Bài giảng bệnh học màng bồ đào môn nhãn khoa

Lớp thượng hắc mạc: mỏng, liên tục với lớp trên thể mi của thể mi; có khoang thượng hắc mạc chứa các động mạch mi sau dài và ngắn và sợi thần kinh.. Lớp mạch máu hắc mạc: là một mạng lư

BỆNH HỌC MÀNG BỒ ĐÀO

MỐNG MẮT

• Đường kính trung bình: 12mm

• Độ dày: 0,5mm

• Trung tâm là đồng tử: 2-4mm

• Mỏng nhất tại chỗ bám của MM  dễ bị “ đứt chân mống mắt” trong chấn thương đụng dập nhãn cầu

• Phân chia: Tiền phòng & Hậu phòng

CHỨC NĂNG CỦA MỐNG MẮT

• Điều chỉnh ánh sáng vào mắt thông qua đồng tử

• Xác định màu sắc của mắt

• Điều chỉnh độ sâu của vùng quan sát

• Nguồn cung cấp máu cho nhãn cầu

THỂ MI

• Liên tục với hắc mạc tại Ora Serrata

• Khi cắt ngang tạo thành hình tam giác, 2 phần

• Phần trước: nhiều nếp tạo thành Tua mi (Pars plicata)

• Phần sau: phẳng (Pars plana)

• 5 lớp

HẮC MẠC

• Sự mở rộng từ đĩa thị đến Ora serrata

• Mặt trong: trơn láng, màu nâu, tiếp xúc với lớp biểu mô sắc tố VM

• Mặt ngoài: nhám, tiếp xúc với củng mạc

• Độ dày: phía sau 0,22mm và phía trước 0,1mm

• 4 lớp:

1. Lớp thượng hắc mạc: mỏng, liên tục với lớp trên thể mi của thể mi; có khoang thượng hắc mạc chứa các động

mạch mi sau dài và ngắn và sợi thần kinh.

2. Lớp đệm: gồm nhiều tế bào sắc tố, sợi cơ bản, sợi đàn hồi, nguyên bào sợi, hệ thống mạch máu chia thành 2 lớp:

lớp ngoài (Hallers) và lớp trong (Sattlers).

3. Lớp mạch máu hắc mạc: là một mạng lưới mạch máu phong phú, cung cấp máu cho lớp biểu mô sắc tố và các lớp

phía ngoài của VM cảm thụ, có một số nối thông với động mạch trung tâm võng mạc.

4. Lớp màng đáy (Màng Bruch)

CHỨC NĂNG CỦA HẮC MẠC

• Cung cấp máu cho 4 lớp ngoài của VM

• Điều chỉnh sự phân phối của các mạch máu, làm ấm nhãn cầu

• Hỗ trợ điều chỉnh nhãn áp

• Các sắc tố hấp thu ánh sang quá mức để tránh sự tán xạ

TUẦN HOÀN MÀNG BỒ ĐÀO

Động mạch

1 ĐM mi sau: xuất phát từ ĐM mắt chia thành 2 nhánh

• ĐM mi sau ngắn: gồm 2 thân, mỗi thân chia ra 10-20 nhánh cung cấp máu cho hắc mạc theo kiểu phân đoạn.

• ĐM mi sau dài: gồm 2 nhánh mũi và thái dương, chạy về phía trước, trong khoang thượng hắc mạc để đến cơ thể mi mà không có nhánh nào Tại điểm cuối của cơ thể mi, các nhánh này nối thông với nhau và với ĐM thể mi trước cho ra các nhánh cung cấp máu cho thể mi.

2 ĐM mi trước: xuất phát từ ĐM mắt, chúng đi vào cơ thể mi bằng cách xuyên qua củng mạc gần vùng rìa, tại đây chúng tạo các nối thông với 2 ĐM mi sau dài tạo thành vòng ĐM lớn gần chân MM Một vài nhánh từ đây cung cấp máu cho tua mi Một số nhánh từ vòng ĐM lớn này chạy hướng tâm về phía bờ đồng tử và nối thông với nhau tạo vòng ĐM nhỏ

TUẦN HOÀN MÀNG BỒ ĐÀO

Động mạch

• Một nhóm các TM nhỏ dẫn lưu máu từ MM, thể mi và hắc mạc để hình thành các Tĩnh mạch xoắn (TM trích trùng)

• Có 4 TM xoắn: Thái dương trên, Thái dương dưới, Mũi trên và Mũi dưới

• Các TM xoắn đổ về TM mắt trên và dưới sau đó đổ vể Xoang hang.

TUẦN HOÀN MÀNG BỒ ĐÀO

Tĩnh mạch

CHỨC NĂNG CỦA THỂ MI

• Điều tiết: giúp mắt nhìn rõ các vật ở gần

• Tiết thủy dịch nhờ các tế bào ở tua mi

• Tham gia quá trình dẫn lưu thủy dịch do làm thay đổi các ống dẫn ở vùng bè giúp điều chỉnh nhãn áp

BỆNH HỌC

VIÊM MÀNG BỒ ĐÀO

NGUYÊN NHÂN GÂY VMBĐ

VMBĐ Trước

Viêm cột sống dính khớp Hội chứng Behcet Viêm ruột

Viêm khớp thiếu niên Sarcodosis

Hội chứng Reiter

Herpes Simplex Virus Syphilis

Tuberculosis Varicella Zoster Virus

VMBĐ Sau/ Toàn bộ

Hội chứng Behcet Lymphoma Sarcodosis Hội chứng Vogt-Koyanagi-Harada

CMV Herpes Simplex Virus Syphilis

Toxocariasis Toxiplasmosis Tuberculosis Varicella Zoster Virus

Sinh bệnh học

• Tình trạng viêm của MBĐ

• Nhiễm trùng, chấn thương, u, tự miễn, tự phát

• Đáp ứng viêm: các chất trung gian hóa học trong quá trình giãn mạch, tăng tính thấm thành mạch, tình trạng hóa hướng động của các tế bào viêm trong mắt

DẤU HIỆU LÂM SÀNG

Từ trước ra sau

Tủa sau giác mạcFibrin, sắc tốPhù giác mạcBệnh lý giác mạc dải băng

PHÂN ĐỘ TẾ BÀO TRONG TIỀN PHÒNG

DỊCH KÍNH

• Cells & Flare

• Snowballs & Snow banking

• Dải dịch kính

• Phù hoàng điểm dạng nang

• Bệnh lý giác mạc hình dải băng

• Teo nhãn

• Các biến chứng võng mạc

CẬN LÂM SÀNG

• Xét nghiệm máu thường quy

• Test huyết thanh học: VDRL, FTA-ABS (Giang mai); Test chẩn đoán Lao

• Xquang: ngực, các khớp

• Xét nghiệm nước tiểu

VMBĐ KHÔNG NHIỄM TRÙNG LIÊN QUAN VỚI

MỘT SỐ BỆNH LÝ TOÀN THÂN

BỆNH KHỚP LIÊN QUAN ĐẾN CỘT SỐNG

HỘI CHỨNG REITER

• Bệnh lý tự phát, ảnh hưởng nhiều cơ quan: phổi, hạch lympho ở ngực, da, mắt

• Phổ biến ở chủng tộc da đen hơn

da trắng

• Biểu hiện cấp tính (thập niên thứ

ba) và biểu hiện từ từ (thập niên

thứ năm)

TRIỆU CHỨNG Ở MẮT TRONG SARCODOSIS

Viêm MM-TM

U hạt

ở đáy mắt

TRIỆU CHỨNG BÁN PHẦN SAU TRONG SARCODOSIS

BỆNH BEHCET

• Bệnh đa cơ quan, tự phát

• Xuất hiện ở thập kỷ thứ ba đến thứ tư

• Thường gặp ở vùng Địa Trung Hải và Nhật Bản

• Tiêu chuẩn chẩn đoán

• Loét áp-tơ ở miệng (100%)

• Loét ở cơ quan sinh dục (90%)

• Tổn thương ở da (80%)

• Viêm màng bồ đào (70%)

Tổn thượng mạch máu

Loét niêm mạc

Các tổn thương ở da

VMBĐ TRONG BỆNH BEHCET

HỘI CHỨNG VOGT-KOYANAGI

HỘI CHỨNG HARADA

BỆNH MẮT DO HERPES ZOSTER

• Viêm MM (40%)

• Khởi phát trong vòng 3 tuần sau khi phát ban

HOẠI TỬ VÕNG MẠC CẤP

• Ảnh hưởng đến những người khỏe mạnh (2 mắt 30-50%)

• Do Herpes Simplex ở người trẻ

• Do Herpes Zoster ở người lớn tuổi

HỘI CHỨNG SUY GIẢM MIỄN DỊCH

MẮC PHẢI (AIDS)

CÁC TỔN THƯƠNG PHÍA TRƯỚC TRONG AIDS

CÁC TỔN THƯƠNG ĐÁY MẮT

TRONG AIDS

VIÊM VÕNG MẠC KHÔNG ĐAU

DO CMV

VIÊM VÕNG MẠC RẦM RỘ

DO CMV

TIẾN TRIỂN CỦA VIÊM VÕNG MẠC DO CMV

GIANG MAI

• Nhiễm xoắn khuẩn Treponema pallidum

• VMBĐ có thể xảy ra ở giai đoạn 2 hoặc giai đoạn 3

• Không phổ biến, tỷ lệ mắc 2 mắt là 50%

VMBĐ SAU DO GIANG MAI

• Nhiễm khuẩn M tuberculosis (người ) hoặc M bovis (bò)

• VMBĐ không phổ biến và xảy ra ở giai đoạn sau khởi phát

TỔN THƯƠNG TOXOPLASMOSIS BẨM SINH

• Sự trầm trọng của tổn thương ở bào thai phụ thuộc vào thời điểm nhiễm bệnh của mẹ trong quá trình mang thai

VIÊM VÕNG MẠC DO TOXOPLASMA

• Là tình trạng tái phát của một tổn thương bẩm sinh đã lành

• Thường giữa độ tuổi 18-35

• Luôn luôn xảy ra ở 1 mắt

PRESUMED OCULAR HISTOPLASMOSIS

SYNDROME

• Nhiễm nấm Histoplasma capsulatum

• Dịch kính không bao giờ bị ảnh hưởng

HỘI CHỨNG VMBĐ FUCHS

• VMBĐ trước mạn tính

• 1 bên

• Đề kháng với điều trị

BIẾN CHỨNG

VIÊM MÀNG BỒ ĐÀO TRUNG GIAN

• Điển hình ảnh hưởng đến trẻ em và người

trẻ tuổi

• Âm thầm và mạn tính

• Thường bị cả 2 mắt nhưng không đối xứng

• Thường có dấu hiệu “floaters”

VIÊM MỐNG MẮT THỂ MI THIẾU NIÊN MẠN TÍNH

• Đa số là nữ

• Ban đầu không có bệnh lý toàn thân

• Một số ít sẽ phát triển thành viêm khớp sau đó

VMBĐ TRƯỚC CẤP

Ở NGƯỜI TRẺ TUỔI

• Đa số là nam

• 45% có HLA-B27(+)

• Ban đầu không có bệnh lý toàn thân

• Một số ít sẽ phát triển thành viêm cột sống dính khớp sau đó

NHÃN VIÊM GIAO CẢM

QUẢN LÝ VÀ ĐIỀU TRỊ

Mục tiêu

1. Ngăn chặn các biến chứng đe dọa thị lực

2. Giảm đau và khó chịu cho bệnh nhân

3. Điều trị các nguyên nhân gây bệnh

Thuốc

4. Liệt điều tiết & Dãn đồng tử

5. Corticosteroids

6. Các thuốc ức chế miễn dịch

Liệt điều tiết

Giãn đồng tử

• Ức chế phó giao cảm (anticholinergic) gây ức chế Cơ co mống mắt & Cơ điều

tiết của thể mi gây giãn đồng tử (mydriasis) và liệt điều tiết (cycloplegia)

• Tropicamide 1%, cyclopentolate và atropine có cả 2 tác dụng trên.

• Phù hoàng điểm dạng nang (CME)

• Phản ứng viêm ở bán phần sau không đáp ứng với steroids tiêm cạnh nhãn cầu/ dưới Tenon

Uống

• Viêm nội nhãn

• Viêm MBĐ liên quan đến các bệnh lý hệ thống

• Tiền sử tăng nhãn áp thứ phát do tiêm steroids cạnh nhãn cầu/ dưới Tenon

Tĩnh mạch

• Viêm đe dọa thị lực nghiêm trọng (Bong võng mạc thanh dịch, bệnh lý hoàng điểm thiếu máu)

Thuốc ức chế miễn dịch

• Chất chống chuyển hóa (Azathioprine, Methotrexate, Mycophenolate Mofetil)

• Chất ức chế tín hiệu tế bào T (Cyclosporine, Tacrolimus, Sirolimus)

• Chất alkyl hóa (Cyclophosphamide, Chlorambucil)

• Chất biến đổi đáp ứng sinh học (Infliximab)

THANK YOU!