8.5 điểm; BÁO CÁO BÀI TẬP LỚN MÔN VĂN HỌC THIẾU NHI ĐỀ TÀI:Sự thể hiện vẻ đẹp thiên nhiên và thế giới loài vật trong thơ Võ Quảng viết cho thiếu nhi. Võ Quảng sinh năm 1920, mất năm 2007, lớn lên trong một gia đình có cha là nhà nho ở tỉnh Quảng Nam, cũng vì thế mà từ nhỏ ông đã có niềm mê say với văn học. Ngay từ những ngày đầu của sự nghiệp văn học thiếu nhi nhà thơ đã gắn bó sâu sắc với thế giới trẻ thơ và mang hết cả tình yêu lẫn tài năng vào các trang viết của mình cho trẻ em. Điều này đã được thể hiện qua lời tâm sự của nhà thơ: “ Khi viết… không phải tôi cố nhớ lại những truyện cũ, những chuyện xảy ra lúc tuổi bé thơ... Tôi tìm sống lại trong tâm trạng của tuổi thơ. Tìm lại cái hồn nhiên thuở ban đầu”[1-tr.341]. Trong thơ Võ Quảng viết cho thiếu nhi hiện vẻ đẹp thiên nhiên và thế giới loài vật vừa đa dạng vừa phong phú mà còn rất quen thuộc với tuổi thơ của các em. Đọc những trang viết ấy, các bạn nhỏ thường bị thu hút bởi những hình ảnh thân quen nhưng rất đẹp, rất đáng yêu, và đặc biệt mới mẻ tạo nên dấu ấn sâu đậm trong nhận thức và tiềm thức.
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC
-
BÁO CÁO BÀI TẬP LỚN MÔN VĂN HỌC THIẾU NHI
ĐỀ TÀI:
Sự thể hiện vẻ đẹp thiên nhiên và thế giới loài vật trong
thơ Võ Quảng viết cho thiếu nhi.
Trang 2I Mở Đầu:
Võ Quảng sinh năm 1920, mất năm 2007, lớn lên trong một gia đình cócha là nhà nho ở tỉnh Quảng Nam, cũng vì thế mà từ nhỏ ông đã có niềm mê say với vănhọc Ngay từ những ngày đầu của sự nghiệp văn học thiếu nhi nhà thơ đã gắn bó sâu sắc vớithế giới trẻ thơ và mang hết cả tình yêu lẫn tài năng vào các trang viết của mình cho trẻ em
Điều này đã được thể hiện qua lời tâm sự của nhà thơ: “ Khi viết… không phải tôi cố nhớ lại những truyện cũ, những chuyện xảy ra lúc tuổi bé thơ Tôi tìm sống lại trong tâm trạng của tuổi thơ Tìm lại cái hồn nhiên thuở ban đầu”[1-tr.341] Trong thơ Võ Quảng viết cho thiếu
nhi hiện vẻ đẹp thiên nhiên và thế giới loài vật vừa đa dạng vừa phong phú mà còn rất quenthuộc với tuổi thơ của các em Đọc những trang viết ấy, các bạn nhỏ thường bị thu hút bởinhững hình ảnh thân quen nhưng rất đẹp, rất đáng yêu, và đặc biệt mới mẻ tạo nên dấu ấnsâu đậm trong nhận thức và tiềm thức
II Nội Dung:
Phần 1: Vẻ đẹp của thiên nhiên trong thơ Võ Quảng viết cho thiếu nhi.
1.1 Vẻ đẹp của thiên nhiên thể hiện bức tranh thiên nhiên bốn mùa:
“Ngô Quân Miên”từng nói rằng: “ Thơ Võ Quảng có một mảnh vườn bách thú và
bách thảo, mà những em bé nào có cái may mắn được vào đều say mê và yêu
thích”[1-tr.392] Ở khu vườn đó, thiên nhiên nổi bật với vẻ đẹp xinh tươi, thơ mộng và hấp dẫn vớibốn mùa xuân, hạ, thu, đông Bằng tài năng quan sát tinh tế và một trái tim thương yêu trẻthơ, tác giả thâu tóm một cách sống động bức tranh thiên nhiên bốn mùa vào trong nhữngtrang thơ
Trong vườn thơ ấy, bức tranh thiên nhiên mùa xuân hiện lên tuyệt đẹp Mùa đông
âm thầm rời đi, mùa xuân tới một cách bất ngờ và rồi ta giật mình nhận ra vạn vật đổi thay,trời đất giao hòa Chồi non xinh xắn bừng tỉnh sau giấc ngủ đông, mắt nó lim dim và cố nhìnvạn vật:
“Mầm non mắt lim dim
Trang 3Cố nhìn qua kẽ lá Thấy mây bay hối hả Thấy lất phất mưa phùn Rào rào trận lá tuôn Rải vàng đầy mặt đất Rừng cây trông thưa thớt
Thấy chỉ cội với cành”
( Mầm non ); [1-tr.32]
Chồi non đang lặng im quan sát và lắng nghe cảnh vật Bỗng đất trời cấttiếng hát chào xuân với tiếng chim véo von, tiếng suối róc rách, mầm non thức dậy vươn vaicăng tràn sức sống:
“Vươn vai lên trước Rải khắp đất trời Chồi lộc xanh tươi Sắc màu rực rỡ”
( Bốn người ); [1-tr.117]
Kìa những chồi non bé xinh, khoác lên mình những bộ áo mới, cùng hoa
lá, cỏ cây đất trời hân hoan chào xuân:
“Cành nảy mầm non…
Lá hoa bừng nở
Thắp sáng rực rỡ Rừng núi, đồi nương
Trang 4Đâm toạc màn sương
Mở xa cõi đất Trời xanh cao ngất Bừng nắng ban mai”
(Báo tin); [2]
Mùa xuân đã về mang theo những tia nắng ấm áp rẽ mây cứng đầu để rọixuống trần gian xua đi cái u ám, lạnh giá của màn sương, làm cho đất trời rạo rực hẳn lên.Bức tranh mùa xuân hiện lên với những vẻ đẹp xinh tươi Dường như trong bốn mùa xuân hạthu đông, nhà thơ ưu ái mùa xuân hơn cả vì đã nhắc đến mùa xuân trong rất nhiều trang thơ.Cảnh vật chiều xuân hiện lên thật sinh động và đáng yêu lạ kỳ:
“Ông mặt trời vén mây Mỉm cười nhìn xuống đất Thấy mưa rơi lất phất Phủ cây cối mờ mờ Óng ả một mành tơ Giữa chiều xuân ấm áp”
(Câu chuyện một chiều xuân); [2]
Thông thường khi nhắc đến quang cảnh buổi chiều người ta hay gắn vớicái u buồn và ảm đạm Nhưng ở đây, Võ Quảng đã cho ta thấy một buổi chiều khác hẳn, nórất tươi mát, rất thơ, pha chút ngộ nghĩnh và đáng yêu, nó khiến cho các em thích thú trước
sự giao hòa của đất trời, vạn vật trong cơn mưa Có lẽ, buổi chiều ấy được tác giả cảm nhậnbằng một trái tim yêu thương trẻ thơ, thiên nhiên quê hương hay vì đây là buổi chiều xuânnên mới đẹp xinh đến thế “Ông mặt trời” ở đoạn thơ trên hiện lên một cách tinh nghịchgiống như em bé thơ đang thắc mắc, tò mò Võ Quảng đã “vén mây” để giúp cho các thiên
Trang 5thần bé nhỏ ấy có thể thỏa trí tò mò và sưởi ấm trái tim bằng cái tiết trời ấm áp, khung cảnhmộng mơ chiều xuân Khiến cho em bé thơ nhớ mãi về buổi chiều xuân yên ả, thanh bình ấy.
Qua bức tranh mùa xuân ta có thể nhận ra một trong những nét đặc sắctrong những trang viết của nhà thơ là ông rất chú trọng miêu tả cây cỏ hoa lá khi chúng mới
ra đời và trên hành trình chúng lớn lên, căng tràn sức sống Bởi vậy ta mới thấy tấm lòng, sựquan tâm của Võ Quảng đối với bé thơ đến nhường nào, ông âm thầm quan sát từng chi tiết,từng hành động dù là nhỏ nhất của trẻ và làm sống động nó qua từng trang thơ
Khi không còn những cơn mưa ấm áp mùa xuân thì cũng là lúc mùa hạ đãđến Mùa hè đến rồi, mặt trời như lửa đỏ, những tia nắng vàng như mật chiếu xuống mặt đấtlàm cho không khí trở nên nóng bức giữa trưa hè:
“Nắng tung lưới lửa Đốt cháy cánh đồng
Ao hồ, suối sông Thảy đều cạn sạch”
(Biết phải làm gì); [1-tr.45]
Bức tranh mùa hạ hiện lên với cái nóng như nảy lửa, nắng có ở mọi nơi,tràn qua cánh đồng, ao hồ, sông suối, những nơi nó đi qua đều trở nên khô khốc và nứt nẻ.Chỉ vài câu thơ tác giả đã cho ta thấy cái nắng nóng khắc nghiệt của mùa hè, cái nóng gaygắt đó rất dễ làm cho con người cảm thấy mỏi mệt và bức bối Nóng đến mức đến con vậtcũng phải kêu than:
Trang 6xinh như đàn cừu con Tất cả những thứ đó tạo nên không gian cao rộng và thoáng đãng, đếnmức ta cảm thấy như vô cùng tận trời cao lồng lộng của ngày hè:
“Nước xanh thăm thẳm Lồng lộng mây trời”
(Có một chỗ chơi); [1-tr.118]
Võ Quảng đã tận dụng những cảnh vật thiên nhiên quen thuộc để gieo vàolòng bé thơ những cảm nhận sinh động có hồn Kìa những tia nắng đang nô đùa trên mặtnước trong xanh, làm cho mặt nước trở nên lấp lánh và sáng rực lên tạo nên bức tranh mênh
mông sông nước trải dài, sống động lạ thường Trong những ngày hè đó, có “ve đi hát dạo”[2], có “đồng lúa chính mênh mông”[1-tr.115], có những cơn dông bất chợt:
“Chiều hè nóng bức Bỗng nổ cơn dông Mưa tới cánh đồng Như chum trút nước
Vườn sau ngõ trước Nước ngập tràn đầy Mưa tạnh, cỏ cây Trở màu tươi mát
Đất trời lau sạch Tan hết bóng mây Gió thổi hây hây Chiều về mát rượi”
(Sau mưa); [2]
Sau bao ngày hè oi bức và nóng nực Bỗng vào một buổi chiều hè, nhữngđám mây đen phủ kín bầu trời, cơn dông kéo đến, mang theo gió mát, mưa rào làm cho khí
Trang 7trời dịu mát hơn Cơn mưa tuôn xối xả, giọt mưa trong veo tràn khắp khu vườn Mưa cứ đếnbất chợt và rồi khi đi cũng không một lời nhắc trước Mưa tạnh nước lênh láng khắp nơi,vườn sau ngập tràn nước Sau cơn mưa trời lại sáng, ta có thể cảm nhận được cái mùi nồngnồng của đất, cái tươi mát của làn gió, cái khí trời trong lành như đã được gột rửa Chỉ mộtcơn mưa thôi đã đủ để xoa dịu đi cái nóng bức của mùa hè, mang đến một buổi chiều hè mát
mẻ Ta cảm phục với sự nhạy bén của tác giả trước sự đổi thay của vạn vật nhằm mangnhững gì đặc trưng và đẹp đẽ nhất của mùa hè vào vườn thơ cho các em, khiến cho trái timbao người rung động, tạo dấu ấn sâu sắc trong tâm trí mỗi người
Tạm biệt mùa xuân ẩm ướt với chồi non lộc biếc, tạm biệt cái nắng nóngcủa mùa hè Men theo từng trang thơ của Võ Quảng, ta bắt gặp mùa thu thật đẹp, lịch lãm vànhẹ nhàng, nó mang trong mình vẻ đẹp đặc biệt của sự giao thoa cuối hạ đầu đông Bứctranh mùa thu dần dần hiện ra qua cơn mưa rào chiều thu, ta cảm nhận được có một sự nuốitiếc cho mùa hạ đầy nắng vừa kết thúc:
“Mặt trời hé nhìn Mưa rơi sáng quắc Chân mưa thoăn thoắt Chạy vụt qua làng Từng hàng, từng hàng Dài như chân sếu!
Chạy quanh các nẻo Nhẹ gót êm ru Nắng lóe chiều thu Chạy nhanh thoăn thoắt Đưa tay đuổi bắt
Trang 8Ráng đỏ hoàng hôn”
( Chân mưa ); [2]
Cùng là cơn mưa rào nhưng mưa mùa thu lại mát mẻ, sảng khoái hơn mưamùa hạ Tác giả đã cho ta thấy sự chuyển động nghịch ngợm của cơn mưa rào mùa thu cùngnhững ánh nắng nhẹ nhàng như những bước chân của bé thơ đang nhảy múa trong cơn mưa.Chân mưa mùa thu nhanh nhưng không vội vã, nó cẩn thận đi từng hàng dài, đều đều rơixuống khắp nẻo đường, xóm làng Mưa đi thời tiết mát mẻ hẳn, nắng chiều thu lóe sáng,vàng ruộm rồi đổi sang đỏ rực hoàng hôn
Bức tranh mùa thu tuy đẹp dịu dàng và thanh tao nhưng cũng rất hoạt bát,sôi động Mùa thu là mùa đón trăng mà trăng đẹp nhất thì phải vào đêm Trung Thu:
“Trăng Trung Thu tươi cười Nhô lên sau đồi cỏ
Các ao hồ lớn nhỏ Đều tràn ngập ánh trăng!
Trăng đùa sóng lăn tăn Trăng rải vàng rải bạc Trăng thổi làn gió mát Trăng phủ lụa xóm làng Đồng quê trở mơ màng Đẹp như trong thần thoại”
(Mời xuống đây chơi); [1-tr.42]
Võ Quảng bằng tình yêu mãnh liệt với thiên nhiên và bé thơ đã vẽ ranhững trang thơ thật sinh động, chân thực về đêm trăng Trung Thu giúp cho đêm trăng ấy đãđẹp rồi còn đẹp hơn trong lòng trẻ Đêm Trung Thu là cái thời khắc trăng tròn nhất, sáng
Trang 9nhất, nó cũng là cái đêm tràn ngập ký ức tuổi thơ của các em và như bao người Tết TrungThu là tết Đoàn viên, là tết của thiếu nhi Tất cả mọi người đều thích trung thu, người lớn trẻnhỏ, ai ai cũng háo hức chờ trăng lên Sau đồi cỏ, trăng đang từ từ nhô lên Trăng lên thậtđẹp, thật sáng, tròn to như cái bánh đa Ánh trăng như phủ vàng, phủ bạc nhuộm khắp cỏcây, sông suối, làng xóm Vầng trăng nhìn xuống ao hồ mỉm cười, đùa vui với sóng khiếncho mặt hồ lấp lánh ánh vàng Vào cái đêm tràn ngập tiếng cười và niềm vui đó, các emđược nô đùa thỏa thích, được cắm tại, được đi rước đèn, cùng rất nhiều đồ chơi mới… Vàđiều đặc biệt là khi trăng lên cao nhất, các bé sẽ cùng nhau múa hát và phá cỗ rồi ngắmtrăng Vầng trăng đẹp đẽ ấy, ánh trăng tuyệt đẹp ấy, cùng với thiên nhiên hòa vào niềm vuisướng của trẻ nhỏ đã tạo lên một hình ảnh đêm trăng thu thật thơ mộng, huyền ảo như cõithần tiên.
Thông thường khi nhắc đến mùa thu thì các nhà thơ khác thường viết vềnỗi buồn và sự mất mát nhưng những trang thơ viết về mùa thu của Võ Quảng lại tràn ngậptiếng cười, vui tươi, có đôi chút dí dỏm, dễ thương Có lẽ, ông đã dùng trái tim yêu thiênnhiên và bé thơ để cảm nhận bức tranh mùa thu nên mọi thứ mới hiện lên thật đẹp xinh vàgần gũi đến thế khiến các em nhớ mãi không quên
Mùa thu đi qua, mùa đông lại đến Bức tranh thiên nhiên mùa đông là bứctranh cuối cùng trong bộ tranh thiên nhiên bốn mùa Vào mùa đông, gió bấc tràn về mangtheo cái lạnh giá:
“Tin đồn đâu đây Sắp có gió bấc Nếu nó có thật Phải tránh cho mau!
Phía trước, phía sau Phải lo cài cửa!
Trang 10Tranh thủ tắm rửa Mặc ấm, quàng khăn”
( Báo tin ); [2]
Võ Quảng đã thật tài tình chỉ bằng vài câu thơ thôi cũng đủ nói lên cáikhắc nghiệt của mùa đông quê hương Gió bấc là loại gió điển hình của mùa đông, nhữngcơn gió này đem theo khối khí lạnh, cái lạnh cắt da cắt thịt, gió thổi rất mạnh, không khí trởnên ảm đạm giá buốt, bầu trời xám xịt Vào những ngày này, bầu trời không còn một tiếng
chim, bởi chúng đã đi phương Nam tránh rét: “Mùa đông về/ Trời trở rét/ Sếu gọi loa / Gấp lên đường/ Về phương Nam”[1-tr.101] Không chỉ những chú chim mà ai ai cũng tránh rét,
họ phải mặc những chiếc áo khoác, áo len thật dày để giữ ấm cho cơ thê Cái lạnh giá ấy baotrùm mọi nơi:
“Vặt trụi rừng cây Rải khắp vàng bay Hất tung tổ ấm Vừa chạy vừa rống:
“Reét, reét, ta đây!
Ta phủ trời mây Một màn nặng trịch””
( Báo tin ); [2]
Những rừng cây dường như đang cố gắng chống chọi với cái lạnh khắcnghiệt của mùa đông, chúng trút hết lá, lá vàng rải khắp nơi bay theo chiều gió Cái lạnh giátràn khắp nơi khiến cho ai ai cũng ngại ra đường chỉ muốn vùi mình trong chiếc chăn ấm,đến ông mặt trời cùng trở nên lười biếng cuộn mình trong chăn mây mà ngủ Khiến cho trờiđất về đông trở nên xám xịt Cai lạnh còn được khắc họa một cách đáng yêu qua tiếng kêurét của các con vật (chó, mèo, chim, cừu) qua bài thơ “Kêu rét”[2]:
Trang 11“- Rét quá! Rét quá!
- Ai kêu đấy hả?
- Tôi là Chó đây
- Vận động, thở sâu Mày sẽ hết rét
…
- Rét quá! Rét quá!
- Ai kêu đó hả?
- Tôi là Cừu đây
- Áo len mày dày Thôi đừng kêu rét!”
Dù mùa đông lạnh giá nhưng lòng Võ Quảng lại ấm áp vô cùng Đó cũng
là lý do ông có thể viết ra những trang thơ vừa nhẹ nhàng,dí dỏm, lại vừa thân quen, chânthật đi vào lòng người đến vậy Những trang thơ ấy giúp cho trẻ dễ tiếp cận bài thơ từ đó đểlại dấu trong lòng trẻ thơ
Bức tranh bốn mùa trong vườn thơ của Võ Quảng hiện lên thật tinh tế, thậtxinh xắn với những nét đẹp và đặc trưng của mỗi mùa Tác giả đã dùng những từ ngữ miêu
tả trong thơ của ông rất đỗi đơn giản nhưng chính cái giản đơn đó đã giúp cho các em có thểnắm bắt bài thơ tốt hơn, dễ dàng ghi nhớ Ngoài ra, tác giả còn kết hợp chúng với tính nhạcđiệu và những từ tượng thanh, tượng hình làm cho bức tranh bốn mùa hiện lên càng tươi tắn,càng sinh động nhằm in đậm trong con tàu lưu vững chãi lưu giữ ký ức của bé thơ
1.2 Vẻ đẹp của thiên nhiên qua thế thới quả, cây, hoa, lá:
Thiên nhiên mang đến cho chúng ta bao món quà tuyệt vời Thiên nhiênban tặng ta một hệ thực vật phong phú với cỏ cây hoa lá Những điều xinh xắn đó của thiên
Trang 12nhiên đã được Võ Quảng khắc lên từng trang thơ nhằm hằn sâu trong trí nhớ của trẻ Từ đó,thúc đẩy khả năng ghi nhớ, sáng tạo, trí tưởng tượng trong trẻ.
Nhà thơ đã tạo ra một thế giới cây cỏ, hoa lá cho bé trong vườn thơ củamình Ông nhận thấy vẻ đẹp của thiên nhiên gần như trong tầm tay, nhưng nó thật kỳ diệu
Sự phong phú của cây quả hoa lá được tác giả nhắc đến qua sự láu lỉnh của chú chim chíchbông thích vui chơi, nhảy nhót:
“Nhảy khắp vườn ớt Nhảy khắp vườn cà Nhảy khắp vườn na Vườn cam, vườn quýt”
Trang 13Nảy lá xanh tươi ”
( Con đường nhỏ ); [1-tr.93]
Thả hồn theo những bước chân theo bé đến trường Nhà thơ bắt gặp quangcảnh thiên nhiên xinh xắn, đó là những hình ảnh hết sức gần ở vùng quê Việt Nam Nhữngcây nhãn trĩu quả, cây cối với vạt lá lớn hay ao bèo, ruộng mạ, hoa dại, bờ cỏ … thật thânquen làm sao
Thế giới cây quả, hoa lá thay sắc theo bức tranh bốn mùa Mùa xuân:
“Mùa xuân hoa bắp/ Nở trắng trên đồng/ Hoa bầu như bông/ Hoa mơ như tuyết”(Xe cút kít) Mùa hạ: “Nhuộm lục cánh đồng/ Thắp đỏ hoa vông” (Bốn người) Mùa thu: “Vàng cam vàng quít”(Xe cút kít), “Nhuộm đỏ rừng cây” (Bốn người) Mùa đông: màu vàng của
Cà chua vừa độ
Đỏ mọng trĩu cành Xanh ngắt hàng hành Xanh lơ cải diếp”
Trang 14( Ai cho em biết ); [1-tr54]
Hoa cải, hoa cà, hoa bầu, hoa ớt, hoa đỗ, trái cà chua đỏ mọng, hànhhoa,cải diệp là các loại cây quen thuộc trong khu vườn bé xinh của mỗi nhà Ta chắc chắnmột điều rằng vẻ đẹp của chúng, đặc tính của chúng thì ai cũng biết nhưng Võ Quảng đã làm
cho nó trở nên sinh động hơn bao giờ hết Đặc biệt việc tác giả đặt ra câu hỏi tu từ “Ai cho
em biết” có ở đầu, cuối bài thơ và thậm chí là ở tên bài thơ, nhà thơ đã tạo ra một sự kích
thích làm thúc đẩy tính tò mò của trẻ Ngoài ra, tác giả nhuộm màu khu vườn của mình thậtsặc sỡ với đủ loại sắc màu: vàng, tím, trắng, xanh, đỏ… để càng them thu hút trẻ nhỏ Ta cóthể khẳng định rằng việc Võ Quảng chọn những màu sắc này không phải là ngẫu nhiên, bởinhững màu sắc ở đây đều thuộc gam màu sang và rất thích hợp để thu hút sự chú ý của trẻ vàkhi nhìn vào nó, các em sẽ có cảm giác được yêu thương và ấm áp Có lẽ, chính lòng tốt củatác giả, chính cái tấm long tâm huyết vì trẻ thơ ấy đã làm dung động trái tim bé nhỏ của baothiên thần và khiến cho các em say mê, đắm chìm trong thế giới thơ ca đẹp đẽ của nhà thơ
Võ Quảng
Thơ Võ Quảng không chỉ chân thực sinh động mà còn rất tinh tế, giàu sứctưởng tượng Ông không chỉ miêu tả hình dáng, màu sắc của cỏ cây mà thông qua lăng kínhtrẻ thơ, ông còn hình tượng hóa nó lên một cách sinh động và tràn đầy cảm xúc Cây măngtre bé nhỏ như những bé thơ khi vừa sinh ra luôn háo hức tò mò về thế giới xung quanh, chỉmong mình có thể mau lớn để khám phá vạn vật:
“Tôi cây măng tre Mọc lên giữa bụi Chưa tròn một tuổi Cành chửa thành cành
Lá vừa nẩy xanh Mỏng như cánh bướm Thức dậy buổi sớm