Vị trí, vai trò của Nhà nước pháp quyền trong hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa.

Tư tưởng triết học về nhà nước pháp quyền...5 PHẦN II: THỰC TRẠNG XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM HIỆN NAY...7 2.1 Tiền đề xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ

M C L C Ụ Ụ

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Nội dung nghiên cứu 2

4 Phương pháp nghiên cứu 2

5 Bố cục bài tiểu luận 2

NỘI DUNG 4

PHẦN I: LÝ LUẬN CHUNG VỀ NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA 4

I KHÁI QUÁT VỀ NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN 4

1 Khái niệm 4

2 Đặc trưng cơ bản của nhà nước pháp quyền 4

3 Tư tưởng triết học về nhà nước pháp quyền 5

PHẦN II: THỰC TRẠNG XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM HIỆN NAY 7

2.1 Tiền đề xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa 7

2.2 Thực trạng xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay 8

PHẦN III: GIẢI PHÁP NHẰM XÂY DỰNG VÀ HOÀN THIỆN NHÀ NƯƠC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY 11

3.1 Mở rộng dân chủ xã hội chủ nghĩa, phát huy quyền làm chủ của nhân dân trong xây dựng và quản lý nhà nước 11

3.2 Nâng cao chất lượng hoạt động và kiện toàn tổ chức quốc hội 13

3.3 Tiếp tục cải chính nền hành chính của nhà nước 14

3.4 Đổi mới tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương 16

3.4 1 Kiện toàn chính quyền cơ sở 16

3.4.2 Đổi mới tổ chức, hoạt động của Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân các cấp 16

3.4.3 Xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức Xây dựng đội ngũ cán bộ, công

chức có phẩm chất và năng lực 17

3.4.4 Đẩy mạnh cải cách tư pháp 17

3.4.5 Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước 19

KẾT LUẬN 21

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 22

1 Tính cấp thiết

Xây dựng nhà nước pháp quyền đang trở thành một xu thế khách quan tấtyếu đối với các quốc gia dân chủ trong thế giới hiện đại Việt Nam cũng khôngnằm ngoài quỹ đạo chung đó Tuy nhiên, xét về cả phương diện lý luận lẫn thựctiễn xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay vẫncòn rất nhiều vấn đề cần nghiên cứu và giải quyết Yêu cầu xây dựng nhà nướcpháp quyền lần đầu tiên được Đảng ta chính thức đưa vào văn kiện Đại hội VIIcủa Đảng, trong đó nêu rõ: “Quốc hội cần hướng vào việc thực hiện hai yêu cầu

cơ bản: Một là, xây dựng Nhà nước pháp quyền, Nhà nước có năng lực định ramột hệ thống luật pháp đồng bộ đáp ứng được yêu cầu mới của sự phát triểnkinh tế - xã hội và quản lý mọi mặt xã hội văn minh, tiến bộ; hệ thống pháp luật

đó là cơ sở bảo đảm cho đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhànước được thực thi có hiệu quả, là một nhân tố trọng yếu làm cho các quan hệ xãhội của chúng ta trở nên lành mạnh hơn Hai là, bảo đảm quyền lực và hiệu lựctrên thực tế của Quốc hội, do Hiến pháp quy địnhquan điểm của Đảng Cộng sảnViệt Nam về nhà nước pháp quyền đã có bước phát triển

Sau khi tìm được con đường cứu nước, Người đã tổ chức, lănh đạo nhândân ta giành lấy tự do độc lập cho Tổ quốc Ngay từ trước Cách mạng thángTám 1945, sau khi Nhật đảo chính Pháp, Hồ Chí Minh đã chủ trương “thành lậpchính quyền cách mạng” ở các căn cứ địa, các khu giải phóng lúc bấy giờ Đếnđầu tháng Tám 1945, mặc dù tình hình lúc đó hết sức khó khăn, Người đã kiênquyết triệu tập Đại hội quốc dân ở Tân Trào, cử ra Uỷ ban dân tộc giải phóngViệt Nam - một tổ chức tiền chính phủ ra đời đảm bảo tính hợp pháp của chínhquyền mới Trong phiên họp đầu tiên của Chính phủ, Hồ Chí Minh đề ra 6nhiệm vụ cấp bách, trong đó nhiệm vụ thứ 3 là: “Phải có một hiến pháp dânchủ” và đề nghị sớm tổ chức tổng tuyển cử với chế độ phổ thông đầu phiếu Đó

là việc tiếp tục xây dựng một Nhà nước pháp quyền, một Nhà nước dân chủ, hợp

pháp, một Nhà nước thực sự đại diện cho nhân dân, do toàn dân bầu cử ra vàquản lý xă hội bằng pháp luật

Hiểu được tầm quan trọng của xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ

nghĩa em xin chọn đề tài: “ Vị trí, vai trò của Nhà nước pháp quyền trong hệ

thống chính trị xã hội chủ nghĩa Phương hướng xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam hiện nay” Trong bài viết này em sẽ

đề cập chủ yếu những vấn đề lý luận chung và thực trạng xây dựng và hoànthiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam, từ những bất cập đưa

ra một số giải pháp nhằm góp phần hoàn thiện hơn

3 Nội dung nghiên cứu

Những vấn đề lý luận chung về nhà nước và nhà nước pháp quyền xã hội chủnghĩa;

Vấn đề xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam;

Giải pháp nhằm xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hội chủnghĩa ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

4 Phương pháp nghiên cứu

Trong bài tiểu luận này đã sử dụng một số phương pháp lý thuyết hệ thốngduy vật lịch sử, phân tích tài liệu, thống kê, …

5 Bố cục bài tiểu luận

Bài tiểu luận ngoài phần mở đầu, kết luận thì nội dung chính gồm 3 phần:Phần 1: Lý luận chung về nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa

Phần 2: Thực trạng xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở ViệtNam;

Phần 3: Giải pháp nhằm xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hộichủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

NỘI DUNG PHẦN I: LÝ LUẬN CHUNG VỀ NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI

CHỦ NGHĨA

I KHÁI QUÁT VỀ NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN

1 Khái niệm

Trên cơ sở nghiên cứu lịch sử tư tưởng về nhà nước pháp quyền và thực tiễn

tổ chức nhà nước pháp quyền tư sản ở các nước phương Tây, có thể nhận địnhnhư sau: “ Nhà nước pháp quyền là một hình thức tổ chức nhà nước đặc biệt mà

ở đó có sự ngự trị cao nhất của pháp luật, với nội dung thực hiện quyền lực củanhân dân”

Nhà nước pháp quyền là một hiện tượng chính trị - pháp lý phức tạp đượchiểu và nhìn nhận ở nhiều góc độ khác nhau, song chúng ta có thể hiểu nhànước pháp quyền theo cách đơn giản, đó là một nhà nước quản lý kinh tế - xãhội bằng pháp luật và nhà nước hoạt động theo pháp luật.

Nhà nước pháp quyền là nhà nước phục tùng pháp luật mà chủ thể phục tùngpháp luật trước hết là cơ quan nhà nước và công chức nhà nước

2 Đặc trưng cơ bản của nhà nước pháp quyền

Thứ nhất, nhà nước pháp quyền có sự ngự trị cao nhất của pháp luật:

Luật pháp là tiêu chuẩn cao nhất, là căn cứ cơ bản nhất, là công cụ quản lýchủ yếu để quản lý mọi hoạt động của xã hội và công dân;

Quyền lực của pháp luật vượt trên quyền lực của mọi tổ chức chính trị xã hộihay của mọi cá nhân

Đây có thể nói là đặc điểm tiêu biểu nhất về phương diện pháp lý để xác địnhmột nhà nước nào đó có phải là nhà nước pháp quyền hay không là nhà nướcpháp quyền ở trình độ nào

Thứ hai, quyền lực nhà nước phải thể hiện ý chí và lợi ích của đại đa sốnhân dân:

Thực hiện chế độ dân chủ trong công việc thiết lập quyền lực Mỗi cá nhânđều là công dân tự do, có quyền lợi và nghĩa vụ theo quy định của pháp luật,được quyền làm bất cứ điều gì mà pháp luật không cấm Pháp luật chỉ nghiêmcấm những hành vi xâm hại đến lợi ích cá nhân hay tổ chức xã hội

Thứ ba, nhà nước pháp quyền có sự bảo đảm thực tế mối quan hệ hữu cơ vềquyền và trách nhiệm giữa nhà nước và công dân:

Quyền công dân thuộc về trách nhiệm của nhà nước và ngược lại, quyền củanhà nước thuộc về trách nhiệm của công dân Nhà nước phải chịu trách nhiệmtrước mọi công dân về những hành vi phạm pháp luật của mình, làm hại đến lợiích công dân, của tổ chức trong xã hội Ngược lại công dân và các tổ chức trong

xã hội phải thực hiện các nghĩa vụ và chịu trách nhiệm về những hành vi củamình theo quy định của pháp luật

3 Tư tưởng triết học về nhà nước pháp quyền

Nhà triết học Hà Lan – Xpinoda là người sáng lập ra lý thuyết về “ phápquyền tự nhiên” Cho rằng: Nhà nước pháp quyền là kết quả của những sự thỏathuận giữa con người với nhau phù hợp với quyền tự nhiên vốn có của mình vàphù hợp với quy luật tự nhiên Theo lý thuyết này, một khi pháp luật phù hợpvới quy luật tự nhiên thì cũng có nghĩa nó phù hợp với bản tính tự nhiên của conngười Theo ông cần phải hạn chế quyền lực của nhà nước bằng những đòi hỏi

tự do của con người và cần phải có sự phân biệt rõ ràng giữa pháp luật và đạođức trong quản lý

Nhà triết học người Anh – Loocsco cho rằng “ Luật tự nhiên bắt nguồn từ sựliên kết của con người thành cộng đồng theo một quy luật tự nhiên khách quan.Trong sự liên kết đó, con người thỏa thuận với nhau để lập nên nhà nước như làmột lực lượng thể hiện ý chí chung Cũng vì thế mà nhà nước trở thành cơ quanquyền lực chung của xã hội mà mỗi công dân phải tuân theo quyền lực của nó.Ông cũng là một trong những nhà tư tưởng triết học đặt nền móng lý luận cho sư

ra đời của lý thuyết tam quyền phân lập tư sản

Theo Cantơ thì con người là chủ thể của quyền lực: Quyền lực nhà nướcđược tạo nên bởi bản tính tuyệt đối của con người, nên nhà nước phục tùng theopháp luật tức là phục tùng bản tính tuyệt đối của con người, và mỗi con ngườiphải phục tùng mệnh lệnh tuyệt đối

Còn theo Hêghen thì nhà nước và pháp quyền là sự thể hiện ý niệm tuyệt đối

và ý chí tự do Theo ông, pháp luật trong nhà nước pháp quyền chính là hiệnthực của tự do và tồn tại thực tế của ý chí tự do

PHẦN II: THỰC TRẠNG XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ

HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM HIỆN NAY

2.1 Tiền đề xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa

Hiện nay, Việt Nam đã có đủ các tiền đề về kinh tế, chính trị, xã hội để từngbước xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Nhà nước pháp quyềnViệt Nam của dân, do dân, vì dân, có sắc thái riêng, phù hợp với điều kiện kinh

tế, chính trị, xã hội, truyền thống, văn hóa của Việt Nam Cần nhận thức rằngviệc xây dựng nhà nước pháp quyền ở Việt Nam là quá trình lâu dài, phải đượctiến hành từng bước, chia thành nhiều giai đoạn, đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng.Mỗi giai đoạn tương ứng với một mức độ phát triển của xã hội và của nhà nước.Xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân dưới

sự lãnh đạo của Đảng cần quán triệt những vấn đề có tính nguyên tắc sau:

Xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân làcách thức cơ bản để phát huy dân chủ và quyền làm chủ của nhân dân

Hiến pháp và pháp luật nước ta ghi nhận quyền của công dân tham gia quản

lý nhà nước, quản lý xã hội, tham gia cuộc thảo luận các vấn đề chung của địaphương, kiến nghị, đề đạt nguyện vọng, yêu cầu của mình với các cơ quan nhànước

Một trong những điểm cơ bản của việc xây dựng Nhà nước pháp quyền củadân, do dân, vì dân là quyền lực nhà nước thống nhất trên cơ sở phân công, phốihợp trong việc thực hiện quyền lập pháp, quyền hành pháp, quyền tư pháp.

Có sự phân công, phân cấp giữa trung ương và địa phương

Đề cao pháp luật, tăng cường pháp chế phải đi liền với việc đưa pháp luậtvào đời sống

Kiểm tra, giám sát đầy đủ và hữu hiệu

2.2 Thực trạng xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay

Trong những năm gần đây, việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủnghĩa có những mặt tích cực như:

Thứ nhất, phát huy dân chủ đảm bảo quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân, cụthể:

Quyền lực nhà nước đã được xác lập, thực hiện trên cơ sở ý chí của nhândân và chịu sự giám sát của nhân dân Nhà nước tôn trọng những quyết định củanhân dân, sự lựa chọn chính trị của nhân dân trong các cuộc bầu cử đại biểuQuốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp, tiếp thu ý kiến của nhân dântrong các đợt lấy ý kiến của nhân dân đóng góp vào xây dựng Hiến pháp, phápluật

Các cơ quan nhà nước đã xây dựng nhiều cơ chế cụ thể để nhân dân thựchiện trên thực tế quyền giám sát của mình đối với hoạt động của cơ quan, cán

bộ, công chức nhà nước Quy chế giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổquốc - tổ chức chính trị - xã hội rộng rãi của nhân dân, đã được ban hành vàđang triển khai thực hiện

Các hình thức dân chủ trực tiếp, quyền làm chủ thông qua các cơ quan đạidiện cũng được thực hiện một cách thực chất và hiệu quả hơn Quốc hội, Hộiđồng nhân dân thực quyền hơn, ngày càng thể hiện là cơ quan đại diện cho ý chí

và nguyện vọng của nhân dân, thực hiện quyết định các vấn đề quan trọng củađất nước, địa phương và giám sát hoạt động của các cơ quan nhà nước khác

Cùng với việc mở rộng dân chủ, Nhà nước ta đã kiên quyết đấu tranhchống lại tình trạng dân chủ cực đoan, vô chính phủ, lợi dụng dân chủ để kíchđộng, gây rối, bảo đảm ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội; phê phán vànghiêm trị những hành vi vi phạm quyền làm chủ của nhân dân, những hành vilợi dụng dân chủ làm tổn hại đến lợi ích quốc gia, dân tộc, gây mất an ninh, trật

tự, an toàn xã hội

Thứ hai, về xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật:

Hệ thống pháp luật được hoàn thiện cả về nội dung và hình thức, cả về sốlượng và chất lượng văn bản quy phạm pháp luật

Việc ban hành và thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật đã góp phầntác động tích cực đến sự phát triển mọi mặt của đời sống kinh tế - xã hội của đấtnước, phục vụ kịp thời yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủnghĩa, bảo đảm quyền con người, quyền tự do, dân chủ của công dân, xây dựng

và hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, phục vụ cóhiệu quả công cuộc đổi mới của đất nước

Thứ ba, về tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước:

Các quy định của Hiến pháp và pháp luật về tổ chức bộ máy nhà nước đã cónhững điều chỉnh để làm rõ hơn, minh bạch hơn chức năng, nhiệm vụ, quyềnhạn của từng cơ quan

Quốc hội được xác định là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân, cơ quanquyền lực nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam,thực hiện quyền lập hiến, lập pháp, quyết định các vấn đề quan trọng của đấtnước và giám sát tối cao đối với hoạt động của Nhà nước

Chính phủ không chỉ là cơ quan hành chính nhà nước cao nhất, cơ quanchấp hành của Quốc hội mà còn là cơ quan thực hiện quyền hành pháp

Tòa án nhân dân là cơ quan xét xử của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa ViệtNam, thực hiện quyền tư pháp Viện kiểm sát nhân dân thực hành quyền công tố

và kiểm sát hoạt động tư pháp

Thứ tư, về sự lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước pháp quyền xã hội chủnghĩa: Vai trò lãnh đạo của của Đảng đối với nhà nước là vấn đề rất cơ bảnbảo đảm chính quyền của nhân dân Trong những năm đổi mới vừa qua, Đảng

đã đề ra những quan điểm, phương hướng, nội dung cơ bản nhằm xây dựng,hoàn thiện tổ chức bộ máy nhà nước đáp ứng yêu cầu của Nhà nước phápquyền xã hội chủ nghĩa; đề ra định hướng chính trị đúng đắn cho hoạt độngcủa Nhà nước; lãnh đạo hoạt động bầu cử Quốc hội, Hội đồng nhân dân cáccấp bảo đảm thật sự phát huy quyền làm chủ của nhân dân trong việc lựa chọncác đại biểu xứng đáng vào các cơ quan này

Bên cạnh những kết quả đạt được, việc phát huy dân chủ, bảo đảm quyềnlực thuộc về nhân dân cũng còn những hạn chế không nhỏ như:

Hệ thống pháp luật chưa hoàn chỉnh, thiếu đồng bộ, chất lượng chưa cao,chưa ổn định; tính toàn diện, thống nhất, khả thi còn nhiều hạn chế; chưa bảođảm tính công khai, minh bạch; cơ chế xây dựng, sửa đổi bổ sung pháp luật vẫncòn một số bất cập

Các thiết chế bảo đảm thi hành pháp luật còn thiếu và yếu; năng lực phântích chính sách, đánh giá tác động của văn bản pháp luật tới đời sống xã hội, xâydựng pháp luật và thi hành pháp luật của các cơ quan, cán bộ, công chức cònyếu; ý thức pháp luật chưa cao, việc thi hành pháp luật chưa nghiêm

Tổ chức bộ máy của các cơ quan nhà nước vẫn còn một số điểm bất cập, hạnchế Ví dụ, số lượng các Ủy ban của Quốc hội còn ít, chưa đủ để bảo đảm tínhchuyên môn hóa trong hoạt động xây dựng pháp luật, giám sát; còn sự chồngchéo chức năng, nhiệm vụ giữa một số bộ, cơ quan ngang bộ…

Cải cách hành chính, cải cách tư pháp còn chậm Trong cải cách hành chínhchưa đảm bảo đồng bộ giữa cải cách thể chế, bộ máy hành chính, đội ngũ cán

bộ, công chức và chế độ tài chính công

Thiếu thiết chế chuyên trách bảo vệ Hiến pháp, chưa có cơ chế phán quyết về

vi phạm Hiến pháp trong hoạt động lập pháp, hành pháp và tư pháp

Hệ thống pháp luật về quyền con người ở Việt Nam chưa đồng bộ, một sốlĩnh vực chưa theo kịp với sự thay đổi của cuộc sống, chậm được sửa đổi, bổsung

PHẦN III: GIẢI PHÁP NHẰM XÂY DỰNG VÀ HOÀN THIỆN NHÀ NƯƠC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

3.1 Mở rộng dân chủ xã hội chủ nghĩa, phát huy quyền làm chủ của nhân dân trong xây dựng và quản lý nhà nước

Phương hướng vừa cơ bản vừa cấp bách hàng đầu lúc này là giữ vững và pháthuy bản chất tốt đẹp của nhà nước ta, ngăn chặn và đẩy lùi tình trạng suy thoái đạođức, tham nhũng, lãng phí, quan liêu, sách nhiễu nhân dân trong bộ máy nhà nước.Đây là vấn đề có ý nghĩa sống còn đối với chế độ ta Chính quyền có trong sạch, đượcdân tin yêu, ủng hộ thì mới vững mạnh, có hiệu lực Chỉ có dựa vào sức mạnh củanhân dân mới xây dựng được chính quyền trong sạch, giữ vững kỷ cương, an ninh,quốc phòng, tạo động lực to lớn phát triển kinh tế - xã hội Mở rộng dân chủ phải điđôi với tăng cường kỷ luật, kỷ cương; quyền lợi đi đôi với trách nhiệm, nghĩa vụ, dânchủ được thể chế hoá thành pháp luật, dân chủ trong khuôn khổ pháp luật; khắc phụctình trạng vô kỷ luật, dân chủ cực đoan, lợi dụng dân chủ để gây rối Để thực hiệnphương hướng trên, điều quan trọng hàng đầu là nâng cao chất lượng chế độ dân chủđại diện, mở rộng và có cơ chế từng bước thực hiện chế độ dân chủ trực tiếp một cáchthiết thực, đúng hướng và có hiệu quả Để thực hiện được phương hướng nêu trên cầntriển khai các nhiệm vụ sau:

Thứ nhất, tiếp tục cải tiến chế độ bầu cử các cơ quan dân cử, bảo đảm cho cửtri tiếp xúc, đối thoại với ứng cử viên, có đủ thông tin để trao đổi, nhận xét, lựa chọn