Bài giảng điều trị cắt cơn nghiện ma túy OPIATE môn tâm thần

Chất ma túy Chất ma túyCMT là những chất gây nghiện, nếu sử dụng lặp lại nhiều lần sẽ dẫn đến tình trạng lệ thuộc vào chất đó do tác động của chất đó tác động vào hệ thống thần kinh tru

ĐIỀU TRỊ CẮT CƠN NGHIỆN MA TÚY OPIATE

Chất ma túy

Chất ma túy(CMT) là những chất gây nghiện, nếu sử dụng lặp lại nhiều lần sẽ dẫn đến tình trạng lệ

thuộc vào chất đó do tác động của chất đó tác động vào hệ thống thần kinh trung ương.

Hiện nay trên thế giới có nhiều loại CMT, nhất là các CMT tổng hợp, nó có tác dụng kích thích lên

hệ thống thần kinh mạnh và cũng tàn phá sức khỏe mạnh nhất

Chất ma túy

Mỗi nước khác nhau có qui định các loại CMT khác nhau Ở Việt Nam nghị định số 60/2001/NĐ-CP ngày 1/10/ 2001 của Chính phủ, qui định, 249 chất thuộc vào các CMT, trong đó 47 chất vào danh mục 1, đó là những CMT rất độc, tuyệt đối cấm sử dụng trong lĩnh vực y tế, việc sử dụng các chất

này trong công tác nghiên cứu, phân tích, kiểm nghiệm và điều tra tội phạm phải theo qui định đặc

biệt của cơ quan có thẩm quyền

Các chất dạng thuốc phiện (CDTP) là loại ma túy thuộc nhóm Opiate nó bao gồm: Thuốc phiện, morphin, codein, heroin, dolargan, methadon, bupremorphin, LAMM (Levo Alpha Acetyl

Methadon).

Krokodil, loại ma túy tự chế cực độc: Mọi thuốc giải bó tay

Krokodil, một loại ma túy tự chế mà nhiều con nghiện ở Nga đang sử dụng mạnh gấp 10 lần heroin Thành phần chính là codeine trộn lẫn một số chất như: sơn pha loãng, xăng, acid hydrochloric, i-ốt nhưng sức tàn phá của nó cũng vô cùng khủng khiếp, da trở nên tím tái, xếp vảy như da cá sấu rồi hoại tử dần đến khi lộ cả xương Trong vòng 1-2 năm, những người này sẽ bị thối rữa cho đến chết

Hội chứng cai

• Đây là một phản ứng cơ thể khi cắt hay giảm CMT đang dùng, để chẩn đoán hội chứng cai, Bộ Y Tế qui định phải có 4/12 triệu chứng sau: Thèm chất ma túy, buồn nôn hay nôn, đau các cơ, chảy nước mắt nước mũi, nổi da gà, toát mồ hôi, tiêu chảy, dãn dồng tử, ngáp, ngây ngấy sốt, mất ngủ, cảm giác dòi bò trong xương

Hội chứng cai

• Hội chứng cai xuất hiện khi người nghiện không dùng CDTP từ 6h - 8h sẽ có các triệu chứng xuất hiện như là ngáp, thèm thuốc, chảy nước mắt, mũi, giãn đồng tử, nổi da gà, mất ngủ, co thắt cơ, lo lắng cao độ, ngủ không yên Từ 18h - 24h có thể có sốt nhẹ, mạch và huyết áp, nhịp thở tăng, có thể nôn hoặc buồn nôn Từ 24h - 48h có thể có tiêu chảy, nôn, mất nước, dị cảm Từ 48h - 72h là đỉnh điểm của hội chứng cai, sau đó các triệu chứng giảm dần và mất đi trong vòng 7- 10 ngày, nhưng một số rối loạn chức năng nhẹ có thể kéo dài trong nhiều tháng.

Chẩn đoán và điều trị ngộ độc các chất dạng thuốc phiện

Nguyên nhân

Nguyên nhân ngộ độc do người nghiện sử dụng các CDTP quá liều.

Tác dụng của ma túy nhóm CDTP tương đối nhanh khoảng 30 giây theo đường tĩnh mạch,

01 giờ theo đường uống, vì vậy yêu cầu phải cấp cứu kịp thời.

- Các triệu chứng này không phải là bệnh cơ thể hoặc các ngộ độc khác gây nên.

- Cận lâm sàng xét nghiệm CDTP dương tính.

Nguyên tắc và xử lý ngộ độc

+ Nguyên tắc

- Làm thông thoáng đường thở, cung cấp đủ Oxy, hô hấp hỗ trợ bằng mọi hình thức và phương tiện sẵn có

- Sử dụng thuốc Naloxone, có thể kết hợp thêm dịch truyền

- Sau khi cấp cứu xong cần theo dõi tránh tình trạng tụt huyết áp, rối loạn thân nhiệt

Xử trí

- Trước hết phải để đối tượng ở nơi thoáng mát, sau đó tiến hành cấp cứu.(Tốt nhất là chuyển đối tượng đến khoa hồi sức cấp cứu càng sớm càng tốt.)

- Thở Oxy, bóp bóng, thở máy… Tùy điều kiện của nơi cấp cứu

- Tiêm tĩnh mạch chậm Naloxone: Naloxone 0,4mg x 01 ống/lần; Có thể tiêm lần 2 sau 05 phút, lặp lại 4-5 lần trong

30-45 phút đầu

Có thể truyền tĩnh mạch bằng cách hòa 2mg Naloxone (05 ống) trong 500ml NaCl 0,9%, tốc độ truyền tùy đáp ứng lâm sàng

Có thể tiêm Naloxone tiêm dưới da hoặc tiêm bắp

- Kết hợp giải độc bằng truyền các dung dịch mặn, ngọt đẳng trương

- Theo dõi lâm sàng: Nếu đồng tử dãn, thở trở lại, bớt tím tái…tức là tình trạng tốt dần lên Nếu kích thước đồng tử co dưới 2mm là triệu chứng còn ngộ độc các CDTP Nếu đồng tử dãn trên 3mm kèm trụy tim mạch, tím tái tức là quá liều Naloxone

- Tiếp tục theo dõi đối tượng 4 giờ sau khi dùng liều Naloxone cuối cùng

Các phương pháp điều trị nghiện ma túy (NMT)

Năm 1997, Viện Sức Khỏe quốc gia của Hoa Kỳ kết luận rằng NMT là một bệnh tái phát mạn tính của bộ não, nó có thể được điều trị có hiệu quả

Điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện (CDTP) là không dễ dàng Việc điều trị nghiện CDTP này có hai cách tiếp cận : liệu pháp thay thế và điều trị cai có định hướng

Các phương pháp điều trị nghiện ma túy (NMT)

Người NMT đến điều trị cắt cơn vì nhiều lý do, một số muốn kiểm soát việc sử dụng MT của mình, một số trường hợp đến cai vì áp lực của gia đình và bạn bè

Nhiều người thể hiện ý muốn cai nhưng họ lưỡng lự về khả năng thích nghi với cuộc sống không có ma túy của họ Có các phương pháp điều trị cắt cơn NMT như sau :

1 Cai khô (khan):

Người nghiện mức độ nhẹ và vừa có thể tự giảm dần liều ma túy đang dùng, rồi tiến tới cắt hoàn toàn chất ma túy

đó Các triệu chứng cai xuất hiện nhưng ở mức độ nhẹ dần và nếu chịu đựng được sẽ qua sau 7-10 ngày mà

không có biến chứng gì, không cần thuốc trợ giúp

Ở một số nước châu Á như Indonesia, Malaysia, Brunei đã sử dụng thành công phương pháp này

Người nghiện được đưa vào các trung tâm cai nghiện và bắt buộc lao động nặng Kỷ luật sắt của quân đội, cảnh sát, lao động nặng và học tập lý luận của đạo Hồi trong thời gian 2-3 năm đã giúp người nghiện trở về trạng thái cơ thể bình thường, tái hòa nhập cộng đồng

2 Phương pháp cai dần: Bằng cách giảm lượng ma túy đang dùng trong ngày, thời gian từ 15- 30 ngày, kết hợp thêm

thuốc bổ và các thuốc an thần khác Phương pháp này ít được sử dụng tại các trung tâm vì thời gian quá dài

3 Liệu pháp tâm lý

Chỉ áp dụng cho các đối tượng nghiện nhẹ Việc điều trị chỉ là hỗ trợ làm giảm sự khó chịu do triệu chứng cai gây nên còn cơ thể sẽ tự điều chỉnh và cân bằng trở lại, phương pháp này ít sử dụng ở các trung tâm cai nghiện

4 Phương pháp Thụy miên

Tạo giấc ngủ nhân tạo cho đối tượng, nuôi dưỡng bằng truyền dịch, chăm sóc đặc biệt Yêu cầu thực hiện phương pháp này ở các trung tâm lớn có phòng cấp cứu, hồi sức tích cực vì phương pháp này ảnh hưởng nhiều đến tính mạng của đối tượng Thời gian cai nghiện từ 7-10 ngày, thường kết hợp Chlopromazine, Diazepam, Phenobacbital

5 Phương pháp phẫu thuật thùy trán

Phẫu thuật nhằm phá hủy một số điểm ở thùy trán của não liên quan đến sự thèm muốn ma túy

Phương pháp này dễ gây nên tình trạng đối tượng không phân biệt được sự phải trái sau phẫu thuật

7 Cắt cơn nghiện bằng Catapressan (clonidine)

• Tăng cường hoạt động ức chế trên thụ thể alpha 2, ức chế dẫn truyền noradrenaline giúp cơ thể trở về trạng thái cân bằng và mất hội chứng cai

• Liều dùng 0,075mg một lần, cứ 3 giờ một lần (liều hằng ngày 0,3-0,6mg /ngày) Khi huyết áp tối đa < 100mmHg hoặc mạch < 60 lần/phút thì liều dùng tiếp theo lùi lại 30 phút Giảm liều từ ngày thứ 4 trở đi

8 Cắt cơn nhanh bằng clonidine-Naltrexone

• Đây là phương pháp cắt cơn an toàn, hiệu quả và hội chứng cai qua nhanh hơn

• Dùng naltrexone thúc đẩy nhanh hội chứng cai xuất hiện, sau đó tiếp tục dùng catapressan với liều như trên

9 Cắt cơn nhanh bằng gây mê kết hợp với naltrexone

Gây mê giúp đối tượng chịu dựng dễ dàng với hội chứng cai

- Gây mê bằng methohexitol hay propolol trong 6 giờ ( có hỗ trợ máy thở và hồi sức tích cực)

- Thúc đẩy hội chứng cai bằng naloxone rồi naltrexone liều 50mg/ngày

- Khi có biểu hiện của hội chứng cai, cắt cơn bằng catapressan

Cắt cơn nghiện nhanh sẽ rút ngắn được thời gian chịu đựng với hội chứng cai, sau 48 giờ với morphin, heroin và sau 5 ngày với methadone Biện pháp này chỉ áp dụng ở những nơi có trang bị gây mê hồi sức tốt

10 Cắt cơn nghiện bằng phương pháp điện châm

Thực hiện theo quyết định số 5467/2003/QĐ-BYT ngày 21/10/2003 về việc ban hành “hướng dẫn áp dụng phương pháp điện châm điều trị hỗ trợ cai nghiện ma túy”

11 Cắt cơn nghiện bằng Methadone

Methadone là chất ma túy tổng hợp, có tác dụng đồng vận với heroin tại các thụ thể Muy ở não.

Liều điều trị :

- Methadone 20-25mg x 2 lần x 1-3 ngày

- Methadone 15-20mg x 2 lần x 1-3 ngày

- Methadone 10-15mg x 2 lần x 1-3 ngày (uống trước khi đi ngủ).

12 Cắt cơn nghiện bằng các loại thuốc đông y

Các thuốc đông y có nguồn gốc từ thảo dược nên mức độ an toàn cao, có khả năng bình ổn các triệu chứng của hội chứng cai nghiện Hiện tại Bộ Y

Tế cho phép hai loại thuốc lưu hành trên thị trường là Thuốc bông sen và Cedemex.

Cắt cơn nghiện bằng các thuốc hướng thần:

Ngày 23/6/1995 Bộ y tế ban hành “Hướng dẫn điều trị NMT bằng các thuốc hướng thần” Qui trình sử dụng thuốc hướng thần như sau:

+ Thuốc giải lo âu: Dẫn xuất benzodiazepam

- Hai ngày đầu: Seduxen 5mg x 4 viên/1 lần uống, cách 4 giờ lại cho uống 1 lần

- Ngày thứ 3 và thứ 4 bắt đầu giảm liều: Hai viên một lần, cách từ 6-8 giờ cho uống thêm 1 lần

- Ngày thứ năm cắt hẳn thuốc

+ Thuốc an thần kinh: Levomepromazin (Tisercin, Nozinan):

- Lần đầu: Levomepromazin 25mg x 2 viên uống

- Lần 2: Sau 1 giờ chưa an dịu thì cho thêm 4 viên

- Lần 3: Sau 1 giờ vẫn chưa an dịu, huyết áp ổn định >= 100mmHg thì cho uống thêm 4 viên

- Lần 4 và những lần sau: Đợi sau 2 giờ nếu chưa an dịu, huyết áp như trên thì cho uống thêm 2 viên

+ Thuốc nâng huyết áp: Heptaminol (Hept- A- Myl)

- Sử dụng khi huyết áp < 100mmHg

- Hept- A- Myl 0,2g x 1 viên uống 2- 3 lần trong ngày, dùng 2-3 ngày khi huyết áp trở về bình thường

+ Thuốc giảm đau: Paracetamol- Paracetamol 500mg x 2 viên uống 2-3 lần trong ngày, dùng trong 3 ngày đầu

+ Thuốc chống co thắt: Phloroglucinol (spasfon)

- Dùng khi có co thắt nội tạng đường tiêu hóa

- Spasfon 80mg x 2 viên uống 2-3 lần trong ngày, dùng trong 1- 3 ngày

+ Thuốc chống tiêu chảy và mất nước

- Dùng spasfon, kết hợp oresol, 1 gói hòa 1 lít nước, dùng 3- 4 lít nước trong ngày

+ Thuốc gây ngủ: Alimemazin (theralene)

- Dùng khi còn tình trạng mất ngủ

- Alimemazin 5mg x 2 hoặc 4 viên trước khi ngủ, nếu chưa ngủ thì cho một liều như trên, dùng đến khi giấc ngủ trở lại bình thường thì thôi

Kết luận

Để cai nghiện ma túy có hiệu quả, chúng ta phải hiểu rằng cắt cơn nghiện không khó, cắt cơn chỉ là bước đầu, bước chuẩn bị cho một quá trình điều trị lâu dài thông qua các biện pháp điều trị kết hợp giữa thuốc và các biện pháp khác

Trong đó liệu pháp không dùng thuốc là quan trọng, liệu pháp này gồm tư vấn, liệu pháp tâm lý, liệu pháp giáo dục

CẢM ƠN QUÝ ĐỒNG NGHIỆP ĐÃ LẮNG NGHE!