Bài giảng khám và điều trị hệ thần kinh môn phục hồi chức năng

KHÁM TỔN THƯƠNG THẦN KINH • 1.Khám cảm giác • Khám vận động... • Rối loạn thần kinh thực vật là trạng thái mất cân bằng hoạt động của hệ giao cảm và hệ phó giao cảm, làm rối loạn hoạt

KHÁM VÀ ĐIỀU TRỊ HỆ

THẦN KINH

KHÁM TỔN THƯƠNG THẦN

KINH

• 1.Khám cảm giác

• Khám vận động

Khám cảm giác nông

• Cảm giác xúc giác thô sơ:

• Cảm giác nhiệt:

• Cảm giác đau nông:

• Cảm giác xúc giác tinh tế (cảm giác vẽ hình trên da):

Khám cảm giác sâu

• Cảm giác tư thế vị trí:

Người bệnh nhắm mắt, tay chân để mềm mại, thầy thuốc di chuyển nhẹ nhàng từng đoạn chi, đặt ở nhiều tư thế khác nhau và yêu cầu bệnh nhân trả lời đoạn chi đó đã di chuyển theo hướng nào

• Khám cảm giác về áp lực hay còn gọi cảm giác đè ép:

Bóp mạnh các cơ ở các đoạn chi xem đến mức độ nào mới thấy đau

• Khám cảm giác rung;

Dụng cụ thường dùng là âm thoa có tần số dao động 256 lần/phút

- Khám cảm giác phối hợp

• Nhận biết đồ vật:

Cần khám lần lượt tay phải và tay trái, những vật được dùng phải không phát

ra âm thanh hay có mùi đặc biệt để bệnh nhân có thể dựa vào đó mà trả lời đúng

• 1 Tổn thương thần kinh ngoại biên, tổn thương rể thần kinh.

• 2.Tổn thương tủy sống

• 3.Tổn thương tế bào thần kinh

RỐI LOẠN THẦN KINH THỰC

VẬT

Rối loạn thần kinh thực vật là

gì?

• Rối loạn thần kinh thực vật là trạng thái

mất cân bằng hoạt động của hệ giao cảm

và hệ phó giao cảm, làm rối loạn hoạt

động của các cơ quan do hệ thần kinh

thực vật chỉ đạo và gây ra các triệu chứng

đa dạng trên toàn hệ thống.

• Hệ thần kinh thực vật cấu tạo gồm hệ thần kinh giao cảm (đóng vai trò kích thích hoạt động) và hệ thần kinh phó giao cảm (đóng vai trò ức chế hoạt động) Bình thường,

hai hệ thống này luôn hoạt động cân bằng với nhau, đảm bảo cho các cơ quan làm việc chính xác và hiệu quả.

Nguyên nhân gây rối loạn hệ thần

kinh thực vật

• Bệnh parkinson, đa xơ cứng và mất trí nhớ.

• Lupus ban đỏ hệ thống, viêm khớp dạng thấp, loét dạ

dày, hội chứng Guillain – Barre…

• Tổn thương dây thần kinh do phẫu thuật hoặc xạ trị ở

vùng cổ.

• Điều trị bằng một số loại thuốc nhất định, đặc biệt là hóa trị ung thư.

• Một số bệnh truyền nhiễm như bệnh Lyme, HIV/AIDS.

• Rối loạn di truyền từ cha mẹ sang con.

• Hoạt động của các cơ quan bị suy yếu do lão hóa khi uổi cao.

PHỤC HỒI CHỨC NĂNG TỔN THƯƠNG SỢI THẦN

KINH

Nguyên nhân:

– Bị giằng xé do chấn thương.

– Bị cắt đứt do vết thương từ ngoài hay đầu gẫy xương chọc vào.

– Bị chèn ép do viêm, do thoát vị đĩa đệm,

do can xương xấu…

• Sợi thần kinh tổn thương có hồi phục không?

• Chúng ta điều trị gì?

Phân loại: Hertheit Sedom

– Gián đoạn luồng thần kinh (neura praxia):

là tổn thương không thoái hoá, liệt thì rõ rệt và toàn diện nhưng mất cảm giác rất thay đổi, tiên lượng tốt có thể phục hồi hoàn toàn sau vài tuần

– Gián đoạn sợi trục (axent mesis): là tổn thương có thoái hoá sợi trục, các bao bọc còn nguyên vẹn, các sợi dây thần kinh có thể tái sinh

và phân bố tới cơ quan gốc Nếu các cơ khớp, da được duy trì trong tình trạng tốt thì sự phục hồi hầu như toàn vẹn

– Đứt dây thần kinh (neurometsis): cả sợi trục và bao dây thần kinh bị tổn thương nặng nề, dây thần kinh không thể tự tái sinh được sẽ gây liệt vĩnh viễn nếu dây thần kinh không được khâu nối Khi khâu nỗi thần kinh, người ta tiến hành khâu bao dây, sau đó sợi trục sẽ tái sinh mọc dần ra ngoại vi đến khi mọc tới synap thần kinh– cơ thì sự phục hồi sẽ được thiết lập

PHCN trong điều trị bảo tồn dây thần

PHCN sau phẫu thuật nối dây thần

kinh:

– Từ 3-5 tuần: tập vận động nhưng tránh căng đầu dây thần kinh bị khâu nối Tập 3-4 lần/ngày xen kẽ hoạt động trị liệu

– Tuần 6-8: xoa bóp sâu hay siêu âm ngắt quãng để tránh sẹo dính,

có thể áp dụng kỹ thuật PNF với các mẫu vận động gấp dạng, duỗi cổ tay và các ngón tay

– Tuần 8-10: vận động tập có đề kháng tăng dần Nếu tầm vận động không đạt thì dùng phương pháp kéo giãn thụ động và làm máng bột kéo giãn tăng tiến

PHỤC HỒI CHỨC NĂNG TỔN THƯƠNG TỦY SỐNG

• 1.Quan niệm chúng ta tủy sống là gì?

• 2.Tổn thương tủy sống như thế nào?

• 3.Thái độ điều trị?

Nguyên nhân gây tổn thương tủy sống

• Các chấn thương: tai nạn giao thông là nguyên nhân hàng đầu trong các nguyên nhân chấn thương gây tổn thương tủy sống, sau đó

là tai nạn lao động, tai nạn sinh hoạt, tai nạn thể thao, bạo lực, chiến tranh

• Các biến dạng của cột sống: gù, vẹo, gai đôi

• Các bệnh của tủy sống: viêm tủy cắt ngang, viêm màng nhện tủy, xơ tủy rải rác, u tủy

Các rối loạn chức năng thường gặp

• Rối loạn về vận động

• Rối loạn về cảm giác

• Các rối loạn thần kinh thực vật

Biện pháp phục hồi chức năng

• Giai đoạn đầu:

Từ khi bi tổn thương do tai nạn bệnh lý được điều trị tại các cơ sở y tế Giai đoạn này thường là cấp cứu và cứu sống bệnh nhân và chăm sóc là chính Song trong giai đoạn này cần điều trị phục hồi chức năng sớm nhằm duy trì các tầm độ vận động của cơ xương khớp và chống teo cơ

• Giai đoạn tiếp theo:

Bệnh nhân bắt đầu học cách chăm sóc, độc lập sinh hoạt, học cách di chuyển theo mức tổn thương của mình

• Giai đoạn cuối cùng:

Bệnh nhân tiến triển tốt thích nghi với hoàn cảnh tổn thương hoà nhập với

cộng đồng và tạo công ăn việc làm

• Phục hồi về tâm lý

• Phục hồi chức năng vận động

• Chống loét da do đè ép

• Phục hồi chức năng tiết niệu

• Khôi phục chức năng tiêu hóa

PHỤC HỒI CHỨC NĂNG

TỔN THƯƠNG NÃO

Các loại tổn thương não

• Nhồi máu não (Cerebral infarction):

• Bại não (Cerebral palsy):

• Bệnh đa xơ cứng (Multiple sclerosis - MS): Với bệnh lý này, hệ thống miễn dịch của chính cơ thể tấn công và làm hỏng lớp lót thần kinh (myelin) trong não và tủy sống

• Khối u:

• 1 Tế bào não tổn thương có hồi phục không?

• 2 Chúng ta điều trị gì?

• 3 PHCN làm gì?

Bại não

Khái niệm Bobath

• Karel Bobath sinh tại Berlin, Đức vào năm

1906, và được huấn luyện ở đó thành bác

sĩ y khoa, tốt nghiệp năm 1936

CẢM ƠN ĐÃ LẮNG NGHE