Quản lý xã hội đối với hoạt động văn hóa ở huyện kon rẫy, tỉnh kon tum hiện nay

đổi của xã hội, đặc biệt là những năm gần đây cho thấy sự tác động về kinh tế trong quá trình giao lưu, hội nhập đã dẫn đến sự biến đổi nhanh chóng về văn hóa, điều này đòi hỏi công tác

Ọ V ỆN O V TU N TRU ỀN

TRẦN ÌN TRUN

QUẢN LÝ XÃ VỚ O T N VĂN Ó

Ở U ỆN KON RẪ , TỈN KON TUM ỆN N

huyên ngành: Quản lý xã hội

Mã số: 60 31 02 01

LUẬN VĂN T SĨ N TRỊ Ọ

NGƯỚI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS, TS Phạm Xuân Mỹ

ẮK LẮK – 2016

Luận văn đã được sửa chữa theo khuyến nghị của Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ

Hà Nội, ngày…… tháng… năm 2016

Ủ TỊ N

(Ký và ghi rõ họ tên)

LỜ M O N

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong luận văn đảm bảo độ tin cậy, chính xác và trung thực Những kết luận khoa học của luận văn chƣa từng đƣợc ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Tác giả luận văn

Trần ình Trung

LỜ ẢM ƠN

Để hoàn thành được luận văn này, em xin chân thành bày tỏ lòng biết

ơn sâu sắc đến PGS, TS Phạm Xuân Mỹ đã tận tình hướng dẫn em trong quá

trình thực hiện đề tài

Cảm ơn quý thầy cô trong trường, khoa đã nhiệt tình truyền dạy trong

cả khoá học để bản thân em có cơ hội được tiếp thu, lĩnh hội vốn kiến thức hữu ích và cần thiết làm nền tảng cơ bản cho quá trình em thực hiện nghiên cứu đề tài và trong công tác, công việc tại địa phương, đơn vị

Cảm ơn các xã, thị trấn, các cơ quan, đơn vị trên địa bàn Huyện Kon Rẫy - Tỉnh Kon Tum đã quan tâm, tạo điều kiện giúp đỡ em khi đến thu thập, nghiên cứu tài liệu, thực tập phục vụ cho việc nghiên cứu đề tài

Cuối cùng em xin chúc quý thầy cô, quý anh chị luôn dồi dào sức khỏe hạnh phúc và thành công

Học viên

Trần ình Trung

VH&TT : Văn hoá và Thông tin

UBND : Ủy ban Nhân dân

MỤ LỤ

MỞ ẦU 1

hương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ QUẢN LÝ XÃ HỘI ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG VĂN HÓA 8

1.1 Một số khái niệm 8

1.2 Cơ sở lý luận của quản lý xã hội đối với hoạt động văn hóa 21

1.3 Nội dung công tác quản lý xã hội đối với hoạt động văn hóa 30

hương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ XÃ HỘI ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG VĂN HÓA Ở HUYỆN KON RẪY, TỈNH KON TUM 35

2.1 Khái quát chung về huyện Kon Rẫy, tỉnh Kon Tum và tình hình quản lý xã hội về văn hóa ở địa phương 35

2.2 Thành tựu, hạn chế và một số kinh nghiệm quản lý văn hóa của huyện Kon Rẫy, tỉnh Kon Tum 48

hương 3: PHƯƠNG HƯỚNG, GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ XÃ HỘI ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG VĂN HÓA Ở HUYỆN KON RẪY, TỈNH KON TUM HIỆN NAY 65

3.1 Yêu cầu mới đặt ra với công tác quản lý xã hội đối với hoạt động văn hóa ở huyện Kon Rẫy, tỉnh Kon Tum hiện nay 65

3.2 Phương hướng chung 75

3.3 Khuyến nghị một số giải pháp 77

KẾT LUẬN 84

T L ỆU T M K ẢO 87

P Ụ LỤ

MỞ ẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Văn hóa có vai trò quan trọng, vừa là mục tiêu vừa là động lực thúc đẩy

sự phát triển kinh tế- xã hội Công tác quản lý văn hóa là một trong những nhiệm vụ quan trọng của hoạt động quản lý hành chính nhà nước Công tác này được Đảng và Nhà Nước ta đặc biệt quan tâm nhằm bảo tồn và phát huy tinh hoa văn hóa dân tộc

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, sự bùng nổ công nghệ thông tin và truyền thông và tác động của nền kinh tế thị trường hiện nay, đặt ra nhiều vấn

đề thường xuyên, liên tục tác động đến bộ máy, cơ chế chính sách với những dạng thức phong phú với những nhân tố tích cực và tiêu cực đến hoạt động văn hóa Nguy cơ xâm nhập của văn hóa lai căng, những ấn phẩm văn hóa phản giáo dục tràn vào theo nhiều đường, thậm chí có cái đã vượt quá tầm kiểm soát của các cơ quan chức năng, gây hậu quả nghiêm trọng trong xã hội, ảnh hưởng lớn đến đạo đức và lối sống, đặc biệt là lớp trẻ Do vậy, việc huy động các cấp, ngành, các lực lượng tham gia quản lý các hoạt động văn hóa, nhất là tăng cường vai trò của quản lý nhà nước đối với lĩnh vực này đang là một yêu cầu bức thiết Làm tốt công tác này góp phần ổn định đời sống văn hóa, làm lành mạnh, trong sạch đời sống tinh thần của nhân dân, góp phần

xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc

Nhận thức được tầm quan trọng đó, Đảng và Nhà nước ta đã có rất nhiều các chỉ thị, nghị quyết về vấn đề quản lý nhà nước đối với lĩnh vực văn hóa và kinh doanh dịch vụ văn hóa công cộng Cụ thể, Chính phủ đã có Nghị định 87/CP ngày 12/12/1995 “Về tăng cường công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động văn hóa và kinh doanh, dịch vụ văn hóa”; Nghị định 88/CP ngày 14/12/1995 của Chính phủ “Về quy định xử phạt vi phạm hành chính trong các hoạt động văn hóa, dịch vụ văn hóa, phòng chống một số tệ nạn xã

hội” Nghị định 11/2006/NĐ - CP ngày 18/01/2006 của Chính phủ về việc ban hành quy chế hoạt động văn hoá và kinh doanh dịch vụ văn hoá công cộng… Đặc biệt, Nghị định 103/2009/ NĐ-CP ngày 6/11/2009 ban hành quy chế hoạt động văn hóa và kinh doanh dịch vụ văn hóa công cộng

Hội nghị lần thứ 9, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI (6 -2014),

đã thông qua Nghị quyết số 33-NQ/TW về xây dựng và phát triển văn hóa, con

người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước Nghị quyết chỉ

rõ “Tập trung đổi mới, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về văn hóa

trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường, hội nhập quốc tế và sự bùng nổ của công nghệ thông tin và truyền thông Đẩy nhanh việc thể chế hóa, cụ thể hóa các quan điểm, đường lối của Đảng về văn hóa Hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, cơ chế, chính sách về văn hóa, về quyền tác giả và các quyền liên quan, phù hợp với chuẩn mực quốc tế và thực tiễn Việt Nam”

Đây là vấn đề hệ trọng, cần được sự quan tâm của toàn ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch, các ngành liên quan, chính quyền các cấp và của toàn xã hội trong việc nhận thức, quán triệt, triển khai Việc thể chế hóa, cụ thể hóa các quan điểm, đường lối của Đảng về văn hóa trong tình hình hiện nay và sắp tới là yêu cầu quan trọng đã, đang tiếp tục đặt ra trong tư duy mới Đây là hoạt động đòi hỏi các cơ quan chức năng, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phải tiếp cận, xử lý nhiều loại, bình diện thông tin (trong nước, quốc tế, kinh

tế, văn hóa, luật pháp…) với quan điểm lập trường đúng đắn, kiên định vì lợi ích quốc gia, dân tộc

Đối với địa phương, về mặt quản lý nhà nước, trong thời gian qua UBND tỉnh Kon Tum đã có những văn bản pháp quy quy định đầy đủ, chi tiết

về quyền và nghĩa vụ của các cơ quan nhà nước trong việc quản lý văn hóa

Huyện Kon Rẫy, tỉnh Kon Tum hiện nay là địa phương có bề dày về truyền thống lịch sử, văn hóa và cách mạng Tuy nhiên trong quá trình biến

đổi của xã hội, đặc biệt là những năm gần đây cho thấy sự tác động về kinh tế trong quá trình giao lưu, hội nhập đã dẫn đến sự biến đổi nhanh chóng về văn hóa, điều này đòi hỏi công tác quản lý về văn hóa phải đặt ra những nhiệm vụ, giải pháp phù hợp để quản lý về văn hóa sao cho lưu giữ phát huy tốt hơn những giá trị văn hóa truyền thống của vùng đất này, đồng thời xây dựng môi trường văn hóa tiên tiến, phát triển đồng bộ cùng với phát triển kinh tế địa phương để người dân ở Kon Rẫy được hưởng thụ một đời sống tinh thần lành mạnh, đầy đủ hơn về vật chất

Qua quá trình học tập, nghiên cứu, học tập và những kinh nghiệm công

tác bản thân ở vị trí hiện tại, tôi chọn đề tài: “Quản lý xã hội đối với hoạt động văn hóa ở Huyện Kon Rẫy, tỉnh Kon Tum” làm luận văn tốt nghiệp

Đây là đề tài mới, phù hợp với mã ngành chính trị học, chuyên ngành Quản lý

xã hội và không trùng lặp với các công trình đã được công bố

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Công tác quản lý xã hội đối với văn hóa được Đảng, Nhà Nước và nhân dân ta đặc biệt chú trọng, với nhận thức “ văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội”, trong nhiều năm qua, việc nghiên cứu công tác quản lý xã hội đối với các hoạt động văn hóa đã được nhiều tập thể, cá nhân ở nhiều địa phương khác nhau trên cả nước đi sâu nghiên cứu, trên cơ sở đánh giá thực trạng về văn hóa và công tác quản lý các hoạt động văn hóa để đưa ra những mục tiêu, những biện pháp phù hợp triển khai thực hiện ở mỗi địa phương; về mặt nghiên cứu, trao đổi, trên các trang thông tin, tạp chí chuyên ngành cũng đã

có các bài viết của các nhà nghiên cứu như :

- Tạp chí Văn hóa nghệ thuật (GS.TS Phan Khanh), Tạp chí Xây dựng

Đời sống văn hóa (PGS.TS Lê Như Hoa)…

Hiện nay, đối với tỉnh Kon Tum nói chung và huyện Kon Rẫy nói riêng, các đề tài, công trình nghiên cứu về văn hóa – xã hội, nhất là quản lý

văn hóa còn chung chung, chủ yếu phản ảnh những nét văn hóa truyền thống của cộng đồng dân cư bản địa vùng Tây Nguyên, chưa thực sự đi sâu nghiên cứu đánh giá về văn hóa về công tác quản lý văn hóa của từng địa phương cụ thể, chẳng hạn như:

- Nếp sống phong tục Tây Nguyên, Nhiều tác giả (1999), Nxb Văn hóa Thông tin, Hà Nội;

- Một số vấn đề phát triển kinh tế - xã hội buôn làng các dân tộc Tây

Nguyên, Nhiều tác giả (2002), Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội;

- Văn hóa các dân tộc Tây Nguyên - Thực trạng và những vấn đề đặt

ra, Trần Văn Bính (Chủ biên) (2004), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội…

Đối với đề tài Quản lý xã hội đối với hoạt động văn hóa ở huyện Kon Rẫy, tỉnh Kon Tum, đến thời điểm tôi thực hiện, vẫn chưa có tác giả nào nghiên cứu trước đó

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu những nhân tố tác động, chỉ rõ thực trạng (thành tựu, hạn chế, kinh nghiệm) công tác quản lý văn hóa của huyện Kon Rẫy, tỉnh Kon Tum trong thời gian qua; đề xuất phương hướng và một số giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về văn hóa ở địa phương hiện nay

Quản lý về văn hóa góp phần định hướng, điều chỉnh sự phát triển văn hóa của huyện, giúp thực hiện hóa các chủ trương, đường lối văn hóa, văn nghệ của Đảng Trên phương diện vi mô, hoạt động quản lý văn hóa trong các lĩnh vực, địa bàn, nhóm dân cư cụ thể sẽ giúp hạn chế những sai lệch trong khi thực thi các cơ chế, chính sách của Nhà nước trên lĩnh vực văn hóa Qua

đó có những giải pháp, nhóm giải pháp phù hợp góp phần tạo điều kiện cho công tác quản lý văn hóa ở địa phương gắn với nhiệm vụ phát triển kinh tế- xã

hội; làm cho công tác quản lý nhà nước trên lĩnh vực văn hóa ngày càng được củng cố và hoàn thiện Các thiết chế văn hóa trên địa bàn huyện được hoàn chỉnh và nâng cao chất lượng hoạt động Việc kiểm tra giám sát các hoạt động văn hóa được thường xuyên, liên tục Những hoạt động trên đã góp phần đảm bảo định hướng lớn của Đảng trong việc “xây dựng và phát triển nền văn hóa ViệtNam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc” Hơn thế nữa, hoạt động quản lý

về văn hóa trên địa bàn huyện sẽ đóng góp một phần không nhỏ trong việc giữ gìn các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp, nhiều giá trị văn hóa mới đươc tiếp thu có chọn lọc, khuyến khích sức sáng tạo văn hóa, nghệ thuật của các chủ thể văn hóa

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu những nhân tố tác động công tác quản lý văn hóa của huyện Kon Rẫy, tỉnh Kon Tum (chính sách chung, tình hình chính trị, kinh tế, văn hóa và lịch sử )

- Đánh giá thực trạng công tác quản lý văn hóa của huyện Kon Rẫy hiện nay để qua đó tìm ra ưu, khuyết điểm, kinh nghiệm quản lý các hoạt động văn hóa của huyện Kon Rẫy, tỉnh Kon Tum trong thời gian qua

- Đề xuất phương hướng và một số giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về văn hóa ở địa phương trong thời gian tới

4 ối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Quản lý xã hội đối với các hoạt động văn hóa trên địa bàn huyện Kon Rẫy, tỉnh Kon Tum thực hiện ở nhiều lĩnh vực văn hóa và hoạt động văn hóa khác nhau như:

- Quản lý hoạt động thông tin tuyên truyền cổ động

- Quản lý hoạt động văn nghệ, các hoạt động thể dục thể thao

- Quản lý hoạt động thư viên

- Quản lý các thiết chế văn hóa

- Quả lý công tác bảo tồn phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của các dân tộc bản địa

- Quản lý các hoạt động xây dựng đời sống văn hóa cơ sở

- Quản lý các dịch vụ văn hóa

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Quản lý về văn hóa là một trong những vấn đề đang rất nóng hiện nay

và có phạm vi rộng cả về không gian và thời gian Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, tôi chỉ giới hạn trong địa bàn huyện Kon Rẫy, tỉnh Kon Tum và trong mốc thời gian từ năm 2005 cho đến thời điểm hiện tại

5 ơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu: đề tài được thực hiện dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng Đồng thời sử dụng các phương pháp nghiên cứu khác như: phương pháp phân tích, phương pháp phân tích thứ cấp, phương pháp tổng hợp

6 óng góp mới về mặt khoa học của luận văn

- Chỉ ra những nhân tố tác động đến công tác quản lý văn hóa của huyện Kon Rẫy, tỉnh Kon Tum

- Đánh giá thực trạng công tác quản lý văn hóa của huyện Kon Rẫy hiện nay để qua đó tìm ra ưu, khuyết điểm, kinh nghiệm quản lý các hoạt động văn hóa của huyện Kon Rẫy, tỉnh Kon Tum trong thời gian qua

- Đề xuất phương hướng và một số giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về văn hóa ở địa phương hiện nay

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo và các phụ lục, luận văn gồm 3 chương, 8 tiết

hương 1

M T S VẤN Ề UN VỀ QUẢN LÝ XÃ

VỚ O T N VĂN Ó 1.1 Một số khái niệm

1.1.1 Văn hóa

Trong lịch sử, khái niệm văn hóa xuất hiện rất sớm ở phương Đông cũng như ở phương Tây Trong thời kỳ Cổ đại ở Trung Quốc, văn hóa được hiểu là cách thức điều hành xã hội của tầng lớp thống trị dùng văn hóa và giáo hóa, dùng cái hay, cái đẹp để giáo dục và cảm hóa con người Văn đối lập với

vũ, vũ công, vũ uy dùng sức mạnh để cai trị

Ở phương Tây, từ văn hóa bắt nguồn từ tiếng La - tinh, có nghĩa là vun trồng, tạo ra những sản phẩm phục vụ cho nhu cầu của con người Khái niệm văn hóa về sau phát triển ngày càng phong phú Tùy cách tiếp cận khác nhau, cách hiểu khác nhau, đã có mấy trăm định nghĩa khác nhau về văn hóa

Văn hoá là thước đo nhân bản trong con người, là trình độ người của các quan hệ xã hội Văn hoá cũng chính là yếu tố làm nên bản sắc của mỗi dân tộc, là nền tảng tinh thần của xã hội

Chủ tịch Hồ Chí Minh định nghĩa về văn hóa: “Vì lẽ sinh tồn cũng như

mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật; những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về ăn, mặc, ở và các phương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hoá [36, tr.431]

Theo đó, văn hoá theo nghĩa rộng là toàn bộ những sáng tạo vật chất

và tinh thần của con người, nhằm phục vụ con người Văn hoá hiểu theo nghĩa hẹp là toàn bộ đời sống tinh thần của xã hội, là hệ các giá trị truyền thống, tư tưởng, đạo đức lối sống, năng lực sáng tạo, là bản sắc của một dân tộc

Hồ Chí Minh khẳng định văn hoá là vốn quý của dân tộc Văn hoá là một mặt trận, "Văn hoá, nghệ thuật cũng như mọi hoạt động khác, không thể đứng ngoài, mà phải ở trong kinh tế và chính trị" [36, tr 368 - 369] Dốt là thứ giặc nguy hiểm Văn hoá phải mở đường cho quốc dân đi Nền văn hoá mới vừa kế thừa truyền thống văn hoá dân tộc và tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân loại Nhân dân là chủ thể sáng tạo văn hoá và phải được hưởng thụ, tiếp nhận, lưu giữ và truyền bá văn hoá Văn hoá phải có nội dung xã hội chủ nghĩa về

và tính dân tộc Phải xây dựng một nền văn hoá dân tộc, khoa học, đại chúng

Văn hoá Việt Nam được hình thành và phát triển là thành quả hàng nghìn năm lao động sáng tạo, đấu tranh kiên cường dựng nước và giữ nước của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, là kết quả giao lưu và tiếp thu tinh hoa văn hoá thế giới Văn hoá Việt Nam là sợi chỉ đỏ xuyên suốt toàn bộ lịch sử của dân tộc, nó làm nên sức sống mãnh liệt, giúp cộng đồng dân tộc ta vượt qua sóng gió, thác ghềnh để không ngừng phát triển, viết nên những trang sử hào hùng trong giữ nước và dựng nước

Nguyễn Trãi viết: “ Nước Đại Việt ta từ trước; Vốn xưng nền văn hiến

đã lâu” Văn hoá Việt Nam đã hun đúc lên tâm hồn, khí phách, bản lĩnh Việt

Nam, trở thành nguồn sức mạnh chiến thắng mọi kẻ thù, làm rạng rỡ lịch sử dân tộc

Tuy nhiên, thực dân Pháp xâm lược xâm lược nước ta, chúng thi hành chính sách văn hoá “ngu dân” Chúng xây nhà tù nhiều hơn trường học, chúng đàn áp, kiểm duyệt ngặt văn hoá cách mạng; tuyên truyền văn hoá thực dân Hậu quả là hơn 90% nhân dân ta mù chữ, , trình độ dân trí của nhân dân còn thấp Chúng ta còn chịu hậu quả của văn hoá thực dân mới ở miền Nam, nhiều công trình văn hoá bị phá huỷ trong chiến tranh

Từ lý luận và thực tiễn trên đòi hỏi Đảng ta phát huy trí tuệ, xây dựng đường lối văn hoá phục vụ sự nghiệp cách mạng phát triển

Như vậy với định nghĩa giá trị về văn hóa trên, chúng tacó thể sử dụng

để nghiên cứu lối sống, lối suy nghĩ, lối ứng xử của một dân tộc, một cồng đồng người ví dụ như nghiên cứu văn hóa Việt Nam là chúng ta nghiên cứu lối sống của các dân tộc Việt Nam Ngoài ra với định nghĩa trên cũng giúp phân biệt được đâu là một giá trị văn hóa, đâu không phải là giá trị văn hóa

- Đề cương văn hoá năm 1943 của Đảng: “Văn hoá bao gồm cả tư tưởng, học thuật, nghệ thuật”

- Hội nghị BCHTW5, Khoá VIII của Đảng (7-1998) đề cập văn hoá gồm 8 lĩnh vực lớn là tư tưởng, đạo đức và lối sống; giáo dục và đào tạo; khoa học và đào tạo, văn học, nghệ thuật; thông tin đại chúng; giao lưu văn hoá với nước ngoài; thể chế văn hoá Trong 8 lĩnh vực đó thì tư tưởng, đạo đức, lối sống và các lĩnh vưc của đời sống văn hoá được coi là những lĩnh vực quan trọng nhất

Tóm lại: văn hoá là toàn bộ những giá trị sáng tạo về vật chất và tinh

thần do con người tạo ra và được sử dụng phục vụ cho con người

- Mọi định nghĩa đều thống nhất văn hoá có các đặc điểm sau:

Thứ nhất, văn hoá là sáng tạo của con người, thuộc về con người,

những gì không do con người làm nên không thuộc về khái niệm văn hoá Từ

đó, văn hoá là đặc trưng căn bản phân biệt con người với động vật, đồng thời cũng là tiêu chí căn bản phân biệt sản phẩm nhân tạo với sản phẩm tự nhiên Văn hoá xuất hiện do sự thích nghi một cách chủ động và có ý thức của con người với tự nhiên, nên văn hoá cũng là kết quả của sự thích nghi ấy

Thứ hai, sự thích nghi này là sự thích nghi có ý thức và chủ động nên

nó không phải là sự thích nghi máy móc mà thường là sự thích nghi ó sáng tạo, phù hợp với giá trị chân - thiện - mỹ

Thứ ba, văn hoá bao gồm cả những sản phẩm vật chất và tinh thần, chứ

không chỉ riêng tinh thần mà thôi

Thứ tư, văn hoá không chỉ có nghĩa chỉ là văn học, nghệ thuật như

thông thường ta hay nói Văn học nghệ thuật chỉ là bộ phận cao nhất trong lĩnh vực văn hoá

1.1.2 Quản lý xã hội đối với các hoạt động văn hóa

Đó là một nhiệm vụ thể hiện mối quan hệ giữa Đảng và Nhà nước, MTTQ, các đoàn thể, các tổ chức dân sự, chính trị, pháp luật, kinh tế, thông tin - truyền thông, gia đình, các cá nhân…thông qua việc ban hành, tổ chức thực hiện, kiểm tra và giám sát việc thực hiện các chủ trương, đường lối của Đảng, các văn bản quy phạm pháp luật, các hương ước quy ước của cộng đồng dân cư trong lĩnh vực văn hóa nhằm góp phần phát triển kinh tế, xã hội của từng địa phương nói riêng và cả nước nói chung

Hiện nay, chính sách mở cửa của Đảng và Nhà nước tạo điều kiện cho những giao lưu, sinh hoạt văn hóa ở trong nước và cả nước ngoài trở nên đa dạng hơn Người dân có những sinh hoạt và nhu cầu văn hóa đa dạng Những nhu cầu ngày càng tăng do đời sống kinh tế của mỗi gia đình Việt Nam ngày càng được cải thiện, trình độ dân trí ngày càng được nâng cao Bên cạnh đó, cũng có một số yếu tố tiêu cực trong thực trạng sinh hoạt văn hóa của người dân, nổi bật là tính thụ động trong việc tiếp nhận văn hóa, nhất là ở khu vực nông thôn, miền núi Chính vì vậy việc đưa ra các chủ trương hay hoạch định chính sách để huy động các cấp, ngành, các thành phần trong xã hội tham giá quản lý các hoạt động văn hóa ở nước ta là điều cần thiết

1.1.3 Chủ thể và khách thể của quản lý xã hội đối với các hoạt động văn hóa

Đối với quản lý kinh tế, Lênin đã nhận xét: “Để quản lý phải có sự hiểu biết hoàn toàn và chính xác điều kiện của nền sản xuất, cần phải biết kỹ thuật của nền sản xuất này ở trình độ hiện đại của nó Cũng không kém phần quan trọng như vậy trong quá trình lãnh đạo và quản lý văn hoá với những đặc thù của nó, đặc biệt đối với nghệ thuật, chỉ trong trường hợp khi mà quan điểm

chính trị hoà nhập với sự hiểu biết đặc thù của các hiện tượng văn hoá tinh thần lúc đó mới có thể khắc phục được sự xã hội học dung tục trong hoạt động lãnh đạo, quản lý văn hoá ”

Ngày nay, để đảm bảo cho sự phát triển được bền lâu, hầu như các Nhà nước khi hoạch định các kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội đều phải tính dến văn hoá- như một nhân tố nội tại, như một chỉ báo về chất lượng sống trong các lĩnh vực Cũng vậy, việc thế giới chỉ sử dụng chỉ số phát triển con người để đánh giá phát triển là cả một cuộc cách mạng trong tư tưởng Bởi một thời gian dài trong điều hành đất nước do nhấn mạnh tính quyết định của kinh tế, đồng nhất phát triển với tăng trưởng kinh tế, quen đánh giá phát triển chỉ bằng tiêu chí mang nặng tính sản xuất như tốc độ tăng trưởng kinh tế

Ở Việt Nam, để tiếp tục sự nghiệp đổi mới, Nghị quyết đại hội Đảng

IX đặt vấn đề: “Nâng cao tính văn hoá trong mọi hoạt động kinh tế, chính trị, xã hội và sinh hoạt của nhân dân” Đòi hỏi này là phù hợp với luận điểm Macxit về xây dựng nền văn hoá mới trong xã hội xã hội chủ nghĩa,

có vị trí đặc biệt quan trọng trong tiến bộ văn hoá V.I.Lênin xem việc giải quyết những nhiệm vụ xây dựng nền văn hoá mới là điều kiện cần thiết để hình thành lối sống XHCN, phát triển sức sáng tạo lịch sử của người lao động trong việc tạo ra nền kinh tế mới và những quan hệ xã hội mới, làm cho mọi tầng lớp nhân dân tiếp xúc với sự quản lý mọi công việc xã hội Người cũng cho rằng: “Đảng không thể bó tay để cho quá trình văn hoá phát triển đến đâu thì đến Đảng phải có kế hoạch chỉ đạo quá trình ấy và tổ chức kỷ luật cho nó”

Điều hành quá trình văn hoá có hiệu quả, sự tác động của Nhà nước- chủ thể QLNN trước hết đòi hỏi phải phù hợp với đặc điểm nội tại của khách thể văn hoá như là một căn cứ khoa học Sự phát triển xã hội bao giờ cũng là

sự thống nhất giữa khách quan và chủ quan

Làm chủ văn hoá một cách chân chính là phải biết vận dụng hiểu biết của mình vào hoạt động thực tiễn xã hội Chính từ đặc điểm này của văn hoá cho thấy nếu Nhà nước muốn có nhân tài, muốn có những đỉnh cao văn hoá tiêu biểu cho dân tộc thì phải vun trồng bằng chính sách văn hoá Chính sách văn hoá là sự vun trồng, sự cởi mở, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển văn hoá của Nhà nước Trong các hoạt động can thiệp mang tính vĩ mô của Nhà nước đối với văn hoá, thì chính sách văn hoá đóng một vai trò cực kỳ quan trọng Chính sách văn hoá là tổng thể các nguyên tắc hoạt động, các cách làm mang tính thực hành được Nhà nước sử dụng để hỗ trợ cho các hoạt động văn hoá

Các thành tố cấu thành văn hoá cho thấy văn hoá thẩm thấu trong mọi mặt của đời sống xã hội Do đó, việc xây dựng nền văn hoá của một đất nước

rõ ràng không thể là nhiệm vụ chỉ của một Bộ, Ngành mang tên văn hoá Cũng vậy, nói đầu tư cho văn hoá là đầu tư để xây dựng con người nhưng không thể quy lại đầu tư cho hoạt động của Bộ, Ngành mang tên văn hoá tức

là đầu tư cho xây dựng con người Đặc điểm này của văn hoá dòi hỏi cùng với việc ban hành những chính sách dành riêng cho văn hoá cần có sự lồng ghép quan điểm văn hoá trong các chính sách, nói chung cũng như trong các chương trình, dự án phát triển kinh tế- xã hội của Nhà nước Sự quán triệt quan điểm văn hoá của Nhà nước thể hiện trong việc giải quyết tốt vấn đề xây dựng cơ sở hạ tầng của đời sống xã hội: Giáo dục, thông tin, chăm sóc sức khoẻ, phúc lợi công cộng, phát huy các giá trị truyên thống Mặc dù, việc thuyết phục các nhà quản lý kinh tế lồng ghép mục tiêu văn hoá trong các hoạt động kinh tế là việc làm không dễ Song khi thắng lợi trong cạnh tranh ngày nay là phải bằng trí tuệ tài năng thì việc tạo dựng một khung cảnh văn hoá- xã hội thuận lợi cho phát triển của mỗi quốc gia thực sự là trách nhiệm to lớn của các Nhà nước trên thế giới hiện nay Ở nước ta, công cuộc đổi mới

dưới sự lãnh đạo của Đảng đang đòi hỏi đưa văn hoá vào mọi lĩnh vực để huy động cao nhất nhân tố con người- tiềm năng của đất nước và điều kiện của thời đại- nhằm tạo chuyển biến vững chắc cho phát triển Đạo đức, lối sống, nghệ thuật, sinh thái, sự an toàn và phát triển đầy đủ năng lực là những nhu cầu không thể hiện bằng tiền nhưng trong bối cảnh mở cửa ra thế giới, đòi hỏi Nhà nước ta phải tạo dựng và khuyến khích các nhu cầu này như một nền tảng tinh thần cho phát triển bền vững của quốc gia

Văn hoá gắn với cá nhân Văn hoá xã hội có phong phú, lấp lánh được hay không là nhờ vào văn hoá cá nhân Văn hoá cũng gắn với sắc cộng đồng của mỗi địa phương Nó là câu trả lời, cách thức giải quyết các thách đố gắn với điều kiện sống của từng địa phương Đặc điểm này quy định việc không thể Nhà nước hoá văn hoá, cũng như không thể tập trung hoá văn hoá Nhà nước không thể đưa ra các khuôn mẫu văn hoá buộc người dân phải tuân theo Chẳng hạn quy định không được để tóc dài, mặc quần loe Ai không tuân theo sẽ dùng biện pháp hành chính cưỡng chế: rạch quần, cắt tóc như thời bao cấp trước đây Cũng vâỵ, không thể cho một vùng văn hoá nào đó thành kiểu mẫu để các vùng văn hoá khác phải tuân theo Để sự tác động của Nhà nước xuất phát từ lợi ích dân tộc, không chỉ thuần tuý phục vụ nhiệm vụ chính trị, chính sách văn hoá phải dựa trên mẫu số chung là sự tự quản, sự xã hội hoá các hoạt động văn hoá Nói cách khác, Nhà nước chỉ làm những gì dân không làm được Hơn nữa, ngày nay trong bối cảnh chịu tác động mạnh

mẽ của quá trình toàn cầu, của những thành tựu về công nghệ thông tin thì những ảnh hưởng trước đây vốn từ bên trong, theo quan hệ chiều dọc từ trên xuống là chính, vốn rất “thuận lợi” cho sự quản lý thì nay sẽ chịu những tác động to lớn từ bên ngoài vào, theo các quan hệ chiều ngang, trực tiếp ảnh hưởng tới từng cá nhân Bối cảnh này lại càng đòi hỏi phải chú trọng tới mẫu

số chung của chính sách văn hoá Nghĩa là chính sách văn hoá cần tới sự tăng

cường hợp tác với các cơ quan công quyền ở mọi cấp, đặc biệt là với các chính quyền địa phương, các hội đồng văn hoá, các tổ chức xã hội và tư nhân

để vạch kế hoạch hoạt động thực hiện các chương trình, văn hoá Bằng cách này để phát huy sáng kiến, khát vọng, nhu cầu văn hoá của các tầng lớp nhân dân Bởi sự thay đổi tâm lý, diện mạo tinh thần của con người trong xây dựng văn hoá chỉ có thể đạt được trong quá trình tham gia đầy tính chủ động của nhân dân Chính sách, luật pháp của Nhà nước phải tạo điều kiện phát huy tính tự quản thông qua việc phát triển các tổ chức xã hội và tư nhân, tổ chức nghề nghiệp Đồng thời để tăng cường sự hợp tác với các cơ quan công quyền

ở mọi cấp, gắn với cải cách hành chính, việc thiết kế tổ chức bộ máy hành chính Nhà nước nói chung, cũng như bộmáy quản lý Nhà nước về văn hoá nói riêng, cần chú ý phát triển quan hệ công việc theo cả chiều ngang, mà không chỉ giảm bớt tầng nấc về chiều dọc Thẩm quyền hành chính trong lĩnh vực văn hoá đặc biệt cần được trao nhiều hơn cho chính quyền địa phương Vì hơn ai hết, họ là những người am hiểu những vấn đề văn hoá của địa phương mình và sẽ sáng tạo những cách thức giải quyết nó phù hợp với nhu cầu, điều kiện của địa phương Do đó, có thể nói quản lý văn hoá trong giai đoạn hiện nay cần chú trọng tăng cường phân cấp và phát triển các hình thức tự quản văn hoá Chính quyền địa phương cần được trao trách nhiệm phát triển sự nghiệp văn hoá, bảo vệ tính đa dạng và tính thống nhất của văn hoá Việt Nam

Tuy nhiên sự can thiệp, tác động vào văn hoá căn cứ vào các đặc điểm nội tại của bản thân văn hoá chưa đủ Vì văn hoá mà chúng ta xây dựng trong vận hành lại chịu tác động của cơ chế thị trường Do đó, trong mối quan hệ văn hoá và kinh tế, nếu chỉ xem xét ảnh hưởng của văn hoá tới phát triển, tới kinh tế chưa đủ mà còn phải cân nhắc ảnh hưởng trở lại của thị trường tới văn hoá như là một căn cứ khoa học cho sự định hướng can thiệp của Nhà nước

Hoạt động văn hoá vốn rất đa dạng mà sự tác động của cơ chế thị trường tới các hoạt động này cũng không như nhau Có hoạt động không thích ứng thị trường như Thư viện, bảo tàng, nghiên cứu khoa học cơ bản nhưng

có một số hoạt động lại thích ứng thị trường một phần như hoạt động của các câu lạc bộ, nhà văn hoá, nhà hát, lại có những hoạt động hoàn toàn sống được

và có thu nhập cao nhờ thị trường như biểu diễn nhạc nhẹ, sản xuất kinh doanh băng hình, vũ trường, karaoke Do đó việc phân loại các nhóm văn hoá để chọn lựa cách thức, biện pháp để Nhà nước can thiệp là rất cần thiết

Sự phân loại dựa trên một số tiêu chí sau:

- Mức độ ảnh hưởng của loại hoạt động văn hoá này tới lợi ích và tiến

bộ xã hội như thế nào?

- Cần thiết phát triển, mở rộng loại hình văn hoá này tới đâu trong tương quan với các hoạt động khác, xét trong cơ cấu văn hoá

- Mức độ thích ứng của nó với thị trường tới đâu

- Các tiêu chí này phản ánh tính đặc thù và tính phổ biến của hàng hoá văn hoá Tính đặc thù của hàng hoá văn hoá là lý do giải thích sự cần thiết phải tài trợ cho văn hoá dù dươí danh nghĩa Nhà nước hay các tổ chức kinh tế,

xã hội Buông lỏng quản lý văn hoá, để văn hoá trôi nổi theo quy luật của kinh tế thị trường là tiêu diệt mục tiêu của văn hoá Muốn quản lý văn hoá có hiệu quả, không thể chỉ định tính sự tác động của thị trường tới văn hoá mà còn nhất thiết phải định lượng tác động như một trong những căn cứ để xác lập chính sách văn hoá

Xét các hoạt động văn hoá trong quá trình sản xuất, bảo quản, phân phối và tiêu dùng văn hoá cũng thấy sự can thiệp của thị trường cũng không như nhau trong các công đoạn Trong điều kiện tiến bộ kỹ thuật càng cao thì nguy cơ bị tước đoạt bản quyền sáng tạo cũng rất lớn bởi thị trường can thiệp rất mạnh vào công doạn phân phối Do đó đối vỡi những hoạt động văn hoá

gắn với sở hữu, với anh ninh quốc gia và an toàn xã hội lại rất cần tới sự bảo hộ bằng pháp luật của Nhà nước

Để thể hiện lợi ích của các tầng lớp xã hội, giữ gìn tính đa dạng và bản sắc văn hoá dân tộc chông lại sự xâm nhập mạnh mẽ của những tác động từ bên ngoài, của lối sống quốc tế, chính sách về đầu tư cho văn hoá trong nền kinh tế hàng hoá, cần huy động sự tham gia của nhiều thành phần kinh tế Việc Nhà nước đầu tư bằng ngân sách cho mới chỉ là cách nhìn của Nhà nước

về văn hoá, mà dù muốn hay không nó vẫn thiên về lợi ích chính trị của Nhà nước Để giữ cho ngôi nhà văn hoá với tính nhiều chiều cạnh của nó, chính sách của Nhà nước cần hướng vào sự khuyến khích các tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội và tư nhân đầu tư cho văn hoá nhằm thúc đẩy văn hoá năng động hơn đáp ứng nhu cầu da dạng của mỗi công chúng đang phân tầng sâu sắc, trong tiến trình kinh tế- xã hội theo tinh thần Nghị quyết đại hội IX là: “Đẩy mạnh xã hội hoá khuyến khích doanh nghiệp đầu tư, bảo trợ cho văn hoá” Nhà nước cần sử dụng các biện pháp giảm thuế, miễn thuế cho các tổ chức này khi họ có đầu tư cho văn hoá Tạo khuôn khổ pháp lý để phát triển nhiều hơn nữa quỹ đầu tư cho văn hoá với các thể chế Nhà nước hoặc nửa Nhà nước hoặc hoàn toàn phi Nhà nước

Các cách nhìn nêu trên, tuyệt nhiên không đối lập văn hoá tinh thần với sản xuất vật chất Ngược lại, chính trong sự phát triển kỹ thuật- công nghệ và quan hệ kinh tế chúng ta nhận thấy điều kiện cần thiết cho sự tiến bộ của đời sống tinh thần của xã hội Ngày nay các đơn vị sản xuất kinh doanh phục vụ các nhu cầu văn hoá muốn tồn tại và phát triển đều phải tuân theo quy luật của thị trường Phần lớn các sản phẩm văn hoá và dịch vụ văn hoá đều lấy hình thức hàng hoá thông qua thị trường, theo nguyên tắc trao đổi ngang giá mà phục vụ người tiêu dùng văn hoá Trừ một số ít các đơn vị sự nghiệp văn hoá mang tính công ích xã hội của Nhà nước, (phát thanh,

truyền hình, thư viện, bảo tàng ) còn các đơn vị sản xuất kinh doanh văn hoá khác khi xác định phương hướng đầu tư, bố trí sản xuất sản phẩm đều phải căn cứ vào nhu cầu của thị trường, phải chọn các hạng mục và sản phẩm có hiệu quả kinh tế tương đối cao và hiệu qủa xã hội để ưu tiên Ở đây có thể thấy, quy luật giá trị đã có tác dụng trong phát triển văn hoá và chi phối hoạt động của các đơn vị sản xuất- kinh doanh văn hoá Vô hình chung, quy luật cạnh tranh trong lĩnh vực văn hoá cũng phát huy tác dụng

Có thể thấy ảnh hưởng của kinh tế hàng hoá có kế hoạch đối với phát triển văn hoá ở các khía cạnh:

- Tính chất hàng hoá của các sản phẩm văn hoá

- Cơ chế thị trường và kế hoạch trong phát triển văn hoá

- Hiệu quả kinh tế và xã hội trong phát triển văn hoá

Trong xu thế phát triển của thời đại, cần vận dụng phát huy mặt tích cực nền kinh tế hàng hoá đối với phát triển văn hoá, đồng thời ngăn chặn những tác động tiêu cực của nó, theo nguyên tắc:

Phát huy tác dụng tích cực của quy luật giá trị trong phát triển văn hoá nhưng không thể lấy hiệu quả kinh tế là tiêu chuẩn để đánh giá sự phát triển của văn hoá mà phải đặt nguyên tắc hiệu quả xã hội đứng hàng đầu

Phát huy tác dụng thúc đẩy của cơ chế thị trường và điều tiết thị trường đối với phát triển văn hoá nhưng không thể hoàn toàn dựa vào điều tiết tự phát của thị trường mà phải xác lập nguyên tắc điều tiết tự phát của thị trường dưới

sự chỉ đạo của kế hoạch

Thực tiễn đang đòi hỏi chúng ta phải khắc phục tình trạng vừa thiên kiến với thị trường văn hoá, vừa buông lỏng quản lý văn hoá Mặt khác, chúng ta cũng phải chống khuynh hướng “thương mại hoá” văn hoá và cả khuynh hướng “hành chính hoá” các đơn vị sự nghiệp văn hoá Vì chúng ta mới ra khỏi cơ chế bao cấp chưa lâu Thể chế để quản lý các tổ chức sự

nghiệp như trường học, bệnh viện, viện nghiên cứu, nhà hát không thể dập khuôn với thể chế quản lý các cơ quan hành chính

Phương hướng, nhiệm vụ của Nghị quyết đại hội Đảng phải được cụ thể hoá thông qua việc xây dựng và thực hiện các mục tiêu định tính và định lượng đối với chính sách văn hoá của Nhà nước

Mục tiêu định tính thể hiện cách thức hướng tới và sử dụng đối tượng văn hoá để xây dựng một nền văn hoá như thế nào cho đất nước Mục tiêu định lượng thể hiện sự phát triển các loại hình văn hoá, đến mức nào cho đất nước Loại mục tiêu này rất thiết yếu cho việc kế hoạch hoá và đầu tư can thiệp của Nhà nước vào phát triển văn hoá

Nói chung, mục tiêu của chính sách văn hoá là khó xác định được rõ ràng như những mục tiêu của chính sách kinh tế, đặc biệt là những mục tiêu định tính của văn hoá Những mục tiêu của chính sách kinh tế thường được quy vào những mục tiêu dễ xác định hơn như: nhịp độ phát triển đều đặn, mức độ thất nghiệp, cân bằng cán cân thanh toán Còn các mục tiêu định tính của chính sách văn hoá thường thể hiện ở tính nhân văn hơn và chất lượng hơn Do đó muốn đưa quan điểm của Đảng vào cuộc sống, phát triển văn hoá luôn phải tranh luận với những vấn đề về chất lượng cuộc sống tinh thần, sự phá huỷ nhân cách, sự bảo tồn văn hoá dân tộc Đánh giá trình độ tiến bộ văn hoá là cực kỳ khó khăn Bởi sự tiến bộ này không thể chỉ tính bằng cách diễn đạt số lượng, hiệu quả, năng suất, tỷ lệ tăng trưởng hoặc tổng thu nhập quốc dân Song với các mục tiêu định lượng là những loại mục tiêu hướng vào sự phát triển của các hoạt động văn hoá thì có thể xác định được Vì vậy trong quản lý văn hoá cần quan tâm đến loại mục tiêu định lượng này của chính sách văn hoá Việc xác lập các loại mục tiêu và hướng ưu tiên các mục tiêu này tuỳ vào điều kiện kinh tế, chính trị, xã hội và truyền thống văn hoá của từng nước

Tùy mức độ đậm nhạt, tỷ trọng nặng nhẹ khác nhau trong từng thời điểm song sự định lượng của chính sách văn hoá thường thể hiện ở các loại mục tiêu sau:

- Mục tiêu về phát triển các hoạt động sáng tạo văn hoá nhằm tạo chất lượng cao cho các sản phẩm văn hoá

- Mục tiêu về nghiên cứu bảo tồn và phát huy những di sản văn hoá dân tộc

- Mục tiêu về phát triển văn hoá ở cơ sở dân cư, huy động sự tham gia của các tầng lớp xã hội vào các hoạt động sáng tạo và tiêu dùng văn hoá Đảm bảo công bằng, đâu chỉ trong lĩnh vực văn hoá

- Mục tiêu phát triển xuất- nhập những hoạt động và sản phẩm văn hoá nhằm làm giàu cho văn hoá dân tộc và giới thiệu văn hoá dân tộc với cộng đồng quốc tế

- Mục tiêu về phát triển hệ thống các cơ quan sản suất, bảo quản,phân tích những giá trị văn hoá một cách hợp lý, có hiệu quả

- Mục tiêu về phát triển và đào tạo đội ngũ nghệ sĩ, cán bộ văn hoá đồng bộ, có trình độ cao

- Mục tiêu về đảm bảo ngân sách, điều kiện vật chất và pháp lý cho sự phát triển văn hoá

- Mục tiêu về sự tự quản và phân cấp quản lý văn hoá

Các mục tiêu này đều có quan hệ và ảnh hưởng lẫn nhau Muốn phát triển văn hoá ở cơ sở dân cư, muốn giảm bớt khoảng cách ngày càng tăng về văn hoá giữa thành phố với các vùng cao, vùng xa mà không có trí thức về nông thôn, thiếu các thiết chế văn hoá để nâng cao chất lượng của phong trào quần chúng, thiếu các điều kiện pháp lý để thúc đẩy các tổ chức tự quản xã hội phát triển và là cơ sở cho công tác quản lý thì cũng không thể thực hiện công bằng và dân chủ văn hoá

Để khẳng định quyền lực và năng lực lãnh đạo của Đảng, hành chính Nhà nước phải phục vụ tốt chính trị bằng khoa học và công nghệ tổ chức hành động để đưa các định hướng chính trị vào cuộc sống, phải thực hiện tốt vai trò chủ thể quản lý văn hoá trong phát triển hiện nay

1.2 ơ sở lý luận của quản lý xã hội đối với hoạt động văn hóa

1.2.1 Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về sự cần thiết quản lý xã hội đối với văn hóa

1.2.1.1 Chủ nghĩa Mác - Lênin

Với quan điểm duy vật lịch sử, C.Mác đưa ra quan điểm duy vật về văn hóa và đi đến kết luận quan trọng về vai trò cơ sở, nền tảng tinh thần của văn hóa đối với sự tồn tại, vận động và phát triển của xã hội, của lịch sử nhân loại

C.Mác coi văn hóa là toàn bộ những thành quả được tạo ra nhờ hoạt động lao động sáng tạo của con người C.Mác đã đồng nhất văn hóa với phương thức hoạt động sống đặc thù, phương thức hoạt động sống riêng

có của con người Đó là phương thức mà con người sử dụng lao động sáng tạo của mình để biến đổi và cải tạo giới tự nhiên, “vận dụng bản chất cố hữu của mình” để cải tạo hiện thực khách quan, “nhào nặn”, “xây dựng” thực tại khách quan cho chính mình “theo các quy luật của cái đẹp”

Coi văn hóa là phương thức hoạt động sống đặc thù của con người - hoạt động lao động sản xuất và hoạt động tinh thần, C.Mác còn chỉ rõ, hai phương thức hoạt động nền tảng này của con người tồn tại không tách rời nhau mà gắn bó, thống nhất với nhau trong một chỉnh thể văn hóa để tạo nên

và tái tạo nên con người với tư cách là một thực thể sinh học - xã hội Bằng những hoạt động nền tảng này, con người tạo nên nền văn hóa của mình, sống trong nền văn hóa đó và làm cho nền văn hóa đó ngày một phát triển, hoàn thiện, vì cuộc sống ngày càng cao đẹp của mình, vì một xã hội nhân đạo, nhân văn, công bằng, dân chủ Đồng thời, thông qua kết quả của những hoạt động

nền tảng đó, con người phán xét toàn bộ lịch sử sinh thành và phát triển của nhân loại, thẩm định hệ thống những giá trị con người - những giá trị định hướng cho hoạt động con người, xác định cả nội hàm lẫn ngoại diên của hệ thống những giá trị ấy và thể hiện chúng qua nền văn hóa của mình Nhờ đó, kết quả hoạt động của con người trong các lĩnh vực kinh kế, chính trị, khoa học, v.v cũng được phản ánh trong nền văn hóa nhân loại và trở thành yếu tố cấu thành nền văn hóa ấy khi chúng mang ý nghĩa và nội dung con người, thể hiện bản chất con người

C.Mác và Ph.Ăngghen cho rằng văn hoá là toàn bộ những giá trị được tạo ra nhờ hoạt động lao động sáng tạo của con người gồm có giá trị vật chất, giá trị tinh thần và bản thân sự phát triển của con người Văn hoá không chỉ là nền tảng tinh thần của xã hội, của lịch sử nhân loại mà còn là lĩnh vực luôn có ảnh hưởng, tác động đến tiến trình phát triển của lịch sử nhân loại, đến sự phát triển xã hội

V.I Lênin cho rằng văn hoá vô sản vừa là mục tiêu vừa là động lực của cách mạng Lênin đã đưa ra một công thức có tính khái quát cao: "Văn hoá vô sản = chủ nghĩa cộng sản" [48, tr382] đồng thời khẳng định: Đảng Cộng sản

là người thực hiện sự nghiệp to lớn này Văn hoá vô sản phải là một bộ phận hữu cơ của sự nghiệp cách mạng

- Tư tưởng Hồ Chí Minh:

Kế thừa, tiếp thu và phát triển sáng tạo học thuyết Mác, trong đó có cả quan niệm của C.Mác về văn hóa và vai trò nền tảng tinh thần của văn hóa,

Hồ Chí Minh coi văn hoá là toàn bộ những giá trị vật chất và những giá trị tinh thần mà loài người sáng tạo ra nhằm đáp ứng lẽ sinh tồn, đồng thời cũng

là mục đích cuộc sống của loài người Muốn xây dựng nền văn hoá dân tộc thì cần phải xây dựng trên tất cả các lĩnh vực: kinh tế, chính trị, xã hội, đạo đức, tâm lí con người Người đã nhận rõ được rằng: "Văn hoá, nghệ thuật cũng như

mọi hoạt động khác, không thể đứng ngoài, mà phải ở trong kinh tế và chính trị" [36, tr 368 - 369] Văn hoá phải phục vụ nhiệm vụ chính trị, thúc đẩy xây dựng và phát triển kinh tế, tác động tích cực trở lại đối với kinh tế và chính trị như một động lực hết sức quan trọng Vì một khi trình độ văn hoá của nhân dân được nâng cao sẽ giúp cho chúng ta đẩy mạnh công cuộc khôi phục kinh tế, phát triển dân chủ… để xây dựng nước ta trở thành một nước dân chủ giàu mạnh Mặt khác, muốn phát triển văn hoá thì phải phát triển kinh tế Người nói:

"Muốn tiến lên chủ nghĩa xã hội thì phải phát triển kinh tế và văn hoá Vì sao không nói phát triển văn hoá và kinh tế? Tục ngữ ta có câu: có thực mới vực được đạo; vì thế kinh tế phải đi trước… phát triển kinh tế và văn hoá để nâng cao đời sống vật chất và vật chất và văn hoá của nhân dân ta" [36, tr 59]

Coi văn hóa là toàn bộ những giá trị vật chất và tinh thần mà con người

đã sáng tạo ra vì sự sống còn, vì cuộc sống ngày một cao đẹp của chính con người, Chủ tịch Hồ Chí Minh còn xác định văn hóa là cơ sở, nền tảng tinh thần của xã hội Với quan điểm đó, ngay khi chúng ta mới bắt tay vào công việc xây dựng xã hội mới, Người đã khẳng định: để biến một xã hội dốt nát, cực khổ thành một nước văn hóa cao, chúng ta phải phát triển đồng thời cả kinh tế lẫn văn hóa, lấy phát triển văn hóa là cơ sở để phát triển kinh tế Phát triển văn hóa phải nhằm mục đích nâng cao đời sống tinh thần cho quần chúng nhân dân lao động, “Văn hóa phải thiết thực phục vụ nhân dân, góp phần vào việc nâng cao đời sống vui tươi, lành mạnh của quần chúng” Để phát triển văn hóa với tầm vóc và ý nghĩa lớn lao đó, theo Người, chúng ta cần “xúc tiến công tác văn hóa để đào tạo con người mới là cán bộ mới” cho công cuộc xây dựng đất nước, đồng thời phải “phát triển những truyền thống tốt đẹp của văn hóa dân tộc và hấp thụ những cái mới của văn hóa tiến bộ thế giới, để xây dựng một nền văn hóa Việt Nam có tính chất dân tộc, khoa học

và đại chúng”

Khẳng định tầm chiến lược trong tư tưởng ấy của Chủ tịch Hồ Chí Minh, cùng với quan niệm của C.Mác về văn hóa và vai trò nền tảng tinh thần của văn hóa, lấy đó làm cơ sở lý luận cho việc xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, trong “Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội”, Đảng ta đưa ra chủ trương, đường lối và khẳng định quyết tâm xây dựng nền văn hóa đó, để tạo ra một đời sống tinh thần cao đẹp, phong phú, đa dạng Xác định chăm lo văn hóa là chăm lo củng cố nền tảng tinh thần của xã hội, giải quyết tốt mối quan hệ giữa phát triển kinh tế với tiến bộ và công bằng xã hội là cơ sở cho sự phát triển kinh tế

- xã hội bền vững, đồng thời coi văn hóa vừa là kết quả, vừa là động lực của

sự phát triển kinh tế, trong suốt tiến trình đổi mới đất nước theo định hướng

xã hội chủ nghĩa, Đảng ta đã lấy phát triển văn hóa là nguồn lực nội sinh quan trọng nhất cho sự phát triển kinh tế - xã hội bền vững và xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện

1.2.2 Chủ trương của Đảng, chính sách nhà nước về quản lý xã hội đối với văn hóa

- Chủ trương của Đảng

Nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc mà Đảng ta chủ trương xây dựng và phát triển là “nền văn hóa yêu nước và tiến bộ”, với nội dung cốt lõi là lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, với mục tiêu tất cả vì con người, vì tự do, hạnh phúc và sự phát triển phong phú, toàn diện cho mỗi con người Việt Nam trong mối quan hệ hài hòa giữa cá nhân và cộng đồng, giữa xã hội và tự nhiên Bản sắc dân tộc cần được giữ gìn, phát huy của nền văn hóa ấy là những giá trị bền vững, những tinh hoa được vun đắp qua hàng nghìn năm đấu tranh dựng nước và giữ nước của cộng đồng các dân tộc Việt Nam Đó là lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc; tinh thần cộng đồng gắn kết cá nhân - gia đình - làng xã - Tổ quốc; lòng nhân ái, khoan dung, trọng

nghĩa tình; đức tính cần cù, sáng tạo trong lao động, biết hy sinh vì sự nghiệp dân tộc, vì hạnh phúc của nhân dân Đó còn là sự tế nhị trong giao tiếp và giản dị trong đời sống

Đảng ta đã chỉ rõ, quá trình xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc cũng chính là quá trình thực hiện các chiến lược con người, xây dựng và phát huy nguồn lực con người; đồng thời, coi đây là

“khâu trung tâm của sự nghiệp xây dựng nền tảng tinh thần, tiềm lực văn hóa

và chế độ xã hội chủ nghĩa của chúng ta”

Thật vậy, trong sự nghiệp đổi mới đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa trên cơ sở nhận thức đúng, vận dụng sáng tạo và phát triển chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, tầm quan trọng hàng đầu và ý nghĩa lớn lao của văn hóa, vai trò nền tảng tinh thần của văn hóa đối với sự phát triển xã hội bền vững là điều luôn cần được khẳng định Thực tiễn của hơn 20 năm đổi mới đất nước đã cho chúng ta thấy, văn hóa, bản sắc dân tộc của văn hóa ngày càng thể hiện rõ là động lực không thể thiếu cho sự phát triển xã hội vì mục tiêu nhân văn, vì giá trị nhân đạo, vì con người với cuộc sống đích thực con người Mục tiêu đó chỉ có thể đạt được khi chúng ta thực hiện thành công sự kết hợp hài hòa giữa phát triển kinh tế, tăng trưởng kinh tế nhanh với việc cải thiện đời sống nhân dân, phát triển văn hóa, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc với tư cách là năng lực nội sinh

Nói cách khác, phát triển văn hóa, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, giải quyết đúng đắn và hợp lý mối quan hệ giữa kinh tế và văn hóa trong quá trình phát triển chính là cơ sở, nền tảng cho sự phát triển lâu bền, sự phát triển không chỉ vì thế hệ chúng ta hôm nay, mà còn vì tương lai dân tộc

ta mai sau, vì tiềm năng sáng tạo của con người Việt Nam Do vậy, để phát triển văn hóa với tư cách là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa

là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội, là nguồn lực nội sinh quan

trọng nhất của phát triển, như Đảng ta đã khẳng định, chúng ta cần “Tiếp tục phát triển sâu rộng và nâng cao chất lượng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, gắn kết chặt chẽ và đồng bộ hơn với phát triển kinh tế

- xã hội, làm cho văn hóa thấm sâu vào mọi lĩnh vực của đời sống xã hội”

Những vấn đề văn hoá và con người là vấn đề trọng tâm phản ánh sự

ưu việt của chế độ chính trị xã hội, phản ánh chất lượng và mục đích cuối

cùng của sự tăng trưởng kinh tế trong chế độ xã hội chủ nghĩa Những vấn đề

này gắn bó, thống nhất hữu cơ với nhau đảm bảo cho sự phát triển bền vững của đất nước Mục tiêu phấn đấu của Đảng và nhân dân ta hiện nay là vì sự nghiệp “Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” chính là đã chú trọng giải quyết các mối quan hệ cơ bản này trên cơ sở quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh Để thực hiện phương hướng

về quan điểm chỉ đạo xây dựng và phát triển văn hóa, Đảng ta đã đề ra 10 nhiệm vụ :

- Xây dựng con người Việt Nam trong giai đoạn cách mạng mới

- Xây dựng môi trường văn hóa

- Phát triển sự nghiệp văn học, nghệ thuật

- Bảo tồn và phát huy các di sản văn hóa

- Phát triển sự nghiệp giáo dục- đào tạo và khoa học công nghệ

- Phát triển đi đôi với quản lý tốt hệ thống thông tin đại chúng

- Bảo tồn, phát huy và phát triển văn hóa các dân tộc thiểu số

- Chính sách văn hóa đối với tôn giáo

- Mở rộng hợp tác quốc tế về văn hóa

- Củng cố, xây dựng và hoàn thiện thiết chế văn hóa

Trên cơ sở những nhiệm vụ đề ra đó, đảng đã đưa ra những giải pháp lớn xây dựng và phát triển văn hóa nước ta trong điều kiện hiện nay, đó là:

- Mở cuộc vận động giáo dục chủ nghĩa yêu nước gắn với thi đua yêu

nước và phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”

- Xây dựng, ban hành luật pháp và các chính sách văn hóa

- Tăng cường nguồn lực và phương tiện cho hoạt động văn hóa

- Nâng cao hiệu quả lãnh đạo của Đảng trên lĩnh vực văn hóa

- Một số chính sách nhà nước về quản lý văn hóa

Hơn 15 năm thực hiện Nghị quyết Trung ương 5 (khóa VIII), về "Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc"

đã góp phần tôn cao nền tảng văn hóa tinh thần của dân tộc, hoàn thành tốt chiến lược con người, từng bước hiện thực hóa những tư tưởng của Chủ tịch

Hồ Chí Minh về vai trò của văn hóa trong sự phát triển con người toàn diện Cũng trong bối cảnh đó, văn hóa Việt Nam đã và đang hội nhập quốc tế mạnh

mẽ và sâu rộng hơn với thế chủ động nắm bắt thời cơ và sẵn sàng vượt qua thách thức

Sự đổi mới chính sách văn hóa ở nước ta đã diễn ra trên nhiều phương diện: xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật về văn hóa; đổi mới phương thức hoạt động, phương thức sản xuất, kinh doanh của các đơn vị sự nghiệp văn hóa, các doanh nghiệp và các cá nhân hoạt động văn hóa; đổi mới trong hoạt động tự quản về văn hóa của các cộng đồng dân cư và phát huy vai trò của các tổ chức kinh tế, chính trị, xã hội, nghề nghiệp và cá nhân trong hoạt động văn hóa (xã hội hóa hoạt động văn hóa); đổi mới trong hoạt động xây dựng các thiết chế văn hóa ở Trung ương và địa phương

Quốc hội và Chính phủ đã nghiên cứu, xem xét, quyết định ban hành các chính sách về xây dựng và phát triển văn hóa và tổ chức thực hiện đạt những thành tựu quan trọng như: Luật Di sản văn hóa, Luật giáo dục, Luật Đại học, Luật Dạy nghề, Luật giáo dục quốc phòng và an ninh, Luật Thể dục - Thể thao, Luật Quảng cáo, Luật Điện ảnh, Luật phòng chống ma túy, Luật hôn nhân và gia đình, Luật Bình đẳng giới, Luật Du lịch, Luật Lao động v.v…

Thể chế và chính sách văn hóa của Đảng và Nhà nước luôn luôn là những điều kiện cấp thiết có tính quyết định đối với việc giải quyết nhu cầu

và năng lực của sáng tạo văn hóa Chính sách văn hóa Việt Nam trong đã thể hiện rõ việc kế thừa các nhân tố tích cực, hợp lý trong thể chế văn hóa giai đoạn trước đây với việc tìm tòi, vận dụng những hình thức, phương pháp quản

lý sản xuất, phổ biến và tiêu thụ văn hóa mới trở thành công cụ cho sự phát triển, mở rộng mọi nguồn lực vào phát triển văn hóa của đất nước trong đó phát triển con người là nhiệm vụ hàng đầu và trung tâm Thể chế văn hóa và chính sách văn hóa đóng vai trò quan trọng có tính quyết định tới sự nghiệp xây dựng và phát triển nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, nhằm đáp ứng nguồn nhân lực cho thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH và chủ động hội nhập quốc tế hiện nay

1.2.3 Chủ trương của Đảng bộ và Ủy ban nhân dân tỉnh Kon Tum

về quản lý nhà nước về văn hóa

- Chủ trương của Đảng bộ tỉnh

Đối với lĩnh vực văn hóa, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Kon Tum lần thứ XV nêu rõ “Chú trọng bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc trong tỉnh Đầu tư nâng cấp các di tích lịch sử cách mạng Phấn đấu đến năm 2020, có 70% thôn, tổ dân phố đạt danh hiệu văn hóa Khuyến khích sáng tạo các tác phẩm văn hóa, văn học - nghệ thuật về Kon Tum Chủ động hợp tác và giao lưu quốc tế về văn hóa Phát triển mạnh thể dục, thể thao” Như vậy, chủ trương của tỉnh cũng chính là một sự xuyên suốt với chủ trương

từ Trung ương nhằm đưa ra những mục tiêu xây dựng và phát triển văn hóa địa phương theo đúng quỹ đạo, định hướng phát triển nền văn hóa xã hội chủ nghĩa của Đảng ta Đó là sự cụ thể hóa các mục tiêu, giải pháp phù hợp với thực tiễn địa phương góp phần thực hiện thắng lợi những mục tiêu chung của Đảng về văn hóa

- Các cơ chế chính sách của Ủy ban nhân dân tỉnh

Những năm vừa qua, Ủy ban nhân dân tỉnh Kon Tum đã tập trung chỉ đạo điều hành triển khai có hiệu quả công tác xây dựng và phát triển về văn hóa, đặc biệt văn hoá ở vùng dân tộc thiểu số Cụ thể như tích cực triển khai các Chương trình phủ sóng phát thanh, truyền hình cho vùng đồng bào dân tộc, biên giới, hải đảo; Chương trình bảo tồn văn hoá các dân tộc thiểu số, Chương trình mục tiêu quốc gia “Đưa thông tin về cơ sở miền núi, vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo” theo Quyết định số 2331/QĐ-TTg ngày 20-12-2011 và Đề

án “Bảo tồn, phát triển văn hoá các dân tộc thiểu số Việt Nam đến năm 2020” theo Quyết định số 1270/QĐ-TTg ngày 27-7-2011 của Thủ tướng Chính phủ Trong quá trình triển khai, nhiều hoạt động đã lồng ghép các nội dung phổ biến khoa học kỹ thuật, hướng dẫn cách làm ăn, kế hoạch hoá gia đình, xóa bỏ các

hủ tục lạc hậu, để xoá đói giảm nghèo và đã có những tác động tích cực Thiết chế văn hoá ở vùng dân tộc được tăng cường một cách đáng kể, nâng cao khả năng tiếp cận thông tin cho người dân trên nhiều mặt, nắm bắt được sự phát triển chung của đất nước và đường lối chủ trương, chính sách của Đảng

Nhằm cụ thể hóa chủ trương của Đảng, chính sách của nhà nước về văn hóa phù hợp với điều kiện của địa phương, của Ủy ban nhân dân tỉnh Kon Tum đã ban hành Quyết định số 22/QĐ-UBND ngày 10/04/2013 về việc Phê duyệt quy hoạch phát triển văn hóa, thể thao và Du lịch tỉnh Kon Tum đến năm 2020, định hướng đến năm 2025

Hội đồng nhân dân huyện Kon Rẫy đã ban hành Nghị quyết HĐND ngày 18/12/2015 về việc thông qua Đề án phát triển du lịch gắn với bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Huyện Kon Rẫy giai đoạn 2015-2020; trên cơ sở Nghị Quyết của Hội đồng nhân dân huyện, Ủy ban nhân dân huyện Kon Rẫy đã ban hành Quyết định số 837/QĐ-UBND ngày 31/12/2015 phê duyệt đề án và xây dựng Kế hoạch triển khia thực hiện

11/NQ-1.3 Nội dung công tác quản lý xã hội đối với hoạt động văn hóa

Quản lý nhà nước về văn hoá là hoạt động của bộ máy nhà nước trong lĩnh vực hành pháp nhằm giữ gìn, xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam Hay nói cách khác, quản lý nhà nước về văn hoá là quản lý các hoạt động văn hoá bằng chính sách và pháp luật

1.3.1 Hoạt động xây dựng, ban hành các chính sách và văn bản pháp luật về văn hoá

Chính sách văn hoá được hiểu là tổng thể những nguyên tắc thể hiện tư tưởng chủ đạo của Nhà nước về đường lối, phương hướng xây dựng và phát triển nền văn hoá Chính sách văn hoá đặt ra các nguyên tắc chung của sự nghiệp phát triển văn hoá phù hợp với mục tiêu phát triển văn hoá chung của đất nước Các chính sách về quản lý và phát triển văn hoá hiện nay có thể kể đến: sáng tạo các giá trị văn hoá; bảo tồn, phát huy tài sản văn hoá; phát triển văn hoá cơ sở; giao lưu văn hoá quốc tế; hiện đại hoá kỹ thuật và phương thức sản xuất, phân phối sản phẩm văn hoá; đào tạo, phát triển đội ngũ trí thức, văn nghệ sỹ; đảm bảo ngân sách, điều kiện pháp lý cho phát triển văn hoá; nâng cao tính tự quản và phân cấp quản lý văn hoá Chính sách văn hoá có ý nghĩa quan trọng trong công tác quản lý nhà nước về văn hoá song chính sách văn hoá không thể thay thế pháp luật Nhà nước ban hành các văn bản pháp luật

về văn hoá nhằm phát huy tác dụng của văn hoá tới sự hình thành nhân cách, nâng cao chất hượng cuộc sống tinh thần của con người Chẳng hạn:

Trong quản lý nhà nước về văn hoá nghệ thuật, nhà nước ban hành các chính sách phát triển văn hoá sâu rộng trong quần chúng nhân dân, phát huy khả năng sáng tạo Hay, nhà nước còn thực hiện chính sách bảo trợ vật chất ở mức độ khác nhau cho những loại hình văn hoá nghệ thuật không tự tồn tại và phát triển trong quan hệ kinh tế thị trường như sân khấu tuồng cổ, nghệ thuật chèo… Tuy nhiên, để tạo điều kiện cho mọi công dân có quyền bình đẳng

trong nghiên cứu khoa học kỹ thuật và sáng tạo nghệ thuật thì phải được quy định rõ trong luật Cụ thể, Điều 60 Hiến pháp 1992 quy định: “Công dân có quyền nghiên cứu khoa học, kỹ thuật, phát 1 minh, sáng chế, sáng kiến cải tiến kỹ thuật, hợp lý hoá sản xuất, sáng tác, phê bình văn học, nghệ thuật… Nhà nước bảo hộ quyền tác giả, quyền sở hữu công nghiệp”…

- Trong quản lý nhà nước về văn hoá - xã hội, nhà nước ban hành các chính sách nhằm ổn định trật tự xã hội, giữ gìn những nét đẹp của văn hoá truyền thống, xây dựng nếp sống văn hoá mới… Bên cạnh đó cũng ban hành nhiểu văn bản pháp luật quy định những khuôn mẫu ứng xử trong xã hội như Nghị định số 87/2001/NĐ-CP ngày 21/11/2001 về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hôn nhân gia đình; hay Quy chế thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang và lễ hội do Thủ tướng Chính phủ ban hành ngày 25/11/2005…

- Trong quản lý nhà nước về di sản văn hoá: nhà nước ban hành chính sách và pháp luật để phát triển sự nghiệp bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hoá Luật Di sản văn hoá năm 2001 là một văn bản pháp lý quan trọng

1.3.2 Hoạt động tổ chức thực hiện của bộ máy các cơ quan quản lý nhà nước về văn hoá

Cơ quan có chức năng quản lý nhà nước về văn hoá là Chính phủ; Bộ văn hoá, thể thao và du lịch (cấp trung ương); UBND là cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương thực hiện chức năng quản lý nhà nước về văn hoá trong địa phương mình theo quy định của pháp luật Hoạt động này bao gồm các công việc như đào tạo, bồi dưỡng cán bộ; xây dựng và chỉ đạo quy hoạch,

kế hoạch; ban hành và tổ chức thực hiện các văn bản pháp quy; hướng dẫn, tuyên truyền; thẩm định; cấp giấy phép, giấy chứng nhận…

Đây là những hoạt động trên thực tế để thực hiện các chức năng quản lý nhà nước về văn hoá theo mục đích và nhiệm vụ đã đặt ra Ngoài ra, hoạt

động đầu tư tài chính cho văn hoá cũng đóng vai trò đặc biệt quan trọng Trong đầu tư tài chính cho văn hoá, xuất phát từ vấn đề quan tâm đến phát triển nguồn nhân lực nên nhà nước chú trọng đầu tư ngân sách cho giáo dục Đẩu tư cho hoạt động văn hoá với tư cách là đầu tư cho hoạt động sản xuất cần được tính toán đến hiệu quả, cần xem văn hoá cũng làm ra lợi nhuận cho nhà nước, cho nhân dân, đồng thời cũng cần tận dụng cơ chế thị trường cho

sự phát triển văn hoá đúng hướng

1.3.3 Hoạt động thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm trong lĩnh vực văn hoá

Đây là một hoạt động có vai trò quan trọng của công tác quản lý nhà nước về văn hoá, sự tác động trực tiếp của cơ quan kiểm duyệt và thanh tra có vai trò đặc biệt quan trọng Bởi vì văn hoá có mối quan hệ trực tiếp với chính trị, nó có tác động trực tiếp đến sự hình thành và phát triển nhân cách con người Trong xu hướng xã hội hoá văn hoá hiện nay, các tác động tiêu cực nảy sinh ngày càng nhiều, vì vậy, hoạt động thanh tra, kiểm tra và xử lý cần phải được quan tâm thực hiện một cách nghiêm túc, có kế hoạch phối hợp tổ chức hoạt động một cách chặt chẽ với các bộ, ngành khác Như vậy mới có khả năng thực hiện tốt chức năng và nhiệm vụ mà công tác quản lý về văn hoá

đã đề ra

Quản lý xã hội đối với các hoạt động văn hóa là một khoa học, là một quá trình chứ không phải một hoạt động cụ thể; được đặt trong tổng thể các biện pháp quản lý nói chung; tính đến sự đa dạng của xã hội trong nhu cầu, thị hiếu, mức độ thưởng thức, các khác biệt về mức sống, trình độ học vấn, dân tộc, tôn giáo, địa bàn cư trú; tính đến các nguồn lực ngoài nhà nước Những định hướng đúng đắn của quản lý văn hóa sẽ giúp cho các hoạt động văn hóa

ở các địa phương, các vùng trở nên thuận tiện hơn; tránh sự lúng túng, tùy tiện trong việc thực thi các chính sách của Đảng và Nhà nước trong lĩnh vực

văn hóa, nhằm bảo đảm phát triển nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc và bền vững

Tiểu kết chương 1

Trong quá trình lãnh đạo, điều hành cả nước tiến hành sự nghiệp đổi mới đất nước, Đảng và Nhà nước ta đã nhận thức ngày càng sâu sắc rằng văn hóa là một lĩnh vực quan trọng thể hiện rõ nhất bản chất của chế độ xã hội chủ nghĩa Vì vậy việc đưa ra các chủ trương, chính sách gắn với các mục tiêu, giải pháp cụ thể về xây dựng phát triển văn hóa, trong đó có quản lý về văn hóa sao cho tương xứng với nhịp độ phát triển kinh tế - xã khi Việt Nam bước vào phát triển kinh tế thị trường và hội nhập kinh tế quốc tế Đường lối xây dựng và phát triển văn hóa của Đảng ta trong thời kỳ đổi mới vừa qua đã góp phần quan trọng vào việc củng cố hệ thống chính trị, phát triển kinh tế, đáp ứng nhu cầu văn hóa tinh thần ngày càng cao của nhân dân, góp phần vào

sự phát triển bền vững của đất nước Đường lối này chính là kết quả của sự vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh vào hoàn cảnh lịch sử cụ thể của đất nước ta Những đóng góp sáng tạo của Đảng về lý luận xây dựng và phát triển văn hóa là một bộ phận quan trọng hợp thành lý luận đổi mới của Đảng

Với mục tiêu phát triển văn hóa - nền tảng tinh thần của xã hội, Nghị quyết Đại hội X, XI,XII của Đảng tiếp tục xác định: Phát triển sâu rộng và nâng cao chất lượng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, gắn kết chặt chẽ và đồng bộ hơn với phát triển kinh tế - xã hội, làm cho văn hóa thấm sâu vào mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, xây dựng và hoàn thiện nên giá trị, nhân cách con người Việt Nam, bảo vệ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập kinh tế