SỬ DỤNG PHẦN MỀM EPIDATA TRONG THIẾT KẾ PHIẾU KHẢO SÁT THÔNG TIN, QUẢN LÝ VÀ NHẬP SỐ LIỆU

Hướng dẫn thực hành chi tiết sử dụng phần mềm Epidata trong quản lý, nhập liệu và thiết kế phiếu khảo sát thông tin nghiên cứu khoa học. Mô tả quy trình 6 bước trong Epidata và một số mẹo ràng buộc khác.

Trang 1

HỖ TRỢ VÀ CHIA SẺ KINH NGHIỆM NCKH

Trang 2

MỤC TIÊU

1 Hiểu được các khái niệm liên quan đến câu hỏi, biến số

2 Ứng dụng trong quy trình xây dựng công cụ thu thập số liệu

3 Ứng dụng thiết kế công cụ thu thập số liệu

4 Thiết kế form nhập liệu bằng Epidata, thực hành phần mềm Epidata cơ

bản

Trang 3

1 • Khái niệm

NỘI DUNG TRÌNH BÀY

Trang 4

Hỗ trợ và chia sẻ kinh nghiệm NCKH 4

1 Một số khái niệm liên quan

Khái niệm

• Biến số là những đại lượng hay những đặc tính

có thể thay đổi từ người này sang người khác

hay từ thời điểm này sang thời điểm khác

Ví dụ: Cân nặng, chiều cao, tuổi, giới tính, trình

độ học vấn,…

 Phân biệt biến số và giá trị biến số

Biến số Giá trị biến số

Giới tính Nam, nữDân tộc Kinh, Hoa, Ê-đêTrình độ học

vấn

TH, THCS, THPT, TC/CĐ/ĐH

Tuổi 18, 24, 35, 50, 60Nhóm tuổi 18-24, 25-35, >35Huyết áp tâm

thu

100, 110, 120, 130, 140

Huyết áp tâm trương

60, 70, 80, 90Hút thuốc lá Có, không

Ung thư phổi Có, không

Trang 5

1 Một số khái niệm liên quan

Giá trị

Biến số định lượng

Biến số ĐL liên

tục Biến số ĐL không liên tục

• ĐL không liên tục: Là biến số mà

chúng ta có thể đếm được và đếm

chính xác (số nguyên) Ví dụ: Số

nhân viên, số sản phẩm,…

• ĐL không liên tục: Không đếm

được; chẳng hạn như chiều cao

trung bình, nhiệt độ trung bình,…

• Sống còn: Quan tâm đến kết cuộc

của biến cố (sự kiện) có xảy ra hay

không và thời điểm xảy ra biến cố

(sự kiện đang quan tâm)

VD1: Điều trị K+ vú

‒ Biến cố: có tử vong, không tử vong

Trang 6

2 Thiết kế công cụ thu thập dữ kiện

thứ cấp

Xây dựng

bộ công cụ soạn sẵn

Trang 7

Hoàn thiện

Chỉnh sửa Pilot

Xây dựng hình thức

Sắp xếp cấu trúc

Đặt câu hỏi

Chuẩn bị

nội dung

Trang 8

Bước 1: Chuẩn bị nội dung

• Xác định thông tin cần thu thập

• Định nghĩa biến số: độc lập, phụ thuộc, gây nhiễu

• Xây dựng khái niệm cần đo lường, thang đo nào để đo lường

 Đọc tìm kiếm y văn, động não  liệt kê các yếu tố, đặc điểm liên quan đến vấn đề nghiên cứu, chọn lựa thang đo phù hợp

Trang 9

Ví dụ: Nghiên cứu Trầm cảm, lo âu ở phụ

nữ mang thai

Trang 10

Nghiên cứu Tác giả (năm) Các yếu tố khảo sát Các yếu tố liên

Trang 11

Bước 2: Đặt câu hỏi

Câu hỏi thiết kế kém  chất lượng thông tin thu thập kém

 2 dạng câu hỏi:

- Câu hỏi mở: không có câu trả lời nhất định

- Câu hỏi đóng: đối tượng được lựa chọn câu trả lời trước

• Lưu ý:

Đặt câu hỏi rõ ràng, từ ngữ đơn giản

• Tránh phê phán, tránh các sai lầm: câu hỏi mơ hồ, câu hỏi chuyên môn, câu hỏi

phủ định, câu hỏi 2 hay nhiều nội dung, câu trả lời không hợp câu hỏi

Trang 12

• Thang đo Likert và thang đo buộc lựa chọn  Xác định ý kiến hay

thái độ, bao gồm một số mệnh đề tuyên bố

• Ưu điểm:

• Làm dễ dàng hơn việc xây dựng câu hỏi để xác định thái độ của người được hỏi

• Thuận tiện cho việc trả lời, phân tích câu hỏi

• Cho phép phân biệt nhiều mức độ khác nhau của thái độ

• Thang đo Likert: 5 mức 1-5

• Thang đo buộc lựa chọn: 4 mức 1-4

• Thang đo tương tự: VAS, thị giác,…

Trang 13

Bước 3: Sắp xếp cấu trúc công cụ khảo sát

Thường bao gồm các phần

Phần giới thiệu (trang thông tin nghiên cứu và đồng thuận tham gia nghiên cứu

Thông tin về dân số học

Thông tin liên quan đến bệnh lý

• Lưu ý:

Hình thức tự điền: Phải có đoạn hướng dẫn kỹ càng

Nên nhóm các câu hỏi lại theo từng phần – theo nội dung với cấu trúc hợp lý

Trang 14

Bước 4: Xây dựng hình thức công cụ khảo sát

• Phải có tên nghiên cứu, ngày/địa điểm phỏng vấn, người phỏng vấn và mã số

phiếu

• Câu hỏi cùng chủ đề thì đi liền kề với nhau

• Câu hỏi đóng: cách trả lời phải thống nhất

• Câu hỏi mở: phải chừa đủ chỗ để điền thông tin

• Tốt nhất nên đóng khung mỗi câu hỏi để giúp người đọc tập trung vào câu hỏi

• Câu hỏi nên in đậm, câu trả lời in thường, hướng dẫn in nghiêng

• Có mã mã hóa câu trả lời  giúp dễ dàng nhập liệu

Trang 15

PHIẾU THU THẬP SỐ LIỆU

- Tuổi: Nam  Nữ 

- Chiều cao Cân nặng

- Nghề nghiệp:

- Địa chỉ:

- Ngày nhập viện: Ngày xuất viện:

- Thuốc đang sử dụng:

- Tiền sử:

- Hút thuốc lá: Có  Không:  - Các bệnh lý kèm theo: Tiểu đường Tăng huyết áp Bệnh phổi mạn tính

Trang 16

BẢN THU THẬP THÔNG TIN NGHIÊN CỨU

I PHẦN HÀNH CHÁNH

1. Họ tên bệnh nhân (viết tắt): 2. Giới tính:   1 Nam  0 Nữ

3. Năm sinh: 4. Địa chỉ :   1 Tỉnh/thành khác _  0 TP.HCM

5. Ngày nhập viện: / / 6. Số nhập viện:

7. Ngày xuất viện: / /

II PHẦN THÔNG TIN BỆNH ÁN

9. Lý do nhập viện: _

Lâm Sàng

10. Đau bụng  1 Đau bụng ¼ dưới trái  0 Đau bụng hạ vị

11. Đề kháng  1 Có  0 Không

12 Nôn ói, buồn nôn  1 Có  0 Không

13 Tiền căn viêm túi thừa  1 Có  0 Không

14. Bệnh lý kèm theo  1 Có (cụ thể bên dưới)  0 Không

 Tăng huyết áp  Đái tháo đường  Suy giảm miễn dịch

 Bệnh khác, ghi cụ thể _

Mã số BN : _ Điều tra viên : _

Ngày tham gia : _ / _ / _ Mã số phiếu : _

16

Trang 18

Trang 19

3 Lựa chọn thang đo lường phù hợp cho NC

Chọn thang đo nào phù hợp cho vấn đề nghiên cứu?

PHQ-9CES-DDASS-21HADS

Trầm cảm

EQ-5D-5LWHOQOLSF-36

Chất lượng cuộc

sống

Trang 20

Bước 1: Tìm đọc y văn, liệt kê và tìm hiểu các công cụ đã sử dụng trước đó

Trang 21

Bước 2: Tìm và lấp đầy thông tin để đánh giá từng thang đo

Trang 22

Trang 23

Tìm kiếm các bài báo:

Trang 24

Bước 3: Cân nhắc chọn lựa thang đo phù hợp

Trang 25

- Phương pháp thu thập số liệu trực tuyến: Epi info7 , REDCap, Lime

4 Giới thiệu phần mềm Epidata

Trang 26

Trang 27

• Dùng trong việc nhập và ghi nhận số liệu: đặc biệt khi nhập số liệu từ biểu mẫu để phân tích

• Xuất hiện, năm 1999, miễn phí, sử dụng cho nhiều hệ điều hành, phổ biến

• 200.000 lần download tại hơn 100 quốc gia

• Dùng cho nhiều hệ điều hành khác nhau (Mac, Linux, Window)

• Giảm ½ thời gian so với nhập bằng Excel

Trang 28

• Đảm bảo số liệu chính xác hơn thông qua:

Có thể tính toán các biến số

Có thể xác định giới hạn giá trị Dán nhãn cho biến số định tính

• Giúp nhảy câu chính xác

• Hỗ trợ bộ câu hỏi dài 999 dòng (khoảng 30 trang A4)

• Lưu được trên 200000 bản ghi

• Tìm kiếm bản ghi dễ dàng, nhanh chóng

• Có tính năng phân tích  giám sát

• Nhiều người nhập liệu không cần thay đổi cấu trúc

• Nhập đôi để kiểm tra (double entry

Trang 29

Làm việc với 3 file chính

• QES (cấu trúc bộ nhập liệu)

• REC (số liệu)

• CHK (các điều kiện kiểm tra dữ liệu)

Hạn chế

- Không thể tìm bộ câu hỏi bị nhập trùng lắp thông tin (khác ID)

- Không thể xuất thẳng qua dạng dữ liệu của R (*.Rdata)

- Không thể xử lý dữ liệu tiếng Việt hiệu quả

- Không thể truy xuất thông tin từ bộ câu hỏi trước đó (dùng trong lập trình)

Trang 31

5 Quy trình sử dụng Epidata

Trang 32

- Bấm phím Windows + R

- Trong cửa sổ hiện ra gõ vào appwiz.cpl

- Chọn phần mềm EpiData 3.1 và click uninstall / remove

- Click Yes để xác nhận việc gỡ bỏ phần mềm EpiData

Trang 33

Mở EpiData

Cách 1: double click biểu tượng EpiData trên

desktop

Cách 2: Start > Programs > Epidata >

Chọn mục “Don’t show this window again”

và chọn “Close” khi lần đầu tiên mở EpiData

5 Sử dụng Epidata

Trang 34

1 Define Data: tạo QES file (cấu trúc bộ nhập liệu)

2 Make data file: tạo REC file (chứa dữ liệu)

3 Checks: tạo CHK file (các điều kiện kiểm tra dữ liệu)

4 Enter Data: nhập dữ liệu và lưu vào REC file

5 Document: xem mô tả số liệu để báo cáo, sàng lọc số liệu sai

6 Export Data: chuyển số liệu sang các phần mềm thống kê chuyên dụng

Trang 35

Bước 1: Define data – xây dựng khung nhập liệu (.QES)

• Một biến số cần có– Tên biến

– Nhãn biến– Loại dữ liệu

Các loại dữ liệu– Con số (Numeric)– Chữ (Text)

– Ngày tháng năm (Date)

Trang 36

Tên biến (Variable name): là tên dùng để quản lý, truy xuất hoặc thực hiện trong phân tích

Ví dụ cân nặng của trẻ sẽ có thể đặt tên biến là a2

• Tên biến trong epi không chứa ký tự đặc biệt, khoảng trắng và dấu tiếng việt, nên dùng

mã câu hỏi để quản lý

Nhãn biến (Variable label): là tên dùng để mô tả biến và thể hiện trong kết quả phân tích

Ví dụ cân nặng của trẻ sẽ có thể đặt tên biến là a2, sẽ có nhãn biến là can nang cua tre

• Nhãn biến trong epi không chứa ký tự đặc biệt và dấu tiếng việt, thể hiện đơn vị đo

lường (nếu có)

Nhãn giá trị (Value label): Là tên dùng để mô tả giá trị biến số định tính

Ví dụ ung thư phổi được quy định là 1 “có ung thư”, 0 “không ung thư” thì “có ung thư” và

“không ung thư” là nhãn của các giá trị 0, 1

Trang 38

TÊN BIẾN – CỘT 1

• Không dùng tiếng Việt có dấu

• Không có khoảng trắng trong tên biến

• Không được có các ký tự đặc biệt (ví dụ: ! * # $ % ^ & _ )

• Không được bắt đầu bằng con số

• Không được đặt tên biến trùng nhau

Lưu ý: Trong File > Option

• First word: lấy chữ đầu tiên của dòng làm tiên biến

• Automatic: lấy 10 ký tự đầu tiên của dòng làm tên biến

5 Sử dụng Epidata

Trang 39

NHÃN BIẾN – CỘT 2

• Không dùng tiếng Việt có dấu

• Không nên quá dài (>255 ký tự)

• Nên viết dưới dạng mô tả, không dùng câu hỏi nguyên bản

• Không được có các ký tự đặc biệt (! * # $ % ^ & _)

• Nên ghi chú đơn vị sử dụng (ví dụ: kg, gram)

Trang 40

Bước 1

Tạo biểu mẫu mới:

• Dài tối đa 14 ký số (kể cả dấu thập phân)

• Số nguyên (Digit before decimal point): dài tối đa 14 số

• Số thập phân (Digit after decimal point): dài tối đa 12 số

Trang 43

Bước 1

Các loại dữ liệu

Kiểu khác (Other)

• Mã số tự động (Auto ID Number): tăng 1 qua mỗi

Advance)

• Mã hóa Soundex: Chấp nhận tất cả ký tự nhưng sẽ

• Kiểu logic (Boolean) gồm giá trị là Yes hoặc No

Trang 44

Bước 1  Biến định lượng

Thể hiện bằng con số (có thể có số lẻ thập phân) #; #.#; ###.##

Mã hóa bằng con số, ví dụ nam=1 nữ =0  #

Thể hiện bằng biến văn bản “_” or <A> (IN HOA)

Tự động, ví dụ: ngày nhập số liệu  <dd/mm/yy>

Nhập bằng tay

Trang 45

Bước 1 Trình bày các biến số thẳng hàng

• Dãn cách biến đầu tiên để khi chiếu xuống không cắt nhãn của biến

khác

• Click chuột vào biến số đầu tiên

• Chọn Edit  Align Fields

L ưu: Save as/Save

Trang 46

Bước 2: Make data file – Tạo file chứa số liệu (.REC)

• Make Datafile (Tạo tập tin số liệu)

• Qua mỗi bước nên đóng tất cả cửa sổ của bước trước đó

• Nhấn F10 (hoặc Ctrl + F4) để đóng các cửa sổ nếu có

• Tạo Bộ câu hỏi (Make Data File): 2 Make data file

• [Create data file from QES file] 1 OK

• [Data file label for .REC] 2 Nhập “tên”

3 OK

• [Information] 4 OK

Trang 47

Bước 2: Make data file – Tạo file chứa số liệu (.REC)

• Make Datafile (Tạo tập tin số liệu)

• Qua mỗi bước nên đóng tất cả cửa sổ của bước trước đó

• Nhấn F10 (hoặc Ctrl + F4) để đóng các cửa sổ nếu có

• Tạo Bộ câu hỏi (Make Data File): 2 Make data file

• [Create data file from QES file] 1 OK

• [Data file label for .REC] 2 Nhập “tên”

3 OK

Trang 48

Trang 49

 B ước 3: Check – xác định các quy tắc (.CHK)

• Ví dụ: tính tuổi vào lúc điều tra dựa vào năm điều tra và năm sinh

• Các trợ giúp và các định nghĩa mở rộng của tính toán

Lưu ý:

• Tạo nhãn cho dữ liệu  vào dấu “+”

Trang 50

Bước 3 • Range, Legal: phạm vi

• Jumps: Nhảy câu

• Must enter: Bắt buộc nhập

Trang 51

Bước 3

• Gán nhãn cho biến số

Trang 52

Bước 3 Yêu cầu EpiData hiện nhãn mỗi khi nhập dữ liệu

 Save

Lưu ý: Chỉ nhập 1 lần duy nhất khi thiết kế cho 1 bộ câu hỏi

Trang 53

Bước 4:Enter data – Nhập liệu (.REC)

Vào 4 Enter Data > Chọn File > Open

Số record hiện có

Nhập record

mới

Di chuyển record cuối

Xóa

Trang 54

Bước 4 Thêm biến số

Mở khung nhập liệu (.QES) từ bước 1 Define data và thêm biến

số

• Nếu chưa nhập dữ liệu trước đó

• Qua bước 2 Make data file để tạo lại file REC

• Qua bước 3 Checks bổ sung điều kiện

• Nếu đã nhập dữ liệu trước đó

• Vào Tools > Revise Data File > Chọn File > Open

Trang 55

Bước 4

Xóa bỏ biến số

Vào bước 3 Checks xóa bỏ tất cả các điều kiện liên quan đến biến số đó Vào bước 1 Define data xóa biến số

• Nếu chưa nhập dữ liệu trước đó

• Qua bước 2 Make data file để tạo lại file REC

• Nếu đã nhập dữ liệu trước đó

• Vào Tools > Revise Data File > Chọn File > Open

Trang 56

B ước 5: Document

• Codebook  Chọn File REC  Open  OK

• Kiểm tra các mục

• Missing: xem có dữ liệu bị mất không

• Range: xem phạm vi số liệu có bình thường hay không

• Xem tần số (frequency) và phần trăm (percentage) từng nhóm của biến định

tính

• Xem trung bình (mean) và độ lệch chuẩn (standard deviation) của biến định

lượng

• Nếu có bất thường thì cần nhớ giá trị bất thường đó để tìm lại

Trang 57

B ước 5: Document

• Kiểm tra các mục: thông số cần tìm

• Vào bước 4 Enter Data

• Chọn biến số cần tìm

• Bấm Ctrl + F (hoặc và Goto >> Find Record)

• Điền vào thông số cần tìm  OK

• Sửa chữa số liệu

• Bấm Next Record (hoặc F8)  OK

Trang 58

B ước 6: Export Data

• Chọn phần mềm muốn chuyển đổi

• Chọn tập tin muốn chuyển đổi

• OK

• Sau đó có thể chạy chương trình Stata/Excel/SPSS để xem lại số liệu

Trang 59

• Bước 1: Define data  New QEC file

BO CAU HOI TRAM CAM LO AU

id ma so phieu ###

tenbv ten benh vien #

ngaydt ngay dieu tra <dd/mm/yyyy>

PHAN A: THONG TIN NEN

a5a nghe nghiep khac <A >

a6 trinh do hoc van # a7 tinh trang hon nhan # a7a tinh trang hon nhan khac <A>

a8 su dung bhyt # a9 nam sinh chong ####

a10 nghe nghiep chong # a10a nghe nghiep chong khac <A> a11 trinh do hoc van chong #

a12 tinh trang song chung # a13 nguoi cung cap kinh te chinh # a13a nguoi cung cap kt khac <A > a14 muc do kinh te #

6 Thực hành Epidata

Trang 60

PHAN F: TRAM CAM

f1 buon buc vi nhung dieu thuong ngay #

f2 khong muon an #

f3 ko the xua tan noi buon #

f4 cam thay tot lanh #

f5 co van de trong viec ghi nho #

f6 cam thay suy nhuoc #

f7 moi viec lam deu gang suc #

f8 tran tre hi vong #

f9 cam thay cuoc doi that bai #

f10 thay so hai #

f11 ngu ko du giac #

f12 vui ve #

f13 noi chuyen it hon binh thuong #

f14 cam thay co don #

f15 moi nguoi khong than thien #

f16 yeu thich cuoc song #

f17 khoc nuc no #

f18 cam thay buon #

f19 cam thay moi nguoi ghet #

f20 khong the bat dau lam viec gi #

Định dạng
Số trang	67
Dung lượng	2,05 MB