Vấn đề sử dụng ảnh trên báo đảng các tỉnh miền núi phía bắc (khảo sát các báo phú thọ, tuyên quang, lai châu năm 2015)

Luận văn “Vấn đề sử dụng ảnh trên báo Đảng các tỉnh miền núi phía Bắc” Khảo sát các báo: Phú Thọ, Tuyên Quang, Lai Châu năm 2015 là sản phẩm nghiên cứu khoa học đầu tiên của tôi về lĩnh

(KHẢO SÁT CÁC BÁO: PHÚ THỌ, TUYÊN QUANG, LAI CHÂU NĂM 2015)

Chuyên ngành: Báo chí học

Mã số: 60 32 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

TS Lê Thị Nhã

HÀ NỘI - 2016

Luận văn đã được chỉnh sửa theo khuyến nghị của Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ

CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG

PGS,TS Hà Huy Phƣợng

LỜI CAM ĐOAN

Luận văn “Vấn đề sử dụng ảnh trên báo Đảng các tỉnh miền núi phía

Bắc” (Khảo sát các báo: Phú Thọ, Tuyên Quang, Lai Châu năm 2015) là

công trình nghiên cứu của riêng tôi, dưới sự hướng dẫn của TS Lê Thị Nhã Các tài liệu sử dụng tham khảo, trích dẫn trong luận văn đều đảm bảo

rõ nguồn, trung thực Các kết quả nghiên cứu được công bố trong luận văn

là hoàn toàn chính xác, không trùng lặp với các công trình khoa học đã công bố trong và ngoài nước

Tôi xin cam đoan điều này là đúng sự thật Nếu sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật

Hà Nội, ngày tháng năm 2016

Tác giả luận văn

Lê Khánh Trang

Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban biên tập và những phóng viên, biên tập viên tại các báo Phú Thọ, Tuyên Quang, Lai Châu đã tạo điều kiện giúp đỡ tác giả về tư liệu nghiên cứu liên quan đến đề tài

Luận văn “Vấn đề sử dụng ảnh trên báo Đảng các tỉnh miền núi phía Bắc” (Khảo sát các báo: Phú Thọ, Tuyên Quang, Lai Châu năm 2015) là sản phẩm nghiên cứu khoa học đầu tiên của tôi về lĩnh vực này Trong quá trình hoàn thiện luận văn, dù đã rất cố gắng nhưng do hạn chế về mặt thời gian cũng như chưa có nhiều kinh nghiệm nghiên cứu khoa học và làm việc thực tiễn nên luận văn sẽ không tránh khỏi những thiếu sót Tác giả luận văn mong muốn nhận được sự góp ý của các nhà khoa học, các thầy cô giáo và đồng nghiệp để luận văn hoàn thiện hơn nữa trong tương lai

Xin trân trọng cảm ơn!

Hà Nội, ngày tháng năm 2016

Tác giả luận văn

Lê Khánh Trang

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VẤN ĐỀ SỬ DỤNG ẢNH TRÊN BÁO CHÍ 9

1.1 Khái niệm, đặc điểm và phân loại ảnh báo chí 9

1.2 Vấn đề sử dụng ảnh trên báo Đảng 17

1.3 Tiêu chí sử dụng ảnh báo chí trên báo Đảng 21

Chương 2: THỰC TRẠNG SỬ DỤNG ẢNH TRÊN BÁO PHÚ THỌ, TUYÊN QUANG, LAI CHÂU HIỆN NAY 26

2.1 Tổng quan về báo Phú Thọ, Tuyên Quang, Lai Châu 26

2.2 Vấn đề sử dụng ảnh báo chí trên các tờ báo lựa chọn khảo sát 31

2.3 Đánh giá vấn đề sử dụng ảnh báo chí trên báo Đảng 46

Chương 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG SỬ DỤNG ẢNH BÁO CHÍ TRÊN BÁO ĐẢNG 55

3.1 Những vấn đề đặt ra đối với việc sử dụng ảnh báo chí trên báo Đảng 55

3.2 Một số giải pháp nâng cao chất lượng sử dụng ảnh báo chí trên báo Đảng 60

KẾT LUẬN 75

TÀI LIỆU THAM KHẢO 77

PHỤ LỤC 80

DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ, HÌNH

SỐ

Biểu đồ 2.1 Tỷ lệ ảnh xuất hiện trong tin, bài trên 3 tờ báo 32

Biểu đồ 2.2 Số lượng ảnh trong mỗi tin, bài của 3 tờ báo

khảo sát

33

Biểu đồ 2.3 Nhu cầu của công chúng về số lượng ảnh

trong mỗi tin, bài

35

Biểu đồ 2.4 Sử dụng các thể loại ảnh trên 3 tờ báo 36 Biểu đồ 2.5 Mối quan hệ giữa ảnh với nội dung tin, bài 40

Biểu đồ 2.6 Mối quan hệ giữa chú thích ảnh với ảnh 43

Biểu đồ 2.7 Tỷ lệ sử dụng ảnh trích nguồn và không trích

Hình 2.1 Trang 4, Báo Phú Thọ, số ra ngày 9/12/2015 34

Hình 2.2 Trang 12, Báo Tuyên Quang, số ra ngày

Hình 2.5 Tin “Huy động vốn dân cư tăng trên 20%”

đăng trên báo Lai Châu, số ra ngày 19/3/2015

44

Hình 2.6 Bài viết “Cuộc thi tìm hiểu Hiến pháp - Kết

quả bước đầu” đăng trên báo Lai Châu, số ra ngày 3/4/2015

49

Hình 2.7 Phát triển kinh tế đồi rừng là một trong những

khâu đột phá của huyện Yên Lập trong nhiệm

kỳ mới (Nguồn: Trang 2, Báo Phú Thọ, số ra

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Ảnh báo chí xuất hiện từ cuối thế kỷ XIX Tuy ra đời muộn hơn so với các thể loại báo chí khác nhưng vẫn khẳng định được vị trí quan trọng của mình, trở thành một phần không thể thiếu trong việc cung cấp thông tin một cách toàn diện, sống động trên báo chí, đặc biệt là báo in - một kênh thông tin quan trọng vào hiệu quả

Bước vào thời kỳ bùng nổ thông tin, ảnh báo chí lại càng có cơ hội phát huy mạnh mẽ vai trò truyền tải thông tin, thu hút độc giả của mình Nếu như trước kia, các loại hình báo chí truyền thống (báo in, phát thanh, truyền hình) phát triển tương đối độc lập, mỗi loại hình có những ưu thế riêng không bị lấn át thì Internet ra đời cùng với sự phát triển mạnh mẽ của báo mạng điện tử đã khiến “cục diện” báo chí thay đổi nhanh chóng Ngay khi công chúng được tiếp cận thông tin theo một hình thức hoàn toàn mới qua truyền thông đa phương tiện thì nhu cầu “xem, nghe” đã lấn át nhu cầu

“đọc”, khiến công chúng quan tâm nhiều hơn đến thông tin thị giác

Bên cạnh đó, do có nhiều sự lựa chọn các phương tiện truyền thông khác nhau để tiếp cận thông tin nên công chúng có quyền đòi hỏi làm sao

để trong một khoảng thời gian ngắn nhất có thể tiếp nhận được một lượng thông tin nhiều nhất, thiết thực nhất

Như vậy, trong môi trường hội tụ truyền thông hiện nay, sự “sinh tồn” của các phương tiện truyền thông truyền thống, đặc biệt là báo in luôn phải đối mặt với những thách thức chưa từng có do sự tác động của các phương tiện truyền thông mới Điều này đã khiến yêu cầu đổi mới để tiếp tục “tồn tại” của báo in trở nên cấp bách hơn bao giờ hết

Phát huy thế mạnh của thông tin thị giác, hiểu rõ công chúng dễ bị thu hút bởi các bức ảnh đẹp trên báo chí, nhất là những vùng thường nhìn thấy

đầu tiên, những hình ảnh này có thể tạo ấn tượng hoặc lập tức gây nhàm chán cho công chúng, dẫn tới họ có thể có quyết định đọc hay không đọc một tờ báo hay một tờ tạp chí, nên trong sự cạnh tranh với báo phát thanh, báo truyền hình và báo mạng điện tử, báo in ngày càng có xu hướng sử dụng nhiều ảnh báo chí hơn để truyền tải thông tin một cách cô đọng, chân thực và sinh động hơn Vai trò của ảnh báo chí vì thế càng trở nên quan trọng trên báo in hiện đại

Nhận thức được điều này, các tòa soạn báo in cũng như các nhà báo

đã quan tâm đầu tư nhiều hơn cho ảnh Nhiều công trình nghiên cứu đã đề cập đến vai trò, vị trí của ảnh báo chí Nhiều cuộc thi sáng tác ảnh báo chí trong nước và quốc tế nhận được sự tham gia của đông đảo phóng viên chuyên và không chuyên ngành ảnh báo chí Đặc biệt, ngoài “Báo Ảnh Việt Nam” là tờ báo chuyên về ảnh, nhiều ấn phẩm báo chí đã dành diện tích để đăng tải các chùm ảnh, phóng sự ảnh Chất lượng ảnh báo chí Việt Nam cũng từng bước được cải thiện

Tuy nhiên, vẫn phải nhìn nhận thực tế tại Việt Nam hiện nay, ảnh báo chí vẫn chưa được quan tâm thoả đáng, chưa đạt được đúng vị trí của nó, đặc biệt là ở những tờ báo Đảng địa phương Thực tế, mặc dù tỉ lệ ảnh sử dụng trên các báo Đảng địa phương những năm gần đây đã cao hơn trước rất nhiều nhưng hầu hết là ảnh kèm theo tin, bài, có tính chất bổ trợ trực quan, minh họa cho tin, bài chứ chưa trở thành những tác phẩm báo chí độc lập Ảnh báo chí chưa được những người “cầm trịch” ở các tờ báo quan tâm trong chỉ đạo và sử dụng; những người cầm máy chưa có những bức ảnh ghi lại những “khoảnh khắc vàng”, để lại dấu ấn sâu sắc Qua bao nhiêu năm ảnh báo chí vẫn dừng lại ở “những cái bắt tay, mặt cười tươi” của lãnh đạo; những chiến sĩ bồng súng bảo vệ biên cương; những cánh đồng lố nhố người; những cô gái, lão nông đứng ngắm nhìn, tay nâng quả

nọ quả kia…

Một thực trạng nữa phổ biến ở các ấn phẩm dạng tạp chí, đặc san là ảnh khá đẹp về hình thức, lòe loẹt, bắt mắt nhưng ít thông tin báo chí; còn phổ biến tình trạng trang bìa của những số báo in đặc biệt là những hình ảnh được sắp đặt, lắp ghép, bố trí sao cho đẹp như một tác phẩm hội họa hoặc tranh cổ động, chứ không phải là một tác phẩm ảnh báo chí điển hình cho chủ đề của

ấn phẩm đó Đặc biệt, rất ít tờ báo, thậm chí là báo hằng ngày không có PV, BTV ảnh theo đúng nghĩa Các PV ảnh phải làm “con dao pha”, chụp tất cả các đề tài và mọi thể loại ảnh khi các ban chuyên môn yêu cầu

Là một bộ phận của báo chí Việt Nam, những năm gần đây, báo Đảng các tỉnh miền núi phía Bắc (gồm 14 tỉnh) đã dành sự quan tâm nhiều hơn cho ảnh báo chí Các tờ báo đã có một số PV và CTV có chuyên môn cao, đem tới tờ báo nhiều bức ảnh phản ánh sinh động, toàn diện mọi mặt hoạt động trên địa bàn Có những bức ảnh đã thực sự tạo được ấn tượng với độc giả Tuy nhiên, nhiều bức ảnh vẫn chưa thuyết phục, việc tổ chức ảnh vẫn còn thiếu chuyên nghiệp Vì nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan, ảnh báo chí trên các tờ báo Đảng khu vực này chưa phát huy được hết giá trị của mình Nói cách khác, việc tổ chức sử dụng ảnh báo chí vẫn còn đang ở mức đơn giản nhất

Trước thực trạng đó, việc đi sâu khảo sát, nghiên cứu vấn đề sử dụng ảnh trên báo in, cụ thể là báo Đảng các tỉnh miền núi phía Bắc sẽ giúp tác giả có cái nhìn rõ ràng về thực trạng, đặc điểm riêng biệt trong việc sử dụng ảnh báo chí trên báo Đảng các địa phương thuộc khu vực này, góp phần hình thành cái nhìn tổng quan về diện mạo ảnh báo chí nước nhà Từ

đó rút ra ưu điểm, hạn chế và tìm phương hướng nâng cao chất lượng sử dụng ảnh báo chí trên báo Đảng

Từ những vấn đề lý luận và thực tiễn trên, tôi chọn đề tài “Vấn đề sử dụng ảnh trên báo Đảng các tỉnh miền núi phía Bắc (Khảo sát các báo: Phú Thọ, Tuyên Quang, Lai Châu năm 2015) làm đề tài nghiên cứu cho luận

văn Thạc sĩ truyền thông đại chúng, chuyên ngành Báo chí học, nhằm góp phần làm rõ thêm những vấn đề cơ bản xung quanh nội dung này

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Lý luận chung về hoạt động tổ chức, sử dụng ảnh báo chí, thiết kế và trình bày báo, đã có rất nhiều công trình trong và ngoài nước đã tập trung nghiên cứu về vấn đề này

- Tác giả Hà Huy Phượng trong cuốn Tổ chức nội dung và thiết kế,

trình bày báo in (Nxb Lý luận chính trị, năm 2006) đã tập trung nghiên cứu

những vấn đề lý luận và kỹ năng về tổ chức nội dung và thiết kế, trình bày báo

in, trong đó luận bàn nhiều về kỹ năng xử lý văn bản, hình ảnh tĩnh và các yếu

tố cấu thành sản phẩm báo in

- Tác giả Vũ Quang Hào trong cuốn Ngôn ngữ báo chí (Nxb Đại học

Quốc gia Hà Nội ấn hành năm 2004) cũng đã nhắc tới vai trò của ảnh báo chí như một kênh ngôn ngữ phi văn tự làm nên nội dung và hình thức của một bài báo, trang báo

- Tác giả Đỗ Phan Ái có cuốn Kỹ thuật và tạo hình nhiếp ảnh (Nxb

Chính trị Quốc gia Hà Nội, năm 2002) Nội dung cuốn sách đem đến cho bạn đọc những kiến thức cơ bản và chuyên sâu về kỹ thuật nhiếp ảnh và các phương pháp tạo hình nhiếp ảnh

- Tác giả Nguyễn Tiến Mão trong cuốn Cơ sở lý luận ảnh báo chí

(Nxb Thông tấn, năm 2005), dưới góc độ của những người làm báo, cuốn sách cung cấp những kiến thức cơ bản về nhiếp ảnh và ảnh báo chí, có tác động đến quan điểm, nhận thức và quá trình hoạt động nghiệp vụ của mỗi

PV Cuốn sách có tác dụng như một cuốn cẩm nang nghề nghiệp cho PV,

từ người mới vào nghề, bắt đầu cầm máy ảnh đến những nhà báo lâu năm

mà chưa có nhiều cơ hội tiếp cận với những vấn đề lý luận nghiệp vụ nhiếp ảnh một cách hệ thống

- Thông tấn xã Việt Nam đã xuất bản một số cuốn: “Nhiếp ảnh báo

chí”, 1985; “Nhiếp ảnh và báo chí hiện đại”, 1986; “Cấu trúc các thể loại ảnh báo chí và phương pháp tạo hình trong nhiếp ảnh”, 1987 Ngoài ra có

cuốn sách “Lịch sử nhiếp ảnh Việt Nam”, năm 1993; “Nhiếp ảnh – Phê

bình và tiểu luận”, năm 2002 Nhà xuất bản Văn hóa – Thông tin xuất bản

cuốn “Suy nghĩ về nhiếp ảnh”, tác giả Trần Mạnh Thường, năm 2003

- Ngoài ra một số cuốn: Nhiếp ảnh màu, Cẩm nang nhiếp ảnh (Lê Thanh Đức), Những kỹ thuật tạo ảnh đẹp, 12 bài thực hành nhiếp ảnh, Kỷ

nguyên mới trong nhiếp ảnh (Nguyễn Văn Thanh), Suy nghĩ về ảnh nghệ thuật (Phạm Kỉnh) cũng bàn luận về nhiếp ảnh và phân biệt thể loại ảnh

- Trên thế giới có cuốn “Ảnh báo chí” của tác giả Brian Horton do

Trần Đức Tài dịch, Nhà xuất bản Thông tấn, xuất bản năm 2004 Cuốn sách nói về tinh hoa của nhiếp ảnh, về tiến trình tư duy của nhà nhiếp ảnh

và người biên tập ảnh trong việc tìm kiếm mục tiêu khó nắm bắt nhất của ảnh báo chí: một bức ảnh tốt hàm chứa một lượng thông tin giúp người xem hiểu biết thêm đôi điều về thế giới xung quanh Nói cách khác, cuốn sách này nói về những gì chứa đựng trong hình ảnh

- Tác giả Petr Tausk trong cuốn Nhiếp ảnh báo chí (năm 1985)

khẳng định vai trò của nhiếp ảnh và vai trò của việc thông tin bằng hình ảnh trên báo chí; luận bàn về vấn đề đạo lý trong ảnh, nội dung và hình thức của ảnh báo chí Ngoài ra, tác giả còn phân tích kỹ năng và kỹ thuật của quá trình sáng tạo một tác phẩm ảnh báo chí, cũng như luận bàn mối quan hệ hợp tác giữa PV ảnh với tập thể ban biên tập của tòa soạn,

- Ngoài các đầu sách, nhiều học viên Cao học cũng đã tiến hành nghiên cứu ở các mức độ khác nhau về ảnh báo chí Có thể kể đến một số

luận văn như Luận văn Thạc sĩ “Phóng sự ảnh và ảnh phóng sự trên báo in

hiện nay” của tác giả Vũ Huyền Nga năm 2004; Luận văn thạc sĩ “Vấn đề

sử dụng ảnh báo chí trên báo mạng điện tử hiện nay: Khảo sát các báo

Vietnamnet, VnExpress, Dantri từ tháng 1/2010 đến tháng 9/2010 của tác

giả Lê Minh Yến năm 2011; luận văn thạc sĩ báo chí học “Tổ chức ảnh báo

chí trên nhật báo tại Việt Nam hiện nay Khảo sát các báo Nhân dân, Tuổi trẻ, Lao động và HàNộimới từ tháng 6/2015 đến 6/2015” của tác giả Phạm

Thị Mai Liên… Cùng một số khóa luận của sinh viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền

Như vậy, đã có khá nhiều tài liệu về vấn đề nhiếp ảnh và ảnh báo chí trên các phương diện khác nhau Về vấn đề tổ chức, sử dụng ảnh trên báo

in cũng đã có một số công trình nghiên cứu đề cập đến Nhưng cho đến thời điểm này, chưa có công trình nào nghiên cứu cụ thể về vấn đề sử dụng ảnh báo chí trên báo Đảng khu vực miền núi phía Bắc

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở khảo sát thực trạng, đánh giá ưu điểm và hạn chế trong vấn

đề sử dụng ảnh trên báo Đảng các tỉnh miền núi phía Bắc, luận văn đưa ra những giải pháp góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả của việc sử dụng ảnh trên các tờ báo này

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Căn cứ vào mục đích nghiên cứu, nhiệm vụ của luận văn là:

Thứ nhất, làm rõ những vấn đề lý luận cơ bản về ảnh báo chí và vấn

đề sử dụng ảnh trên báo chí hiện nay

Thứ hai, điều tra làm rõ ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân của thực trạng việc sử dụng ảnh báo chí tại các tờ báo Phú Thọ, Tuyên Quang, Lai Châu Thứ ba, xác định những giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao chất lượng

sử dụng ảnh báo chí trên báo Đảng khu vực miền núi phía Bắc

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Vấn đề sử dụng ảnh trên báo Đảng các tỉnh miền núi phía Bắc

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình nghiên cứu luận văn, học viên sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu nhằm khái quát các tài liệu sẵn có, hình thành khung lý thuyết cơ bản về ảnh báo chí và vấn đề sử dụng ảnh báo chí làm cơ sở cho vấn đề nghiên cứu

- Phương pháp phân tích đối với các tác phẩm báo chí trên 3 tờ báo: Báo Phú Thọ, Báo Tuyên Quang và Báo Lai Châu nhằm đánh giá thực trạng sử dụng ảnh trên 3 tờ báo đó

- Phương pháp phỏng vấn sâu với 7 người bao gồm: 3 phóng viên, 2 Thư ký tòa soạn, 2 lãnh đạo cơ quan báo chí của báo Phú Thọ, Tuyên Quang, Lai Châu để lấy ý kiến về vai trò, vị trí, thực trạng cũng như suy nghĩ về xu hướng phát triển và giải pháp nâng cao chất lượng sử dụng ảnh báo chí đối với báo Đảng hiện nay

- Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi đối với công chúng, độc giả nhằm thu thập ý kiến đánh giá và nhu cầu của họ về việc sử dụng ảnh trên 3

tờ báo Thực hiện 300 phiếu

6 Cái mới của luận văn

- Điều tra làm rõ thực trạng và đưa ra nhận định về việc sử dụng ảnh trên 3 tờ báo Phú Thọ, Tuyên Quang, Lai Châu

- Đưa ra các giải pháp để nâng cao chất lượng sử dụng ảnh trên báo Đảng

7 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

Luận văn có thể là tài liệu tham khảo đối với những người làm báo nói chung, người tham gia vào quá trình tổ chức sử dụng ảnh báo chí tại các cơ quan báo Đảng khu vực miền núi phía Bắc nói riêng

Việc nghiên cứu luận văn này có ý nghĩa thực tiễn bởi đề tài luận văn

sẽ tạo điều kiện để đánh giá một cách khoa học, khách quan về các vấn đề

có liên quan đến sử dụng ảnh báo chí trên báo in nói chung và khu vực khảo sát nói riêng Đồng thời làm rõ vai trò, vị trí, tầm quan trọng của ảnh báo chí Thông qua nghiên cứu, đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng

sử dụng ảnh báo chí trên báo Đảng khu vực miền núi phía Bắc

Những phân tích, lý giải về những mặt được và chưa được của vấn đề

sử dụng ảnh báo chí sẽ góp phần nâng cao kiến thức chuyên môn cho người làm báo, đóng góp làm “giàu” thêm kho lý luận về ảnh báo chí vốn được coi là ít ỏi

8 Cấu trúc của luận văn:

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, Phụ lục, luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Giải mã các khái niệm cơ bản và bước đầu thiết lập khung

lý thuyết cho vấn đề sử dụng ảnh báo chí trên báo Đảng Đây là cơ sở để tác giả tiến hành khảo sát, đánh giá thực trạng trong chương 2

Chương 2: Khảo sát thực trạng sử dụng ảnh trên 3 tờ báo đã lựa chọn, đánh giá thành công, hạn chế Từ đó rút ra những nguyên nhân của thực trạng sử dụng ảnh báo chí trên báo Đảng

Chương 3: Đề xuất giải pháp nhằm nâng cao chất lượng sử dụng ảnh báo chí trên báo Đảng khu vực miền núi phía Bắc hiện nay

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VẤN ĐỀ SỬ DỤNG ẢNH

TRÊN BÁO CHÍ 1.1 Khái niệm, đặc điểm và phân loại ảnh báo chí

1.1.1 Khái niệm ảnh báo chí

Ảnh báo chí từ lâu đã trở thành một phần không thể thiếu trong việc cung cấp thông tin trên báo báo chí Bức ảnh đầu tiên trên thế giới mang tính thời sự được ghi lại năm 1842 Nhưng mãi đến cuối thế kỷ XIX, những bức ảnh thời sự phản ánh sinh động tâm tư, cuộc sống của con người mới xuất hiện trên những tờ báo và tạp chí

Từ năm 1930 - 1945, báo chí Việt Nam đã sử dụng ảnh báo chí Tuy nhiên, thời kỳ 1945 - 1954, báo chí hầu như không có ảnh do hoàn cảnh lịch sử và điều kiện in ấn Nhưng đây là thời kỳ manh nha hình thành phóng viên ảnh Năm 1947 diễn ra hội thảo về nhiếp ảnh, là mốc hình thành các nhà nhiếp ảnh, cũng là thời kỳ giúp các nhà nhiếp ảnh rèn luyện phương pháp chụp ảnh báo chí Năm 1951, báo Nhân dân ra đời gần như không có ảnh trên trang báo Năm 1953 - 1955, ảnh báo chí đã được sử dụng nhưng ở mức độ ít ỏi và hầu hết là ảnh chụp lễ kỷ niệm - nhân vật và được sử dụng từ năm này qua năm khác Từ năm 1954 đến 1975, trên tất cả các tạp chí không sử dụng ảnh Trên các tờ báo khác và các tờ báo địa phương xuất hiện ảnh báo chí, nhưng ở mức độ không nhiều Từ năm 1975 đến nay, tuy điều kiện kinh tế - xã hội phát triển nhưng chất lượng ảnh báo chí lại đi xuống vì nhiều lý do khách quan, chủ quan

Trong công cuộc đổi mới xây dựng đất nước hôm nay, ảnh báo chí cùng các loại hình thông tin đại chúng khác đã và đang tích cực thông tin, tuyên truyền những đường lối, chính sách, phục vụ sự nghiệp Cách mạng của Đảng, Nhà nước và nhân dân

Có rất nhiều những ý kiến, quan niệm khác nhau về ảnh báo chí Có quan niệm cho rằng, ảnh báo chí trước hết phải là ảnh thời sự được sử dụng trên báo chí, còn tất cả các loại ảnh khác dù có được đăng báo nhưng không mang tính thời sự thì không thể gọi là ảnh báo chí Bởi lẽ: Thứ nhất, bản chất của báo chí là thông tin những vấn đề mang tính thời sự Thứ hai, trên báo chí, do những mục đích khác nhau, người ta có thể sử dụng những hình ảnh của nhiếp ảnh để làm tăng vẻ đẹp hoặc tạo thêm sự hấp dẫn, phong phú cho trang báo

Khác với ý kiến trên, nhiều người lại thiên về quan điểm đối ngược khi cho rằng, ảnh báo chí là tất cả những hình ảnh phản ánh những sự kiện thời sự, vấn đề thời sự được mọi người quan tâm, không nhất thiết phải được

sử dụng trên mặt báo, trên mạng Vì họ cho rằng, trong thời kỳ bùng nổ thông tin như hiện nay, nhu cầu về đời sống tinh thần của mỗi thành viên trong xã hội ngày càng phát triển Trong thực tiễn đa dạng và phong phú ấy, làm sao báo chí có thể đưa hết thảy các hình ảnh phản ánh sự kiện, sự việc lên mặt báo Vì thế sẽ không công bằng nếu không chấp nhận những hình ảnh đó

là ảnh báo chí

Các nhà nghiên cứu lý luận nhiếp ảnh thuộc tổ chức Ảnh báo chí thế giới (World Press Foundation), Liên đoàn Nhiếp ảnh nghệ thuật quốc tế FIAP (Federation Internationale de L'art Photographique), Hội Nhiếp ảnh Hoa Kỳ PSA (Photographic Society of America), cho rằng: “Ảnh báo chí là những tác phẩm ảnh gồm các ảnh đơn hoặc bộ ảnh có tính năng “kể chuyện” (story telling) Có nghĩa là có tính truyền tải thông tin sinh động, thuộc loại các hình ảnh được đăng tải hàng ngày trên báo chí truyền thông đại chúng, bao gồm những đề tài biểu hiện sự chú ý quan tâm của con người, những tư liệu thời sự hoặc những biến cố, sự kiện đột xuất bất ngờ (những bức ảnh dàn dựng hay dùng thủ thuật phòng tối hoặc vi tính để thay đổi thực trạng đều bị loại) Giá trị báo chí, truyền tải thông tin sẽ được

ưu tiên đánh giá trước tính nghệ thuật của bức ảnh”

Theo khái niệm trên, ảnh báo chí không phải là những ảnh đơn thuần xuất hiện trên báo chí mà ảnh báo chí nhất thiết phải mang tính thông tin báo chí cụ thể, tính thời sự và tính xã hội Tiêu chí để xác định một bức ảnh báo chí trước hết phải là “giá trị báo chí, truyền tải thông tin”, yếu tố đẹp - tính nghệ thuật chỉ là yếu tố sau cùng được xét đến

Trong cuốn Ảnh báo chí, tác giả Brian Horton cho rằng: “Ảnh báo chí

kể lại một câu chuyện bằng hình ảnh, tường thuật với chiếc máy ảnh, ghi nhận một khoảnh khắc trong thời gian, cái phút giây điển hình khi một hình ảnh đúc kết một câu chuyện” [5, tr.17]

Khái niệm ảnh báo chí cũng được tác giả Nguyễn Tiến Mão đã trình bày trong cuốn Cơ sở lý luận ảnh báo chí: “Ảnh báo chí là một trong những hình thức thông tin của báo chí, thông qua việc phản ánh các hoạt động thực tiễn của đời sống xã hội, bằng những hình ảnh cụ thể, chân thực và sinh động, nhằm mang lại cho người xem một lượng thông tin, một lượng giá trị tư tưởng và thẩm mĩ nhất định” [21, Tr.39]

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn ảnh báo chí, đồng thời kế thừa những tổng kết, đúc rút về khái niệm ảnh báo chí của các tác giả đi

trước, chúng tôi cho rằng: Ảnh báo chí là một hình thức thông tin trên báo

chí, phản ánh khách quan mọi mặt của đời sống xã hội bằng hình ảnh cụ thể, chân thực nhằm đem lại cho người xem một lượng thông tin, giá trị tư tưởng và thẩm mỹ nhất định

1.1.2 Đặc điểm ảnh báo chí

Để làm rõ đặc điểm riêng biệt, ảnh báo chí thường được đặt trong tương quan so sánh với ảnh nghệ thuật Nếu như ảnh nghệ thuật ưu tiên sự sáng tạo của người cầm máy để mang đến cho công chúng những giá trị lớn hơn, hấp dẫn hơn bản thân thực tế sự vật thì ảnh báo chí lại ngược lại Ảnh báo chí tôn trọng giá trị thông tin chính xác, khách quan của sự vật, hiện tượng Như một tác phẩm báo chí, ảnh báo chí mang những đặc trưng cơ

bản: Tính thời sự; tính chân thật, khách quan; tính khuynh hướng; tính đại chúng; tính thẩm mỹ

- Tính thời sự:

Nhà nhiếp ảnh Bùi Đình Khôi nói: “Một trong những chức năng quan trọng của báo chí là cung cấp thông tin, ảnh báo chí cũng không nằm ngoài chức năng thông tin cuả báo chí Vì vậy ảnh báo chí phải là ảnh mang lượng thông tin mới đến cho công chúng” [18, Tr 53]

Tính chất thông tin của ảnh cũng giống như tin bài trên báo chí, có nghĩa là: Nó đem đến cho độc giả “cái gì mới” Trong ảnh báo chí, chủ đề, nhân vật có thể khác nhau nhưng tính chất, mục đích luôn như nhau Mục đích đó là thông tin, tường thuật, đưa cảnh tượng, sự kiện đến với độc giả Phóng viên ảnh (AP) Clif Schiappa nói: “Trách nhiệm hàng đầu của chúng tôi là thông tin” Muốn như vậy thì người phóng viên ảnh khi đứng trước sự kiện phải là một nhà báo sau đó mới là một nhà nhiếp ảnh, vì

“Chiếc máy ảnh của người phóng viên luôn là đôi mắt của người đọc, người xem, nhiệm vụ của người phóng viên là phải đưa họ đến đó”

- Tính chân thật khách quan

Ảnh báo chí muốn có hàm lượng thông tin cao thì trước hết đó phải là bức ảnh nói về những “người thật, việc thật” trong cuộc sống Vì vậy một nguyên tắc của người phóng viên khi chụp ảnh là tường thuật lại toàn bộ sự kiện, nhân vật ở điều kiện tự nhiên nhất, không được thêm thắt, sắp đặt theo ý đồ của cá nhân Vì vậy khi nói đến tính chân thực của ảnh báo chí, biên tập ảnh Ed White đã đúc kết một câu rất hay: “Là nhà báo bạn phải kể cho người đọc những gì đang xảy ra, là một phóng viên ảnh bạn phải cho người xem thấy những gì đang xảy ra”

Trong nhiếp ảnh một nguyên tắc mà người chụp ảnh nghệ thuật có thể làm mà ngươì phóng viên ảnh không được phép đó là không được can thiệp vào sự việc Có thể chụp ảnh báo chí một cách nghệ thuật nhưng không bao giờ được thay đổi, chế tác nội dung của bức ảnh bằng bất cứ một hình thức

nào Nhà nhiếp ảnh Mĩ Steve Nordup nhấn mạnh: “Khi bạn chụp một bức ảnh báo chí cũng tương tự như bạn cầm một tấm gương cho mọi người xem bức ảnh đó không được phép biến dạng mà phải trong sáng đúng thực tế” Sự thật luôn đi liền với sự thuyết phục, ảnh báo chí không có yếu tố chân thật thì không có sức mạnh thông tin cũng đồng nghĩa là không giữ được lòng tin của độc giả

- Tính khuynh hướng

Hoạt động báo chí là hoạt động chính trị xã hội, bao giờ cũng thể hiện

rõ, dù trực tiếp hay gián tiếp thái độ, tình cảm, quan điểm của chủ thể hoạt động, tạo nên các khuynh hướng khác nhau Các khuynh hướng ấy bị quy định bởi những điều kiện cả khách quan, cả chủ quan của chính tác giả như mục tiêu hoạt động; thái độ chính trị; điều kiện sống; môi trường làm việc Bởi vậy hoạt động báo chí luôn mang tính khuynh hướng Là một loại hình thông tin của báo chí, ảnh báo chí cũng mang tính khuynh hướng

rõ nét, thể hiện quan điểm, lập trường của chủ thể sáng tạo đối với một sự vật, hiện tượng

Tính khuynh hướng chi phối toàn bộ nội dung của hoạt động tác nghiệp ảnh báo chí, từ khâu lên ý tưởng, chủ đề; sáng tạo tác phẩm; biên tập tác phẩm hay trình bày thiết kế tác phẩm trên trang báo Toàn bộ những yêu cầu của tính khuynh hướng quy định trách nhiệm, các chuẩn mực đạo đức của hoạt động tác nghiệp ảnh báo chí đối với từng nhà báo, từng cơ quan báo chí Chính mức độ và đặc điểm của việc vận dụng nguyên tắc tính khuynh hướng là tiêu chuẩn cơ bản để xác định mức độ tác động thực tế của ảnh báo chí tới đời sống xã hội, để đánh giá hiệu quả của ảnh báo chí

Để làm được điều đó, ảnh báo chí phải bám sát thực tiễn, nắm bắt được các tầng lớp quần chúng nhân dân đang sống và làm việc như thế nào,

họ đang suy nghĩ gì và đang mong muốn cái gì để từ đó phản ánh một cách trung thực những nhu cầu và thực tế của quần chúng nhân dân, phản ánh bản chất của sự vật, hiện tượng, vấn đề hàng ngày của nhân dân từ quan điểm xã hội tích cực Ảnh phải bám sát trình độ, tâm lý, trình độ thẩm mĩ của họ để tìm được hình thức phản ánh phù hợp

Tính đại chúng trong ảnh báo chí có ý nghĩa sâu sắc, góp phần nâng cao nhận thức cho quần chúng nhân dân, tác động và định hướng cho việc hình thành những nhu cầu xã hội tích cực ở công chúng

- Tính thẩm mỹ

Một bức ảnh báo chí chỉ thông tin chân thực thôi thì chưa đủ Để đạt giá trị thông tin cao nhất, ảnh báo chí phải đảm bảo các tiêu chí về mặt hình thức và thể hiện được phong cách riêng của tác giả Ví dụ, đứng trước một trận bão người phóng viên không chỉ ghi được mức độ dữ dội của nó mà còn ghi được sự tàn phá, nỗi đau thương về tinh thần của con người Đứng trước cảnh lao động người phóng viên không chỉ thu đựơc sự nhọc nhằn, vất vả mà còn phải ghi được sự hăng say, cần mẫn của những người lao động… Những bức ảnh như thế sẽ thu hút độc giả và mang đến một xúc cảm mãnh liệt từ “câu chuyện đằng sau bức ảnh” mà không cần chứng kiến, không có mối liên hệ nào về huyết thống, quê hương cũng như không gian văn hoá, địa lí hay một lời thuyết minh nào

Bản thân bức ảnh không thể tách rời tính thẩm mĩ Một bức ảnh ghi được sự kiện nóng hổi trong một khoảnh khắc nghệ thuật sẽ có sức mạnh tác động hơn bất cứ một ngôn ngữ truyền cảm nào

Ngoài ra các đặc điểm kể trên, có thể căn cứ vào một số đặc trưng riêng để dễ dàng phân biệt giữa ảnh báo chí và các thể loại ảnh khác như: Ảnh báo chí phản ánh con người, sự vật trong trạng thái vận động; Ảnh báo

chí là sự tổng hợp tương hỗ giữa ngôn ngữ hình ảnh và ngôn ngữ văn tự; Ảnh báo chí mang tính tài liệu xác thực…

1.1.3 Phân loại ảnh báo chí

Hiện nay có khá nhiều quan điểm về thể loại ảnh báo chí được đưa

ra, tuy nhiên vẫn chưa đi đến thống nhất, như tác giả Nguyễn Tiến Mão trong cuốn “Cơ sở lý luận ảnh báo chí” đã nhận xét: “Hiện nay, ở Việt Nam đang tồn tại nhiều thuật ngữ, những khái niệm nhiếp ảnh thiếu nhất quán Khái niệm về thể loại ảnh báo chí càng ít nhất quán hơn” Xét về trình tự thời gian, có thể nêu ra một số quan điểm tiêu biểu như:

Năm 2001, nhà báo Nguyễn Thành có đề xuất cách phân chia ảnh

báo chí thành 10 thể loại: Ảnh tin, ảnh tường thuật, ảnh bình luận, ảnh

nhóm, sê-ri ảnh, ảnh chân dung con người, câu chuyện bằng ảnh, ảnh ký

Năm 2004, tác giả Brian Horton trong cuốn “Ảnh báo chí” (dịch giả

Trần Đức Tài) đã chia ảnh báo chí thành 2 hình thức là tin ảnh và phóng sự

ảnh Trong đó, phóng sự ảnh được báo chí thế giới chia làm 4 thể loại: photo story (câu chuyện bằng ảnh), photo porfolio (ảnh bộ), photo feature (ảnh chuyên mục), photo essay (kí sự ảnh) [5]

Năm 2007, Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam nêu ra cách chia ảnh

báo chí thành 6 thể loại: Ảnh tin, ảnh bình luận, ảnh tường thuật, ảnh tài

liệu, ảnh ký sự, ảnh phóng sự

Dựa trên những tài liệu này, có thể phân loại ảnh báo chí thành các thể loại sau:

- Ảnh tin: Là loại ảnh phổ biến nhất của thể loại báo chí, có nhiệm vụ thông tin sự kiện, những vấn đề thời sự diễn ra trong cuộc sống hàng ngày Ảnh tin gồm 2 phần: Ảnh và lời chú thích, dẫn giải sự kiện cần đáp ứng được 5W + 1H là: Ai, cái gì, tại sao, ở đâu, bao giờ và như thế nào

- Ảnh phóng sự: Là một tập hợp gồm từ 3 ảnh trở lên, thể hiện một chủ đề Mỗi ảnh có nhiệm vụ chi tiết hoá các khía cạnh khác nhau của chủ

đề đó Từ đó đưa đến cho người xem một lượng thông tin lớn hơn

- Chùm ảnh: Là tập hợp từ 3 bức ảnh trở lên, có thể chụp nhiều địa điểm hoặc cùng địa điểm, cùng phục vụ một chủ đề nhất định Mô thức thể hiện không câu nệ, tùy theo logic và cảm nhận của tác giả Đây cũng là thể loại được các PV ảnh Việt Nam thường xuyên sử dụng

- Ảnh tài liệu: Là những bức ảnh mang tính lịch sử, sự kiện có tác dụng để chứng minh một vấn đề Ảnh tài liệu gồm: Ảnh tài liệu lịch sử, ảnh khoa học

- Ảnh ký sự: Là ảnh có tính khái quát, tính điển hình hoá sự kiện và biến nó thành hình tượng nghệ thuật Trong ký sự ảnh, sự kiện không phải

là cái chính mà cái chính là hình tượng

- Ảnh tường thuật: Cũng gần giống như ảnh tin, nhưng là thông tin tổng hợp bằng kết cấu hữu cơ giữa ảnh và bài viết theo một chủ đề thống nhất Ảnh tường thuật phải là một nhóm ảnh từ 3 ảnh trở lên Nhóm ảnh này được sắp xếp theo trình tự thời gian của diễn biến sự kiện hoặc xếp theo trình tự không gian Kết cấu của nhóm ảnh được phát triển theo logic, nội dung và hình thức thể hiện

- Ảnh bình luận: Là loại ảnh nghị luận của báo chí, đưa đến cho người xem những nhận xét về vấn đề thời sự Ảnh bình luận có hai cách diễn giải: Một bức ảnh đưa ra làm căn cứ cho bài bình luận kèm theo Thông thường bức ảnh đó phải là một tài liệu có giá trị giàu sức thuyết phục Hoặc bản thân bức ảnh xếp cạnh nhau là những bằng chứng, luận cứ

của những lời nghị luận Phần lớn đó là những bức ảnh đối lập nhau, những nghịch cảnh…

Thực tiễn cho thấy, việc phân chia các thể loại ảnh là rất cần thiết trong quá trình sáng tạo tác phẩm ảnh báo chí; tuy nhiên trên báo chí hiện nay, ranh giới giữa các thể loại có xu hướng xích gần nhau, thậm chí đan xen lẫn nhau

1.2 Vấn đề sử dụng ảnh trên báo Đảng

1.2.1 Vấn đề sử dụng ảnh

Theo Từ điển Tiếng Việt phổ thông của Viện ngôn ngữ học:

- “Sử dụng” có nghĩa là:

+ Được dùng vào một công việc nào đó

+ Lấy làm phương tiện để phục vụ nhu cầu, mục đích nào đó

- “Vấn đề” có nghĩa là “Điều cần được xem xét, nghiên cứu, giải quyết” Xem xét khái niệm “Vấn đề sử dụng ảnh”, cần vận dụng và tiếp cận hoạt động lựa chọn, sắp xếp ảnh báo chí dựa trên cả hai phương diện nội dung và hình thức Mục đích của hoạt động này là làm tăng giá trị thông tin, sức thuyết phục và sự hấp dẫn của tờ báo

Trên cơ sở xem xét thực tiễn về hoạt động của tòa soạn báo, có thể

hiểu: Vấn đề sử dụng ảnh là các hoạt động lựa chọn, sắp xếp, trình bày

ảnh trong tác phẩm báo chí, sản phẩm báo chí nhằm tạo ra tác phẩm báo chí và sản phẩm báo chí có chất lượng, đáp ứng nhu cầu của công chúng

1.2.2 Báo Đảng

Báo Đảng là cơ quan ngôn luận của Đảng, là tiếng nói của Đảng, Nhà nước, chính quyền và là diễn đàn của nhân dân, là một trong những phương tiện quan trọng nhất để hướng dẫn dư luận và chỉ đạo công tác của Đảng, Nhà nước và chính quyền ở các cấp, các ngành từ Trung ương đến địa phương Báo Đảng là một đơn vị cấu thành hệ thống báo chí cả nước, có vai trò chức năng chung với báo chí cả nước, góp phần xây dựng bảo vệ vững chắc

chế độ xã hội chủ nghĩa Bên cạnh đó, báo Đảng giữ vai trò quan trọng, làm

ổn định chính trị, thúc đẩy công cuộc đổi mới về mọi phương diện, nhất là về phát triển kinh tế và dân chủ hoá về mặt đời sống xã hội Chủ tịch Hồ Chí Minh với bút danh C.B đã viết bài: “Cần phải xem báo Đảng” trên Báo Nhân dân số 197 ra ngày 24/6/1954 chỉ rõ: “Đảng ta mạnh vì Đảng ta có tư tưởng nhất trí suốt từ trên xuống dưới Tờ báo của Đảng có nhiệm vụ làm cho tư tưởng và hành động thông suốt và thống nhất”… “Tờ báo Đảng là như những lớp huấn luyện giản đơn, thiết thực và rộng khắp, nó dạy bảo chúng ta những điều cần biết làm về tuyên truyền, tổ chức, lãnh đạo và công tác Hằng ngày

nó giúp nâng cao trình độ chính trị và năng suất công tác của chúng ta”

Với tôn chỉ: Tuyên truyền phổ biến đường lối, chính sách của Đảng – Nhà nước đến cán bộ, đảng viên và nhân dân; biểu dương, nhân rộng các mô hình, điển hình tiên tiến trong đời sống xã hội và đấu tranh phê phán các hiện tượng tiêu cực, các luận điệu tuyên truyền xuyên tạc của các thế lực thù địch, Báo Đảng tiếng nói tin yêu của Đảng, Nhà nước, của các đoàn thể chính trị -

xã hội; là diễn đàn của nhân dân; là vũ khí sắc bén chống lại các thế lực phản động, thù địch; là chiếc cầu hữu nghị gắn kết Việt Nam với bạn bè tiến bộ trên thế giới

Từ lâu nay, trong sự nhìn nhận, suy nghĩ của nhiều người nổi lên một băn khoăn - một giả định mang tính khoa học là: Dường như hệ thống báo Đảng tuy thông tin đúng, trúng, giàu tính Đảng, tính định hướng nhưng chưa mềm mại, chưa hấp dẫn Thực tế, trong xu thế toàn cầu hoá, trong đó có toàn cầu hóa về thông tin, sự vươn lên của các tờ báo để chiếm lĩnh thông tin, chiếm lĩnh thị trường, thực chất là sự cạnh tranh thông tin và cạnh tranh về công chúng bạn đọc giữa các tờ báo ngày càng rõ nét và gay gắt Tất cả những điều đó đặt ra cho những người làm báo Đảng phải đổi mới nâng cao hơn nữa tính hấp dẫn của báo Đảng ở nước ta hiện nay

Cùng với báo Đảng cả nước, bộ phận báo Đảng các tỉnh miền núi phía Bắc đã có sự đổi mới rất nhiều trong sự lựa chọn và đăng tải các tác phẩm báo chí nói chung và ảnh báo chí nói riêng sao cho lôi cuốn, thu hút công chúng bạn đọc Song do những đặc điểm riêng, chức năng nhiệm vụ có những nét riêng biệt khác nhau, công chúng, bạn đọc cũng có những đặc trưng khác nhau, nên tiêu chí sử dụng tác phẩm tin bài nói chung và ảnh báo chí nói riêng của báo Đảng cũng có những nét riêng biệt so với các tờ báo in khác

1.2.3 Vai trò của ảnh báo chí đối với báo Đảng

- Ảnh báo chí góp phần làm nên giá trị thông tin của báo Đảng

Một tác phẩm báo chí bao gồm các yếu tố chính: Tiêu đề, nội dung, ảnh và chú thích Một sản phẩm báo chí là tổng hợp của các tác phẩm báo chí Cái được mọi người quan tâm xem trước và hấp dẫn người xem nhất là những bức ảnh chụp chân thực, sinh động, kể lại được một câu chuyện nào

đó bằng cách rất trực quan Như vậy có nghĩa là người đọc trước hết quan tâm đến giá trị thông tin của bức ảnh

Ảnh báo chí là một loại hình báo chí chuyển tải thông tin bằng ngôn ngữ của nhiếp ảnh, trong công việc hàng ngày phóng viên nhiếp ảnh được xem như một dạng lao động đặc thù, tiếp nhận thông tin, tư duy bằng hình ảnh, chuyền tải những thông tin ấy bằng ngôn ngữ hình ảnh Ngôn ngữ hình ảnh khác với ngôn ngữ viết Hình ảnh sinh động sẽ dễ dàng đến tiếp cận với bạn đọc hơn, trực tiếp phản ánh những gì ngôn ngữ chữ viết phải mất rất nhiều thời gian để miêu tả

Người xưa có câu “Trăm nghe không bằng một thấy”, một bức ảnh có sức thuyết phục lớn đối với bạn đọc Nó có thể làm tăng độ tin cậy của tin, bài, của vấn đề tác giả đưa ra Một tờ báo nếu không có ảnh sẽ như một cuốn văn xuôi, thiếu những bằng chứng xác đáng

Mặt khác, để cấu thành một sản phẩm báo chí cần nhiều bộ phận Bức ảnh để đơn lẻ sẽ khó phản ánh được toàn diện nội dung thông tin của vấn đề

Vì vậy, cần coi ảnh báo chí như một bộ phận trong các phương tiện truyền tải thông tin của tờ báo

- Ảnh báo chí góp phần thu hút độc giả

Hình ảnh trên báo là ưu thế lớn gây ấn tượng nhất trong trí nhớ của độc giả, thu hút độc giả ngay từ cái nhìn ban đầu Có người cho rằng tin tức

có nghĩa là văn bản và các bức ảnh chẳng qua chỉ mang tính trang trí Nếu không đủ diện tích và phải lựa chọn cắt đi một phần nội dung, chắc chắn các biên tập viên sẽ cắt phần ảnh Nhưng thực tế ảnh và chú thích là mức

độ đọc đầu tiên của công chúng đối với một tác phẩm báo chí Trong thời đại hiện nay, công chúng ngày càng có xu hướng đọc lướt để quyết định lựa chọn có nên đọc một tác phẩm báo chí nào đó hay không Một tác phẩm

dù nội dung sâu sắc đến mấy nhưng không có ảnh để bổ sung thông tin cũng sẽ không hấp dẫn bằng những tác phẩm có ảnh khác

Bên cạnh đó, công chúng luôn quan niệm ảnh chính là góc cạnh quan tọng nhất, tiêu biểu nhất thể hiện tinh thần của tin, bài nói riêng và tờ báo nói chung Một người dù không hiểu hết phần chữ cũng có thể dễ dàng hiểu được ý nghĩa của bức ảnh Do đó, rất nhiều tờ báo trong nước và đặc biệt là trên thế giới ngày càng có xu hướng dành nhiều diện tích cho ảnh hơn Thực tế, trên các tờ báo Đảng, trang nhất của tờ báo thường dành 2/3 diện tích cho ảnh; phần chữ chỉ bao gồm chú thích ảnh và sapo Đây như là một trang “quảng cáo” nội dung chính của tờ báo để kích thích bạn đọc tiếp tục lật mở những trang trong

- Ảnh báo chí làm tăng tính thẩm mĩ cho tờ báo

Công chúng hiện nay đã cảm thấy quá nhàm chán trước những cột chữ dày đặc trên những trang báo Đối với công chúng, một tờ báo nhiều chữ chính là một “gánh nặng” nếu phải đọc, những trang báo ít ảnh hoặc ảnh quá nhỏ thường bị bỏ qua Họ chú ý nhiều nhất đến những bức ảnh sinh động với những nhân vật, sự kiện cụ thể Nắm bắt được điều đó, các tờ báo

in ngày nay sử dụng nhiều ảnh có màu sắc bắt với kích thước lớn hơn để tăng tính thẩm mĩ, hấp dẫn cho tờ báo trong mắt công chúng

Đặc biệt, hình ảnh làm cho tác phẩm được đăng tải trở nên thông thoáng và sáng sủa, là một hình thức “thư giãn” cho công chúng khi đọc tác phẩm báo chí Một số báo không thể không có một bức ảnh nào xuất hiện trên trang để đảm bảo tính hấp dẫn cũng như tính thẩm mĩ Hầu hết cả 3 tờ báo Phú Thọ, Tuyên Quang, Lai Châu, bình quân mỗi số báo đều có 15 - 20 ảnh mang những nội dung thông tin khác nhau, với kích thước và vị trí trình bày khác nhau, phản ánh những mảng đời sống khác nhau, không những góp phần bổ sung thông tin cho các bài báo mà còn có vai trò quan trọng trong việc hình thành nên diện mạo, khẳng định tính chuyên nghiệp của tờ báo

1.3 Tiêu chí sử dụng ảnh báo chí trên báo Đảng

- Sử dụng ảnh đảm bảo tôn chỉ, mục đích của tờ báo

Ngoài đáp ứng yêu cầu chung về ảnh báo chí như đã nêu trong phần 1.1 của luận văn, đảm bảo tôn chỉ mục đích là tiêu chí sử dụng ảnh báo chí của mọi tờ báo và là tiêu chí quan trọng hàng đầu đối với báo Đảng Một bức ảnh dù được đánh giá cao về mặt hình thức nhưng nội dung chính trị

mờ nhạt sẽ không được chọn sử dụng

Các tờ báo Đảng có mục tiêu về chính trị cao do đó, việc sử dụng ảnh trên trang báo phải nặng tính quy phạm, chuẩn mực và truyền thống; ảnh được lựa chọn để đăng tải chủ yếu là hình ảnh của các chính khách, ảnh lễ tân… Điều này trái ngược với các tờ báo khác như Tuổi trẻ, Lao động… có mục tiêu thông tin nhanh, sinh động, thường xuyên cập nhật, cùng với nhóm công chúng mục tiêu mà tờ báo hướng đến là nhóm công chúng trẻ cho nên sử dụng ảnh cũng đa dạng và sinh động hơn rất nhiều

- Sử dụng ảnh đảm bảo tính chất thời sự

Ảnh báo chí được lựa chọn sử dụng phải bám vào dòng thời sự chính trong ngày mà tờ báo lựa chọn tập trung thông tin trong số báo ngày hôm đó Dòng thời sự chủ đạo này quyết định đến nội dung và hình thức của ảnh báo chí Ví dụ như cùng một ngày 2/3/2015, Báo Phú Thọ tập trung vào các bài và ảnh phản ánh kết quả thực hiện nhiệm vụ năm 2014 trên các lĩnh vực của tỉnh, còn Báo Tuyên Quang sử dụng nhiều ảnh về khí thế lao động sản xuất sôi nổi đầu năm, Tết Trồng cây năm 2015, lễ phát động tháng Thanh niên

“Đối với báo Đảng địa phương cần lưu ý: Ảnh thời sự thuộc lĩnh vực chính trị được ưu tiên sử dụng nhiều nhất Sau đó là ảnh về các sự kiện kinh tế, văn hóa xã hội, thể thao giải trí Ảnh minh họa đơn thuần, ảnh có nội dung thời sự thuộc phạm vi ngoài tỉnh thường không được ưu tiên sử dụng, trừ khi là ảnh sự kiện quan trọng của đất nước” [Trích phỏng vấn sâu trường hợp 1, Phụ lục 4]

- Sử dụng ảnh phù hợp với nội dung tin, bài

Trong một sản phẩm báo chí với nhiều yếu tố cấu thành, bức ảnh là sự hướng dẫn đầu tiên đưa độc giả đến với thông điệp mà tác giả muốn truyền đạt Khi cầm tờ báo trên tay, kênh giao tiếp đầu tiên giữa báo chí và độc giả

là ảnh báo chí sau đó mới là nội dung tin, bài Quy tắc đó bắt buộc ảnh báo chí phải phù hợp và liên quan đến nội dung tin, bài

Một bức ảnh không ăn nhập với tin bài thì cho dù có gắn thêm một dòng chú thích dài dòng cũng không bổ sung thêm được thông tin gì vì đó chỉ là cách chữa cháy rất vụng về, không đúng với đặc trưng ảnh báo chí Những bức ảnh “nhạt chất báo chí” như vậy sẽ làm cho độc giả nhàm chán như đọc từ đầu đến cuối một tin, bài mà vẫn không nhận được thông tin nào Vì vậy, ảnh báo chí luôn phải phù hợp với chủ đề bao quát mà tin, bài cập nhật Nếu không bức ảnh đó không những không hoàn thành nhiệm vụ

thông tin của mình mà còn gây tâm lí khó hiểu, bối rối cho độc giả, làm giảm tính thẩm mĩ mà tính thông tin cho tác phẩm báo chí

- Sử dụng ảnh có chú thích đầy đủ

Chú thích ảnh là thuật ngữ chỉ phần chữ đặt bên cạnh tấm ảnh Phần chữ viết ấy là một bộ phận cấu thành tác phẩm ảnh Vì vậy chú thích ảnh có vai trò vô cùng quan trọng với nội dung bức ảnh

Thông thường, chú thích chỉ chiếm lượng diện tích trên báo bằng 20% bức ảnh Chú thích ảnh phải luôn luôn gắn liền với nội dung bức ảnh Một yêu cầu tất yếu với một tác phẩm ảnh báo chí là hình ảnh trong bức ảnh phải thể hiện được phần điển hình, phần bản chất nhất của nhân vật, sự việc, sự kiện Nội dung tư tưởng của tác phẩm ảnh báo chí phải được người đọc nhận biết trước hết thông qua hình ảnh Ngoài phần “linh hồn” đó, người xem ảnh còn muốn biết cụ thể hơn về đối tượng, bức ảnh được chụp

ở đâu, sự việc xảy ra như thế nào, kết thúc ra sao? Các câu hỏi ấy tất yếu

sẽ được nảy sinh trong quá trình tiếp nhận thông tin của người đọc, nhưng thường nằm ngoài khả năng cung cấp của hình ảnh Nó được đặt ra cho chú thích ảnh - nhiệm vụ cầm đèn soi sáng những góc khuất chưa thấu suốt của thông tin

Theo tâm lý tiếp nhận thông tin của bạn đọc, trước một bài báo, việc xem ảnh là những động tác đầu tiên, đó là thông tin thị giác Chú thích ảnh

và ảnh là cái “mở” và có thể nói là để khích thích tính tò mò của độc giả xem tiếp nội dung, sự kiện đó Chú thích ảnh và ảnh sẽ thực hiện nhiệm vụ nêu lên một khía cạnh quan trọng nào đó trong nội dung bài viết Xem ảnh, đọc chú thích sẽ giúp cho bạn đọc có cái nhìn cơ bản và hấp dẫn người ta tìm hiểu vấn đề cần quan tâm Giữa hình ảnh và chú thích phải gắn bó chặt chẽ với nhau, hỗ trợ nhau nhằm tái hiện được một phần cốt yếu nhất của sự kiện, sự việc

Chú thích ảnh bao giờ cũng phải thật đầy đủ, rõ ràng, chính xác và ngắn gọn Một chú thích thông thường chỉ là một câu Ngôn ngữ của chú thích ảnh

là ngôn ngữ cô đọng, đầy ắp thông tin Chú thích đòi hỏi phải đáp ứng được những yêu cầu bổ sung thông tin cho những gì ảnh không nói hết được

- Sử dụng ảnh có nguồn gốc rõ ràng

Trích nguồn là yêu cầu không thể bỏ qua đối với ảnh báo chí trên báo Đảng Trích nguồn sẽ đảm bảo thông tin chính xác của bức ảnh và tăng tính thuyết phục đối với độc giả, tránh những rắc rối trong tranh chấp bản quyền Các tòa soạn báo Đảng luôn chú trọng khâu xác minh nguồn của bức ảnh Điều này còn thể hiện tính chuyên nghiệp của tờ báo, tạo được niềm tin với công chúng cũng như các tác giả tham gia cộng tác

- Dung lượng ảnh lớn hơn 3 Mb

Theo Thư ký tòa soạn báo Tuyên Quang: Đối với báo in ảnh bắt buộc phải có dung lượng trên 3 Mb để đảm bảo chất lượng tốt khi in lên giấy ở mọi kích thước to hoặc nhỏ Điều này ngược lại với yêu cầu về dung lượng ảnh trên báo mạng điện tử Lý do là việc đọc báo của công chúng báo mạng điện tử bị chi phối bởi tốc độ hiển thị ảnh trên giao diện, do đó ảnh sử dụng trên báo mạng điện tử nếu có dung lượng quá lớn sẽ mất nhiều thời gian tải ảnh, làm mất sự kiên nhẫn của công chúng Còn với báo in, nếu dung lượng ảnh quá nhỏ, khi dàn trang, in ấn sẽ bị mờ nhòe, không rõ nét [Trích phỏng vấn sâu trường hợp 4, Phụ lục 4]

Tiểu kết chương 1

Chương 1 của luận văn tập trung làm rõ những vấn đề lý luận cơ bản

về ảnh báo chí nói chung và ảnh trên báo Đảng địa phương nói riêng, lý giải cụm từ “sử dụng” ảnh và khái quát một số đặc điểm của báo Đảng địa phương

Sau khi giải mã một số khái niệm cơ bản, tôi đề cập đến 4 vấn đề quan trọng khi phân tích việc sử dụng ảnh báo chí đó là: Đặc điểm của ảnh báo chí, Phân loại ảnh báo chí, Vai trò của ảnh báo chí và Tiêu chí sử dụng ảnh trên báo Đảng

Theo đó, ảnh báo chí là sản phẩm do nhà báo sáng tạo nên, có tính thời sự, tính chân thật khách quan, tính khuynh hướng, tính đại chúng, tính thẩm mỹ Các thể loại của ảnh báo chí chưa được thống nhất, trên báo chí hiện nay, ranh giới giữa các thể loại có xu hướng xích gần nhau, thậm chí đan xen lẫn nhau Ảnh báo chí góp phần làm nên giá trị thông tin của báo Đảng, thu hút độc giả và tăng tính thẩm mỹ cho tờ báo

Điểm quan trọng nhất ở chương 1 là tiêu chí sử dụng ảnh báo chí trên báo Đảng Các tờ báo Đảng có một số tiêu chí lựa chọn sử dụng ảnh báo chí khá khắt khe so với các tờ báo khác Những tiêu chí này xây dựng dựa trên hai nhóm nội dung và hình thức Tiêu chí sử dụng sẽ là cơ sở để đánh giá thành công và hạn chế trong vấn đề sử dụng ảnh báo chí

Việc hình thành khung lý thuyết của vấn đề nghiên cứu là nền tảng cơ bản để tác giả tiến hành khảo sát thực trạng sử dụng ảnh báo chí trên Báo Phú Thọ, Báo Tuyên Quang và Báo Lai Châu ở chương 2 của luận văn

Chương 2 THỰC TRẠNG SỬ DỤNG ẢNH TRÊN BÁO PHÚ THỌ,

TUYÊN QUANG, LAI CHÂU HIỆN NAY 2.1 Tổng quan về báo Phú Thọ, Tuyên Quang, Lai Châu

2.1.1 Báo Phú Thọ

Ngày 22/4/1962, Tỉnh ủy Phú Thọ đã quyết định chuyển tờ Tin Phú Thọ thành Báo Phú Thọ - cơ quan của Đảng Lao động Việt Nam tỉnh Phú Thọ Đúng ngày Quốc tế Lao động 1/5/1962, Báo Phú Thọ số đầu đã

ra mắt Đảng bộ và nhân dân trong tỉnh Báo có 4 trang, khổ 27 x 40cm được in 2 màu

Tháng 2/1968, hai tỉnh Vĩnh Phúc và Phú Thọ được hợp nhất thành tỉnh Vĩnh Phú có 14 huyện, thành, thị, 422 xã Báo Vĩnh Phú ra đời có 27 cán bộ, công nhân viên, chi bộ có 21 đảng viên Ngày 1/3/1968, tờ báo của đảng bộ, chính quyền và nhân dân Vĩnh Phú ra số đầu tiên với khổ 27cm x 40cm, xuất bản tuần 2 kỳ với số lượng từ 4.500-5.000 tờ/kỳ

Tháng 7/1992, Báo Vĩnh Phú mở rộng khuôn khổ, đáp ứng ngày càng cao của công tác tuyên truyền và quyền thông tin của quần chúng nhân dân Tháng 8/1994, Báo Vĩnh Phú đã xuất bản 3 kỳ trong tuần vào các ngày thứ ba, thứ năm và thứ bảy Tờ Vĩnh Phú thứ bảy đầu tiên ra mắt bạn đọc vào ngày 20/8/1994, nhân dịp kỷ niệm 49 năm cách mạng tháng Tám Ngày 11/1/1997, Báo Phú Thọ xuất bản với sự kiện tái lập tỉnh và vẫn giữ nguyên lịch xuất bản 3 kỳ báo hàng ngày và tờ Phú Thọ cuối tuần Sau ngày tái lập, Báo Phú Thọ chỉ có một đồng chí Tổng Biên tập và

Năm 2003, Báo Phú Thọ tăng 1 kỳ xuất bản, đưa số kỳ xuất bản lên 5 kỳ/ tuần và bắt đầu mở rộng khổ báo lên 42 x 62 cm

Ngày 1/1/2005, xuất bản báo Phú Thọ điện tử Từ năm 2007 có thêm truyền hình internet Ngày 7/9/2011, báo Phú Thọ điện tử đã khai trương phiên bản mới

Ngày 1/10/2007, với việc tăng 1 kỳ xuất bản, Báo Phú Thọ đã tăng lên

6 kỳ/tuần, từ thứ hai đến thứ bảy hàng tuần

Ngày 15/2/2012, Báo Phú Thọ đã tổ chức công bố ấn phẩm “Phú Thọ miền núi” (mỗi tháng ra 1 số) để phục vụ đồng bào các dân tộc thiểu số và các huyện miền núi trong tỉnh

Hiện nay báo có 58 cán bộ, phóng viên, biên tập viên, kỹ thuật viên và nhân viên, trong đó có 41 người trình độ đại học, trên đại học và 3 người trình độ cao đẳng, còn lại là trung học chuyên nghiệp và công nhân kỹ thuật Hàng năm cơ quan báo đều cử cán bộ, phóng viên, biên tập viên đi tập huấn, đào tạo ngắn hạn hoặc đào tạo tại các trường về lý luận chính trị, nghiệp vụ báo chí Qua đó bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp, ý thức trách nhiệm của những người làm báo trước bạn đọc và năng lực chuyên môn được nâng lên Công tác TTV, CTV cũng được quan tâm thường xuyên Báo đã xây dựng được 33 tổ CTV với 300 CTV, trong đó đã xây dựng được đội ngũ CTV nòng cốt Ban biên tập Báo Phú Thọ đặc biệt quan tâm đến công tác phát hành báo chí, tăng cường phối hợp với cấp ủy, chính quyền, Ban Tuyên giáo, Bưu điện tỉnh và các huyện, thành, thị có các biện pháp đẩy mạnh công tác phát hành báo

Đến nay, Báo Phú Thọ hàng ngày có số lượng phát hành trên 7.500 tờ/kỳ; báo Cuối tuần gần 5.500 tờ/kỳ; ấn phẩm Phú Thọ miền núi xuất bản

1 kỳ/ tháng với số lượng 4.300 tờ/ kỳ; báo Điện tử số lượng truy cập đạt trên 65 triệu lượt người Nội dung thông tin đa dạng, phong phú, bám sát đời sống chính trị của đất nước, của tỉnh, tuyên truyền, cổ vũ các phong

trào thi đua yêu nước, thể hiện tốt vai trò tiên phong trong công tác tư tưởng, góp phần quan trọng làm nên những kết quả nổi bật trong sự nghiệp xây dựng và phát triển quê hương đất Tổ Cùng với việc thực hiện nhiệm vụ tuyên truyền, Báo Phú Thọ còn tích cực tham gia các hoạt động văn nghệ thể thao; hoạt động xã hội từ thiện, đền ơn đáp nghĩa trong và ngoài tỉnh

2.1.2 Báo Tuyên Quang

Báo Tuyên Quang, cơ quan ngôn luận của Đảng bộ Lao động Việt Nam tỉnh Tuyên Quang được thành lập và ra số báo đầu tiên ngày 3/2/1965, bao gồm 4 trang khổ nhỏ 27cm x 39 cm, phát hành vào thứ 4 hàng tuần

Tháng 4/1976, thực hiện chủ trương của Trung ương về hợp nhất 2 tỉnh Tuyên Quang và Hà Giang, Báo Tuyên Quang hợp nhất với báo Hà Giang lấy tên là Báo Hà Tuyên Thời kỳ này báo Hà Tuyên đã tăng kỳ xuất bản từ 5 ngày/1 kỳ lên 1 tuần/2 kỳ vào thứ 4 và thứ 7, mở rộng khuôn khổ

tờ báo lên thành 32cm x 44cm

Đặc biệt, năm 1983, Báo Hà Tuyên xuất bản thêm từ tin Hà Tuyên Mặt Trận (4 trang, khổ 23cm x 34cm) ra mỗi tuần 1 kỳ, phát hành rộng rãi trên mặt trận biên giới Tờ tin Hà Tuyên Mặt Trận được xuất bản tròn 1 năm (52 số) Tháng 10/1991, tỉnh Hà Tuyên được chia cắt thành 2 tỉnh Tỉnh Tuyên Quang được tái lập và báo Hà Tuyên trở lại với tên gọi là báo Tuyên Quang Lực lượng cán bộ phóng viên sau khi tách tỉnh còn lại rất mỏng (7 biên tập viên, phóng viên), nhưng báo vẫn duy trì xuất bản 2 kỳ/tuần

Được phép của Bộ VH-TT, ngày 22/3/1996 BTV Tỉnh ủy đồng ý chủ trương cho phép Báo Tuyên Quang mở rộng khuôn khổ báo từ 33cm x 44cm lên 42cm x 57cm

Ngày 31/7/2002, Báo Tuyên Quang tăng từ 2 kỳ/tuần lên 3 kỳ/tuần, bắt đầu từ số báo ra ngày 2/9/2002.Thời kỳ này, báo có số lượng phát hành

gần 8000 tờ/kỳ, đến trong ngày tất cả các thôn, xóm, ban, chi bộ dưới cơ

sở, các cơ quan, đơn vị, trường học trong tỉnh; Ban Tuyên giáo Trung ương đánh giá là 1 trong 7 tờ báo Đảng bộ tỉnh, thành phố cả nước có số phát hành/người dân cao

Năm 1996 Báo Tuyên Quang bắt đầu xuất bản tờ tin ảnh Tuyên Quang vùng cao dành riêng cho đồng bào các dân tộc ở vùng cao, vùng sâu, vùng xa, vùng căn cứ cách mạng trước đây Tờ Tuyên Quang vùng cao gồm 4 trang, khổ 23,5 x 34cm, in màu, phát hành 1 kỳ/tháng, số lượng

1200 tờ/kỳ Năm 2003 tờ Tuyên Quang vùng cao nâng lên khổ 28 x 41cm Năm 2005 Báo thay đổi cách trình bày đầu báo, đưa hình Huân chương Lao động hạng Ba vào vị trí bên trái tên báo (từ số báo ra ngày 2/2/2005); đến năm 2010 thay bằng hình Huân chương Lao động hạng Nhì

Từ tháng 3/2009, Báo đã thực hiện đổi khổ tờ báo từ khổ 42 x 57cm thành khổ 42 x 29cm, tăng lên thành 8 trang in 4 màu trang 1 và trang 7 Cuối năm 2006, báo xây dựng đề án Tuyên Quang điện tử Ngày 16/6/2007 Báo Tuyên Quang điện tử chính thức khai trương, đi vào hoạt động

Từ tháng 1/2010, Báo Tuyên quang đã tăng từ 3 kỳ/tuần lên 4 kỳ/tuần, phát hành vào các ngày thứ 2 thứ 4 thứ 6 và thứ 7, in trang 1 và 12 in màu Hiện nay, báo có 61 cán bộ, 100% cán bộ nghiệp vụ của Tòa soạn Báo Tuyên Quang có trình độ chuyên môn Đại học trở lên, 100% cán bộ, PV ứng dụng thành thạo tin học trong hoạt động chuyên môn, trên 90% cán bộ

là đảng viên, có t nh độ lý luận trung cấp, cao cấp

Kết quả trao giải báo chí hàng năm của tỉnh, trong 10 năm qua báo Tuyên Quang luôn có các số lượng tác phẩm đạt giải đứng đầu các cơ quan báo chí của tỉnh Từ 2005 đến nay, báo Tuyên Quang đã 2 lần được Hội Nhà báo Việt Nam trao giải B về Thiết kế, trình bày tờ báo Xuân

Bên cạnh làm tốt nhiệm vụ thông tin, tuyên truyền, xuất bản báo, Báo Tuyên Quang còn tích cực tham gia ủng hộ Quỹ Đền ơn đáp nghĩa, Quỹ Vì

người nghèo, Quỹ Vì trẻ thơ, đồng bào lũ lụt, tặng quà gia đình chính sách, tặng học bổng cho học sinh vượt khó học giỏi ủng hộ chương trình xây dựng nông thôn mới, phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 5 tuổi

2.1.3 Báo Lai Châu

Báo Lai Châu tiền thân là tờ “Tin Lai Châu” Cơ quan Báo Lai Châu chính thức thành lập ngày 16/4/1964

Ngày 01/5/1994, tờ báo Lai Châu đổi tên thành tờ báo Điện Biên Phủ Ngày 01/01/2004 tỉnh Lai Châu chia tách thành 2 tỉnh Lai Châu và Điện Biên, theo đó cơ quan Báo Lai Châu cũng được chia tách và tái thành lập

Sau khi chia tách, thành lập (01/01/2004), Báo Lai Châu đi ngay vào hoạt động, thực hiện các chức năng, nhiệm vụ mình Trong đó tổ chức xuất bản và phát hành 2 ấn phẩm: Báo Lai Châu thường kỳ và báo Lai Châu dành cho đồng bào các dân tộc vùng cao Ban đầu duy trì xuất bản và phát hành báo Lai Châu thường kỳ 1 kỳ/tuần, báo Lai Châu dành cho đồng bào các dân tộc vùng cao1 kỳ/tháng Số báo ra đầu tiên (01) được Ban biên tập Báo Lai Châu

tổ chức xuất bản và phát hành ngày 01/01/2004, đúng vào ngày Đảng bộ, chính quyền lâm thời tỉnh Lai Châu tổ chức ra mắt và đi vào hoạt động

Từ chỉ có 6 cán bộ được điều động từ Báo Điện Biên Phủ sau khi chia tách và thành lập, đến nay Báo Lai Châu đã có 33 cán bộ, 4 phòng chuyên môn và hơn 85% cán bộ có trình độ cao đẳng, đại học, trong đó gần 60% cán bộ có trình độ đại học Theo kế hoạch đến năm 2017 Báo lai Châu sẽ đạt trên 75% cán bộ có trình độ đại học, trên đại học

Ngoài đội ngũ phóng viên, biên tập viên, Báo Lai Châu đã xây dựng được đội ngũ cộng tác viên cơ sở hơn 200 đồng chí ở các cơ quan, đơn vị, địa phương Trong đó nhiều cộng tác viên đã được tập huấn về nghiệp vụ báo chí và đã có nhiều tin, bài chất lượng cao cộng tác với Báo Lai Châu Báo Lai Châu cũng đã tăng kỳ xuất bản các ấn phẩm báo in theo từng giai đoạn Báo Lai Châu thường kỳ từ 1 kỳ/tuần lên 5 ngày/kỳ những ngày

đầu, sau đó 2 kỳ/tuần và đến nay 4 kỳ/tuần; Báo Lai Châu dành cho đồng bào các dân tộc vùng cao từ 1 kỳ/tháng lên 2 kỳ/tháng

Bước tiến vượt bậc của Báo Lai Châu trong những năm qua là xây dựng và đưa Báo Lai Châu điện tử vào hoạt động từ ngày 22/9/2010 và chạy chính thức trên mạng internet toàn cầu từ ngày 01/01/2011

Báo Lai Châu đã tăng cường phối hợp chặt chẽ với Nhà máy in Báo Nhân dân Lai Châu, Bưu điện tỉnh kịp thời phát hành báo đến các đối tượng Đến nay Báo Lai Châu thường kỳ phát hành gần 2500 tờ/kỳ, báo Lai Châu dành cho đồng bào các dân tộc vùng cao phát hành 3600 tờ/kỳ

Hằng năm Báo Lai Châu đã đồng hành cùng nhiều doanh nghiệp, nhiều tổ chức, cá nhân quyên góp tiền xây dựng nhà bán trú cho học sinh, trao học bổng cho học sinh nghèo, tặng hàng ngàn chăn, áo ấm mùa đông người cho hộ nghèo, học sinh nghèo vượt khó, gia đình chính sách, gia đình có công với cách mạng Đã góp phần nhân lên những nghĩa cử cao đẹp trong phong trào nhân đạo, từ thiện

Hiện nay, Báo Lai Châu đang tiếp tục kiện toàn bộ máy, tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ, phóng viên, biên tập viên vững mạnh, đổi mới và nâng cao chất lượng báo in, báo điện tử, thực hiện tăng kỳ theo từng giai

đoạn thích hợp, phấn đấu ra báo hàng ngày vào năm 2020

2.2 Vấn đề sử dụng ảnh báo chí trên các tờ báo lựa chọn khảo sát

2.2.1 Tần suất và số lượng ảnh trên báo

Kết quả khảo sát các số báo trong thời gian 1 năm từ tháng 1/2015 đến tháng 12/2015 cho thấy, có tới 87% tổng số tin, bài trên tờ báo có sử dụng ảnh Chỉ có khoảng 13% số tin, bài không có ảnh bổ trợ Cụ thể:

Biểu đồ 2.1: Tỷ lệ ảnh xuất hiện trong tin, bài trên 3 tờ báo

Nguồn: Khảo sát các báo Phú Thọ, Tuyên Quang, Lai Châu từ tháng

1/2015 đến 12/2015

- Báo Lai Châu có tỷ lệ sử dụng ảnh cao nhất (91% tin, bài có ảnh) Nguyên nhân cơ bản là do báo có khổ A2, có nhiều diện tích giấy để bố trí ảnh hơn

- Báo Tuyên Quang có tỷ lệ sử dụng ảnh thấp nhất (84% tin, bài có ảnh) Báo Tuyên Quang xuất bản trên khổ giấy A3, phần chữ thường được

ưu tiên hơn phần ảnh

Do diện tích mặt báo bị giới hạn nên việc bố trí, sắp xếp và sử dụng ảnh cùng các yếu tố cấu thành sản phẩm báo chí khác như tiêu đề, sa pô, box, nội dung bài viết sẽ bị chi phối bởi diện tích của trang báo Do đó, việc dùng bao nhiêu ảnh, dùng ảnh nào, ảnh trong tin bài nào được ưu tiên, kích thước ra sao thường được cân nhắc kỹ lưỡng khi thiết kế và trình bày trang báo Kết quả khảo sát bằng bảng mã phân tích cho thấy việc sử dụng ảnh trong tin, bài cụ thể như sau: