Web 2.0 không chỉ là công nghệ Được xem là một cuộc cách mạng trên thế giới mạng, thế hệ web mới có những thay đổi quan trọng không chỉ ở nền tảng công nghệ mà còn cả ở cách thức sử dụn
Trang 1Web 2.0 không chỉ là công nghệ
Được xem là một cuộc cách mạng trên thế giới mạng, thế hệ web mới có những thay
đổi quan trọng không chỉ ở nền tảng công nghệ mà còn cả ở cách thức sử dụng - hình
thành nên môi trường cộng đồng, ở đó mọi người cùng tham gia đóng góp cho xã hội
"ảo" chứ không chỉ "duyệt và xem"
Được xem là một cuộc cách mạng trên thế giới mạng, thế hệ web mới có những thay
đổi quan trọng không chỉ ở nền tảng công nghệ mà còn cả ở cách thức sử dụng - hình
thành nên môi trường cộng đồng, ở đó mọi người cùng tham gia đóng góp cho xã hội
"ảo" chứ không chỉ "duyệt và xem"
Web 2.0 là gì? Làm sao phân biệt đâu là Web 1.0 đâu là Web 2.0? Thuật ngữ "Web
2.0" đang trở nên thịnh hành và có phần được lăng xê quá mức Thực chất, Web 2.0 có
nghĩa là sử dụng web đúng với bản chất và khả năng của nó!
Mục tiêu đầu tiên của những người tiên phong xây dựng Internet là nhằm kết nối các
nhà nghiên cứu và các máy tính của họ với nhau để có thể chia sẻ thông tin hiệu quả
Khi bổ sung World Wide Web (năm 1990), Tim Berners-Lee cũng nhằm mục tiêu tạo
phương tiện cho phép người dùng tự do đưa thông tin lên Internet và dễ dàng chia sẻ
với mọi người (trình duyệt web đầu tiên do Berners-Lee viết bao gồm cả công cụ soạn
thảo trang web) Tuy nhiên, sau đó web đã phát triển theo hướng hơi khác mục tiêu
ban đầu
Tuy có một số ngoại lệ nhưng thế giới Web 1.0 (thế hệ web trước Web 2.0) chủ yếu
gồm các website "đóng" của các hãng thông tấn hay các công ty nhằm mục đích tiếp
cận độc giả hay khách hàng hiệu quả hơn Nó là phương tiện phát tin hơn là phương
tiện chia sẻ thông tin Chỉ đến gần đây, với sự xuất hiện của nhiều kỹ thuật mới như
blog (hay weblog), wiki web mới trở nên có tính cộng đồng (và cộng tác) hơn và trở
nên gần hơn với sự kỳ vọng và khả năng thực sự của nó
Trang 2Khái niệm Web 2.0 đầu tiên được Dale Dougherty, phó chủ tịch của OReilly Media, đưa
ra tại hội thảo Web 2.0 lần thứ nhất do OReilly Media và MediaLive International tổ
chức vào tháng 10/2004 Dougherty không đưa ra định nghĩa mà chỉ dùng các ví dụ so
sánh phân biệt Web 1.0 và Web 2.0: "DoubleClick là Web 1.0; Google AdSense là Web
2.0 Ofoto là Web 1.0; Flickr là Web 2.0 Britannica Online là Web 1.0; Wikipedia là Web
2.0 v.v " Sau đó Tim OReilly, chủ tịch kiêm giám đốc điều hành OReilly Media, đã
đúc kết lại 7 đặc tính của Web 2.0:
1 Web có vai trò nền tảng, có thể chạy mọi ứng dụng
2 Tập hợp trí tuệ cộng đồng
3 Dữ liệu có vai trò then chốt
5 Phần mềm được cung cấp ở dạng dịch vụ web và được cập nhật không ngừng
4 Phát triển ứng dụng dễ dàng và nhanh chóng
6 Phần mềm có thể chạy trên nhiều thiết bị
7 Giao diện ứng dụng phong phú
Thoạt đầu, Web 2.0 được chú trọng tới yếu tố công nghệ, nhấn mạnh tới vai trò nền
tảng ứng dụng Nhưng đến hội thảo Web 2.0 lần 2 tổ chức vào tháng 10/2005, Web 2.0
được nhấn mạnh đến tính chất sâu xa hơn – yếu tố cộng đồng
CÔNG NGHỆ
Thực tế, ứng dụng trên web là thành phần rất quan trọng của Web 2.0 Hàng loạt công
nghệ mới được phát triển nhằm làm cho ứng dụng trên web "mạnh" hơn, nhanh hơn và
dễ sử dụng hơn, được xem là nền tảng của Web 2.0
Kiến trúc công nghệ của Web 2.0 hiện vẫn đang phát triển nhưng cơ bản bao gồm:
phần mềm máy chủ, cơ chế cung cấp nội dung, giao thức truyền thông, trình duyệt và
ứng dụng
Cung cấp nội dung
Bước phát triển đầu tiên và quan trọng nhất hướng đến Web 2.0 đó là cơ chế cung cấp
nội dung, sử dụng các giao thức chuẩn hoá để cho phép người dùng sử dụng thông tin
theo cách của mình (nghĩa là có khả năng tùy biến thông tin) Có nhiều giao thức được
Trang 3Dịch vụ web
Các giao thức truyền thông 2 chiều là một trong những thành phần then chốt của kiến
trúc Web 2.0 Có hai loại giao thức chính là REST và SOAP REST (Representation
State Transfer) là dạng yêu cầu dịch vụ web mà máy khách truyền đi trạng thái của tất
cả giao dịch; còn SOAP (Simple Object Access Protocol) thì phụ thuộc máy chủ trong
việc duy trì thông tin trạng thái Với cả hai loại, dịch vụ web đều được gọi qua API
Ngôn ngữ chung của dịch vụ web là XML, nhưng có thể có ngoại lệ
Một ví dụ điển hình của giao thức truyền thông thế hệ mới là Object Properties
Broadcasting Protocol do Chris Dockree phát triển Giao thức này cho phép các đối
tượng ảo (tồn tại trên web) tự biết chúng "là gì và có thể làm gì”, nhờ vậy có thể tự liên
lạc với nhau khi cần
Phần mềm máy chủ
Web 2.0 được xây dựng trên kiến trúc web thế hệ trước nhưng chú trọng hơn đến phần
mềm làm việc ở "hậu trường" Cơ chế cung cấp nội dung chỉ khác phương thức cấp
phát nội dung động (của Web 1.0) về danh nghĩa, tuy nhiên dịch vụ web yêu cầu tiến
trình làm việc và dữ liệu chặt chẽ hơn
Các giải pháp phát triển theo hướng Web 2.0 hiện nay có thể phân làm 2 loại: hoặc xây
dựng hầu hết tính năng trên một nền tảng máy chủ duy nhất; hoặc xây dựng ứng dụng
"gắn thêm" cho máy chủ web, có sử dụng giao tiếp API
CỘNG ĐỒNG
Công nghệ chỉ là "bề nổi" của Web 2.0, chính cộng đồng người dùng mới là yếu tố nền
tảng tạo nên thế hệ web mới Việc chuyển từ "duyệt và xem" sang "tham gia" là cuộc
cách mạng thực sự, dĩ nhiên nhờ có sự phát triển công nghệ giúp hiện thực khả năng
này nhưng ở đây muốn nhấn mạnh đến hành vi của người dùng đối với web
Hiện trạng phổ biến của các website thế hệ 1.0 đó là chứa nhiều thứ phiền toái và làm
việc chậm chạp, dường như luôn muốn gửi đến người dùng thông điệp: đây là website
của chúng tôi chứ không phải của bạn Căn nguyên của vấn đề có thể là do chủ sở hữu
các website cảm thấy họ "cho không" cái gì đó Đôi khi chủ sở hữu website cho rằng
càng làm khó người dùng thì họ càng được lợi! Điển hình như một số site cho bạn đọc
đoạn đầu của bài viết rồi yêu cầu bạn phải đăng ký (có phí hay không) để đọc nốt phần
còn lại
NHỮNG VẤN ĐỀ CỦA WEB 2.0
Trang 4máy chủ, trong đó có cả phần mềm miễn phí
như Apache thì người dùng có thể đưa lên
web bất kỳ thông tin gì Tuy nhiên có nhiều yếu
tố cản trở: kỹ năng tạo website, hạn chế của
nhà cung cấp dịch vụ Internet, việc bảo mật và
kiểm duyệt
Về cơ bản, Web 2.0 trao quyền nhiều hơn cho
người dùng và tạo nên môi trường liên kết
chặt chẽ các cá nhân với nhau Giờ đây có
nhiều ví dụ cho thấy cộng đồng người dùng có
thể đóng góp thông tin giá trị khi họ có phương
tiện thích hợp Wikipedia có lẽ là ví dụ nổi
tiếng nhất Tuy có nhiều học giả không đánh
giá cao Wikipedia, nhưng họ quên một điều
quan trọng: nó đủ tốt, miễn phí và nhiều người
có thể đọc Ngoài ra còn có những ví dụ khác
như các site Reddit và Digg để cho người
dùng quyết định thông tin gì là quan trọng, hay
del.icio.us cho phép mọi người chia sẻ những
địa chỉ web hay
Web 2.0 cho phép mọi người có thể đưa lên
mạng bất cứ thông tin gì Với số lượng người
tham gia rất lớn, đến mức độ nào đó, qua quá
trình sàng lọc, thông tin sẽ trở nên vô cùng giá
trị Ở đây có sự tương đồng với thuyết chọn
lọc tự nhiên
KẾT LUẬN
Thật sự, Web 2.0 không phải là cái gì đó hoàn toàn mới mà là sự phát triển từ web hiện
tại Nó vẫn là web như chúng ta dùng lâu nay, chỉ có điều giờ đây chúng ta làm việc với
web theo cách khác Các website không còn là những "ốc đảo" mà trở thành những
nguồn thông tin và chức năng, hình thành nên môi trường điện toán phục vụ các ứng
dụng web và người dùng
Không phải là viễn cảnh, Web 2.0 đã hiện hữu quanh chúng ta với hàng loạt website
thế hệ mới Xu hướng chuyển đổi sang Web 2.0 đang diễn ra mạnh mẽ và là xu thế tất
yếu
rằng Web 2.0 sẽ đặt dấu chấm hết cho ứng dụng cài đặt trên máy tính (ứng dụng desktop) và là giải pháp cho mọi vấn đề trong lĩnh vực phần mềm Các ứng dụng Web 2.0 yêu cầu kết nối Internet ổn định và nhanh để làm việc Trừ khi kết nối băng rộng được phủ khắp, còn không thì Web 2.0 chỉ là một bổ sung cho cách thức chúng ta làm việc (bên cạnh ứng dụng desktop)
• Quá đơn giản: Web 2.0=Ajax!
Cũng như Web 2.0, Ajax được kỳ vọng quá nhiều, thậm chí nhiều người còn đánh đồng Ajax với Web 2.0 Thực chất, Ajax chỉ là một trong số nhiều công nghệ nền tảng của Web 2.0 và Ajax còn có những hạn chế
• Quá chú trọng công nghệ:
RSS, SOA, Ajax hàng loạt công nghệ nổi đình nổi đám gần đây được gắn liền với Web 2.0 Người
ta hăm hở áp dụng các công nghệ mới mà không quan tâm đến các tính chất quan trọng hơn: truyền thông, cộng tác, trí tuệ cộng đồng
Trang 5
Tham khảo:
• What is Web 2.0, OReilly
• Web 2.0, Wikipedia
• Web 2.0 Blog, web2.wsj.com
Web Mail - bóng bẩy và mạnh mẽ hơn
Kẻ tám lạng, người nửa cân", Microsoft và Yahoo đang xây dựng dịch vụ thư điện tử
trên nền Internet (hay còn gọi là web mail) ngày một mạnh mẽ với những cập nhật mới
để tiến tới có giao diện giống với phần mềm thư điện tử máy tính
"Kẻ tám lạng, người nửa cân", Microsoft và Yahoo đang xây dựng dịch vụ thư điện tử
trên nền Internet (hay còn gọi là web mail) ngày một mạnh mẽ với những cập nhật mới
để tiến tới có giao diện giống với phần mềm thư điện tử máy tính
PC World Mỹ tiến hành thử nghiệm với bản Beta của Windows Live Mail và Yahoo Mail
Trang 6Zimbra Cả 3 dịch vụ đều sử dụng kỹ thuật lập trình khá phổ biến hiện nay là Ajax
(Asynchronous JavaScript and XML) để cải tiến web mail chuẩn; ngay cả Gmail của
Google cũng đã áp dụng
Giống với ứng dụng Ajax, các thư điện tử được thử nghiệm có thể lấy thông tin
(preload) và cập nhật nội dung hiển thị một cách trực tiếp Vì thế, khi mở thư, người
dùng có thể đọc ngay nội dung chứ không còn phải chờ chương trình tải về Và khi xóa
thư, ứng dụng có thể cập nhật ngay lập tức dù lệnh xóa thư vẫn đang được xử lý ở chế
độ nền
YAHOO MAIL
Yahoo Mail đưa ra những tính năng giống
với một chương trình thư điện tử trên máy
tính, ví dụ có đầy đủ các phím tắt quen
thuộc và khả năng dùng phím và để chọn
cùng lúc nhiều thư Dù chỉ là bản thử
nghiệm beta nhưng ứng dụng này khá đẹp
mắt và mạnh Giao diện với vùng 3 cửa sổ
tương tự như Outlook Express của
Microsoft và Thunderbird của Mozilla
Yahoo Mail cũng bắt chước tính năng tab
có trong nhiều trình duyệt, cho phép mở
nhiều thư trong một cửa sổ duy nhất và
chuyển qua lại giữa chúng mà không cần
mở thêm cửa sổ mới Bạn cũng có thể
nhanh chóng duyệt chi tiết hộp thư đến Inbox nhờ vào thanh cuộn quen thuộc hoặc
phím
Công cụ tìm kiếm của Yahoo Mail khá ấn tượng, "sờ" đến cả tập tin đính kèm trong thư
và hiển thị một đoạn nhỏ tài liệu trong đó có từ mà bạn tìm Yahoo Mail cũng tương tác
một cách hợp lý với nút Back trên trình duyệt – đối với các ứng dụng Ajax đây thường
là điểm rắc rối vì khi nhấn nút này, chương trình liên tục cập nhật một trang web
Ngược lại, Gmail giải quyết vấn đề này bằng cách vô hiệu hóa nút Back, trong khi
Zimbra cảnh báo nếu sử dụng nút này thì sẽ bị "đẩy" ra khỏi chương trình
WINDOWS LIVE MAIL
Chức năng léo-thả giúp sắp sếp thư nhanh và dễ hơn trong Yahoo Mail và các ứng dụng trên nền Ajax khác
Trang 7Nếu không quen với các ứng dụng thư điện tử trên máy tính thì Windows Live Mail của Microsoft có thể thích hợp với bạn, nhưng ứng dụng này có phần giống với bản nâng cấp dịch vụ Hotmail hơn là một chương trình mới hoàn chỉnh Giống như Yahoo Mail, Live Mail cho phép thực hiện kéo thả thư và nhấn chuột phải để in, chuyển tiếp và trả lời mà không cần mở chúng ra Live Mail tập trung vào các công
cụ, cho phép người dùng thêm các biểu tượng vui (emotion), định dạng thư điện
tử và cũng tích hợp tính năng lịch làm việc, chống thư rác và tính năng chống giả mạo địa chỉ
Microsoft nhấn mạnh đây vẫn chỉ là bản tiền thử nghiệm Trong bản beta kế tiếp,
Microsoft hứa hẹn hộp thư đến Inbox sẽ có thêm thanh trượt, tính năng kiểm tra chính
tả trực tiếp và trình đơn ngữ cảnh (nhấn phải chuột) được cải tiến
ZIMBRA
Bản thử nghiệm Beta dịch vụ quản lý thư điện tử mã nguồn mở Zimbra vẫn còn khá
"thô” với những biểu tượng nhỏ đầy bí ẩn và vài lỗi xảy ra trong quá trình thử nghiệm
Tuy nhiên, tính năng tìm kiếm và chống virus của Zimbra khá tốt, tính năng lịch làm việc
tiện lợi, cho phép người dùng rê chuột qua các ngày trong thư điện tử để xem hoạt
động đã được lên kế hoạch trong ngày đó
Nhưng sức mạnh thực sự của Zimbra là khả năng làm máy chủ truyền thông mạnh mẽ,
cho phép công ty tích hợp cơ sở dữ liệu và người dùng có thể nhảy từ một tin nhắn có
mã số đặt hàng đến đúng cơ sở dữ liệu tương ứng
Zimbra không cung cấp tài khoản cá nhân nhưng các nhà cung cấp dịch vụ băng rộng
như Speakeasy đang có dự định sử dụng chương trình này để thay thế cho dịch vụ
web mail hiện tại
Vào thời điểm này, Zimbra đã có bản dành cho các doanh nghiệp, còn Yahoo và
Microsoft hy vọng sẽ giới thiệu giao diện mới đến hàng triệu người dùng vào nửa đầu
năm 2006
Windows Live Mail của Microsoft hoạt
động giống Outlook, với những tổ hợp
phím tắt và trình đơn ngữ cảnh