KHÁI QUÁT CHUNG VỀ CÔNG VỤ, CÔNG CHỨC TÌM HIỀU VỀ MÔ HÌNH CÔNG VỤ CỦA NHẬT BẢN

- Quan niệm chung về công vụ: + Công vụ là hoạt động mang tính quyền lực pháp lý được thực thi bởi đội ngũ cán bộ, công chức nhà nước hoặc những người được nhà nước trao quyền để thực hi

BỘ NỘI VỤ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NỘI VỤ HÀ NỘI

TÊN ĐỀ TÀI: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ CÔNG VỤ, CÔNG CHỨC TÌM HIỀU VỀ

MÔ HÌNH CÔNG VỤ CỦA NHẬT BẢN BÀI TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN

Học phần: Công vụ, công chức

Mã phách:

Hà Nội – 2021

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG I: KHÁI QUÁT VỀ CÔNG VỤ, CÔNG CHỨC 2

1.1CÔNG VỤ 2

1.1.1 Những vấn đề chung về công vụ 2

1.1.2 Các xu hướng cải cách công vụ 5

2.1 CÔNG CHỨC 6

2.1.1 Những vấn đề chung về công chức 6

2.1.3 Phân loại công chức và ý nghĩa của phân loại công chức 9

CHƯƠNG 2: CÁC MÔ HÌNH CÔNG VỤ ĐIỂN HÌNH VÀ MÔ HÌNH CÔNG VỤ CỦA NHẬT BẢN 10

2.1 Các mô hình công vụ điển hình 10

2.1.1 Mô hình công vụ chức nghiệp 10

2.1.2 Mô hình công vụ việc làm 12

2.2 Mô hình công vụ ở Nhật Bản 14

Những vấn đề chung của mô hình công vụ Nhật Bản 14

Phạm vi công chức: 15

Tuyển dụng công chức 15

Đào tạo, bồi dưỡng công chức ở Nhật Bản 17

Công tác đánh giá công chức ở Nhật 19

Đạo đức công vụ đối với công chức ở Nhật Bản: 22

KẾT LUẬN 24

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 25

mô hình như thế nào? Để trả lời cho các câu hỏi trên nên em muốn tìm hiểu

về kiến thức chung của công vụ, công chức và tìm hiểu về một mô hình công

vụ của một quốc gia trên thế giới đó chính là Nhật bản

Đối tượng nghiên cứu: hoạt động công vụ, công chức; mô hình công vụ Nhật bản

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu: khái quát được lý thuyết cơ bản của công

vụ, công chức; nêu được các hoạt động của mô hình công vụ ở Nhật Bản Phạm vi nghiên cứu: lý thuyết công vụ, công chức; mô hình công vụ của Nhật Bản

Ý nghĩa của việc nghiên cứu: nắm được kiến thức cơ bản về công vụ, công chức; hiểu rõ về mô hình công vụ ở Nhật Bản

- Quan niệm chung về công vụ:

+ Công vụ là hoạt động mang tính quyền lực pháp lý được thực thi bởi đội ngũ cán bộ, công chức nhà nước hoặc những người được nhà nước trao quyền để thực hiện các chức năng của nhà nước, vì lợi ích của xã

hội, con người, công dân và nhà nước

Đặc trưng công vụ

• Công vụ là hoạt động mang tính phục vụ

- Hoạt động hành chính thực chất là nhằm đưa các chính sách, pháp luật

do các cơ quan quyền lực nhà nước, cơ quan hành chính nhà nước và cả các cơ quan khác có thẩm quyền ban hành vào đời sống xã hội; vì vậy, công vụ công vụ mang tính chất phục vụ quyền lập pháp, hành pháp và

tư pháp Đồng thời hoạt động hành chính còn mang tính chất phục vụ dân chúng đáp ứng các quyền chủ thể của cá nhân, tổ chức, cung cấp các dịch vụ hành chính cho các cá nhân, tổ chức

• Hoạt động công vụ của cán bộ, công chức có tính chuyên nghiệp

- Tính chất này bắt nguồn từ những đặc điểm của các cơ quan hành

chính, nhà nước, của các bộ phận hành chính trong các cơ quan khác

3

của nhà nước nhằm bảo đảm cho hoạt động nhà nước được ổn định, liên tục có khả năng giải quyết các vấn đề nảy sinh trong việc thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của cơ quan nhà nước Điều này đòi hỏi thực thi công vụ các công chức phải được đào tạo và bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ, các kĩ năng hành chính thường xuyên

• Hoạt động công vụ của công chức là những hoạt động không trực tiếp tạo ra của cái vật chất cho xã hội nhưng đó là hoạt động bảo đảm các điều kiện, hỗ trợ, tổ chức quản lý hoạt động sản xuất các giá trị vật chất

và các giá trị tinh thần trong xã hội

• Hoạt động công vụ được bảo đảm bằng ngân sách nhà nước

• Hoạt động công vụ nhà nước được điều chỉnh bằng pháp luật, chủ yếu

là các quy phạm của luật hành chính

- Hoạt động công vụ nhà nước dù quan niệm theo cách nào thì đó vẫn là hoạt động gắn với quyền lực, do đó để hạn chế lạm dụng quyền lực phải đặt quyền lực trong một giới hạn, một khuôn khổ nhất định Điều

đó chỉ có thể thực hiện trên cơ sở của pháp luật Pháp luật điều chỉnh những khía cạnh căn bản nhất của nền công vụ nhà nước

Các điều kiện để đảm bảo công vụ được thực thi

- Hệ thống pháp luật quy định các hoạt động của cơ quan thực thi công

vụ ( cơ quan thực thi quyền hành pháp, quyền quản lý nhà nước) Hệ thống này bao gồm Hiến pháp, các đạo luật và các văn bản quy phạm pháp luật khác do các cơ quan quyền lực nhà nước có thẩm quyền ban

hành

4

- Hệ thống các quy tắc, luật lệ quy chế quy định cách thức tiến hành các hoạt động công vụ của cơ quan hành chính nhà nước do Chính phủ hoặc cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền ban hành, tạo thành

hệ thống thủ tục hành chính, quy tắc quy định các điều kiện tiến hành công vụ Các thủ tục hành chính rõ ràng, đơn giản và thuận tiện càng

tạo điều kiện cho công vụ được thực hiện đạt kết quả và hiệu quả

- Công chức với tư cách là những chủ thể thực sự tiến hành các công vụ

cụ thể Đây là hạt nhân của nền công vụ và cũng chính là yếu tố bảo đảm bảo cho nền công vụ hiệu lực, hiệu quả Cần phải chú ý xây dựng một đội ngũ công chức có đủ năng lực và phẩm chất đáp ứng được yêu cầu tạo cơ sở quan trọng để triển khai và thực hiện các hoạt động công

vụ có hiệu quả

- Công sở là nơi tổ chức tiến hành các công vụ Công sở cần phải bảo đảm các điều kiện cần thiết để nhân dân được tiếp cận với công vụ

thuận tiện khi tiến hành công vụ

Các nguyên tắc trong thi hành công vụ

- Theo Điều 3 của Luật cán bộ, công chức 2008 quy định về các nguyên

tắc thi hành công vụ như sau:

+ Tuân thủ Hiến pháp, pháp luật

+ Bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, công

dân

+ Công khai, minh bạch, đúng thẩm quyền và có sự kiểm tra, giám sát + Bảo đảm tính hệ thống, thống nhất, liên tục, thông suốt và hiệu quả

5

+ Bảo đảm thứ bậc hành chính và sự phối hợp chặt chẽ

Quy mô công vụ thu hẹp lại

- Các cơ quan nhà nước chỉ tập chung vào các công cụ cốt lõi, quan trọng Xã hội hóa hoạt động cung cấp dịch vụ vốn được coi là công vụ

như giáo dục, y tế, môi trường

Nhấn mạnh đến hiệu quả trong hoạt động công vụ

- Những đòi hỏi của thời đại đã dẫn đến nền công vụ phải thay đổi chức năng quản lý, sử dụng nguồn lực và tính toán đến hiệu quả Hiệu quả được coi là tiêu chí chính trong đánh giá thực thi công vụ của tổ chức

hoặc của cá nhân công chức

- Nhấn mạnh vào trách nhiệm cá nhân trong thực thi công vụ Gắn việc

trả lương với kết quả làm việc của từng cá nhân

Hoàn thiện các thể chế nhà nước và thể chế hành chính nhà nước

- Hoàn thiện các văn bản pháp luật, tạo cơ sở cho hoạt động công vụ đjat hiệu quả

- Tổ chức bộ máy và nhân sự theo hướng gọn lẹ, linh hoạt Đặc biệt trong cải cách thể chế công vụ tập trung vào vấn đề phân quyền quản lý công chức theo hướng:

+ Phân quyền cho các cán bộ, các cơ quan tổ chức cấp dưới trong quản lý công chức Cơ quan nhân sự trung ương chỉ tập trung vào các vấn đề mang tính chiến lược

+ Đơn giản hóa các quy tắc, thủ tục

6

+ Các chính sách quản lý công chức mang tính linh hoạt hơn

- Cơ quan nhân sự Trung ương chỉ chịu trách nhiệm về các vấn đề như: + Bổ nhiệm, lương, phân loại các vị trí công vụ cấp cao

+ Quản lý công chức cao cấp

+ Đảm bảo cơ hội bình đẳng về việc làm, an toàn sức khỏe

+ Các quy định, quy tắc, thủ tục liên quan đến kỉ luật công chức và giảm biên chế

2.1 CÔNG CHỨC

2.1.1 Những vấn đề chung về công chức

Khái niệm công chức

• Khái niệm công chức được quy định ở một số nước trên thế giới:

- Cộng Hòa Liên Bang Đức: là những nhân viên làm việc trong các cơ quan nhà nước, tổ chức văn hóa, nghệ thuật, giáo dục, nghiên cứu khoa học quốc gia, các nhân viên công tác trong các xí nghiệp nhà nước, các công chức làm việc trong các cơ quan chính phủ, nhân viên lao động công, giáo sư đại học, giáo viên trung học hay tiểu học, bác sỹ, hộ lý

bệnh viện, nhân viên lái xe lửa

- Pháp: công chức gồm 2 loại: công chức làm việc thường xuyên trong

bộ máy nhà nước, bị chi phối bởi Luật công chức; công chức bị chi

phối bởi Luật lao động, bởi hợp đồng lao động và luật tư

- Nhật Bản: gồm cả công chức trung ướng và địa phương

7

• Công chức nhà nước của một quốc gia là công dân của quốc gia đó, được tuyển dụng theo hình thức riêng, được bổ nhiệm vào một ngạch, một chức danh hoặc gắn với một vị trí việc làm trong cơ quan nhà nước

và được hưởng lương từ ngân sách nhà nước

• Ở Việt Nam, căn cứ vào Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật cán bộ, công chức và Luật viên chức thì khái niệm công chức được quy

định như sau:

- Công chức là công dân Việt Nam, được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh tương ứng với vị trí việc làm trong cơ quan của Đảng Cộng Sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện; trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân mà không phải là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng; trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân mà không phải là sĩ quan, hạ sĩ quan phục vụ theo chế độ chuyên nghiệp, công nhân công an, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà

nước

Phân biệt công chức với cán bộ, viên chức

- Theo Khoản 1 Điều 4 của Luật cán bộ, công chức: Cán bộ là công dân Việt Nam, được bầu cử, phê chuẩn, bổ nhiệm giữ chức vụ, chức danh theo nhiệm kỳ trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước,

tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, ở tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương ( gọi chung là cấp tỉnh ), ở huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh ( gọi chung là cấp huyện ), trong biên chế và hưởng lương từ

ngân sách nhà nước

8

- Theo Điều 2 của Luật viên chức: Viên chức là công dân Việt Nam được tuyển dụng vào vị trí việc làm, làm việc tại đơn vị sự nghiệp công lập theo chế độ hợp đồng làm việc, hưởng lương từ quỹ lương của đơn

vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật

- Điểm chung của cán bộ, công chức và viên chức:

- Chỉ nhóm người đặc biệt

- Có quy định hoạt động riêng

- Có quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm riêng

- Được hình thành theo cách riêng

- Điểm khác biệt giữa cán bộ, công chức và viên chức:

+ Cán bộ: được bầu cử vào vị trí việc làm

+ Công chức: thi tuyển, bổ nhiệm vào ngạch, chức danh, vị trí công việc + Viên chức: thi tuyển hoặc xét tuyển, ký hợp đồng làm việc

+ Thời gian làm việc:

+ Cán bộ: theo nhiệm kỳ

9

+ Công chức, viên chức: thường xuyên, lâu dài

+ Nguồn trả lương:

+ Cán bộ, công chức: từ ngân sách nhà nước

+ Viên chức: chủ yếu là từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập

2.1.3 Phân loại công chức và ý nghĩa của phân loại công chức

+ Phân loại công chức

- Phân loại theo ngạch được bổ nhiệm:

+ Công chức loại A: gồm những người được bổ nhiệm vào ngạch chuyên

viên cao cấp hoặc tương đương

+ Công chức loại B: gồm những người được bổ nhiệm vào ngạch chuyên

viên chính hoặc tương đương

+ Công chức loại C: gồm những người được bổ nhiệm vào ngạch chuyên

viên hoặc tương đương

+ Công chức loại D: gồm những người được bổ nhiệm vào ngạch cán sự

hoặc tương đương và ngạch nhân viên

- Phân loại theo vị trí công tác:

+ Công chức giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý

+ Công chức không giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý

- Phân loại theo cấp quản lý:

+ Công chức làm việc ở cơ quan, tổ chức ở trung ương

+ Công chức làm việc ở cơ qun, tổ chức cấp tỉnh

10

+ Công chức làm việc ở cơ quan, tổ chức cấp huyện

+ Công chức làm việc ở cơ quan tổ chức cấp xã

- Phân loại theo ngành/lĩnh vực

+ Ý nghĩa của việc phân loại:

- Là cơ sở để đề ra những tiêu chuẩn khách quan trong việc tuyển chọn người vào làm việc trong cơ quan nhà nước, đáp ứng yêu cầu công việc

- Việc xác định tiền lương, các chế độ, chính sách hợp lí và chính xác hơn

- Giúp cho việc tiêu chuẩn hóa và cụ thể hóa việc đánh giá công chức

- Giúp cho việc đào tạo, bồi dưỡng công chức đúng đối tượng theo yêu cầu, nội dung công việc

CHƯƠNG 2: CÁC MÔ HÌNH CÔNG VỤ ĐIỂN HÌNH VÀ MÔ HÌNH CÔNG VỤ CỦA NHẬT BẢN

2.1 Các mô hình công vụ điển hình

2.1.1 Mô hình công vụ chức nghiệp

- Mô hình công vụ chức nghiệp được bắt nguồn từ Pháp, sau đó được áp dụng rộng rãi ở nhiều nước Châu Âu như Bồ Đào Nha, Đức, Tây Ban Nha

- Trong mô hình công vụ chức nghiệp, công chức được phân loại theo trình độ đào tạo làm cơ sở cho việc xếp ngạch Mỗi ngạch bao gồm nhiều bậc khác nhau Mỗi bậc tương ứng với một chỉ số tiền lương Các chỉ số tiền lương tăng dần theo chiều tăng của bậc và không gắn liền với vị trí hay nội dung công việc mà công chức đó đảm nhận Việc trả

11

lương dựa trên cơ sở bằng cấp Có nghĩa là trong những người có thâm niên công tác bằng nhau, ai có bằng cấp cao hơn sẽ được trả lương cao hơn

- Mỗi ngạch, bậc cho biết chức năng, nhiệm vụ của công chức ở ngạch

đó phải thực hiện nhưng không gắn liền với vị trí mà công chức đảm nhiệm Công chức ở các vị trí công việc khác nhau có thể cùng chung một ngạch lương và được giữ ngạch, bậc ngay khi chuyển vị trí công việc

- Trong mô hình công vụ chức nghiệp, công chức tuyển dụng vào làm việc theo ngành hay lĩnh vực chuyên môn và đây cũng chính là căn cứ

để bổ nhiệm công chức vào ngạch và phân công công việc đối với công chức

+ Đặc điểm của mô hình chức nghiệp

- Người làm việc cho nhà nước được chia theo nhóm lĩnh vực

- Công chức được tổ chức theo ngạch và ngành chuyên môn

- Việc tăng lương theo căn cứ theo thâm niên công tác

- Làm việc suốt đời nếu không bị kỷ luật buộc thôi việc

- Cơ sở chủ yếu để tuyển dụng, đề bạt là thâm niên, kinh nghiệm công tác và bằng cấp

+ Ưu điểm:

- Hệ thống chức nghiệp vận hành liên tục, ổn định

12

- Công chức trở thành một chức nghiệp suốt đời và có thể thăng chức dần dần đến tột bậc, được đào tạo cơ bản theo các chuẩn mực chức danh, nắm được các công việc trước khi được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch công chức

- Sử dụng nhân viên linh hoạt vì cùng một ngạch có thể thay thế lẫn nhau + Nhược điểm:

- Chú trọng vào bằng cấp mà không tập trung vào kĩ năng, chuyên môn

- Công chức không có tính linh hoạt

- Không tạo ra được sự cạnh tranh, phấn đấu về mặt chuyên môn

- Lương không được trả theo chức vụ mà theo ngạch bậc Cùng ngạch, bậc như nhau khi làm việc khác nhau thì lương vẫn như nhau; cùng làm việc như nhau nhưng ngạch, bậc khác nhau thì lương lại khác nhau

- Công chức càng có thâm niên thì mức lương và chế độ đãi ngộ càng cao và ít quan tâm đến hiệu quả công

- Trì trệ, khó thích ứng với nhu cầu thay đổi của môi trường, đặc biệt là môi trường chính trị, kinh tế - xã hội ngày nay

2.1.2 Mô hình công vụ việc làm

- Mô hình này thực chất là một hệ thống tiền lương được thiết lập dựa trên cơ sở đánh giá công việc Nền công vụ được hình thành trên nền tảng một hệ thống thứ bậc công việc được thiết lập trong một hệ thống

pháp lí

- Với mô hình này, công việc được sắp xếp theo một trật tự thứ bậc và không phụ thuộc vào trình độ học vấn của công chức như trong mô

13

hình chức nghiệp Đánh giá hiệu quả công việc và phân loại công việc tương ứng với nhu cầu sử dụng công chức được thực hiện bởi một đội

ngũ chuyên gia có chuyên môn nghiệp vụ cao

- Việc trả lương được xác định theo vị trí công việc Công việc càng khó càng phức tập thì tương ứng với mức lương cao được trả cho công chức thực hiện được công việc đó Nguyên tắc hưởng lương theo việc làm

được thực hiện nghiêm túc

- Công chức cũng có thể chuyển từ vị trí này sang vị trí khác nhưng với điều kiện các vị trí đó phải có nhiệm vụ và mức độ trách nhiệm tương

tự, do đó tiền lương được nhận cũng tương đương

- Việc đánh giá công chức rất rõ ràng, chỉ căn cứ vào kết quả và mức độ hoàn thành công việc Tuy nhiên việc xếp hạng công việc hết sức phức tạp; thực hiện hệ thống này đòi hỏi phải xây dựng được hệ thống tiêu chuẩn, thiết kế được yếu cầu của tất cả vị trí công việc trong nền công

vụ

+ Đặc điểm của mô hình công vụ việc làm:

- Công chức được tuyển dụng vào các vị trí việc làm được thiết kế theo những yêu cầu, tiêu chuẩn nhất định

- Không có ngạch bậc, chỉ có một mức lương

- Chế độ làm việc theo hợp đồng

- Tuyển chọn người vào làm việc căn cứ chính là năng lực

- Cạnh tranh công khai ở tất cả các cấp, căn cứ vào yêu cầu công việc

- Mức độ linh hoạt cao