CHUYÊN ĐỀ: MÔI TRƯỜNG VĂN HÓA VÀ MÔI TRƯỜNG TỰ NHIÊN TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở HÀ TĨNH

CĂN CỨ ĐỂ THỰC HIỆN XÂY DỰNG VĂN HÓA NÔNG THÔN MỚI Ở HÀ TĨNH.Nghị quyết số 26-NQ/TW Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung ươngĐảng khoá X về nông nghiệp, nông dân, nông thôn đặt ra mụ

Chuyên đề

MÔI TRƯỜNG VĂN HÓA VÀ MÔI TRƯỜNG

TỰ NHIÊN TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở HÀ TĨNH

Phần 1 MÔI TRƯỜNG VĂN HÓA TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở HÀ TĨNH

I MÔI TRƯỜNG VĂN HÓA

1 Môi trường văn hóa là gì?

Khi đời sống con người với các mặt như phong tục, tập quán, lối sống, xuhướng đạo đức, ý thức pháp quyền, mặt bằng dân trí, tính năng động hay mức độbảo thủ của một xã hội… được xem như là điều kiện, là cơ sở, là hoàn cảnh cho sựhình thành nhân cách, phát triển cá nhân, phát triển nhóm hoặc cộng đồng… thì đóchính là môi trường văn hóa

Môi trường văn hóa là một bộ phận quan trọng của môi trường sống, gắn bóhữu cơ, mật thiết với môi trường tự nhiên và môi trường xã hội Xây dựng môitrường văn hóa, vì thế, cũng đồng thời là cải thiện và nâng cao chất lượng môitrường tự nhiên và môi trường xã hội Môi trường, con người và văn hóa có mốiquan hệ gắn bó chặt chẽ với nhau Môi trường văn hóa, với tư cách là kết quả củanhững ứng xử của con người với môi trường tự nhiên, môi trường xã hội và vớichính bản thân nó, chính là cái nôi hình thành và phát triển nhân cách của mỗi conngười cũng như lối sống, nếp sống của cả cộng đồng

Tiếp cận từ các góc độ khác nhau, chúng ta có các thuật ngữ khác nhau dùng

để chỉ môi trường như: môi trường tự nhiên, môi trường sinh thái, môi trường địa

lý, môi trường xã hội, môi trường nhân văn, môi trường văn hóa… và thuật ngữchung nhất: môi trường sống

Môi trường văn hóa không phải là cái tự nhiên vốn có mà nó hình thành trên

cơ sở sự vận động của các quan hệ của con người trong các quá trình sáng tạo, táitạo, đánh giá, lưu giữ và hưởng thụ các sản phẩm vật chất và tinh thần Môi trườngvăn hóa là kết quả của những ứng xử của con người với môi trường tự nhiên, môitrường xã hội và với chính bản thân nó Vì vậy, môi trường văn hóa, theo nghĩarộng, bao gồm toàn bộ không gian văn hóa, chất lượng hoạt động văn hóa của xãhội để tạo nên các giá trị văn hóa, cùng với hệ thống thiết chế văn hóa đảm bảo choquá trình sáng tạo, phổ biến, tiếp nhận, đánh giá và thưởng thức các giá trị văn hóacủa con người Có môi trường văn hóa mang tính nhân loại, quốc gia, đồng thờicũng có môi trường văn hóa mang tính vùng, khu vực, địa phương… được quyđịnh bởi những điều kiện địa lý tự nhiên, lịch sử, tâm lý, truyền thống, phong tụctập quán, lối sống… riêng

Như vậy, môi trường văn hóa bao gồm điều kiện tự nhiên, các thiết chế và thểchế văn hóa, các giá trị và chuẩn mực văn hóa Nói cách khác, môi trường văn hóa

bao gồm cả hệ sinh thái tự nhiên và hệ sinh thái nhân văn bao quanh, tác động trựctiếp đến đời sống văn hóa của con người, và ngược lại, chịu sự tác động của conngười”

2 Những yếu tố tác động đến môi trường văn hóa nông thôn ở Hà Tĩnh

- Cơ chế đất nước hội nhập và mở cửa, văn hóa nước ngoài du nhập vào nước

ta, người dân đi lao động nước ngoài, sản phẩm hàng hóa tiêu dùng nhập khẩu…sẽchi phối môi trường văn hóa nông thôn

- Kinh tế phát triển, xã hội phát triển dẫn đến hàng loạt nhu cầu, thị hiếu,thẫm mỹ, thưởng thức văn hóa…tăng lên

- Công nghệ, phương tiện thông tin, truyền thông phát triển: Truyền hình,truyền thanh, Internet, điện thoại, tivi và các phương tiên khai thác thông tinkhác…

- Du lịch phát triển thu hút đông đảo khách các vùng miền trong nước vànước ngoài tạo sự giao thoa văn hóa các vùng, miền và quốc tế;

- Sự phát triển đa dạng của các loại hình văn hóa;

- Giáo dục là vấn đề quan trọng để nâng cao nhận thức, giáo dục đạo đức lốisống của người dân

- Truyền thống gia phong: gia đình là tế bào của xã hội là nơi nuôi dưỡnghình thành nhân cách con người, con người tốt thì xã hội mới tốt

- Tôn giáo, tín ngưỡng, phong tục tập quán

- Dân số phát triển, lao động thiếu vệc làm, nguồn tài nguyên ngày càng cạnkiệt

- Cơ chế, chính sách quản lý là công cụ để điều chỉnh sự phát triển văn hóalành mạnh, bền vững

3 Vị trí, vai trò của Văn hóa trong xây dựng nông thôn mới.

Hồ Chí Minh cho rằng văn hóa có vai trò to lớn trong đời sống của mỗi quốcgia dân tộc Trước hết, văn hóa là mục tiêu, động lực của cách mạng Văn hóa làkiến trúc thượng tầng của xã hội, vì vậy việc lật đổ chế độ xã hội cũ, xã hội thựcdân phong kiến và xây dựng xã hội mới - xã hội xã hội chủ nghĩa tốt đẹp là mụctiêu của văn hóa Cách mạng xã hội chủ nghĩa ở nước ta, theo Hồ Chí Minh là phải

“thay đổi triệt để những nếp sống, thói quen, ý nghĩ và thành kiến có gốc rễ sâu xahàng ngàn năm… Chúng ta phải biến một nước dốt nát, cực khổ thành một nướcvăn hóa cao và đời sống tươi vui hạnh phúc” Khi chỉ rõ “văn hóa phải soi đườngcho quốc dân đi”, Hồ Chí Minh đã nhấn mạnh vai trò động lực của văn hóa TheoNgười: tiến lên xã hội chủ nghĩa phải có cả vật chất lẫn tinh thần, song con người

là quyết định; để đưa đất nước đi lên, không thể không đặt trọng tâm vào kinh tế,nhưng chủ thể của hoạt động kinh tế lại chính là con người và thước đo trình độcon người lại chính là văn hóa Thứ hai, Văn hóa là một mặt hợp thành toàn bộ đờisống xã hội Người nhấn mạnh: “trong công cuộc kiến thiết nước nhà có bốn vấn

đề chú ý đến; cùng phải coi trọng ngang nhau: chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội”.

Vì thế, văn hóa không thể đứng ngoài “mà phải ở trong kinh tế và chính trị” vàngược lại kinh tế, chính trị cũng nằm “trong văn hóa” Tăng trưởng kinh tế phải điđôi với phát triển văn hóa và giải quyết những vấn đề xã hội; nếu chỉ coi tăngtrưởng kinh tế là mục tiêu duy nhất thì chẳng những môi trường văn hóa - xã hội bịhủy hoại mà mục tiêu kinh tế cũng không đạt được Thứ ba, Văn hóa là linh hồn,bản sắc dân tộc Hồ Chí Minh cho rằng, văn hóa không thể tách rời với quốc giadân tộc, văn hóa trước hết là văn hóa của một dân tộc, nó mang tâm hồn, diện mạodân tộc, đó chính là bản sắc dân tộc của văn hóa

Trong Nghị quyết Trung ương 5 (Khóa VIII), Đảng ta khẳng định: Văn hóaViệt Nam là tổng thể những giá trị vật chất và tinh thần do cộng đồng các dân tộcViệt Nam sáng tạo ra trong quá trình dựng nước và giữ nước…, là kết quả giao lưu

và tiếp thu tinh hoa của nhiều nền văn minh thế giới để không ngừng hoàn thiệnmình Văn hóa Việt Nam đã hun đúc nên tâm hồn, khí phách, bản lĩnh Việt Nam,làm rạng rỡ lịch sử vẻ vang của dân tộc

Văn hóa là mục tiêu của sự phát triển bởi lẽ, văn hóa do con người sáng tạo

ra, chi phối toàn bộ hoạt động của con người, là hoạt động sản xuất nhằm cung cấpnăng lượng tinh thần cho con người, làm cho con người ngày càng hoàn thiện, xarời trạng thái nguyên sơ ban đầu khi từ con vật phát triển thành con người Conngười tồn tại, không chỉ cần những sản phẩm vật chất mà còn có nhu cầu hưởngthụ sản phẩm văn hóa tinh thần, con người và xã hội loài người càng phát triển thìnhu cầu văn hóa tinh thần đòi hỏi ngày càng cao Đáp ứng nhu cầu văn hóa tinhthần đó chính là đảm bảo sự phát triển ngày càng nhiều của cải vật chất cho conngười và xã hội

Văn hóa là động lực của sự phát triển Mọi sự phát triển đều do con ngườiquyết định chi phối Văn hóa khơi dậy và nhân lên mọi tiềm năng sáng tạo của conngười, huy động sức mạnh nội sinh to lớn trong con người đóng góp vào sự pháttriển xã hội

Văn hóa là hệ điều tiết của sự phát triển Văn hóa phát huy mặt tích cực, hạnchế mặt tiêu cực của các nhân tố khách quan và chủ quan, của các điều kiện bêntrong và bên ngoài, bảo đảm cho sự phát triển được hài hòa, cân đối, lâu bền

Nhận thức sâu sắc giá trị của văn hóa trong quá trình phát triển, Đảng ta xácđịnh tiến hành đồng bộ và gắn kết chặt chẽ ba lĩnh vực: Phát triển kinh tế là nhiệm

vụ trọng tâm, xây dựng, chỉnh đốn Đảng là nhiệm vụ then chốt cùng với việc xâydựng văn hóa, nền tảng tinh thần của xã hội nhằm tạo nên sự phát triển nhanh, hiệuquả và bền vững của đất nước Trong đó, nội dung xây dựng văn hóa được xácđịnh: “Xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”, mộtđịnh hướng quan trọng để đất nước phát triển bền vững

Qua đó chúng ta thấy rằng vị trí, vai trò của văn hóa rất quan trong đối với sựtriển xã hội nói chung cũng như với quá trình thực hiện xây dựng nông thôn mớinói riêng

II CĂN CỨ ĐỂ THỰC HIỆN XÂY DỰNG VĂN HÓA NÔNG THÔN MỚI Ở HÀ TĨNH.

Nghị quyết số 26-NQ/TW Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung ươngĐảng (khoá X) về nông nghiệp, nông dân, nông thôn đặt ra mục tiêu cụ thể đếnnăm 2020 có khoảng 50% số xã trên cả nước đạt tiêu chuẩn nông thôn mới, theo

đó cần thực hiện một số nhiệm vụ và giải pháp trong đó cần nâng cao chất lượngcuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá”, xây dựng cáchương ước, phát huy truyền thống tốt đẹp, tương thân tương ái, tình làng nghĩaxóm, bài trừ các hủ tục, thực hiện nếp sống mới ở nông thôn

Để thực hiện chủ trương trên, Chính phủ đưa ra chương trình hành động thựchiện bằng Nghị quyết số 24/2008/NQ-CP ngày 28 tháng 10 năm 2008 ban hành

Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ 7 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X về nông nghiệp, nông dân, nông thôn đặt ra mục tiêu xây dựng nông thôn mới bền vững theo hướng văn

minh, giàu đẹp, bảo vệ môi trường sinh thái, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc; đảmbảo điều kiện học tập, chữa bệnh, sinh hoạt văn hóa, thể dục thể thao ở hầu hết cácvùng nông thôn gần với các đô thị trung bình Tiếp đến là Quyết định 491/QĐ-TTgngày 16 tháng 9 năm 2009 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Bộ tiêu chí Quốcgia Nông thôn mới gồm 19 tiêu chí Đây là căn cứ để xây dựng nội dung Chươngtrình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới; chỉ đạo thí điểm xây dựng môhình nông thôn mới trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa; kiểmtra, đánh giá công nhận xã, huyện, tỉnh đạt nông thôn mới Thể hiện rõ trong bộtiêu chí, có hai tiêu chí cơ bản đó là: tiêu chí số 6 và 16 (cơ sở vật chất văn hóa vàxây dựng đời sống văn hóa) Sau đó là Quyết định số 800/QĐ-TTg ngày 04/06/2010của Thủ tướng Chính phủ Phê duyệt Chương trình mục tiêu Quốc gia về xây dựng nôngthôn mới giai đoạn 2010 – 2020 trong đó, mục tiêu về Xây dựng đời sống văn hóa,thông tin và truyền thông nông thôn là “đạt yêu cầu tiêu chí 6 và 16 của Bộ tiêu chíquốc gia nông thôn mới Đến 2015 có 30% số xã có nhà văn hóa xã, thôn và 45%

số xã có bưu điện và điểm internet đạt chuẩn Đến 2020 có 75% số xã có nhà vănhóa xã, thôn và 70% có điểm bưu điện và điểm internet đạt chuẩn”

Trên tinh thần Nghị quyết số 26-NQ/TW Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hànhTrung ương Đảng (khoá X), để cụ thể hóa hơn BCH Đảng bộ tỉnh Hà Tĩnh banhành Nghị quyết số 08-NQ/TU ngày 19 tháng 5 năm 2009 về nông nghiệp, nôngdân, nông thôn Hà Tĩnh giai đoạn 2009-2015 và định hướng đến năm 2020 vớimục tiêu chung là: “Xây dựng nông thôn mới theo hướng truyền thống, văn minh,hiện đại, có kết cấu hạ tầng phù hợp với quy hoạch không gian làng, xã, quy hoạchkinh tế - xã hội của ngành và địa phương; giữ gìn và phát huy bản sắc văn hoá dântộc; đảm bảo môi trường sinh thái… Nhanh chóng nâng cao đời sống vật chất vàtinh thần của người dân, rút ngắn khoảng cách giàu nghèo giữa thành thị và nôngthôn, giữa các vùng, miền, đặc biệt quan tâm vùng miền núi, vùng sâu, vùng táiđịnh cư; nâng cao dân trí, đào tạo nguồn nhân lực, xây dựng giai cấp nông dân mớitheo ý thức tự vươn lên, có khả năng làm chủ nông thôn mới Đảm bảo an ninhchính trị và trật tự an toàn xã hội”

Đi cùng với việc thực hiện chủ trương chính sách trên, nhiều văn bản chỉ đạo,các chương trình, dự án, đề án của Chính phủ, của các bộ, ngành, liên quan về xâydựng nông thôn mới nói chung và văn hóa nông thôn mới nói riêng, đặc biệt Đề án

“Phát triển văn hóa nông thôn đến năm 2015, định hướng đến năm 2020” ban hànhkèm theo Quyết định số 22/QĐ-TTg ngày 05 tháng 01 năm 2010 của Thủ tướngChính phủ Với quan điểm Gắn phát triển văn hóa nông thôn với phát triển nôngnghiệp, xây dựng nông thôn mới theo tinh thần Nghị quyết Hội nghị lần thứ 7 BanChấp hành Trung ương Đảng khóa X về nông nghiệp, nông dân, nông thôn Pháttriển văn hóa nông thôn trên cơ sở kế thừa những kết quả, thành tựu đã đạt đượctrong công tác xây dựng đời sống văn hóa cơ sở ở nông thôn; việc xây dựng nôngthôn văn minh, hiện đại phải bảo tồn, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, phù hợptừng vùng, miền, từng dân tộc; đồng thời, cụ thể hóa thực hiện Bộ Tiêu chí quốcgia về xây dựng nông thôn mới quy định tại Quyết định số 491/QĐ-TTg ngày 16tháng 4 năm 2009 của Thủ tướng Chính phủ Thực hiện phát triển văn hóa nôngthôn theo phương châm phát huy vai trò chủ động của cộng đồng dân cư địaphương là chính Nhà nước đóng vai trò hướng dẫn và hỗ trợ; đồng thời có cơ chếchính sách khuyến khích đầu tư, thu hút các nguồn lực xã hội hóa, huy động đónggóp của nhân dân để phát triển văn hóa nông thôn

III ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC QUẢN LÝ XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA HÀ TĨNH HIỆN NAY

1 Các văn bản chỉ đạo, quản lý cấp tỉnh ban hành gần đây:

- Chỉ thị 20/CT-TU ngày 20/3/2012 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy Hà Tĩnh vềđẩy mạnh thực hiện nếp sống văn minh trong cưới, tang, lễ hội;

- Quyết định số 31/2012/QĐ-UBND ngày 06/7/2012 của UBND tỉnh Hà Tĩnh

về việc ban hành Quy chế thực hiện nếp sống văn minh trong cưới, tang, lễ hội, tổchức kỷ niệm ngày truyền thống và đón nhận các danh hiệu thi đua trên địa bàntỉnh Hà Tĩnh

- Quyết định số 2824/QĐ-UBND ngày 28/9/2012 của UBND tỉnh về việc

thành lập ban chỉ đạo phong trào "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa"Trên cơ sở hợp nhất ban chỉ đạo phong trào" Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sốngvăn hóa" với ban vận động "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khudân cư"

- Quyết định số 32/QĐ-UBND ngày 06 tháng 7 năm 2012 của UBND tỉnh

Hà Tĩnh về ban hành Quy chế công nhận Danh hiệu “Gia đình văn hóa”;

“Thôn văn hóa”, “Làng văn hóa”, “Bản văn hóa”, “Tổ dân phố văn hóa” và tương đương.

- Quyết định số 33/QĐ-UBND ngày 06 tháng 7 năm 2012 của UBND tỉnh

Hà Tĩnh về ban hành Quy chế công nhận danh hiệu “Cơ quan đạt chuẩn văn hóa”, “Đơn vị đạt chuẩn văn hóa”, “Doanh nghiệp đạt chuẩn văn hóa”.

- Quyết định số 34/QĐ-UBND ngày 06 tháng 7 năm 2012 của UBND tỉnh

Hà Tĩnh về ban hành Quy chế quy định chi tiết về tiêu chuẩn, trình tự, thủ tục xét và công nhận danh hiệu “Xã đạt chuẩn văn hóa nông thôn mới”

2 Kết quả Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”

- Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” được triển khaitrên diện rộng và tiếp tục đi vào chiều sâu Nếp sống văn minh trong việc cưới,việc tang và lễ hội được quan tâm, thực hiện nghiêm túc

Toàn tỉnh hiện có 249.250/342.929 Gia đình văn hoá, đạt tỷ lệ 72,68%,1005/2.287 Làng văn hoá, đạt tỷ lệ 34%, 198/229 Tổ dân phố văn hoá, đạt tỷ lệ85%

Phong trào xây dựng Nông thôn mới được đẩy mạnh và có sức lan tỏa, tạođược sự đồng thuận, nhất trí cao trong toàn xã hội, tiêu chí số 6 và 16 về văn hóađược hướng dẫn cụ thể và được các xã quan tâm, triển khai thực hiện có hiệu quả

Tỷ lệ người tập luyện thể thao thường xuyên toàn tỉnh đạt 29,7%, số hộ đạttiêu chuẩn GĐTT là 17,5%, có 100% trường học đạt tiêu chuẩn thể dục nội khoá,75% trường học đạt tiêu chuẩn thể dục ngoại khoá

Toàn tỉnh thực hiện 1500m2 pano, áp phích cụm cổ động, biển tường tuyêntruyền kết hợp Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” vàchương trình xây dựng NTM

+ Hoạt động trình diễn của đội Thông tin lưu động tỉnh kết hợp trưng bàytriển lãm ảnh về nông thôn mới trên địa bàn các xã điểm xây dựng nông thôn mớicủa các huyện, thành phố, thị xã, ước tính phục vụ 30.000 lượt người xem/năm.+ Thực hiện tổ chức liên hoan, hội thi, hội diễn văn nghệ về chủ đề xây dựngnông thôn mới và xây dựng gia đình, làng xã văn hóa bình quân 200 cuuộc/năm+ Công tác tuyên truyền phổ biến chủ trương, chính sách của Đảng và nhànươc và địa phương được thực hiện hiệu quả hằng năm

- Xây dựng, củng cố mô hình văn hóa, thể thao ngày càng nâng cao về chấtlượng và số lượng

- Thực hiện vận động toàn dân đoàn kết giúp nhau phát triển kinh tế, xóa đóigiảm nghèo, xây dựng nông thôn mới Mặt trận tổ quốc các cấp đã gắn liền vớithực hiện các nghị quyết với việc thực hiện các cuộc vận động, tạo nhiều phongtrào thi đua sôi nổi ở tất cả các khu dân cư về phát triển kinh tế, xóa đói giảmnghèo, phát huy nội lực để xây dựng cơ sở vật chất hạ tầng góp phần làm xuất hiệnngày càng nhiều mô hình liên kết hộ trong sản xuất, kinh doanh, dịch vụ có hiệuquả

+ Vận động toàn dân đoàn kết phát huy truyền thống “uống nước nhớ nguồn”

và tinh thần “tương thân tương ái”, thực hiện tốt chính sách đền ơn đáp nghĩa, nhânđạo từ thiện Trong 15 năm (1995-2010) toàn tỉnh đã huy động được 28,7 tỷ đồngQuỹ “Đền ơn đáp nghĩa” hỗ trợ làm 3.263 ngôi nhà và tặng 15.347 sổ tiết kiệm cho

đối tượng chính sách có hoàn cảnh khó khăn Với sự nỗ lực trên, Hà Tĩnh là mộttrong 8 tỉnh đầu tiên được công nhận thực hiện tốt 6 tiêu chuẩn về các chính sáchthương binh xã hội.

+ Vận động nhân dân đoàn kết phát huy dân chủ, giữ gìn kỷ cương, sống làmviệc theo pháp luật, hương ước, quy ước của khu dân cư, thực hiện tốt quy chế dânchủ cơ sở Mặt trận tổ quốc các cấp phối hợp với các ngành và các tổ chức thànhviên tổ chức cho nhân dân ở các khu dân cư học tập và quán triệt thực hiện Quychế dân chủ và Pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn; gắn 6 nội dungcuộc vận động với việc xây dựng hương ước, quy ước, thực hiện các quy định vềviệc cưới, việc tang và lễ hội theo Chỉ thị 27/CT-BCT của Bộ Chính, Chị thị20/CT-TU, Quyết định 31/2012/QĐ-UB Đến nay 100% khu dân cư có hương ước,quy ước được triển khai thực hiện, thành lập được 262 Ban Thanh tra nhân dân,

262 ban Giám sát đầu tư cộng đồng, từng bước thực hiện tốt chức năng giám sát cơsở

3 Kết quả 3 năm (2010-2012) thực hiện Đề án “Phát triển văn hóa nông thôn đến năm 2015, định hướng đến năm 2020”.

Về việc thực hiện tiêu chí phát triển văn hóa nông thôn mới cấp xã.

Qua 3 năm thực hiện, Đề án “Phát triển văn hóa nông thôn đến năm 2015,định hướng đến năm 2020” đã đạt được một số kết quả bước đầu, cụ thể: 30%người dân nông thôn tham gia thường xuyên vào các hoạt động văn hóa, thể thao,trong đó 20% dân số nông thôn luyện tập thể dục, thể thao thường xuyên; 10% nhàvăn hóa và khu thể thao xã và 10% nhà văn hóa, khu thể thao thôn đạt chuẩn đạtchuẩn theo quy định của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch; 70% gia đình giữ vững

và phát huy danh hiệu “Gia đình văn hóa”, trong đó 05% gia đình văn hóa ở nôngthôn làm giàu từ sản xuất nông nghiệp hàng hóa; 40% làng giữ vững và phát huydanh hiệu “Làng văn hóa”; 100% nông dân được phổ biến pháp luật và các quyđịnh về văn hóa; 100% cán bộ văn hóa, thể thao ở nông thôn được đào tạo, bồidưỡng, tập huấn về nghiệp vụ

Việc triển khai thực hiện Đề án cũng đã góp phần tạo môi trường cảnh quankhá sạch đẹp; đời sống văn hóa tinh thần lành mạnh, phong phú; đại bộ phận nôngdân chấp hành tốt chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước; cótinh thần đoàn kết tương trợ, giúp đỡ lẫn nhau trong cộng đồng; người dân nôngthôn hoạt động và hưởng thụ các hoạt động văn hóa, thể thao đạt chỉ tiêu đề ra;thực hiện tốt quy ước, hương ước; thực hiện khá tốt nếp sống văn minh trong việccưới, việc tang và lễ hội

Trong quá trình triển khai thực hiện Đề án đã xuất hiện những điển hình tiêntiến, các cách làm sáng tạo như thôn 10 Hương Long, Hương Khê, thôn Yên Bình,Thạch Bằng (Lộc Hà), thôn Lạc Đạo, Thạch Trị (Thạch Hà), xã Thạch Châu (LộcHà) Ở các huyện Kỳ Anh, Cẩm Xuyên, Can Lộc, Thạch Hà, Nghi Xuân, thànhphố Hà Tĩnh, trên 70% khu dân cư có phong trào văn hóa văn nghệ, thể dục thểthao phát triển Các giá trị văn hóa truyền thống của tỉnh nhà được phát huy như catrù, chèo Kiều ở Nghi Xuân, hát sắc bùa ở Kỳ Anh, ví Phường Vải ở Đức Thọ,

Hồng Lĩnh, ví Giặm ở Thạch Hà, lễ hội Cầu Ngư ở Cẩm Xuyên, các lễ hội truyềnthống như đua thuyền, cờ tướng, hội làng…tiếp tục được khơi dậy Đây là nhữnghoạt động văn hóa lành mạnh, bổ ích vừa rèn luyện sức khỏe, vừa thắt chặt tìnhlàng nghĩa xóm, đẩy lùi các tệ nạn xã hội

Hoàn thiện hệ thống thiết chế và hoạt động văn hóa, thể thao ở nông thôn.

Đến thời điểm hiện nay, hầu hết hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao xã vàthôn của tất cả các địa phương ở Hà Tĩnh vẫn chưa đạt chuẩn, đang trong giai đoạntriển khai nâng cấp hoặc xây dựng mới Một số nhà văn hóa đa chức năng của xãđược nâng cấp từ nhà văn hóa, hay hội trường xã trước đây, số còn lại được xâydựng mới Hệ thống nhà văn hóa thôn cũng được các địa phương quan tâm xâydựng mới hoặc nâng cấp Do kinh phí đầu tư các công trình này khá lớn, đặc biệt lànhà văn hóa đa chức năng của xã nên nhiều địa phương hiện nay đang trình tỉnhxin phương án đấu giá đất và kêu gọi nhân dân đóng góp để có nguồn vốn xâydựng Nhìn chung theo quy hoạch mới quỹ đất dành cho các công trình đảm bảo sovới yêu cầu đặt ra, thiết kế đạt chuẩn theo các tiêu chí của Bộ Văn hóa, Thể thao và

Du lịch

Về trang thiết bị các nhà văn hóa thôn, đến thời điểm này trang thiết bị cácnhà văn hóa thôn của các xã còn thiếu khá nhiều Một số địa phương do được trangcấp hoặc mua sắm lâu năm hiện nay đã hư hỏng

Chương trình Mục tiêu quốc gia về văn hóa đầu tư cho các xã miền núi vàkhó khăn trong 03 năm (2010-1012) như sau:

Năm 2010: 11.675 triệu đồng, trong đó nguồn từ Chương trình mục tiêu quốc

gia về văn hóa để đầu tư hỗ trợ xây dựng nhà văn hóa xã: 100 triệu đồng; đầu tưtrang thiết bị cho các nhà văn hóa: 775 triệu đồng

Năm 2011: 12.556 triệu đồng, trong đó nguồn Chương trình mục tiêu quốc

gia về văn hóa đầu tư hỗ trợ xây dựng nhà văn hóa xã: 400 triệu đồng; đầu tư trangthiết bị cho các nhà văn hóa: 1.205 triệu đồng

Năm 2012: 18.748 triệu đồng, trong đó nguồn Chương trình mục tiêu Quốc

gia về văn hóa đầu tư hỗ trợ xây dựng nhà văn hóa xã: 300 triệu đồng; đầu tư trangthiết bị cho các nhà văn hóa: 920 triệu đồng

Mặc dù đến nay chưa hoàn thiện về cơ sở vật chất theo chuẩn nông thôn mới,nhưng hệ thống nhà văn hóa thôn đã góp phần thúc đẩy phong trào xây dựng đờisống văn hóa ở địa phương, các hoạt động diễn ra tại đây thu hút người dân đếntham gia và hưởng thụ

Về hệ thống thiết chế thể thao: Nhìn chung tất cả các xã đều có sân bóng đá,sân bóng chuyền, các nhà văn hóa thôn đều có sân bóng chuyền, sân bóng đa mini,sân tập thể thao đơn giản Tuy nhiên, số sân bóng đá, bóng chuyền đạt chuẩn còn

ít Đối với những địa phương đang quy hoạch xây mới nhà văn hóa thôn thì đều cóquy hoạch diện tích đất để xây dựng các sân thể thao gắn với các công trình phụtrợ đạt chuẩn Chất lượng hoạt động khá tốt, hầu hết các sân thể thao những nămqua thường xuyên thu hút nhân dân tham gia tập luyện

4 Một số tồn tại, hạn chế.

- Sự nhận thức, đồng thuận của quần chúng nhân dân ở một số địa phươngthực hiện quy trình và tiêu chí xây dựng các danh hiệu văn hóa có chiều hướnggiảm dần do sự phân cấp công nhận và cấp giấy chứng nhận

- Một số cấp ủy đảng, chính quyền cơ sở thiếu sự quan tâm, chỉ đạo thực hiệnquy trình xây dựng, công nhận cũng như giữ vững các tiêu chí đối với các danhhiệu trước, trong và sau khi đã được công nhận

- Sự điều chỉnh, bổ sung, sửa đổi quy chế của Bộ VH,TT&DL cũng như chỉđạo tổ chức rà soát, kiểm tra tình hình thực hiện của Ban chỉ đạo Trung ương chưatạo động lực phát triển phong trào sâu rộng và bền vững

- Ảnh hưởng tích cực của Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nôngthôn mới liên quan đến các tiêu chí công nhận, sự điều chỉnh địa giới hành chính,nhập thôn, xóm cũng tác động đến sự ổn định, giữ vững tiêu chí, danh hiệu của cácđịa phương trong quá trình chuyển đổi, hợp thức và công nhận danh hiệu văn hóahàng năm

- Cơ chế, chính sách, kinh phí hoạt động cho ban chỉ đạo phong trào các cấpkhó khăn, không đảm bảo các hoạt động nhất là công tác triển khai tổ chức thựchiện kiểm tra, phúc tra, in ấn tài liệu văn bản cũng như khen thưởng hàng năm

- Ban chỉ đạo các cấp kiêm nhiệm, khi có biến động chưa kịp thời kiện toàn,

bổ sung, chế độ hội họp định kỳ không đúng quy định

- Sự phối kết hợp giữa ban chỉ đạo các cấp với các cơ quan, ban ngành, đoànthể chưa được đồng bộ thường xuyên và gắn kết

- Kết quả đạt được của các tiêu chí công nhận danh hiệu văn hóa chưa thực sựbền vững, số lượng không phản ánh thực tế kết quả đạt được Một số địa phương

sơ sài trong việc thực hiện quy trình, thủ tục, hồ sơ bình xét công nhận danh hiệuvăn hóa nhất là danh hiệu Gia đình văn hóa

- Bạo lực gia đình giảm không đáng kể, trong khi đó hình thức bạo lực ngàycàng nghiêm trọng hơn

- Tỷ lệ hộ nghèo còn cao (năm 2011 là 23,91%), nhà cửa tuy được cải thiện,nâng cấp nhưng chất lượng chưa thật tốt Việc thực hiện nếp sống văn minh ở một

số nơi chưa tốt, một bộ phận cán bộ, công chức, viên chức chưa làm gương Việcchấp hành kỷ cương phép nước có lúc, có nơi chưa nghiêm Mặt trận các cấp thammưu thực hiện nhiệm vụ tham gia xây dựng Đảng và chính quyền có lúc chưa cụthể và kịp thời Mối quan hệ giữa Mặt trận với cấp ủy, chính quyền và nhân dânmột số nơi có lúc chưa thực sự gắn bó

IV NỘI DUNG, GIẢI PHÁP XÂY DỰNG VĂN HÓA NÔNG THÔN LÀNH MẠNH TIẾN TỚI HOÀN THIỆN NHÓM TIÊU CHÍ QUỐC GIA VỀ VĂN HÓA TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở HÀ TĨNH.

1 Nội dung cơ bản để xây dựng văn hóa nông thôn mới Hà Tĩnh

Một môi trường văn hóa nông thôn lành mạnh phải đảm bảo đạt các tiêu chí

về cơ sở vật chất văn hóa và nhóm tiêu chí văn hóa xã hội-môi trường trong bộ tiêuchí quốc gia về xây dựng nông thôn mới, cụ thể:

- Nhà văn hoá và khu thể thao xã đạt chuẩn của Bộ VH-TT-DL;

- Tỷ lệ 100% thôn có nhà văn hoá và khu thể thao thôn đạt quy định của BộVH-TT-DL;

- Xã có từ 70% số thôn, bản trở lên đạt tiêu chuẩn làng văn hoá theo quy địnhcủa Bộ VH-TT-DL;

- Đạt phổ cập giáo dục trung học;

- Tỷ lệ 85% học sinh tốt nghiệp THCS được tiếp tục học trung học (phổthông, bổ túc, học nghề);

- Tỷ lệ 35% lao động qua đào tạo;

- Tỷ lệ 30% người dân tham gia các hình thức bảo hiểm y tế;

- Y tế xã đạt chuẩn quốc gia;

- Tỷ lệ 85% hộ được sử dụng nước sạch hợp vệ sinh theo quy chuẩn Quốcgia;

- Các cơ sở sản xuất kinh doanh đạt tiêu chuẩn về môi trường

Để xây dựng một môi trường văn hóa tốt và từng bước hoàn thành các tiêuchí trên đúng thời hạn cần phải thực hiện các nội dung sau:

a) Tiếp tục thực hiện Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” theo Quyết định số 1610/QĐ-TTg ngày 16/9/2011 phê duyệt Chương trình thực hiện phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” giai đoạn

2011 - 2015, định hướng đến năm 2020

Về bản chất của Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”

là giữ gìn và phát huy các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, xây dựng nếpsống văn minh, kỷ cương xã hội, sống và làm việc theo pháp luật; xây dựng môitrường văn hóa sạch - đẹp - an toàn, xây dựng các thiết chế văn hóa, thể thao vànâng cao chất lượng các hoạt động văn hóa, thể thao cơ sở; làm cho phong trào lantỏa, thấm sâu vào từng gia đình và toàn xã hội, tạo sự chuyển biến trong nhận thức

và hành động, hướng tới một xã hội thực sự văn minh

Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” là một sự vậnđộng lớn, liên quan đến nhiều vấn đề về kinh tế, xã hội, quốc phòng, anninh Trong đó, xây dựng thật tốt nếp sống văn hóa trong toàn xã hội là mục đíchlớn nhất của phong trào Để đạt được mục tiêu này cần có sự vào cuộc của cả hệthống chính trị; sự phối hợp thường xuyên và chặt chẽ của các cấp, các ngành; sựcủng hộ, tham gia nhiệt tình của các tầng lớp nhân dân

Nhiệm vụ chủ yếu của Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống vănhóa” bao gồm những nội dung sau:

Một là: Phát triển Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn

hóa” trên diện rộng tiến tới sự đồng đều

Mở rộng triển khai thực hiện phong trào ở tất cả các đơn vị cơ sở về xâydựng đời sống văn hóa Tập trung triển khai thực hiện phong trào ở những địa bàncòn khó khăn, vùng núi, đồng bào dân tộc, các khu công công nghiệp, khu chếxuất, góp phần khắc phục sự chênh lệch về đời sống văn hóa của nhân dân giữa cácvùng trong tỉnh

Triển khai thực hiện đồng đều các nội dung chủ yếu và các phong trào cụ thểtrong Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” phù hợp với đặcđiểm, tình hình của từng vùng Trọng tâm là thực hiện phong trào xây dựng giađình văn hóa; thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang và lễ hội;phòng, chống bạo lực gia đình; xây dựng môi trường cảnh quan sạch đẹp; xâydựng thiết chế văn hóa cơ sở và phong trào văn hóa, văn nghệ, thể thao quầnchúng

Hai là Xây dựng “Người tốt, việc tốt”

Phát triển phong trào xây dựng “Người tốt, việc tốt” sát hợp với tính chất, đặcđiểm và yêu cầu xây dựng con người của từng lĩnh vực hoạt động Gắn thực hiệnphong trào xây dựng “Người tốt, việc tốt” với thực hiện cuộc vận động “Học tập vàlàm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”

Bình chọn và biểu dương “Người tốt, việc tốt” trên lĩnh vực xây dựng đời sốngvăn hóa, có: Tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, nếp sống lành mạnh; ý chí vươnlên thoát nghèo và làm giàu chính đáng; tinh thần gương mẫu thực hiện và tích cựcvận động mọi người thực hiện Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sốngvăn hóa”; đóng góp thiết thực xây dựng cơ sở vật chất và giúp đõ mọi người ởcộng đồng

Ba là: Nâng cao chất lượng phong trào xây dựng gia đình văn hóa

Chỉ thị 49-CT/TW ngày 21/02/2005 của Ban Bí thư Trung ương Đảng (khoáXI) khẳng định “Gia đình là tế bào của xã hội, nơi duy trì nòi giống, là môi trườngquan trọng hình thành, nuôi dưỡng và giáo dục nhân cách con người, bảo tồn vàphát huy văn hoá truyền thống tốt đẹp, chống lại các tệ nạn xã hội, tạo nguồn nhânlực phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” Tế bào ấy có lành mạnh thì

xã hội mới phát triển tốt đẹp Do đó xây dựng Gia đình văn hóa có ý nghĩa rất quantrọng trong chiến lược xây dựng con người, xây dựng xã hội văn minh hiện đại,giàu bản sắc văn hóa dân tộc Khi mặt trái của cơ chế thị trường cùng những ảnhhưởng tiêu cực từ bên ngoài tràn vào tác động đến con người, việc xây dựng giađình văn hóa bền vững, hạnh phúc càng trở nên cần thiết Vì vậy, cần phải nângcao ý thức tự giác, tự nguyện của người dân thực hiện phong trào xây dựng giađình văn hóa Tổ chức tốt việc bình bầu gia đình văn hóa công khai, dân chủ từkhu dân cư Công nhận và biểu dương gia đình văn hóa thiết thực, hiệu quả; Củng

cố bền vững kết quả thực hiện các tiêu chuẩn công nhận gia đình văn hóa, tạochuyển biến mạnh mẽ về giáo dục nhân cách các thành viên trong gia đình; phòng

chống các tệ nạn xã hội; phòng chống bạo lực gia đình và xây dựng gia đình vănhóa nông thôn mới.

Bốn là: Nâng cao chất lượng phong trào xây dựng làng văn hóa, tổ dân phố

văn hóa

Nâng cao tính tự quản và ý thức trách nhiệm cộng đồng trong việc giữ vữngdanh hiệu “Làng văn hóa”, “Tổ dân phố văn hóa” Huy động mạnh mẽ nội lực củangười dân xây dựng cơ sở vật chất hạ tầng văn hóa - xã hội nông thôn mới Pháthuy tác động hiệu quả thực hiện các tiêu chuẩn công nhận làng văn hóa, tổ dân phốvăn hóa vào xây dựng các cộng đồng dân cư ổn định và phát triển kinh tế; trởthành địa bàn vững chắc và trọng yếu thực hiện kỷ cương, pháp luật; bảo tồn cácgiá trị văn hóa dân tộc và nâng cao đời sống văn hóa, tinh thần cho nhân dân

Năm là: Xây dựng công nhận đơn vị, doanh nghiệp ở nông thôn đạt chuẩn

văn hóa

Cụ thể các nội dung, tiêu chí phù hợp với từng lĩnh vực hoạt động xây dựng

và công nhận đơn vị đạt chuẩn văn hóa theo 4 tiêu chuẩn sau:

- Hoàn thành tốt nhiệm vụ

- Gương mẫu chấp hành pháp luật

- Xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh

- Phát triển phong trào văn hóa, thể thao

Sáu là: Xây dựng xã đạt chuẩn văn hóa nông thôn mới

Đẩy mạnh các hoạt động tuyên truyền vận động nhân dân phát huy ý chí, nộilực cộng đồng, thực hiện Quyết định số 491/QĐ-TTg, ngày 16 tháng 4 năm 2009của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về xây dựng nôngthôn mới; Quyết định số 22/QĐ-TTg, ngày 05 tháng 01 năm 2010 của Thủ tướngChính phủ phê duyệt Đề án “Phát triển văn hóa nông thôn đến năm 2015, địnhhướng đến năm 2010”

Bảy là: Xây dựng nếp sống văn hóa, môi trường văn hóa

Tạo chuyển biến mạnh mẽ trong cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức, sỹquan và chiến sỹ lực lượng vũ trang trong các gia đình văn hóa, làng văn hóa, tổdân phố văn hóa, đơn vị đạt chuẩn văn hóa thực hiện tốt pháp luật và các quy địnhcủa địa phương về nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang và lễ hội, tạo cơ

sở để đẩy mạnh thực hiện cuộc vận động xây dựng nếp sống văn minh trong toàn

xã hội Xây dựng môi trường văn hóa ở các địa bàn khu dân cư, các đơn vị hài hòa,tương thân tương ái; dân chủ, đồng thuận; kỷ cương; trật tự an ninh, an toàn xãhội; tiến bộ, văn minh; bảo tồn các giá trị văn hóa dân tộc; đấu tranh phòng chốngcác tệ nạn xã hội, lưu hành văn hóa phẩm có nội dung đồi trụy và bài trừ hủ tục lạchậu, mê tín dị đoan; môi trường xanh - sạch - đẹp; bảo vệ, trùng tu, tôn tạo các ditích lịch sử - văn hóa, các lễ hội ở nông thôn, xây dựng cảnh quan thiên nhiên; giữ gìn

vệ sinh nơi ở, nơi công cộng

Tám là: Xây dựng thiết chế văn hóa cơ sở; phát triển phong trào văn hóa, thể

thao quần chúng

Hoàn thiện Trung tâm văn hóa, thể thao xã đạt chuẩn theo quy định của BộVăn hóa, Thể thao và Du lịch Đẩy mạnh xã hội hóa, xây dựng và phát triển đồng bộnhà văn hóa, khu thể thao ở thôn, làng, ấp, bản, buôn, tổ dân phố… tạo điều kiện đểcác tầng lớp nhân dân ở cơ sở tham gia các hoạt động văn hóa, thể thao Quy hoạch

và từng bước xây dựng nhà văn hóa, sân thể thao ở các khu công nghiệp, khu chếxuất, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt của công nhân hoạt động Phát triển rộng khắpphong trào văn hóa, văn nghệ quần chúng; các loại hình câu lạc bộ và cuộc vậnđộng “Toàn dân rèn luyện thân thể theo gương Bác Hồ vĩ đại” ở cơ sở

Chín là: Thực hiện các quy chế:

- Quy chế công nhận Danh hiệu “Gia đình văn hóa”; “Thôn văn hóa”,

“Làng văn hóa”, “Bản văn hóa”, “Tổ dân phố văn hóa” và tương đương, ban hành kèm theo Quyết định số 32/QĐ-UBND ngày 06 tháng 7 năm 2012 của UBND tỉnh Hà Tĩnh.

- Quy chế công nhận danh hiệu “Cơ quan đạt chuẩn văn hóa”, “Đơn vị đạt chuẩn văn hóa”, “Doanh nghiệp đạt chuẩn văn hóa”, ban hành kèm theo Quyết định số 33/QĐ-UBND ngày 06 tháng 7 năm 2012 của UBND tỉnh Hà Tĩnh.

- Quy chế Quy định chi tiết về tiêu chuẩn, trình tự, thủ tục xét và công nhận danh hiệu “Xã đạt chuẩn văn hóa nông thôn mới”, ban hành kèm theo Quyết định số 34/QĐ-UBND ngày 06 tháng 7 năm 2012 của UBND tỉnh Hà Tĩnh.

b) Tiếp tục thực hiện Đề án “Phát triển văn hóa nông thôn đến năm 2015,định hướng đến năm 2020

- Thực hiện tiêu chí phát triển văn hóa nông thôn mới cấp xã

+ Nhà văn hóa và khu thể thao xã đạt chuẩn theo quy định của Bộ Văn hóa,Thể thao và Du lịch

+ Có từ 70% số thôn, bản trở lên đạt tiêu chuẩn làng văn hóa theo quy địnhcủa Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch

+ 100% thôn có nhà văn hóa và khu thể thao đạt quy định của Bộ Văn hóa,Thể thao và Du lịch

+ Môi trường đạt chuẩn theo quy định của Bộ Tài nguyên và Môi trường.+ Thực hiện tốt quy chế dân chủ ở cơ sở, giữ vững an ninh trật tự, an toàn xãhội; xã đạt danh hiệu lành mạnh không có tệ nạn xã hội

+ Bảo vệ tốt di tích lịch sử, văn hóa, cảnh quan thiên nhiên và các di sản vănhóa dân tộc