Bài giảng đại cương về rối loạn lo âu môn tâm thần

- Lo âu bệnh lý là lo âu quá mức hoặc dai dẳng không tương xứng với sự đe doạ được cảm thấy, ảnh hưởng đến hoạt động của người bệnh, có thể kèm theo những ý nghĩ hay hành động có vẻ như

ĐẠI CƯƠNG VỀ RỐI

LOẠN LO ÂU

MỤC TIÊU

- Nắm được khái niệm về lo âu

- Phân biệt được lo âu bệnh lý - và

lo âu thông thường

- Các biểu hiện của lo âu

- Nguyên nhân bệnh lo âu

- Các phương pháp điều trị

NỘI DUNG BÀI GiẢNG

 Đại cương về lo âu

 Phân biệt lo âu bệnh lý và lo âu thông thường

Thời gian thảo luận: 15 phút

Trình bày sau thảo luận

CÂU HỎI THẢO LUẬN NHÓM

 Nhóm 1: Khi lo âu, chúng ta thường có biểu hiện gì?

 Nhóm 2: Ai cũng có thể lo âu Vậy lúc nào lo

âu trở thành bênh lý.?

 Nhóm 3: Nguyên nhân vi sao chúng ta lo âu ?

 Nhóm 4 :Chúng ta sẽ làm gì để giảm bớt lo âu?

 ĐẠI CƯƠNG VỀ LO ÂU

 - Lo âu là hiện tượng phản ứng tự nhiên (bình thường) của con

người trước những khó khăn và các mối đe doạ của tự nhiên, xã hội

mà con người phải tìm cách vượt qua, tồn tại, vươn tới

- Lo âu là một tín hiệu báo động, báo trước một nguy hiểm sắp xảy đến, cho phép con người sử dụng mọi biện pháp để đương đầu với

sự đe doạ

- Lo âu bệnh lý là lo âu quá mức hoặc dai dẳng không tương xứng với sự đe doạ được cảm thấy, ảnh hưởng đến hoạt động của người bệnh, có thể kèm theo những ý nghĩ hay hành động có vẻ như quá mức hay vô lý

- Lo âu có thể là biểu hiện hay gặp của nhiều rối loạn tâm thần và cơ thể

Trước một bệnh nhân lo âu cần xác định:

+ Lo âu bình thường hay bệnh lý

+ Nếu là bệnh lý cần xác định lo âu nguyên phát hay thứ phát (do một bệnh tâm thần hoặc cơ thể khác)

Khái niệm lo âu bình thường

• Lo âu bình thường là một phản ứng cảm xúc tất yếu của mỗi

cá thể trước những khó khăn, thử thách, những thay đổi, những điều chưa trải nghiệm… để thích ứng với cuộc sống ( Lo âu trước kỳ thi, trước một sự thay đổi mới lạ, người già sợ ốm…)

• Lo âu bình thường có chủ đề, nội dung rõ ràng như: bệnh tật, công việc, học tập

• Lo âu diễn biến nhất thời, không có hoặc có rất ít triệu chứng

cơ thể

Khái niệm lo âu bệnh lý

(Rối loạn lo âu)

• Lo âu không phù hợp với hoàn cảnh, môi trường,

• Không có chủ đề rõ ràng, mang tính chất vô lý, mơ

hồ,

• Thời gian thường kéo dài

• Mức độ lo âu gây trở ngại rõ rệt đến các hoạt động

của bệnh nhân

• Lo âu lặp đi lặp lại với nhiều triệu chứng cơ thể như: mạch nhanh, chóng mặt, khô miệng, vã mồ hôi, lạnh chân tay, run rẩy, bất an

Phân biệt giữa lo âu bình thường và lo âu

bệnh lý (RLLA)

 Lo âu không làm ảnh hưởng

đến công việc, hoạt động hàng

ngày.

 Lo âu có thể kiểm soát được.

 Lo âu gây khó chịu đôi chút,

 Lo âu trong mọi tình huống bất

kỳ, luôn có xu hướng chờ đợi những kết cục xấu

 Lo âu kéo dài ngày này qua ngày khác

Lưu ý

tình huống trở nên quá căng thẳng kéo dài

đến nỗi chúng ta không thể đảm đương được những công việc hàng ngày của mình nữa,

chất lượng sống bi ảnh hưởng nghiêm trọng.

Khái niệm lo âu lan tỏa

Rối loạn lo âu lan tỏa (Generalized Anxiety Disorder - GAD):

 Lo âu quá mức không kiểm soát được

 Lo âu nhiều chủ đề, không phù hợp với thực tế

 Lo âu kéo dài trên 6 tháng, tăng lên khi có sang chấn.

 Lo âu kèm theo các triệu chứng cơ thể như:

• Mất thư giãn hoặc cảm giác bị kích động, bực bội

* Nhóm các triệu chứng tâm thần

+ Kích thích, cáu kỉnh

+ Cảm giác sợ hãi

+ Mất khả năng kiểm soát lo âu

+ Bồn chồn không thể thư giãn

+ Khó tập trung chú ý

+ Lo sợ bị mất kiểm soát hoặc sợ chết

+ Rối loạn giấc ngủ

Đặc điểm lâm sàng rối loạn lo âu lan tỏa

+ -Thần kinh- Cơ: run, rung mặt, căng cơ đau cơ vùng cổ gáy đặc biệt rung mí mắt và cơn đau giả thấp khớp

+ Cảm giác, giác quan và da: Tăng và loạn cảm giác, cơn

 Chủ để: lan tỏa, mơ hồ, lơ lửng

 Các triệu chứng chủ quan: Triệu chứng tâm thần, cảm giác

 Các triệu chứng khách quan: RL thực vật nội tạng, TK cơ …

 Các triệu chứng không có tính hệ thống mà thay đổi theo thời gian

 Tiến triển mạn tính ( tăng lên khi có stress ), dễ tái phát.

 BN thường đến khám ở phòng khám hoặc chuyên khoa khác trước đến chuyên khoa tâm thần.

 Thường phối hợp v ớ i trầm cảm: Richar.G( 2004) là 37%, Jacobi (2007)

l à 60 %, T.P.B ình (2010) là 50% và có thể gặp trong các RLLA khác.

Tóm t ắ t đ ặ c đi ể m lâm sàng

RLLA lan t ỏ a

Dịch tễ rối loạn lo âu lan tỏa

Dịch tễ rối loạn lo âu lan tỏa

NGUYÊN NHÂN RỐI LOẠN LO ÂU

Giả thuyết tâm lý học

Có 3 giả thuyết cơ bản

 Thuyết phân tâm: là hậu quả của sự dồn nén xung đột giữa bản năng, dục vọng cá nhân … với sự kiềm chế của đạo đức, xã hội, luật lệ …

 Thuyết hành vi: là đáp ứng có điều kiện đối với các kích thích đặc biệt là kích thích từ môi trường

 Thuyết nhận thức: Nhận thức bị mất sự kiểm soát.

Giả thuyết sinh học

 3 chất dẫn truyền thần kinh có liên quan

 Norepinephrin (NE): tăng quá mức NE và giảm hoạt động của α2-adrenegic ở GAD

 Serotonin (5-HT):

 Gama Aminobutiric Acide (GABA)

Nguyên nhân lo âu ( Bên ngoài)

 Các sự kiện trong cuộc sống: các

căng thẳng trong cuộc sống về vấn đề tài chính, hôn nhân, công việc, học tập; các sự kiện quan trọng chẳng hạn như de doạ mất một người thân ( người thân đau ốm,làm công việc nguy hiểm) , mất tài sản, mất một mối

Nguyên nhân lo âu (tt)

Nguyên nhân lo âu bên trong

ở những người thường có suy nghĩ bi

quan ,tiêu cực và có tính cách lo âu

nhỏ tuổi có thể góp phần gây ra tình trạng

lo âu

 A- Trạng thái căng thẳng, lo lắng, lo sợ kéo dài ≥ 6 tháng về các sự kiện thường ngày ( sức khoẻ, công việc, tài chính, người thân )

 B- Có ít nhất 4 triệu chứng sau (1 tr.c từ mục 1-4)

 Kích thích TK thực vật : 4

 Triệu chứng liên quan vùng ngực bụng : 4

 Triệu chứng liên quan trạng thái tâm thần : 4

 Các triệu chứng toàn thân : 2

 Các triệu chứng căng thẳng : 4

 Các triệu chứng không đặc hiệu khác : 4

 C- Không đáp ứng tiêu chuẩn RL hoảng sợ, RLLA ám ảnh sợ, ám ảnh nghi thức

 D- Loại trừ : RLLA do bệnh cơ thể, sử dụng chất …

Tiêu chuẩn chẩn đoán Rối loạn lo âu lan tỏa F41.1 – ICD 10

Biểu hiện lâm sàng

Rối loạn lo âu lan tỏa F41.1 – ICD 10 Các triệu chứng TK thực vật của lo âu

1 Hồi hộp , tim đập nhanh

2 Vã mồ hôi

3 Run

4 Khô miệng ( không do thuốc hoặc mất nước )

5 Khó thở

6 Cảm giác nghẹn

7 Đau hoặc khó chịu ở ngực

8 Sôi bụng , buồn nôn…

 Các triệu chứng về trạng thái tâm thần

9 Chóng mặt, choáng váng hoặc ngất xỉu

10 Tri giác sai thực tại hoặc giải thể nhân cách

11 Sợ mất kiềm chế

12 Sợ bị chết

13 Các cơn đỏ mặt hoặc ớn lạnh

14 Tê cóng hoặc cảm giác kim châm

Biểu hiện lâm sàng

Rối loạn lo âu lan tỏa F41.1 – ICD 10

 Các triệu chứng căng thẳng

15 Căng cơ hoặc đau cơ

16 Bồn chồn hoặc không thể thư giãn được

17 Có cảm giác tù túng hoặc căng thẳng tâm thần

18 Cảm giác có khối trong họng hoặc khó nuốt

19 Đáp ứng quá mức hoặc giật mình trước kích thích nhỏ

20 Khó tập trung, đầu óc trống rỗng vì lo âu

21 Dễ cáu gắt

22 Khó ngủ vì lo lắng

Biểu hiện lâm sàng

Rối loạn lo âu lan tỏa F41.1 – ICD 10

HAI TRIỆU CHỨNG CHÍNH

lắng quá mức

HAI TRIỆU CHỨNG CHÍNH

được lo âu

1/6 TRIỆU CHỨNG

mái hoặc kích

động, bực bội

2/6 TRIỆU CHỨNG

3/6 TRIỆU CHỨNG

hoặc đầu óc

trống rỗng

4/6 TRIỆU CHỨNG

5/6 TRIỆU CHỨNG

Tăng trương lực cơ

6/ 6TRIỆU CHỨNG

giấc ngủ

TIÊU CHUẨN CHẨN ĐOÁN

1 TIÊU CHUẨN LÂM SÀNG :

1.1 PHẢI CÓ SỰ HIÊN DIỆN CỦA 1 TRONG HAI TIÊU CHUẨN CHÍNH

1 TIÊU CHUẨN LÂM SÀNG :

2 TIÊU CHUẨN THỜI GIAN

trên phải kéo dài từ 6

tháng trở lên

3 TIÊU CHUẨN ẢNH HƯỞNG ĐẾN CHẤT

LƯỢNG SỐNG

4.TIÊU CHUẨN LOẠI TRỪ

 Thang đánh giá lo âu BECK

Trắc nghiệm tâm lý hỗ trợ chẩn đoán

ĐIỀU TRỊ

RỐI LOẠN LO ÂU LAN TỎA

Luôn cần phối hợp giữa trị liệu tâm lý và liệu pháp

 Tư vấn giúp bệnh nhân, gia đình bệnh nhân hiểu được bản chất của rối loạn lo âu ( nguyên nhân, biểu hiện , tiến triển )

 Chiến lược kiểm soát lo âu và giảm stress:

 Liệu pháp nhận thức hành vi

 Tập thư giãn, tập khí công, tập yoga.

 Tham gia các hoạt động vui chơi giải trí, các hoạt động thể lực ( để thư giãn hoặc lôi cuốn bệnh nhân )

Điều trị bằng tâm lý

Tâm lý liệu pháp: LP hành vi nhận thức

Phương pháp hành vi nhận thức :có thể cải thiện các triệu chứng của RLLATT Điều trị bằng liệu pháp hành vi nhận thức giúp bệnh nhân phân biệt giữa những niềm tin và hành vi ứng xử không

lành mạnh, tiêu cực với những niềm tin đúng đắn

và cung cách ứng xử tích cực Nó dựa trên cơ sở

là những ý nghĩ của bệnh nhân— chứ không phải

là người khác và những tình huống — sẽ xác định cách bệnh nhân sẽ ứng xử ra sao

Tâm lý liệu pháp (tt)

 Ngay cả khi một tình huống bạn không mong muốn vẫn

cứ tồn tại, bạn vẫn có thể thay đổi suy nghĩ của mình và ứng xử sao cho tích cực Phương pháp hành vi nhận thức thường được dùng trong một đợt ngắn hạn, nó nhấn mạnh đến việc học hỏi để hình thành và phát triển khả năng làm chủ tư duy và cảm xúc của bạn.

Việc điều trị RLLATT hoặc bất kỳ bệnh lý tâm thần nào khác cần phải thích ứng với từng trường hợp Không có một chế độ điều trị kiểu mẫu nào có thể áp dụng cho toàn

bộ bệnh nhân Chủ yếu là điều trị ngoại trú, nhưng có một

số trường hợp nặng cần phải nhập viện.

HOÁ TRỊ LiỆU

Hai loại thuốc chính là bình thản và chống trầm cảm Ngày nay, các bác sĩ đã biết rõ nguy cơ phụ thuộc thuốc và chỉ cho dùng thuốc bình thản trong một thời gian ngắn Điều này có thể giúp cho người bệnh vượt qua cơn khủng hoảng, nhưng những thuốc này không được dùng kéo dài trong suốt quá trình điều trị lo âu Thuốc chống trầm cảm, có thể rất có ích cho một số trường hợp lo âu và cần phải được dùng trong thời gian dài hơn Những thuốc chống trầm cảm thì thường không gây nghiện

Các thuốc giải lo âu ( anxiolytics ): benzodiazepin, buspirone

 Các thuốc chống trầm cảm:

 MAOI, CTC 3 vòng

 SSRI : Zoloft ( sertraline ) Paroxetine

 CTC mới khác : venlafaxin, mirtazapine …

Các thuốc thay thế, chọn lựa khác: beta blocker, clonidine

Các thuốc chống loạn thần mới

Sử dụng thuốc hướng thần trong RLLA

Các kỹ năng ứng phó với lo âu

Những kỹ năng này sẽ giúp cho chúng ta phần nào tránh khỏi trạng thái lo âu Sống với RLLATT có thể rất khó khăn Ngoài vấn đề lo âu, đôi khi còn phải đối mặt với sự trầm cảm Sau cùng, RLLATT có thể ảnh hưởng đến quan hệ với bạn bè, đồng nghiệp và gia

đình, đến hiệu quả công việc, và chất lượng sống Có những phương pháp lành mạnh để đương đầu với

RLLATT, ngay cả khi nó đã thành mãn tính và có mặt lâu dài trong đời sống của bạn

Các kỹ năng ứng phó với lo âu

trải nghiệm và cách họ giải

quyết vấn đề như thế nào

Các kỹ năng ứng phó với lo âu

Cùng làm việc với chuyên

gia tâm lý của bạn để chỉ

rõ những vấn đề khiến

bạn lo âu và tìm cách đối

mặt với nó Ví dụ, nếu tài

chánh là vấn đề bạn quan

tâm, hãy làm việc để làm

sao hoạch định được một

bản dự toán.

Các kỹ năng ứng phó với lo âu

3.Hãy để quá khứ qua đi

Đừng quá lưu tâm về

những chuyện đã qua

Hãy thay đổi những

điều bạn có thể thực

hiện, còn lại nên để cho

mọi việc tự hoàn tất tiến

trình của nó.

Các kỹ năng ứng phó với lo âu

4.Phá vỡ vòng lẩn quẩn

Khi bạn cảm thấy lo âu,

hãy đi bộ nhanh hoặc

chú tâm vào một sở thích

riêng nào đó để hướng sự

tập trung của bạn ra khỏi

những sự việc làm bạn lo

lắng.

Các kỹ năng ứng phó với lo âu

5.Hãy tự chăm sóc bản thân

Ngủ đầy đủ, ăn chế độ ăn cân

đối, tập luyện và dành thời

gian để thư giãn Tránh cà phê

và thuốc lá vì có thể làm triệu

chứng lo âu thêm trầm trọng

Tuyệt đối không sa đà vào

rượu bia và các loại thuốc

cấm, chất kích thich…

Các kỹ năng ứng phó với lo âu

sẽ giúp kế hoạch điều

trị của bạn tiến triển

tốt.

Các kỹ năng ứng phó với lo âu

Các kỹ năng ứng phó với

lo âu:8.Học cách Thư giãn

 Những kỹ thuật luyện tập này giúp chúng ta trút bỏ căng thẳng và chúng ta sẽ kiểm soát được chúng Các nhà chuyên môn sẽ giúp chúng ta làm việc này, nhưng cũng có nhiều nơi khác mà chúng ta có thể tự tìm mua được băng video và sách cho mình Biết rõ phương

pháp thư giãn làm chúng ta thêm vững tin vì biết rằng

ta đang có một phương tiện "sơ cứu" bên trong

Những phương pháp thư giãn bắt buộc phải tập đều

đặn và nhất thiết phải tập mỗi khi có một mối đe doạ khủng hoảng tinh thần

CẢM ƠN

SỰ NHIỆT TÌNH THẢO LUẬN VÀ LẮNG NGHE CỦA CÁC BẠN