Ý thức được vai trò của giáo dục lý luận chính trị đối với nhân dân đặc biệt là giới trẻ trong đó có sinh viên - đội ngũ trí thức còn non nớt và chưa trải nghiệm lại dễ dao động, Đảng Cộ
Các khái niệm cơ bản
1.1.1 Khái niệm giáo dục lý luận chính trị
Thứ nhất là khái niệm giáo dục
Trong tiếng Anh, từ “giáo dục” được biết đến với từ “education”, đây là một từ gốc Latin được ghép bởi hai từ là “Ex” và “Ducere” - “Ex-Ducere”
Có nghĩa là dẫn (“Ducere”) con người vượt ra khỏi (“Ex”) hiện tại của họ để vươn tới những gì hoàn thiện, tốt lành hơn và hạnh phúc hơn
Cốt lõi của các giáo trình giáo dục học ở Việt Nam cho rằng giáo dục là một hiện tượng xã hội đặc biệt, bản chất của nó là sự truyền đạt và lĩnh hội kinh nghiệm lịch sử - xã hội của các thế hệ loài người Định nghĩa này nhấn mạnh quá trình truyền đạt và tiếp nhận giữa các thế hệ, gắn với vai trò dạy và học, nhưng vẫn chưa đề cập đến mục đích sâu xa hay mục tiêu cuối cùng của việc giáo dục.
John Dewey là một nhà triết học, nhà tâm lý học và nhà cải cách giáo dục người Mỹ, ông cho rằng cá nhân không thể vượt qua quy luật của cái chết và mọi kiến thức, kinh nghiệm mang theo sẽ mất đi khi chết; tuy nhiên xã hội đòi hỏi những giá trị ấy phải được truyền lại để duy trì sự liên tục của cuộc sống xã hội vượt lên trên hạn chế của cái chết Giáo dục được xem là khả năng của loài người để tồn tại xã hội, nhưng xã hội tồn tại không chỉ nhờ truyền dạy mà còn chính trong quá trình truyền dạy ấy Theo quan điểm của Dewey, việc truyền đạt kiến thức là một phần quan trọng, nhưng mục tiêu cuối cùng của giáo dục là dạy dỗ, nhằm nuôi dưỡng sự phát triển của cá nhân và sự bền vững của xã hội.
Theo từ điển Tiếng Việt thì giáo dục được hiểu như sau: “là hoạt động nhằm tác động một cách có hệ thống đến sự phát triển tinh thần, thể chất của một đối tượng nào đó, làm cho đối tượng ấy dần dần có được những phẩm chất và năng lực như yêu cầu đặt ra” [72, tr.397] hoặc là một danh từ thì giáo dục lại được hiểu “là hệ thống các biện pháp và cơ quan giảng dạy - giáo dục của một nước” [72, tr.397]
Giáo dục được xem xét dưới hai góc độ: giáo dục học và hiện tượng xã hội Ở góc độ giáo dục học, giáo dục là một hiện tượng văn minh chỉ có ở xã hội loài người, là quá trình truyền đạt và lĩnh hội kinh nghiệm lịch sử của các thế hệ Xét ở hoạt động giáo dục, nó có hai nghĩa: nghĩa rộng và nghĩa hẹp Theo nghĩa rộng, giáo dục là quá trình tác động của nhà giáo dục lên đối tượng giáo dục để hình thành phẩm chất nhân cách toàn diện; theo nghĩa hẹp, giáo dục được hiểu là quá trình tác động của nhà giáo dục lên đối tượng để hình thành ý thức, thái độ và hành vi ứng xử của cộng đồng xã hội [72, tr.397] Trong nghiên cứu của luận văn, tác giả tiếp cận từ góc độ thứ hai.
Thứ hai là khái niệm chính trị
Chính trị là một hiện tượng xã hội xuất hiện cùng với sự hình thành của giai cấp và Nhà nước, và từ khi ra đời nó đã ảnh hưởng sâu rộng đến sự tồn tại và quá trình phát triển của mỗi cộng đồng, mỗi quốc gia và dân tộc Có vô số quan niệm, quan điểm và học thuyết của các học giả khác nhau về chính trị, phản ánh sự đa dạng trong cách nhìn nhận về quyền lực, tổ chức xã hội và mục tiêu chung của xã hội Trong số những quan điểm tiêu biểu về chính trị, ta có thể kể đến các tư tưởng nhấn mạnh vai trò của giai cấp và cấu trúc quyền lực, vai trò của Nhà nước trong điều tiết các mối quan hệ xã hội, cũng như các góc nhìn về dân chủ, tự do và phát triển bền vững.
Chính trị theo nghĩa nguyên thủy là các công việc của Nhà nước và phạm vi hoạt động gắn liền với quan hệ giai cấp, dân tộc và các nhóm xã hội khác nhau; hạt nhân của nó là việc giành, giữ và sử dụng quyền lực nhà nước.
Theo Từ điển triết học giản yếu Việt Nam, in năm 1987 bởi Nhà xuất bản Đại học và Trung học chuyên nghiệp, chính trị được xem là lĩnh vực hoạt động gắn với mối quan hệ giữa các giai cấp, các dân tộc và các tập đoàn xã hội khác nhau, trong đó hạt nhân là quá trình giành, giữ và sử dụng quyền lực nhà nước.
Chính trị, theo Từ điển tiếng Việt do Trung tâm Từ điển Việt Nam biên soạn và Nhà xuất bản Khoa học xã hội phát hành năm 1994, được hiểu là những vấn đề thuộc về tổ chức và điều khiển bộ máy nhà nước trong nội bộ một nước, đồng thời bao gồm các quan hệ quốc tế ở cấp độ nhà nước giữa các nước với nhau.
Nghiên cứu nghiêm túc các quan điểm đi trước về chính trị và vận dụng một cách khoa học phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác – Lê Nin đã đưa ra những nhận định đúng đắn về chính trị.
Một là, Chính trị là lợi ích, là quan hệ lợi ích, là đấu tranh giai cấp trước hết vì lợi ích giai cấp: Chính trị xuất hiện cùng với sự ra đời của giai cấp và Nhà nước Sự xuất hiện đó một mặt là công cụ để một giai cấp giữ vị trí thống trị nền sản xuất xã hội, mặt khác nhằm điều hoà và giải quyết mối quan hệ lợi ích giữa giai cấp đó với các giai tầng xã hội khác Hoạt động chính trị chính là hoạt động thực tiễn của các giai cấp- vì lợi ích giai cấp
Hai là, Cái căn bản nhất của chính trị là việc tổ chức quyền lực nhà nước, là sự tham gia vào công việc Nhà nước, là định hướng cho nhà nước, xác định hình thức, nội dung, nhiệm vụ của Nhà nước Quyền lực là vấn đề trung tâm của chính trị Từ chỗ nắm quyền lực chính trị, người ta tổ chức ra bộ máy thực thi quyền lực đó- là Nhà nước Nhà nước cần phải tổ chức theo hình thức nào, vận động theo những mục tiêu, nội dung hoạt động của Nhà nước là gì Công dân tham gia vào công việc của Nhà nước ra sao Tất cả những điều đó là nội dung cốt lõi của chính trị
Chính trị là biểu hiện tập trung của kinh tế và luôn chiếm vị trí hàng đầu so với kinh tế, vì mọi hoạt động kinh tế đều nằm dưới sự quản lý và điều tiết của một thể chế chính trị; hoạt động chính trị phản ánh lợi ích của quốc gia, cộng đồng và đặc biệt là lợi ích giai cấp, các thành phần kinh tế của một cộng đồng hoặc quốc gia đều được chính trị nắm phần chủ yếu Chính trị cũng đóng vai trò tiên phong, mở hành lang và tạo môi trường cho sự phát triển của kinh tế; khi chính trị ổn định thì kinh tế mới có bước phát triển, còn tình trạng bất ổn chính trị có thể làm đình trệ sản xuất và đe dọa an ninh quốc gia.
Chính trị là lĩnh vực phức tạp và nhạy cảm nhất, gắn với vận mệnh của hàng triệu người Giải quyết các vấn đề chính trị vừa là khoa học vừa là nghệ thuật: đối nội là điều tiết Nhà nước, quản lý mọi mặt đời sống xã hội và ban hành pháp luật, trong khi đối ngoại liên quan đến các mối quan hệ đa quốc gia có tác động lớn đến sự tồn vong của một quốc gia Vì vậy, vấn đề chính trị rất phức tạp và nhạy cảm; để giải quyết chúng đòi hỏi sự kết hợp giữa kiến thức khoa học và sự uyển chuyển, khéo léo của nghệ thuật.
Chính trị là hoạt động diễn ra trong mối quan hệ giữa các giai cấp, các dân tộc và các quốc gia với các vấn đề giành, giữ, tổ chức và sử dụng quyền lực nhà nước; đồng thời là sự tham gia của nhân dân vào công việc của Nhà nước và xã hội Đây là quá trình thực tiễn của giai cấp, các đảng phái chính trị và các nhà nước nhằm tìm kiếm các cơ hội thực hiện các mục tiêu đã đề ra và đáp ứng lợi ích của các nhóm xã hội.
Thứ ba là khái niệm lý luận chính trị
Lý luận là một phạm trù có nội hàm rất rộng, tồn tại và phát triển cùng sự tiến bộ của tri thức loài người Theo sự phát triển của lịch sử, chúng ta thấy có rất nhiều định nghĩa khác nhau về phạm trù này, phản ánh các quan điểm và khuynh hướng lý giải đa dạng theo từng thời kỳ Do đó, khi khảo sát lý luận, cần xem xét sự đa dạng định nghĩa và quá trình tiến hóa của phạm trù này để hiểu cách tri thức nhân loại được giải thích và mở rộng.
Tính tất yếu của việc đổi mới phương pháp giáo dục lý luận chính trị
Đổi mới phương pháp giáo dục lý luận chính trị ở nước ta hiện nay là một tất yếu khách quan Dưới đây là những căn cứ để khẳng định xu thế tất yếu đó đối với công tác giáo dục lý luận chính trị trong quá trình đổi mới phương pháp
1.2.1 Yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục đào tạo theo tinh thần Nghị quyết của Đảng và chính sách của Nhà nước
Nhằm tạo chuyển biến căn bản, mạnh mẽ về chất lượng và hiệu quả giáo dục, đáp ứng yêu cầu sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, Đảng và Nhà nước quan tâm đổi mới phương pháp dạy học nói chung và đổi mới phương pháp giáo dục lý luận chính trị nói riêng Nhiều văn bản, chỉ thị của Đảng và Nhà nước, cùng với chỉ đạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo nhấn mạnh vấn đề này, đặc biệt Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa - hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế; tại Hội nghị Trung ương 8 khóa XI, nghị quyết nêu rõ tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, tự chủ, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc; tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học và tạo cơ sở để người học tự cập nhật, đổi mới tri thức, kỹ năng và phát triển năng lực.
Chuyển từ hình thức dạy chủ yếu trên lớp sang tổ chức học tập đa dạng, gắn với các hoạt động xã hội, ngoại khóa và nghiên cứu khoa học là mục tiêu then chốt nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học để tăng tính tương tác, linh hoạt và kết nối giữa lý thuyết với thực tiễn Đây vừa là định hướng vừa là những quan điểm chỉ đạo của Đảng ta đối với giáo dục đào tạo nói chung và giáo dục lý luận chính trị nói riêng, nhấn mạnh sự kết hợp giữa học tập trên lớp và học tập trải nghiệm trong môi trường xã hội.
Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XI cũng nhấn mạnh mục tiêu trong giai đoạn tới của nước ta là “tiếp tục đổi mới toàn diện giáo dục đào tạo, phát triển nguồn nhân lực nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao, tập trung vào việc đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dục quốc dân; gắn kết chặt chẽ phát triển nguồn nhân lực với phát triển và ứng dụng khoa học, công nghệ” [28,tr32] Đảng ta đưa ra đường lối đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, đào tạo, phát triển nguồn nhân lực, xác định đây là một kế sách, quốc sách hàng đầu, tiêu điểm của sự phát triển, mang tính đột phá, khai mở con đường phát triển nguồn nhân lực Việt Nam trong thế kỷ XXI, khẳng định triết lý nhân sinh mới của nền giáo dục nước nhà “dạy người, dạy chữ, dạy nghề” Đối với các môn lý luận chính trị, Bộ Giáo dục và đào tạo cũng có nhiều văn bản chỉ thị về đổi mới phương pháp giảng dạy theo định hướng nói trên Công văn số 11381/BGDĐTĐH&SĐH “Về việc hướng dẫn giảng dạy các môn khoa học Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh năm 2006-2007” đã chỉ rõ “Thực hiện đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng chuyển quá trình dạy ở bậc đại học thành quá trình quá trình tự học của sinh viên, có tổ chức và hỗ trợ tối ưu của giảng viên, ứng dụng mạnh mẽ các phương tiện hỗ trợ và công nghệ thông tin, chấm dứt tình trạng đọc - chép trên giảng đường” [12, tr.74] Đồng thời, Bộ giáo dục và Đào tạo cũng chỉ đạo hoàn thiện đề án tổng thể về “Đề án tiếp tục đổi mới giảng dạy, học tập các môn lý luận chính trị trong hệ thống giáo dục quốc dân” (Tờ trình số 148-TTr/BTGTW, ngày 07-10-2013) Đề án nhấn mạnh: “Tiếp tục đổi mới việc học tập lý luận chính trị trong hệ thống giáo dục quốc dân có tầm quan trọng chiến lược, cần đặt trong tổng thể của việc thực hiện Nghị quyết Trung ương 8 khoá XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo” và “Phương pháp giảng dạy và học tập phải sinh động, mềm dẻo, có thực tiễn và phù hợp với từng cấp; tạo được sự hứng thú và có trách nhiệm cho người dạy và người học; người học thích đọc hơn, có trách nhiệm phải học; người dạy có hứng thú hơn, có trách nhiệm cao hơn” [78]
Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm đổi mới phương pháp giáo dục nói chung và giáo dục lý luận chính trị theo hướng lấy người học làm trung tâm, nhằm phát huy tính tích cực, độc lập và sáng tạo của người học; đồng thời phát triển năng lực hành động và tăng cường thực hành gắn nội dung dạy học với thực tiễn cuộc sống Việc kết hợp với các phương tiện hiện đại giúp nâng cao chất lượng và hiệu quả của quá trình dạy và học lý luận chính trị.
1.2.2 Vai trò của giáo dục lý luận chính trị đối với sinh viên
Giáo dục lý luận chính trị cho sinh viên hình thành thế giới quan khoa học, nhân sinh quan cộng sản và phương pháp luận biện chứng, giúp các em có cái nhìn khách quan về thế giới, xã hội và con người vốn phức tạp và luôn vận động biến đổi; nhờ thế, sinh viên có thể nhận thức đúng đắn để định hướng hoạt động trong cuộc sống và công việc, từ đó hình thành những hành vi đúng đắn và trở thành công dân biết tôn trọng, kế thừa các giá trị văn hóa truyền thống, lòng tự hào dân tộc và đóng góp vào xây dựng, bảo vệ tổ quốc.
Giáo dục lý luận chính trị góp phần hình thành và phát triển trí tuệ, nâng cao trình độ và năng lực của sinh viên, từ đó giúp họ khẳng định bản thân và hòa nhập vào xã hội hiện đại Khi được trang bị tri thức lý luận chính trị và phương pháp luận khoa học, sinh viên trở nên chủ động trong học tập và rèn luyện, từ đó tăng cường trình độ và khả năng tư duy lý luận khoa học Điều này có ý nghĩa quan trọng để nâng cao khả năng thích ứng với xu thế toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế sâu rộng hiện nay.
Giáo dục lý luận chính trị đóng vai trò then chốt trong việc bồi dưỡng bản lĩnh chính trị, nâng cao phẩm chất đạo đức và lối sống xã hội chủ nghĩa cho sinh viên, từ đó hình thành nhân cách toàn diện Bản lĩnh chính trị là tổng hợp các phẩm chất tích cực, thể hiện ở sự kiên định với quan điểm và lập trường chính trị, không hoang mang trước biến động của xã hội hay khó khăn cá nhân, và luôn trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc gắn với chủ nghĩa xã hội Bản lĩnh ấy còn được thể hiện ở tinh thần dám nghĩ, dám làm và dám chịu trách nhiệm để thực hiện mục tiêu, lý tưởng đã chọn, góp phần hình thành thế hệ trẻ có trách nhiệm và đóng góp tích cực cho xã hội.
Giáo dục lý luận chính trị đóng vai trò quyết định trong việc hình thành nhân cách, lý tưởng và lối sống của sinh viên Tuy nhiên, để đạt được hiệu quả cao, giáo dục lý luận chính trị cần được triển khai với các phương pháp giảng dạy phù hợp, có sự liên hệ chặt chẽ giữa lý thuyết và thực tiễn, cũng như sự đánh giá liên tục và phản hồi tích cực Việc lựa chọn và áp dụng phương pháp giáo dục phù hợp sẽ biến kiến thức lý luận chính trị thành hành động, giúp sinh viên phát triển ý thức công dân, định hình lối sống tích cực và chuẩn bị hành trang cho tương lai.
Phương pháp giáo dục lý luận chính trị đóng vai trò quan trọng và là công cụ thiết yếu để chuyển tải nội dung đào tạo đến sinh viên, từ đó tác động mạnh mẽ đến chất lượng và hiệu quả giáo dục Theo Đào Duy Tùng, phương pháp giữ vai trò quyết định trong công tác giáo dục lý luận chính trị, là yếu tố có tác dụng quyết định đến chất lượng học tập và hiệu quả giáo dục, đồng thời bảo đảm thực hiện mục tiêu giáo dục Khi phương pháp được đổi mới và phù hợp, nội dung đào tạo sẽ được chuyển tải tốt hơn, kích thích suy nghĩ, phát triển tư duy sáng tạo, hình thành sự tích cực, chủ động, linh hoạt và nhạy bén của sinh viên trong hoạt động chính trị thực tiễn.
1.2.3 Những hạn chế của phương pháp giáo dục lý luận chính trị cho sinh viên trong thời gian qua
Trong quá trình truyền bá những tri thức lý luận chính trị cho sinh viên, vẫn còn bộc lộ nhiều hạn chế như được nêu ra tại Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X: “Chương trình, nội dung, phương pháp giáo dục lý luận chính trị trong nhà trường chậm đổi mới, chưa theo kịp với trình độ phát triển và yêu cầu của xã hội.” Đặc biệt, phương pháp giáo dục lý luận chính trị ở các trường Cao đẳng trong nước còn nặng về giáo điều, sách vở; lý luận không gắn với thực tiễn; truyền tải lý luận khô khan, thụ động, một chiều, không phát huy được suy nghĩ độc lập, khoa học và sáng tạo của sinh viên Trình độ lý luận của một số giảng viên còn hạn chế bởi chưa thấu triệt nội dung các tác phẩm kinh điển hoặc chưa có trải nghiệm để phân tích bức tranh văn hóa chính trị thế giới Các phương tiện hỗ trợ giảng dạy còn nghèo nàn, cơ sở vật chất chưa đầy đủ khiến cho việc đổi mới phương pháp giáo dục lý luận chính trị chỉ dừng ở đổi mới hình thức thuyết trình Đây là một trong những nguyên nhân dẫn đến hiện tượng một bộ phận sinh viên không hay không có hứng thú học tập và nghiên cứu các môn lý luận chính trị Những nhận định này làm rõ tính tất yếu của việc đổi mới và tiếp tục đổi mới phương pháp giáo dục lý luận chính trị cho sinh viên ở các trường Cao đẳng.
ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP GIÁO DỤC LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ TẠI CÁC TRƯỜNG CAO ĐẲNG Ở TỈNH THÁI NGUYÊN HIỆN NAY - THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA
Những nhân tố cơ bản tác động đến đổi mới phương pháp giáo dục lý luận chính trị tại các trường Cao đẳng ở tỉnh Thái Nguyên
2.1.1 Yếu tố khách quan tác động đến đổi mới phương pháp giáo dục lý luận chính trị tại các trường Cao đẳng ở tỉnh Thái Nguyên
Luận văn lựa chọn nghiên cứu thực trạng ở ba trường Cao đẳng tiêu biểu trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên: Trường Cao đẳng Sư phạm Thái Nguyên, Trường Cao đẳng Kinh tế - Tài chính Thái Nguyên và Trường Cao đẳng Công nghiệp Việt Đức Đây là ba trường cao đẳng lớn, có bề dày truyền thống trong ngành giáo dục, quy mô sinh viên đông đảo và đại diện cho các lĩnh vực sư phạm, kỹ thuật và kinh tế của tỉnh Thái Nguyên Khi tiến hành nghiên cứu và khảo sát, tác giả nhận thấy các yếu tố khách quan cơ bản tác động đến đổi mới phương pháp giáo dục, lý luận và thực hành tại các trường cao đẳng này, từ đó đề xuất các hướng cải tiến nhằm nâng cao chất lượng đào tạo và chuẩn hóa phương pháp giảng dạy.
Thứ nhất, tính chất đặc thù của các trường Cao đẳng được khảo sát
Các trường Cao đẳng chủ yếu tập trung đào tạo kiến thức chuyên môn và kỹ năng thực hành cho một nghề nghiệp nhất định, với thời gian đào tạo ngắn và mục tiêu chính là chuẩn bị cho công việc thực tế Vì vậy, họ không đi sâu vào các nội dung lý luận như bậc Đại học mà tập trung vào thực hành nghề nhằm đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động Chức năng và nhiệm vụ của các trường Cao đẳng có đặc thù khác với các cơ sở giáo dục khác, tập trung vào ứng dụng và đào tạo nghề ngắn hạn để bảo đảm việc làm sau khi tốt nghiệp.
Trường Cao đẳng Sư phạm Thái Nguyên được xem là một trong những cơ sở đào tạo sư phạm đầu tiên tại Thái Nguyên và khu vực miền núi phía Bắc Với vai trò then chốt trong hệ thống giáo dục địa phương, trường đóng góp vào đào tạo giáo viên chất lượng cao và phát triển nguồn nhân lực cho ngành giáo dục Thái Nguyên.
Trường CĐSP Thái Nguyên, tiền thân là Trường Trung học sư phạm Bắc Thái, là trung tâm đào tạo, bồi dưỡng giảng viên và cán bộ quản lý giáo dục mầm non, tiểu học và trung học cơ sở, đồng thời đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cho các tỉnh miền núi phía Bắc và khu vực lân cận Là cơ sở nghiên cứu và ứng dụng khoa học giáo dục, trường đóng góp vào phát triển giáo dục và kinh tế - xã hội của tỉnh Thái Nguyên và vùng miền núi Trường có 04 phòng, 04 khoa, 01 tổ bộ môn thuộc trường và 14 tổ bộ môn thuộc các khoa, với nội dung, chương trình giáo dục đào tạo được mở rộng theo hướng đa ngành, đa hệ, đạt chuẩn và đáp ứng nhu cầu xã hội Đến nay, nhà trường đã và đang đào tạo trên 20 mã ngành, tập trung cung cấp đội ngũ giảng viên mầm non, tiểu học và trung học cơ sở có trình độ cao đẳng.
Trường Cao đẳng Kinh tế - Tài chính Thái Nguyên tiền thân là Trường Trung học Kinh tế Bắc Thái, được thành lập ngày 20/12/1978 theo quyết định số 675/QĐ-UB của UBND tỉnh Bắc Thái Trường có nhiệm vụ đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao thuộc các ngành Kế toán - Kiểm toán; Tài chính - Ngân hàng; Quản trị kinh doanh tổng hợp và Thông tin kinh tế, phù hợp với nhiệm vụ của trường ở từng giai đoạn và đáp ứng yêu cầu sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập kinh tế quốc tế Với tiềm năng phát triển mạnh của tỉnh, Trường Cao đẳng Kinh tế - Tài chính Thái Nguyên hiện có 8 khoa, 08 phòng, 3 trung tâm, và quy mô đào tạo mỗi khóa trên 1.500 sinh viên hệ cao đẳng.
Trường cao đẳng công nghiệp Việt Đức trực thuộc Bộ Công thương, có trụ sở tại phường Thắng Lợi, thành phố Sông Công, tỉnh Thái Nguyên Trường Cao đẳng Công nghiệp Việt Đức đầu tiên có tên gọi là trường Công nhân kỹ thuật Việt Nam - CHDC Đức, do nước Cộng hòa dân chủ Đức giúp đỡ xây dựng và tài trợ từ năm 1973 Cho đến năm 1988, nhà trường xin phép được nâng cấp thành trường trung học công nghiệp Việt Đức với mục tiêu đào tạo công nhân kỹ thuật lành nghề Đến năm 2006, nhà trường được Nhà nước phê duyệt thành trường Cao đẳng Công nghiệp Việt Đức Trường Cao đẳng Công nghiệp Việt Đức chuyên đào tạo học sinh, sinh viên kỹ thuật có tay nghề cao có khả năng thực hành các công việc kỹ thuật như kỹ thuật thực hành cơ khí, kỹ thuật ô tô, kỹ thuật gia công chế tạo, kỹ thuật gia công máy Công nghiệp…
Rõ ràng, do đặc thù mục tiêu đào tạo sinh viên hướng tới dạy nghề nên việc giáo dục lý luận chính trị không phải mục tiêu trọng tâm trong đào tạo Ngay cả trường Cao đẳng Sư phạm Thái Nguyên đào tạo các ngành nghề sư phạm nhưng tập trung vào Mầm non, Tiểu học và Phổ thông trung học, là những cấp học mà lý luận chính trị là một nội dung trong môn Giáo dục công dân cho học sinh chứ không phải môn riêng biệt, nên không có yêu cầu cao Còn tại các trường đào tạo nghề kỹ thuật là chính, giáo dục lý luận chính trị cũng chỉ mang tính chất giới thiệu, là môn học không đặt ra những yêu cầu cao về kiến thức và chất lượng đối với sinh viên Ngoài ra, do đặt mục tiêu đào tạo nghề là chính, môn lý luận chính trị tại các cơ sở đào tạo này cũng không có ưu thế như trong các trường chuyên sâu về lý luận chính trị Chính vì vậy, đặc thù chức năng, nhiệm vụ của các trường Cao đẳng trên là một trong những yếu tố ảnh hưởng tới việc đổi mới phương pháp giáo dục lý luận chính trị tại các trường này
Thứ hai, tình hình kinh tế - xã hội của đất nước và tỉnh Thái Nguyên Đất nước ta đang trên đà phát triển với những thành tích khá ấn tượng, sau 30 năm đổi mới, Việt Nam đã thoát khỏi danh sách các nước chậm phát triển, trở thành quốc gia đang phát triển Điều này cũng là thành công và thách thức không nhỏ với mọi ngành nghề, trong đó có giáo dục Cơ chế thị trường tạo điều kiện cho sự năng động, sáng tạo của sinh viên nhưng tính chất cạnh tranh khốc liệt của nó lại sinh ra tâm lý sùng bái đồng tiền, bất chấp đạo lý, coi thường các giá trị nhân văn Nền kinh tế phát triển mạnh, thu hút đầu tư kinh doanh trong nhiều lĩnh vực nhất là công nghiệp và công nghệ tri thức, khiến nhu cầu học tập, đào tạo tăng cao Do nhiều nguyên nhân khác nhau, việc đào tạo Đại học trở thành quá hàn lâm và lý thuyết, thì vị thế của các trường Cao đẳng đào tạo chuyên về kỹ năng của một ngành nghề nhất định tăng cao Thời gian đào tạo không quá dài, lại tập trung vào mục tiêu thực hành nghề nghiệp đã đáp ứng kịp thời yêu cầu của các cơ quan có nhu cầu tuyển dụng Do đào tạo nghề nên các môn lý luận chính trị thường bị sinh viên coi nhẹ Thêm vào đó, điều kiện để thi đỗ Cao đẳng cũng không quá cao và có cạnh tranh khốc liệt như thi Đại học, lại có thể học lên cao sau khi đi làm, nên người học đông, tuy nhiên thái độ học tập và trình độ của sinh viên không đều Điều này là thách thức không nhỏ đối với việc giáo dục và đổi mới giáo dục lý luận chính trị
Thái Nguyên là trung tâm chính trị, kinh tế của khu Việt Bắc và là cửa ngõ giao lưu kinh tế - xã hội giữa vùng trung du miền núi với vùng đồng bằng Bắc Bộ Trong những năm gần đây, tình hình kinh tế - xã hội của tỉnh có nhiều thuận lợi trong sản xuất kinh doanh, một số ngành trọng điểm nâng cao năng lực sản xuất; các thành phần kinh tế đều tăng trưởng, đặc biệt kinh tế ngoài quốc doanh khẳng định vị thế trong nền kinh tế nhiều thành phần; tuy nhiên tỉnh cũng phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức Năm 2009, kinh tế cả nước chịu tác động từ bất ổn và suy thoái của kinh tế thế giới, khủng hoảng tài chính khiến nhiều nền kinh tế suy giảm và Thái Nguyên cũng chịu ảnh hưởng Với quyết tâm tăng trưởng cao khoảng 12,5% mỗi năm, Thái Nguyên tiếp tục mời gọi các doanh nghiệp đầu tư vào các lĩnh vực kinh tế, sản xuất, dịch vụ và du lịch; các dự án thành lập hoặc hợp tác đầu tư về Trường Đại học Quốc tế với các ngành học thiết thực cũng được ưu tiên Tỉnh được coi là trung tâm đào tạo nguồn nhân lực lớn thứ ba sau Hà Nội và TP Hồ Chí Minh Trên địa bàn có Đại học Thái Nguyên, là trường đại học cấp vùng của khu vực trung du, miền núi phía Bắc với nhiều đơn vị thành viên; hơn 10 trường cao đẳng và nhiều cơ sở giáo dục nghề nghiệp và trung cấp khác, với số sinh viên khoảng hơn 150.000 người.
Sau đợt suy thoái kinh tế, tình trạng học xong khó xin việc hoặc làm trái ngành, thu nhập thấp khiến sinh viên các trường cao đẳng tại Thái Nguyên gặp khó khăn trong việc đầu tư cho học lên trình độ chuyên nghiệp sau khi tốt nghiệp phổ thông, đồng thời tuyển sinh chịu áp lực và nhận thức của người học bị tác động tiêu cực làm giảm động lực học tập; môn lý luận chính trị vốn chứa nhiều khái niệm trừu tượng dễ khiến sinh viên khó hiểu, khó nhớ và khó vận dụng, và nếu phương pháp giảng dạy không được đổi mới, rơi vào sách vở, giáo điều sẽ xa rời thực tiễn gây chán nản; thêm vào đó, thái độ và động cơ học tập lệch lạc, cho rằng môn này không cần thiết hoặc học tủ, không ôn luyện và khó vận dụng kiến thức vào cuộc sống là rủi ro khiến hiệu quả giáo dục lý luận chính trị giảm sút; vốn được xếp vào đầu khóa năm nhất nhưng số lượng bài giảng quá lớn, tính trừu tượng cao khiến sinh viên khó nắm bắt, dễ mất tinh thần khi mới làm quen với môi trường học, và một số nơi ghép lớp với sĩ số quá đông khiến giảng viên khó kiểm soát, dẫn tới bỏ học hoặc nghỉ học và từ đó làm cho giáo dục lý luận chính trị không đạt hiệu quả như mong đợi.
Thứ ba, khung chương trình theo quy định chung của Bộ Giáo dục và Đào tạo
Chương trình giáo dục lý luận chính trị đóng vai trò nền tảng cho việc thực hiện và quản lý hoạt động giáo dục lý luận chính trị, đồng thời là cơ sở để giảng viên triển khai phương pháp giảng dạy và giúp sinh viên tự chủ xây dựng kế hoạch học tập, đặc biệt khi các trường chuyển sang đào tạo tín chỉ thay cho đào tạo niên chế Chương trình được thiết kế phù hợp với mục tiêu và yêu cầu giáo dục sẽ mang lại chất lượng và hiệu quả giảng dạy cao Theo Quyết định số 52/2008/QĐ-BGDĐT ngày 18/9/2008 của Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành chương trình các môn lý luận chính trị cho sinh viên đại học, cao đẳng khối không chuyên ngành Mác - Lê nin, Tư tưởng Hồ Chí Minh, ba môn lý luận chính trị bắt buộc gồm Những nguyên lý của chủ nghĩa Mác-Lê nin, Tư tưởng Hồ Chí Minh và Đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam, nhằm thay thế cho năm môn lý luận chính trị trước kia và tạo thách thức cho đội ngũ giảng viên.
Khi nghiên cứu khung chương trình đào tạo của các trường, cho thấy các trường đều bám sát yêu cầu của Bộ Giáo dục và Đào tạo về tên môn và thời lượng lên lớp của môn học lý luận chính trị Tuy nhiên, thách thức ở đây là dù đã giảm tải từ 5 môn xuống còn 3 môn, nội dung cốt lõi vẫn không có nhiều thay đổi Bên cạnh đó, các môn Triết học Mác - Lênin và Kinh tế chính trị Mác tiếp tục được đưa vào chương trình, cho thấy sự ảnh hưởng đáng kể của các môn học này đối với phương pháp giảng dạy và nhận thức của sinh viên.
Chủ nghĩa xã hội khoa học và nội dung của Mác – Lênin được tích hợp trong một môn duy nhất khiến khối lượng kiến thức lớn và các thuật ngữ trừu tượng, nặng lý thuyết của cả ba môn liên quan trở nên ít được đào sâu, gây khó khăn cho cả giảng viên lẫn người học trong quá trình truyền đạt và tiếp thu Với thời lượng 75 tiết (5 tín chỉ), việc triển khai đầy đủ đề cương môn Lý luận chính trị là thách thức lớn, buộc phải rút gọn lý thuyết và tăng cường các phương pháp giảng dạy tích cực, nhưng nếu sinh viên thụ động, thiếu thói quen chuẩn bị bài và đọc tài liệu trước giờ lên lớp sẽ dễ dẫn tới tình trạng “cháy giáo án” Việc đổi mới chương trình và áp dụng đề cương chung cho môn Lý luận chính trị của Bộ Giáo dục và Đào tạo là đúng đắn, tuy nhiên vẫn còn những điểm bất hợp lý về phân bổ nội dung và khối lượng giảng dạy.
Những yếu tố khách quan trên đây ảnh hưởng không nhỏ đến việc đổi mới phương pháp giáo dục lý luận tại các trường Cao đẳng ở tỉnh Thái Nguyên
2.1.2 Yếu tố chủ quan tác động đến đổi mới phương pháp giáo dục lý luận chính trị tại các trường Cao đẳng ở tỉnh Thái Nguyên
Bên cạnh các yếu tố khách quan, yếu tố chủ quan đóng vai trò quyết định và là một trong những tác động lớn đến quá trình đổi mới phương pháp giáo dục lý luận chính trị tại các trường Cao đẳng ở tỉnh Thái Nguyên Những yếu tố chủ quan này cần được xem xét và đánh giá toàn diện, vì chúng tác động trực tiếp đến chất lượng giảng dạy, sự gắn kết giữa lý thuyết và thực tiễn cũng như hiệu quả của công tác giáo dục lý luận chính trị tại các cơ sở.
Đối tượng tiếp nhận kiến thức lý luận chính trị là sinh viên, là người trực tiếp tiếp nhận nhưng phần lớn sinh viên năm nhất còn có phông kiến thức lý luận chính trị non nớt và dễ bỡ ngỡ khi chuyển từ môi trường phổ thông lên môi trường giáo dục chuyên nghiệp; cách tiếp cận nghiên cứu và học tập môn lý luận chính trị của sinh viên năm đầu thường lúng túng Môn lý luận chính trị chứa một khối lượng kiến thức rộng, vừa mang tính khoa học vừa mang tính giai cấp, gắn với rèn luyện, tu dưỡng đạo đức cách mạng và xây dựng bản lĩnh chính trị, thường có tính trừu tượng cao; các quan điểm, nguyên tắc thường bị xem là khô khan, cứng nhắc đối với sinh viên Nếu thiếu sự định hướng và sự chăm chỉ trong nghiên cứu, học tập, sinh viên dễ học đối phó và nản lòng Ở các trường Cao đẳng tại Thái Nguyên, việc học tập chủ yếu tập trung vào rèn luyện nghề nghiệp, khiến sinh viên dễ coi nhẹ môn lý luận chính trị; thiếu sự nhiệt tình và nhận thức chủ quan về lý luận chính trị là yếu tố ảnh hưởng đến đổi mới phương pháp giáo dục lý luận chính trị.
Thực trạng đổi mới phương pháp giáo dục lý luận chính trị tại các trường Cao đẳng ở tỉnh Thái Nguyên từ năm 2012 đến năm 2015
2.2.1 Đổi mới nhận thức, thái độ của giảng viên Để khảo sát nhận thức, thái độ của giảng viên trong việc đổi mới phương pháp giáo dục lý luận chính trị, tác giả luận văn đã tiến hành khảo sát các giảng viên thông qua phiếu khảo sát Qua kết quả khảo sát, 95% số giảng viên được hỏi đều có nhận thức đúng đắn về ý nghĩa, tầm quan trọng của đổi mới phương pháp giáo dục lý luận chính trị đối với việc nâng cao chất lượng, hiệu quả của giáo dục lý luận chính trị cho sinh viên Giảng viên cũng nhận thức được đổi mới phương pháp giáo dục thực chất là một “cuộc cách mạng” trong giáo dục nói chung và trong lĩnh vực giáo dục lý luận chính trị nói riêng trong các trường Tuy nhiên, nhận thức đúng đắn nhưng thái độ của giảng viên đối với việc thay đổi phương pháp giáo dục đã và đang được áp dụng trong thời gian dài có những hạn chế nhất định Chỉ có 60% giảng viên sẵn sàng thử các phương pháp giảng dạy mới, còn không ít giảng viên ngại ngần do khối lượng kiến thức lớn, lo lắng không đảm bảo chương trình giảng dạy Việc nhận thức, quán triệt đổi mới phương pháp giáo dục lý luận chính trị cho sinh viên của nhà trường ở một số ít giảng viên chưa được thường xuyên, liên tục, còn có tính chất phong trào Một số giảng viên ngại đổi mới phương pháp giáo dục đang sử dụng, vẫn muốn duy trì các phương pháp dạy học truyền thống, nặng về hàn lâm, lý thuyết mà chưa chú trọng gắn với thực hành
Bảng 2.1: Quan điểm của giảng viên về đổi mới phương pháp giáo dục lý luận chính trị
STT Nội dung Đồng ý Không đồng ý
1 Cần đổi mới phương pháp giáo dục lý luận chính trị 95% 1% 4%
2 Đổi mới phương pháp giáo dục lý luận chính trị cần xuất phát từ người giảng viên
Sẵn sàng áp dụng phương pháp giáo dục lý luận chính trị khác phương pháp đang sử dụng
Nguồn: Số liệu xử lý phiếu khảo sát
Trong quá trình đổi mới phương pháp giảng dạy lý luận chính trị, ý thức của các giảng viên đã có sự chuyển biến tích cực rõ nét Trước giai đoạn 2012–2015, có tới 60% giảng viên cho rằng việc đổi mới phương pháp giảng dạy lý luận chính trị rất khó khăn; tuy nhiên, sau đó hơn 90% người được hỏi nhận thức đúng yêu cầu đổi mới và áp dụng các phương pháp giảng dạy tích cực Sau năm 2012, hầu hết giảng viên đã cố gắng kết hợp các phương pháp giảng dạy tích cực với phương pháp giảng dạy truyền thống, nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy và chất lượng học tập.
Ngoài ra, thực tế cho thấy việc ghép 3 môn Triết học, Kinh tế chính trị Mác - Lê nin và Chủ nghĩa xã hội khoa học vào một môn là Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lê nin là chưa phù hợp với chuyên môn được đào tạo của giảng viên Các cơ sở đào tạo chuyên ngành lý luận chính trị có các Khoa hoặc Bộ môn chuyên ngành nhằm đào tạo giảng viên cho ba môn này, nhưng sau khi sáp nhập, mỗi trường có cách sử dụng nguồn lực giảng viên khác nhau Với trường Cao đẳng Kinh tế - Tài chính Thái Nguyên thì duy trì dạy theo chuyên ngành, tức là chia học phần này thành 3 nội dung lớn, giảng viên dạy Triết học thì giảng phần đầu, giảng viên dạy Kinh tế chính trị và Chủ nghĩa xã hội khoa học dạy phần sau, tức là một môn học có 3 giảng viên Trường Cao đẳng Sư phạm Thái Nguyên và trường Cao đẳng Công nghiệp Việt Đức thì giảng viên phải dạy hết cả môn học đó sau khi qua một khóa bồi dưỡng chuyên sâu của Bộ Giáo dục và Đào tạo Nhưng giảng viên được đào tạo chuyên ngành nào thì sẽ giảng dạy tốt nhất ở phần chuyên ngành đó, còn các nội dung khác thì không đi sâu dẫn tới lệch kiến thức, trong khi không có trường hay Khoa sư phạm nào có mã ngành đào tạo giảng viên Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lê nin
Bảng 2.2: Trình độ của giảng viên lý luận chính trị giai đoạn 2011-2015
Trình độ/Năm Thạc sỹ Cử nhân chính quy
Cử nhân, hệ tại chức Khác
Nguồn: Thống kê cán bộ cơ hữu, Ba công khai, [75, 76, 77]
Từ số liệu khảo sát cho thấy, nhận thức, thái độ chưa đúng, chưa đầy đủ của giảng viên cũng như hạn chế về kiến thức chuyên sâu của chuyên ngành lý luận do giảng viên được đào tạo chưa phù hợp với yêu cầu của chương trình giáo dục lý luận chính trị sửa đổi đã ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình đổi mới phương pháp giáo dục lý luận chính trị cho sinh viên của các trường Cao đẳng được nghiên cứu
2.2.2 Việc ứng dụng các phương pháp giáo dục tích cực, hiện đại theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác của sinh viên
Khi khảo sát về phương pháp giảng dạy được áp dụng tại các trường Cao đẳng trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên trong phạm vi đề tài cho thấy:
Trong giai đoạn 2012-2015, Trường Cao đẳng Sư phạm Thái Nguyên đã tổ chức 3 hội thảo cấp trường và 5 hội thảo cấp khoa nhằm đổi mới phương pháp giáo dục lý luận chính trị, đồng thời triển khai 5 lớp bồi dưỡng, tập huấn về phương pháp giảng dạy tích cực và 3 lớp nâng cao về giảng dạy tích cực cho đội ngũ giảng viên của trường Nhà trường liên kết với Đại học Sư phạm Hà Nội và Cao đẳng Kinh tế - Tài chính Thái Nguyên, tạo điều kiện cho giảng viên tham gia các lớp bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm cho giảng viên đại học và 90% giảng viên đã được cấp chứng chỉ Nghiệp vụ Sư phạm.
Trường Cao đẳng Kinh tế - Tài chính Thái Nguyên là đơn vị đi đầu trong việc đào tạo bồi dưỡng phương pháp giảng dạy và nghiệp vụ sư phạm cho giảng viên Trong giai đoạn 2012-2015, trường phối hợp với Đại học Sư phạm Hà Nội mở mỗi năm hai lớp Bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm nhằm đáp ứng nhu cầu nâng cao trình độ cho giảng viên từ các cơ sở giáo dục trên địa bàn tỉnh Trường cũng tổ chức 8 hội thảo cấp trường, 12 hội thảo cấp khoa và 10 lớp nâng cao phương pháp giảng dạy tích cực để nâng cao chất lượng giảng dạy của đội ngũ giảng viên Đến nay, 100% giảng viên biên chế và giảng viên hợp đồng của trường đã có chứng chỉ nghiệp vụ sư phạm.
Trường Cao đẳng công nghiệp Việt Đức với đặc thù trường đào tạo nghề kỹ thuật công nghiệp, tuy không có sự đầu tư lớn, nhưng cũng rất chú trọng đến việc đổi mới phương pháp dạy học lý luận chính trị cho giảng viên Trong năm 2012-2015, trường tổ chức 1 Hội thảo cấp trường, 3 Hội thảo cấp Khoa và tạo điều kiện hỗ trợ cho giảng viên tham dự các lớp bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm liên kết tại trường Cao đẳng Kinh tế - Tài chính Thái Nguyên, các cuộc hội thảo về phương pháp giảng dạy và đổi mới phương pháp giáo dục lý luận chính trị tại trường Cao đẳng sư phạm Thái Nguyên [76] Đối với giảng viên, luận văn khảo sát để đánh giá mức độ cũng như các phương pháp giảng viên sử dụng trong giáo dục lý luận chính trị ở các trường và có kết quả như sau: Với câu hỏi “Bạn lên lớp giảng dạy thường chọn phương pháp giảng dạy nào?”, kết quả cho thấy 49% chọn phương pháp thuyết trình, 31% chọn phương pháp thuyết trình và thảo luận, 10% chọn phương pháp nêu vấn đề và thảo luận nhóm, 10% chọn phương pháp sử dụng giáo án điện tử (Biểu đồ 2.1)
Biểu đồ 2.1: Phương pháp giảng dạy áp dụng thường xuyên
Theo câu hỏi về tỷ lệ giảng viên lý luận chính trị sử dụng phương pháp thuyết trình làm phương pháp chủ yếu tại trường, kết quả cho thấy: Trường Cao đẳng Sư phạm Thái Nguyên đạt khoảng 51%, Trường Cao đẳng Kinh tế - Tài chính Thái Nguyên đạt 48%, và Trường Cao đẳng Công nghiệp Việt Đức đạt 67% (Biểu đồ 2.2).
Biểu đồ 2.2: Tỉ lệ sử dụng phương pháp thuyết trình
Thực tế đội ngũ giảng viên của các trường chưa mạnh dạn trong đổi mới phương pháp giáo dục lý luận chính trị Đa phần giảng viên chủ yếu sử dụng phương pháp thuyết trình mà vẫn chưa cập nhật phương pháp giảng dạy mới như vấn đáp, trực quan, thảo luận nhóm…, chỉ chú trọng việc trao kiến thức mà chưa chú ý phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của sinh viên nên dễ gây cảm giác nhàm chán trong quá trình học ở một bộ phận sinh viên Số lượng giảng viên áp dụng phương pháp giảng dạy hiện đại trong bài giảng vẫn còn khiêm tốn, chưa được như mong đợi Hơn 60% giảng viên đã áp dụng phương pháp giảng dạy hiện đại trong bài giảng của mình, tuy nhiên hầu hết trong số đó chưa linh hoạt khi thường xuyên chỉ sử dụng một phương pháp giảng dạy mới, trong đó phương pháp thảo luận nhóm là nhiều nhất, chỉ có 15,5% giảng viên sử dụng linh hoạt tất cả các phương pháp mới Như vậy, việc áp dụng phương pháp giảng dạy tích cực tuy đã được chú trọng nhưng một bộ phận giảng viên vẫn chỉ áp dụng theo lối mòn, chưa thực sự sáng tạo Vẫn có 49% giảng viên thích lựa chọn phương pháp thuyết trình truyền thống khi giảng dạy
Bên cạnh đó, phương pháp giảng dạy hiện nay vẫn nặng về lý luận và chưa gắn kết với thực tiễn, khiến sinh viên cảm thấy không hứng thú trong quá trình tiếp nhận Khối lượng kiến thức lớn khiến giảng viên phải chạy theo thời gian để đủ nội dung, dẫn đến tình trạng thiếu hứng thú đầu tư các phương pháp giảng dạy mới và một bộ phận giảng viên chưa sử dụng hoặc chưa thực sự hiệu quả các phương pháp hiện đại, gây sự đơn điệu và nhàm chán trong quá trình truyền đạt Với câu hỏi: “Trong quá trình giảng dạy lý luận chính trị, Bạn thường sử dụng phương pháp dạy học tích cực nào sau đây?”, kết quả cho thấy giảng viên sử dụng phương pháp thảo luận nhóm 60,5%, phương pháp nêu vấn đề 52%, phương pháp “bể cá vàng” 47,5%, phương pháp trò chơi 42%, giảng viên sử dụng tất cả các phương pháp chiếm 15,5%, phương pháp khác 9,5% (Biểu đồ 2.3).
Biểu đồ 2.3: Mức độ áp dụng các phương pháp giảng dạy tích cực
Việc ứng dụng ngày càng nhiều phương pháp giảng dạy mới cho thấy hiệu quả nhất định trong giảng dạy lý luận chính trị, khi khoảng 70% sinh viên được hỏi dần thích nghi và có phản ứng tích cực với cách học mới, cho thấy phương pháp giảng dạy tích cực nhận được sự ủng hộ của đông đảo sinh viên và kích thích sự hứng thú, say mê trong quá trình học Bảng 2.4 cho thấy phần lớn giảng viên vẫn chọn phương pháp thuyết trình khi lên lớp, trong khi sinh viên lại không thích phương pháp này; kết quả khảo sát về sự ưa thích phương pháp giảng dạy môn lý luận chính trị cho thấy 10% chọn thuyết trình, 50% chọn kết hợp thuyết trình và thảo luận, 30% chọn nêu vấn đề và thảo luận nhóm, 10% thích tất cả các phương pháp trên Một số giảng viên có sử dụng phương tiện giảng dạy hiện đại nhưng trình độ ứng dụng công nghệ thông tin còn hạn chế hoặc chưa thành thạo các thiết bị hiện đại, nên trong quá trình giảng dạy dễ bị lúng túng và bị động trong truyền đạt kiến thức Phương pháp sinh viên tham gia và phương pháp tham quan gần như không được áp dụng ở các trường, do đó 55% số sinh viên được hỏi cảm thấy chưa bị thu hút bởi phương pháp giảng dạy của giảng viên lý luận chính trị.
2.2.3 Đổi mới thái độ học tập và phương pháp học tập của sinh viên
Khi nghiên cứu đề tài, tác giả tiến hành khảo sát thái độ học tập của sinh viên 3 trường Cao đẳng ở tỉnh Thái Nguyên Tổng số phiếu phát ra là 1000 phiếu, số phiếu thu về là 870 phiếu, và số phiếu hợp lệ là 820 phiếu Như vậy, tỷ lệ thu hồi phiếu đạt 87%, còn tỷ lệ phiếu hợp lệ trên tổng phát hành là 82%.
Kết quả khảo sát về thái độ của sinh viên khi học các môn lý luận chính trị cho thấy 17,3% sinh viên cảm thấy hứng thú, 56% có thái độ học đối phó, 23% cảm thấy chán nản và 3,7% được hỏi cho biết không muốn học môn này (Biểu đồ 2.4).
Biểu đồ 2.4: Thái độ sinh viên đối với môn học lý luận chính trị
Kết quả nghiên cứu cho thấy thái độ của sinh viên đối với môn lý luận chính trị rất khiêm tốn, trong khi phần lớn sinh viên chỉ muốn đối phó cho qua các môn này Để xác thực tính chính xác của vấn đề này, tác giả đã hỏi: “Bạn có thích học các môn lý luận chính trị không?” Kết quả thu được là 22,3% trả lời có thích, 47% trả lời không thích và 29,7% trả lời tùy thuộc vào từng giảng viên dạy (Biểu đồ 2.5).
Biểu đồ 2.5: Tỷ lệ thích môn lý luận chính trị
Kết quả khảo sát cho thấy 47% sinh viên không thích học các môn lý luận chính trị, cho thấy thái độ học tập bị chi phối bởi nhiều yếu tố, trong đó người thầy là yếu tố tác động lớn nhất Đa phần sinh viên các trường cao đẳng được khảo sát chưa thực sự nhận thức đúng vai trò và tầm quan trọng của các học phần lý luận chính trị, đặc biệt là việc vận dụng kiến thức học phần vào giải quyết các vấn đề chính trị - xã hội thực tiễn Khi đặt câu hỏi về việc có cần đưa các môn lý luận chính trị vào chương trình đào tạo của các trường cao đẳng hay không, kết quả cho thấy: 54% sinh viên cho rằng việc học các môn lý luận chính trị là không cần thiết; 10% không biết.