-Mảng Á-Âu bao gồm phần lớn đại lục Á-Âu vùng đất rộng lớn bao gồm hai châu lục là châu Âu và châu Á, với các biệt lệ lớn đáng chú ý là trừ đi tiểu lục địa Ấn Độ, tiểu lục địa Ả Rập, cũn[r]
Trang 1B N BÁO CÁO TH C ẢN BÁO CÁO THỰC ỰC
HÀNH: NH N XÉT V ẬN XÉT VỀ Ề
S PHÂN B CÁC VÀNH ỰC Ố CÁC VÀNH ĐAI Đ NG Đ T, NÚI ỘNG ĐẤT, NÚI ẤT, NÚI
L A VÀ CÁC VÙNG NÚI ỬA VÀ CÁC VÙNG NÚI
TR Ẻ TRÊN TH GI I Ế GIỚI ỚI
Các thành viên:
1 Lê Thị Trang Linh
2 Vũ Khánh Chi
3 Đào Trung Kiên
Nội dung bản báo cáo và phân công nhiệm vụ: I.Thuyết kiến tạo mảng ( Lê Thị Trang Linh)
II.Mảng kiến tạo ( Lê Thị Trang Linh )
III.Động đất và núi lửa ( Vũ Khánh Chi )
IV Sự phân bố các vành đai động đất, núi lửa và các vùng núi trẻ trên thế giới ( Vũ Khánh Chi ) V.Hậu quả của động đất, núi lửa ( Đào Trung Kiên) VI.Cách phòng tránh, ứng phó và khắc phục hậu quả ( Đào Trung Kiên )
Ngày 2/10/2017
Trang 3A.MỞ ĐẦU:
Trái đất của chúng ta gồm rất nhiều kiểu thành phần khác nhau trong đó
chiếm 30% bề mặt trái đất lại là lục địa Lục địa từ xưa tới nay luôn có sự thay đổi theo thời gian dưới tác dụng của quá trình kiến tạo, của ngoại lực ,nội lực và xói mòn quá trình này đã gây ra nhiều biến động cho bề mặt trái đất trong đó tiêu biểu nhất là việc hình thành nên các lục địa khác nhau và sự vỡ ra của các mảng kiến tạo các mảng kiến tạo hoạt động , dịch chuyển, và chính điều này lại dần dần tạo nên động đất ,núi lửa và các vùng núi trẻ khác như chúng ta nhận thấy ở trái đát hiện nay Sau đây là phần tìm hiểu và báo cáo của nhóm em về vấn đề này
B.NỘI DUNG BẢN BÁO CÁO:
I.THUYẾT KIẾN TẠO MẢNG:
1.Khái niệm:
Kiến tạo mảng là sự mô tả các chuyển động ở quy mô lớn của thạch quyển Trái Đất.
Nó được xây dựng trên cơ sở tiếp nối “Thuyết trôi lục địa” trước đây của nhà địa - vật lí người Đức Alfred Wegener đề xuất trong các thập niên đầu thế kỷ XX và tách giãn đáy đại dương trong thập niên 1960 Theo “Thuyết trôi lục địa” , Trái Đất có lúc là một đại lục địa duy nhất; về sau bị gãy vỡ ra thành những mảng riêng biệt Alfred Wegener xây dựa thuyết này dựa theo các quan sát sự ăn khớp về bờ đông của các lụa địa Bắc Mĩ, Nam
Mĩ với bờ tây lục địa Á - Âu, lục địa Phi Nhờ quan sát, hình thái, di tích hóa thạch các châu lục và sự ăn khớp của nó Các căn cứ trên chưa đủ để giải thích Sau này các nhà
khoa học tìm ra, khám phá và bổ sung giả thuyết của Wegener và xây dưng nên "thuyết kiến tạo mảng"
2.Nguyên nhân : Phần ngoài cùng của Trái Đất được cấu tạo bởi thạch quyển nằm trên
và quyển mềm bên dưới Thạch quyển bao gồm vỏ Trái Đất và phần trên cùng của quyển manti Thạch quyển bị vỡ ra thành các mảng kiến tạo và chúng trượt trên quyển mềm Các mảng này di chuyển tương đối với nhau theo một trong ba kiểu ranh giới mảng: hội
tụ hay va chạm; tách giãn, cũng được gọi là trung tâm tách giãn; và chuyển dạng Các trận động đất, hoạt động núi lửa, sự hình thành các dãy núi, và rãnh đại dương đều xuất hiện dọc theo các ranh giới này Sự dịch chuyển sang bên của các mảng vào khoảng 50–
100 mm/năm
c, Kết quả: tạo ra được các lục địa như ngày nay
Trang 4II.MẢNG KIẾN TẠO
1 Khái niệm:
Mảng kiến tạo, xuất phát từ thuyết kiến tạo mảng, là một phần của lớp vỏ Trái
Đất (tức thạch quyển) Bề mặt Trái Đất có thể chia ra thành bảy mảng kiến tạo chính và nhiều mảng kiến tạo nhỏ
2 Thành phần : Các mảng kiến tạo có độ dày khoảng 100 km (60 dặm) và bao gồm
hai loại vật liệu cơ bản: lớp vỏ đại dương (còn gọi là quyển sima) và lớp vỏ lục địa
(quyển sial) Nằm dưới chúng là một lớp tương đối dẻo của lớp phủ được gọi là quyển mềm (asthenosphere), nó chuyển động liên tục Lớp này đến lượt của mình lại có một lớp
rắn chắc hơn của lớp phủ nằm dưới nó
*Có Bảy địa mảng chính cấu tạo nên lớp vỏ Trái đất
- Mảng Thái Bình Dương
- Mảng Á-Âu
- Mảng Ấn-Úc
- Mảng châu Phi
- Mảng Bắc Mỹ
- Mảng Nam Mỹ
- Mảng Nam Cực
*Các mảng nhỏ khác như :
- Mảng Ấn Độ (toàn bộ tiểu lục địa Ấn Độ và một phần lòng chảo thuộc Ấn Độ Dương.)
-Mảng Caribe (Trung Mỹ và biển Caribe)
-Mảng Cocos (phía tây México)
-Mảng Juan de Fuca (ngoài khơi California)
-Mảng Nazca (phía tây châu Nam Mỹ)
-Mảng Philippin
-Mảng Scotia (phía đông nam mũi Horn)
Trang 5
3 Xu hướng dịch chuyển:
Có ba kiểu ranh giới mảng đặc trưng cho các phương thức chuyển động (dịch
chuyển):
a) Ranh giới chuyển
dạng xuất hiện khi các mảng
trượt tương đối theo mặt phẳng
nằm ngang dọc theo các đứt
gãy chuyển dạng Chuyển
động tương đối giữa hai mảng
hoặc là đứt gãy trượt bằng
trái (sang bên trái về phía
người quan sát) hoặc là đứt
gãy trượt bằng phải (sang bên phải về phía người quan sát) Đứt gãy San Andreas ở California là một ví dụ của ranh giới loại này
b) Ranh giới phân kỳ xuất hiện ở nơi mà hai mảng di
chuyển xa ra nhau Các sống núi giữa đại dương (như
sống núi Trung Đại Tây Dương) và các đới đang có
hoạt động tách giãn (như thung lũng tách giãn Lớn ở
châu Phi) là các ví dụ về kiểu ranh giới này
c) Ranh giới hội tụ (hay các rìa chủ động) xuất
hiện khi hai mảng trượt về phía nhau tạo thành đới hút
chìm (nếu một mảng chui xuống dưới mảng kia)
hoặc va chạm lục địa (nếu hai mảng đều là vỏ lục địa)
Các rãnh đại dương sâu thường liên quan đến đới hút
chìm Các phiến đang hút chìm mang theo các khoáng
vật chứa nước, chúng sẽ giải phóng nước khi bị nung
nóng; lượng nước này sau đó làm cho manti chảy lỏng
để tạo ra các hoạt động núi lửa.] Các ví dụ về dãy
núi Andes ở Nam Mỹ và cung núi lửa ở Nhật Bản
Trang 6
Hình ảnh thể hiện rõ xu hướng dịch chuyển của các mảng kiến tạo
*Các mảng kiến tạo :
-Mảng thái bình dương :
là một mảng kiến tạo đại
dương nằm dưới Thái Bình
Dương
-Mảng Ấn Úc , mảng
Ấn Độ-Úc hay mảng Ấn
Độ-Australia là các tên gọi
khác nhau của một mảng
kiến tạo lớn, bao gồm châu
Úc và vùng đại dương bao
quanh
-Mảng Á-Âu bao gồm phần lớn đại lục Á-Âu (vùng đất rộng lớn bao gồm hai châu lục
là châu Âu và châu Á), với các biệt lệ lớn đáng chú ý là trừ đi tiểu lục địa Ấn Độ, tiểu lục địa Ả Rập, cũng như khu vực ở phía đông của dãy núi Chersky tại Đông Siberi
-Mảng châu Phi là một mảng kiến tạo bao gồm lục địa châu Phi cũng như lớp vỏ đại dương nằm giữa châu lục này và các sống đại dương khác nhau bao quanh
-Mảng Bắc Mỹ là một mảng kiến tạo che phủ phần lớn Bắc Mỹ, Greenland và một số phần của Siberi thuộc Nga
Trang 7-Mảng Nam Mỹ là một mảng kiến tạo che phủ lục địa Nam Mỹ và trải dài về phía
đông tới sống núi ngầm giữa Đại Tây Dương
- Mảng Nam Cực là một mảng kiến tạo che phủ lục địa Nam Cực và trải dài ra ngoài
nằm dưới các đại dương bao quanh Chuyển động của mảng Nam Cực được ước tính ít nhất khoảng 1 cm/năm về phía Đại Tây Dương
=>Hệ quả :
+ sự phong phú của các loài động thực vật
+sự xuất hiện của các loài động vật khác nhau trên khắp thế giới
+sự hình thành của các mỏ kim loại , dầu
+có các hiện tượng thiên nhiên phong phú đa dạng như : động đất , sóng thần , núi lửa ,các địa hình đa dạng khác nhau
+môi trường thiên nhiên môi trường sống đa dạng
III Động đất và núi lửa
1 Động đất :
a) Khái niệm:
-Động đất hay địa chấn là sự rung chuyển của mặt đất do kết quả của sự giải
phóng năng lượng bất ngờ ở lớp vỏ Trái Đất Nó cũng xảy ra ở các hành tinh có cấu tạo với lớp vỏ ngoài rắn như Trái Đất Động đất xảy ra hằng ngày trên Trái Đất, nhưng hầu hết không đáng chú ý và không gây ra thiệt hại Động đất lớn có thể gây thiệt hại trầm trọng về tài sản và nhân mạng bằng nhiều cách Động đất gây ra nhiều thiệt hại và gần đây nhất là trận động đất ở mexico vào khoảng trưa 19/9, được xác định mạnh 7,1 độ, gây rung lắc mạnh, kéo dài ở thủ đô, đã kiến hơn 200 người chết trận động đất mạnh nhất lịch sử được ghi lại vào năm 1960 ở chile với cường độ vào 9,1 độ richter
- Các thang cường độ:
+1–2 trên thang Richter: Không nhận biết được
+2–4 trên thang Richter: Có thể nhận biết nhưng không gây thiệt hại
+4–5 trên thang Richter: Mặt đất rung chuyển, nghe tiếng nổ, thiệt hại không đáng kể
+5–6 trên thang Richter: Nhà cửa rung chuyển, một số công trình có hiện tượng
bị nứt
+6–7 trên thang Richter
+7–8 trên thang Richter: Mạnh, phá hủy hầu hết các công trình xây dựng thông thường, có vết nứt lớn hoặc hiện tượng sụt lún trên mặt đất
Trang 8+8–9 trên thang Richter: Rất mạnh, phá hủy gần hết cả thành phố hay đô thị, có vết nứt lớn, vài tòa nhà bị lún
+>9 trên thang Richter: Rất hiếm khi xảy ra
+>10 trên thang Richter: Cực hiếm khi xảy ra
b) Nguyên nhân:
- Nội sinh: Do vận động kiến tạo của các mảng kiến tạo trong vỏ Trái Đất, dẫn
đến các hoạt động đứt gãy và/hoặc phun trào núi lửa ở các đới hút chìm Nguyên nhân nội sinh liên quan đến vận động của các lớp và khối của Trái Đất Tuy rất chậm, các
lớp vỏ và trong lòng Trái Đấtvẫn luôn chuyển động Khi ứng suất cao hơn sức chịu đựng của thể chất Trái Đất thì sự đứt gãy xảy ra, giải phóng năng lượng và xảy ra động đất
-Ngoại sinh: Thiên thạch va chạm vào Trái Đất, các vụ trượt lở đất đá với khối lượng lớn
-Nhân sinh: Hoạt động của con người gồm cả gây rung động không chủ ý, hay các kích động có chủ ý trong khảo sát hoặc trong khai thác hay xây dựng, đặc biệt là các
vụ thử hạt nhân dưới lòng đất
c) Hiện trạng:
-Động đất chủ yếu tập trung phân bổ ở hai dải: dải động đất vòng Thái Bình
Dương và dải động đất Hy-ma-lay-a - Địa Trung Hải
-Dải động đất Thái Bình Dương gồm hai phần: ở bờ đông Thái Bình Dương kéo dài từ A-lát-ca đi xuống bờ phía Tây của lục địa Bắc Mĩ rồi kéo dài tới tận Pê-ru và
Chi-lê thuộc Nam Mĩ; ở bờ Tây dài động đất này kéo dài từ A-lát-ca hướng về phía nam theo quần đào A-lêu-ti-an, quần đào Nhật Bản đến Đài Loan, lại theo hướng nam qua Phi-líp-pin, ln-đô-nê-xi-a tới New Ziland
2 Núi lửa:
a) Khái niệm: Núi lửa là núi có miệng ở đỉnh, qua đó, từng thời kỳ, các chất
khoáng nóng chảy với nhiệt độ và áp suất cao bị phun ra ngoài Núi lửa phun là một hiện tượng tự nhiên trên Trái Đất hoặc các hành tinh vẫn còn hoạt động địa chấn khác, với các
vỏ thạch quyển di chuyển trên lõi khoáng chất nóng chảy Khi núi lửa phun, một phần năng lượng ẩn sâu trong lòng hành tinh sẽ được giải phóng
Trang 9
b) Nguyên nhân:
-Núi lửa ở dưới lòng đại dương : hai mảng kiến tạo tách giãn xa nhau Vỏ đại
dương mới đang được thành tạo từ đá nóng chảy nguội lạnh từ từ và đang hóa đá Lớp vỏ mỏng ở các sống núi giữa đại dương do lực kéo của các mảng kiến tạo Sự giải phóng áp lực do sự mỏng dần của lớp vở gây ra sự giãn nở đoạn nhiệt, và sự tan chảy từng phần của manti gây ra hiện tượng núi lửa và tạo thành vỏ đại dương mới
-Các đới hút chìm là những nơi mà hai mảng, thường là mảng lục địa và mảng đại dương, va nhau Trong trường hợp này, mảng đại dương bị hút xuống bên dưới mảng lục địa Trong quá trình tan chảy dòng, nước được giải phóng từ mảng nằm dưới, nhiệt độ tan chảy của nêm nằm trên manti, tạo thành magma Mácma này có khuynh hướng
rất nhớt do thành phần của nó có chứa nhiều silica, vì vậy chúng thường không lên đến
bề mặt và nguội lạnh dưới sâu Khi nó lên đến bề mặt, thì hình thành núi lửa
c) Hiện trạng:
-Trên thế giới, Indonesia, Nhật Bản và Mỹ được xem là ba nước có nhiều núi lửa đang hoạt động nhất, theo thứ tự giảm dần về mức độ hoạt động
-Những trận động đất thường để lại các dư chấn, có thể gây ra sóng thần.Động đất có thể làm dịch chuyển các mảng địa chất gây nên các vụ phun trào núi lửa
IV Sự phân bố các vành đai động đất, núi lửa và các vùng núi trẻ trên thế giới
1.Động đất :
Khi có sự dịch chuyển của hai mảng kiến tạo,
ranh giới tiếp xúc của hai mảng trượt chạm nhau nên
phát sinh ra động đất.Động đất thường quanh quẩn
nhiều nhất ở hai vành đai sau đây:
-Vành đai Thái Bình Dương kéo dài từ Nam Mỹ
đến Bắc Mỹ (như Cali) vòng qua Alaska xuống Nhật
Bản, Đài Loan, Phi Luật Tân và xuống Indonesia
-Vành đai các xứ quanh bờ Địa Trung Hải đến
Trung Đông (Iran, Afghanistan), Tây Tạng
Trang 10Khi hai mảng chạm nhau sẽ phát sinh ra năng lượng động đất Năng lượng này truyền
đi ở dạng sóng gọi là sóng động đất (seismic wawe) làm các vật bị lắc lư, rung chuyển Các sóng động đất được ghi lại bằng máy địa chấn (seismograph) Cường độ rung động đuợc tính theo thang Richter Cường độ Richter vì tính theo logarit thập phân nên cường độ 6 mạnh gấp 10 lần cường độ 5 hoặc gấp 100 lần cường độ 4 v.v.; như vậy trên 6 có thể xem là mạnh
* Việt Nam cũng có những trận động đất liên quan đến các đứt gãy địa chất như đứt gãy Sông Hồng, đứt gãy sông Cả , đứt gãy sông Đà
* Các sóng động đất, còn gọi là các sóng địa chấn, thường có 3 loại:
-Sóng P (Primary) phát sinh đầu tiên, truyền trực tiếp từ tâm động đất theo chiều thẳng đứng, có khả năng đi qua các vật liệu, làm mặt đất bị xô đẩy nhấp nhô (Push-Pull) và tạo nên âm thanh ì ầm thường được các động vật nhạy cảm khiến voi giựt khỏi giây xích, gà, chó có dấu sợ hãi, hoảng hốt và càng gần thời điểm bùng phát động đất thì độ hoảng hốt càng gia tăng
-Sóng S (Secondary), xuất phát chậm hơn sóng P đôi chút và di chuyển ngang , làm các vật trên bề mặt bị lắc lư ( Side to Side), con người cảm thấy tự nhiên choáng váng, nước trong hồ bơi lác lư như con tàu say sóng Chính sóng này gây tai hại nhiều nhất: nhà rung, cầu sập, người chết
-Sóng L (lateral) là sóng lan truyền trên bề mặt như khi mặt nước hồ đang tĩnh lặng, có một viên sỏi ném xuống mặt hồ thì có nhiều lan truyền Đây chính là làn sóng gây ra sóng thần khi có động đất mạnh ở biển; làn sóng này tiến lan gặp nhiều xứ ở quanh Ấn độ dương cuối năm 2004, gây tai ương mất tích hàng trăm ngàn người ở các
xứ Sri Lanka, Ấn độ, Indonesia, Thái Lan Sóng L có diện tích lan truyền lớn nên có tên là Large wave
2.Núi lửa
*Như trên vừa trình bày, giữa đáy đại dương có
nhiều rặng núi lửa do đá bazan nóng chảy từ lòng đất
phun ra và sự phun trào ra hai bên chỗ nứt tạo ra các
mảng kiến tạo Ngoài ra cũng có một loại núi lửa khác
do sự va chạm của các mảng đại dương và mảng lục
địa Trong trường hợp này, đá phun trào thường là loại
andesit
Trang 11
*Núi lửa gặp nhiều tại:
-Vòng đai Thái Bình Dương, tạo thành một cánh cung chạy dài từ bờ Đông Châu
Á (Nhật, Philippine, Indonesia) cho đến rìa phía Tây châu Mỹ (như núi Saint Helen)
Ở Việt Nam, cách nay khoảng 1 triệu năm, núi lửa phun trào đã phát triển nhiều ở Pleiku, Darlac, Lâm Đồng, Long Khánh tạo nhiều vùng đất đỏ bazan rất phì nhiêu
-Vòng đai Địa Trung Hải, chỗ tiếp xúc giữa mảng kiến tạo Phi Châu với mảng Âu
Á như các núi lửa Vesuve, Etna v.v Núi lửa Vesuve đã phá hủy chôn vùi thành phố Pompei ở Nam Ý
*Trên thế giới có khoảng 500 núi lửa hoạt động, tập hợp thành các đai núi lửa, thường đi cùng với các đai động đất Thực vậy, hai hiện tượng này đi liền nhau theo thuyết mảng kiến tạo Vành đai động đất quanh bờ Thái Bình Dương, ven bờ Địa Trung Hải cũng là vành đai núi lửa
* Có nhiều loại núi lửa: núi lửa phun nổ (explosive) và núi lửa chảy tràn (effusive)
3 Các vùng núi trẻ:
- Các vùng núi trẻ mới được hình thành cách đây không lâu, các dãy núi chưa bị
bào mòn, phá hủy, hạ thấp mà còn đang được nâng cao thêm Sự hình thành của chúng cũng có liên quan tới các vùng tiếp xúc của các mảng
- Phân bố : Chạy dọc theo bờ Tây của châu Mĩ, và một phần Tây Nam Á
- Các dãy núi trẻ tiêu biểu :
Vành đai núi lửa