và trẻ em

 Every child and

student achieves

educational

success

 Người dân NZ

được trang bị đầy

đủ kiến thức và kỹ

năng cho cuộc

sống và công việc

 Xây dựng tốt hơn - dịch vụ giáo dục có tính tương tác, nhằm đáp ứng nhu cầu giáo dục và nuôi dưỡng khát vọng của tất cả trẻ em và sinh viên

 Hướng mục tiêu tốt hơn đối với đầu tư, nguồn lực, hỗ trợ và chuyên môn để thúc đẩy sang tạo và nâng cao kết quả

 Hợp tác hiệu quả hơn ở mọi cấp độ giáo dục để đạt được thành tựu cao hơn

 Xây dựng những chương trình giáo dục- đào tạo tốt hơn dựa trên hệ thống giáo dục và cao hơn – nơi làm việc và xã hội

 Tăng cường tính thực chứng (evidence-based) cho quá trình

ra quyết định của Chính phủ, lãnh đạo, giáo viên, học viên, phụ huynh

Bộ Giáo dục NZ

Xã hội  Giảm ngân sách dài  Using a social investment Bộ Phát

(2017-2021)

hạn dành cho phúc

lợi phụ thuộc để

tăng cường sự tham

gia của toàn dân

vào việc tạo ra giá

trị nền kinh tế

 Giảm tội phạm

nghiệm trọng và các

loại hình bạo lực

Tăng khả năng tiếp

cận nhà ở có chất

lượng bảo đảm cho

người dân (do Đặc

thù của các xã hội

phương Tây là

người dân ít sở hữu

nhà mà thường đi ở

thuê)

Tăng cường tương

tác giữa chính phủ

và xã hội



approach so that we can enhance outcomes for our clients (clients của chính phủ

- nhân dân)

 Targeting our services more effectively towards clients and groups where they will have the greatest impact

 Tăng cường tính hiệu quả của

hệ thống nhà ở xã hội

 Working more closely with the rest of government and with local communities, and increasing our contribution to regional development

 Supporting strong, inclusive communities

 Nâng cao năng lực tổ chức để bảo đảm cung cấp các dịch vụ đặt người sử dụng dịch vào trung tâm (nhân dân)

 Nâng cao công nghệ để cung cấp trải nghiệm tốt hơn đối với người sử dụng dịch vụ công (NZ đã và đang cung cấp dịch vụ công qua chính phủ điện tử)

 Building strategic relationships with trusted third-party providers

 Tăng cường năng lực chuyên môn phân tích dữ liệu của Bộ, ngành, cơ quan tham gia vào các công tác xã hội (NZ có nền tảng thu thập và sử dụng

dữ liệu xã hội-kinh tế rất hoàn thiện và công khai)

triển Xã hội NZ

 Strengthening our organisational health and capability and fostering a collaborative organisational culture

Môi

trường

(2016-2020)

(*)

Bộ Môi trường

NZ

(*) Chính phủ NZ đề cao vấn đề Môi trường, đặc biệt họ có một định hướng phát triển cũng như bảo tồn môi trường phân biệt rất rõ giữa Eco và Ego, trong

đó đặt con người vào thành một phần của môi trường, thay vì coi con người là nấc cao nhất trong hệ sinh thái

3 Quan điểm của các nhà lãnh đạo Trung Quốc về mục tiêu xây dựng toàn diện xã hội khá giả

Đại hội XVI Đảng Cộng sản Trung Quốc (11-2002) khẳng định mục tiêu chiến lược quan trọng của quốc gia này trong hai thập niên đầu thế kỷ XXI là “xây dựng toàn diện xã hội khá giả”, theo tiêu chí: kinh tế phát triển cao hơn, dân chủ kiện toàn hơn, khoa học giáo dục tiến bộ hơn, văn hóa phồn vinh hơn, xã hội hài hòa hơn, đời

phát triển của Đặng Tiểu Bình, được bổ sung, hoàn thiện qua các kỳ đại hội Đảng, với các tiêu chí và giải pháp ngày càng đầy đủ, đa chiều, toàn diện,thích ứng với yêu cầu phát triển của Trung Quốc trong từng giai đoạn

“Xã hội khá giả” là khái niệm xuất hiện trong thư tịch cổ Trung Quốc, dùng để chỉ mức sống tương đối sung túc trong điều kiện kinh tế tự nhiên thời bấy giờ Đó là

Trung Quốc, kể từ thế hệ Đặng Tiểu Bình đã mượn khái niệm này để định vị mục tiêu phát triển đất nước, với nội dung ngày càng hoàn thiện

3.1.Về tiêu chí xây dựng xã hội khá giả

Theo ông Đặng Tiểu Bình, Trung Quốc tiến hành hiện đại hóa theo “kiểu Trung

trong văn kiện Đại hội XIII Đảng Cộng sản Trung Quốc (1987), bằng chiến lược phát

triển “ba bước đi” Bước 1: Đến năm 1990, tổng sản phẩm quốc dân (GDP) tăng gấp đôi so với năm 1980, giải quyết căn bản vấn đề no ấm cho nhân dân Bước 2: Từ năm

1991 đến năm 2000, tổng giá trị sản phẩm quốc dân lại tăng gấp đôi, đưa đời sống

nhân dân lên mức “khá giả”, biến Trung Quốc nghèo nàn thành Trung Quốc khá giả Bước 3: Từ năm 2001 đến năm 2050, đưa tổng giá trị sản phẩm quốc dân bình

quân đầu người lên mức các nước phát triển trung bình, đời sống nhân dân tương đối giàu có, cơ bản hoàn thành hiện đại hóa Tiêu chuẩn xã hội khá giả được khái quát thêm một bước trong bản “Kiến nghị của Trung ương Đảng về quy hoạch 10 năm phát triển kinh tế - xã hội và kế hoạch 5 năm lần thứ 8” Đó là: “Trình độ xã hội khá giả có nghĩa là trên cơ sở đảm bảo ấm no, sẽ nâng chất lượng cuộc sống nhân dân lên mức ăn ngon mặc đẹp Tiêu chuẩn đó phải đáp ứng yêu cầu cải thiện cả về vật chất lẫn tinh thần; vừa nâng cao mức tiêu dùng của người dân, vừa cải thiện phúc lợi xã hội và điều kiện làm việc” 4

Như vậy là, từ ý tưởng của Đặng Tiểu Bình, các nhà hoạch định chính sách Trung Quốc đã chính thức khẳng định các tiêu chí cơ bản về xã hội khá giả, trong đó quan trọng nhất là nâng cao đời sống người dân, với mức thu nhập bình quân đầu người từ 800-1000 USD, giải quyết ổn thỏa vấn đề no ấm cho đông đảo cư dân trên phạm vi toàn quốc Có thể nói, tiêu chuẩn “xã hội khá giả” do Đặng Tiểu Bình đề xướng là tiền đề hết sức then chốt để các thế hệ lãnh đạo Trung Quốc tiếp tục bổ sung

và hoàn thiện mục tiêu xây dựng toàn diện xã hội khá giả, dự định hoàn thành sau hai thập niên đầu thế kỷ XXI

3.2 Quan điểm toàn diện trong xây dựng xã hội khá giả

Sau hơn 20 năm cải cách, tổng giá trị sản phẩm quốc dân Trung Quốc đã đạt 1.072 tỷ USD vào năm 2000; bình quân đầu người đạt trên 800 USD, hoàn thành vượt mức kế hoạch 5 năm lần thứ 9 Do vậy, Đại hội XVI Đảng Cộng sản Trung Quốc

XVI, các nhà lãnh đạo Trung Quốc cũng xác định rõ: “Mức sống khá giả đạt được còn rất thấp, thiếu toàn diện, phát triển rất không cân đối…” 6 Vì thế, Trung Quốc xác định, trong 20 năm đầu thế kỷ XXI phải củng cố và nâng cao trình độ xã hội khá giả

đã đạt được, với các tiêu chí toàn diện hơn: Tổng sản phẩm quốc dân 10 năm đầu thế

kỷ (đến năm 2010) tăng gấp 2 lần so với năm 2000 và tiếp tục tăng gấp 2 lần vào năm 2020; thể chế kinh tế thị trường XHCN tương đối hoàn thiện; hệ thống an sinh xã hội tương đối kiện toàn; nền dân chủ và pháp chế XHCN hoàn bị hơn; tố chất văn hóa khoa học và sức khỏe toàn dân tộc được nâng cao; năng lực phát triển bền không ngừng được tăng cường, đưa toàn xã hội bước lên con đường văn minh: sản xuất phát triển, đời sống giàu có, môi trường trong lành 7

Như vậy là, so với ý tưởng ban đầu của Đặng Tiểu Bình thì mục tiêu xây dựng

xã hội khá giả được thế hệ Giang Trạch Dân đề xuất đã có bước phát triển toàn diện hơn: chú trọng đến cả tiêu chí kinh tế lẫn chính trị, văn hóa giáo dục và môi trường sinh thái Tuy nhiên, giữa thập niên đầu của thế kỷ, các vấn đề xã hội bức xúc ngày càng nảy sinh, nổi cộm, thậm chí tiềm ẩn nguy cơ đe dọa thành quả cải cách kinh tế của Trung Quốc Thực trạng đó buộc các nhà lãnh đạo Trung Quốc không thể không nhìn nhận lại mục tiêu “toàn diện” của xã hội khá giả Báo cáo chính trị Đại hội XVII Đảng Cộng sản Trung Quốc(10-2007) đã nêu 5 tiêu chí “đảm bảo chắc chắn việc thực

+ Nỗ lực thực hiện kinh tế phát triển vừa tốt vừa nhanh;

+ mở rộng dân chủ XHCN, đảm bảo tốt hơn quyền và lợi ích của nhân dân; + tăng cường xây dựng văn hóa, nâng cao rõ rệt tố chất văn minh toàn dân tộc; + thúc đẩy nhanh sự nghiệp phát triển xã hội, cải thiện toàn diện đời sống nhân dân; + xây dựng văn minh sinh thái, tăng trưởng tiêu dùng theo hướng tiết kiệm năng lượng, tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ môi trường sinh thái

Sau khái niệm “văn minh vật chất” và “văn minh tinh thần” được nhấn mạnh

từ Đại hội XII đến Đại hội XV, “văn minh chính trị” được nêu trong Đại hội XVI, khái niệm “văn minh sinh thái” chính thức được đưa vào văn kiện Đại hội XVII Tiến thêm một bước, Đại hội XVIII Đảng Cộng sản Trung Quốc đã đặt vấn đề sinh thái thành nội dung trọng tâm trong chiến lược phát triển đất nước đến năm 2020 và

những năm tiếp sau Kể từ đây, xã hội (theo nghĩa rộng) của Trung Quốc được xây dựng và phát triển theo mô hình “ngũ vị nhất thể”, bao gồm kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội và sinh thái

Như vậy là, mục tiêu xây dựng xã hội khá giả được xác định tại Đại hội XVIII đã mang tính toàn diện hơn so với Đại hội XVI và XVII, bao trùm toàn

bộ các lĩnh vực xây dựng và phát triển đất nước của Trung Quốc

3.3 Quan điểm hài hòa trong xây dựng toàn diện xã hội khá giả

Sau hơn 20 năm cải cách, mặc dù đạt được rất nhiều thành tựu rực rỡ về kinh

tế, song Trung Quốc ngày càng lún sâu vào tình trạng phát triển thiếu hài hòa, bất bình đẳng giữa các vùng miền, giữa thành thị với nông thôn và giữa các tầng lớp cư dân Tình hình đó đã tạo ra cục diện “một Trung Quốc bốn bầu trời”: Những khu vực như Thâm Quyến, Thượng Hải, Bắc Kinh đã có thể xếp ở trình độ các nước thu nhập cao (chiếm 2,2% toàn Trung Quốc); một số vùng ven biển như Quảng Đông, Chiết Giang,

Tô Châu, Liêu Ninh đạt mức thu nhập trên trung bình (chiếm 21,8% toàn Trung Quốc); Hà Bắc, Đông Bắc, Hoa Nam và một số vùng thuộc khu vực miền Trung đạt mức thu nhập dưới trung bình (chiếm 26%) và khu vực miền Tây có thu nhập thấp (chiếm 50%) Trước thực trạng đó, các nhà hoạch định chính sách Trung Quốc đã nhằm vào mục tiêu phát triển cân bằng, hài hòa lợi ích, hướng tới công bằng và bình đẳng xã hội

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Tổng tập văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIX Đảng cộng sản Trung Quốc, NXB chính trị Quốc gia sự thật 2018

2 Các báo cáo của UNDP và WB cùng nhiều tài liệu liên quan khác