SKKN hướng dẫn giải toán có lời văn cho học sinh lớp 1

Như vậy trong quá trình giảng dạy chúng ta cần giúp học sinh phát triển tư duy và trí tưởng tượng bằng cách biến các kiến thức khô khan thành những hình ảnh có cảm xúc, bằng những câu hỏ

PHÒNG GIÁO GIỤC VÀ ĐÀO TẠO TAM DƯƠNG

TRƯỜNG TIỂU HỌC HOÀNG HOA

Địa chỉ tác giả sáng kiến: Trường Tiểu học Hoàng Hoa

Số điện thoại: 0985493261 Email: letantrang1971@gmail.com

Tam Dương

BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN

Tên sáng kiến: Hướng dẫn giải toán có lời văn cho học sinh lớp 1

Tam Dương

1 Lời giới thiệu

Trong thời kì công nghiệp hoá đất nước ngành giáo dục luôn được Đảng và nhà nước quan tâm hàng đầu “Giáo dục là quốc sách hàng đầu” Vì đây là động lực thúc đẩy nó góp phần làm cho nền kinh tế đất nước phát triển không ngừng về mọi mặt Đặc biệt những năm gần đây ngành giáo dục luôn được đổi mới về mục tiêu, nôi dung và phương pháp cũng như hình thức tổ chức dạy học tich cực góp phần nâng cao chất lượng giáo dục Đặc biệt với học sinh lớp Một ở lứa tuổi 6 đến 7 tuổi khả năng chú ý có chủ định còn yếu, khả năng kiểu soát điều khiển chú ý còn hạn chế Ở giai đoạn này tính chú ý

không chủ định chiếm ưu thế hơn chú ý có chủ định, Sự tập trung chú ý của

trẻ chưa có ý hức và thiếu bền tính vững, dễ bị phân tán bởi những âm thanh,

sự kiện khác ngoài nội dung học tập Một mặt tri giác của trẻ còn mang tính đại thể, không ổn định ít đi vào chi tiết, tri giác thường gắn với hình ảnh trực quan nhưng trí tưởng tượng của các em vẫn còn đơn giản, chưa bền vững dễ thay đổi Đặc biệt ở lứa tuổi này tư duy của trẻ phát triển từ trực quan cụ thể đến trừu tượng hoá nên các em thường quan tâm chú ý đến các môn học, giờ học có đồ dùng trực quan sinh động, nhiều tranh ảnh với nhiều màu sắc hấp dẫn các em rất ham chơi, thích làm việc theo ý mình, nhưng thích bắt chước người khác đặc biệt là giáo viên, trẻ coi thầy giáo, cô giáo là thần tượng thích làm theo thầy cô giáo Như vậy trong quá trình giảng dạy chúng ta cần giúp học sinh phát triển tư duy và trí tưởng tượng bằng cách biến các kiến thức khô khan thành những hình ảnh có cảm xúc, bằng những câu hỏi mang tính gợi

mở gần gũi với các em, thu hút các em tích cực hoạt động trong giờ học tiếp thu bài tốt giúp các em phát triển toàn diện Đây cũng là điều mà đội ngũ giáo viên chúng tôi luôn băn khoăn suy nghĩ, tìm tòi, trau dồi học hỏi và sàng lọc lựa chọn những phương pháp, những hình thức dạy học phù hợp, nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy

Ở bậc Tiểu học, lớp Một là một lớp hết sức quan trọng Nó là nền tảng vững chắc trang bị cho các em những kiến thức, kỹ năng cần thiết giúp

các em tiếp tục học các lớp kế tiếp và là cầu nối tiếp tục học bậc trung học cơ

sở Bước đầu hình thành cho các em kĩ năng tự phục vụ mọi họat động trong cuộc sống hàng ngày

Trong đó, môn Toán đóng vai trò quan trọng bởi nó cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản, đơn giản nhất về số, những phép tính, đại lượng và khái niệm cơ bản về hình học, bên cạnh đó môn Toán còn góp phần vào phát triển tư duy, khả năng suy luận, phát triển ngôn ngữ, trau dồi trí nhớ, kích thích cho các em óc tò mò ham tìm hiểu khám phá và hình thành nhân cách cho các em giúp các em phát triển toàn diện

Thực tế giảng dạy nhiều năm ở tiểu học tôi thấy kỹ năng tính nhẩm, làm các phép tính với số tự nhiên như làm tính cộng, trừ số có nhiều chữ số và phép chia đối với số có 2 hoăc 3 chữ số Đặc biệt dạng toán giải bài toán có lời văn các em ngại làm, làm rất chậm, làm đại cho xong, đặt lời giải sai, viết phép tính sáo trộn, viết đơn vị đi kèm sai, nhầm lẫn từ dạng này sang dạng kia Trình bày bài làm chưa khoa học, chưa lo gíc theo trình tự dẫn đến kết quả học tập chưa cao

Nguyên nhân dẫn đến tình trạng nói trên là do ngay từ lớp Một các

em chưa hình thành được kĩ năng tìm hiểu đề toán và cách giải loại toán này

Vì ở lứa tuổi học sinh lớp Một các em rất hồn nhiên ngây thơ, ham chơi, chưa biết chữ, bởi vậy vốn kiến thức ngôn ngữ, nói, viết còn hạn chế Chính vì thế nên đôi khi các em ghi được phép tính nhưng không nêu được câu lời giải Mặt khác các em chưa quen nề nếp học tập chưa biết xác định đúng về nhiệm

vụ và tầm quan trọng của việc học tập, chưa có hứng thú học tập cao dẫn đến chưa xác định được các dạng toán giải có liên quan đến lời văn

Qua thực tiễn năm học 2018 – 2019 tôi trực tiếp được giảng dạy lớp Một và tôi thấy phần giải bài toán có lời văn là mạch kiến thức mà giáo viên gặp nhiều khó khăn, vất vả nhất trong 4 mạch kiến thức của môn Toán lớp 1

Do đó tôi luôn tham khảo kỹ sách hướng dẫn, sách giáo khoa, sách tham khảo, cũng như các tài liệu khác có liên quan đến việc giảng dạy, thường

xuyên học hỏi đồng nghiệp trau dồi kinh nghiệm, tìm tòi và rút ra một vài

kinh nghiệm về cách hướng hẫn giải toán có lời văn cho học sinh lớp 1 để

giúp các em tiếp thu bài tại lớp, nắm kiến thức môn Toán một cách vững chắc, có hệ thống, có kỹ năng tính toán và giải toán có lời văn nhanh và chính xác đạt hiệu quả cao Góp phần nâng cao chất lượng giáo dục phù hợp với nhà trường và địa phương

2 Tên sáng kiến: Hướng dẫn giải toán có lời văn cho học sinh lớp 1

3 Tác giả sáng kiến:

- Họ và tên: Lê Thị Tân

- Địa chỉ tác giả sáng kiến: Trường Tiểu học Hoàng Hoa - xã Hoàng Hoa

- Số điện thoại: 098549326 Email: letantrang1971@gmail.com

4 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến: Lê Thị Tân - Giáo viên Trường Tiểu học Hoàng Hoa

5 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: “Nghiên cứu các giải pháp giúp học sinh làm tốt dạng bài tập "Giải Toán có lời văn cho học sinh lớp 1”

6 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử: Tháng 01/01/2019

7 Mô tả bản chất của sáng kiến

7.1 Về nội dung sáng kiến

Giải pháp 1: Nghiên cứu nắm vững nội dung môn Toán 1

Toàn bộ chương trình gồm 140 tiết , 4tiết / tuần (134 bài và 6 tiết kiểm tra) được sắp xếp theo 4 chương

Chương I: Các số đến 10 Hình vuông, hình tam giác, hình tròn Gồm 24

bài (trong đó có 9 bài luyện tập)

Chương II: Phép cộng, phép trừ trong phạm vi 10.Gồm 41 bài ( trong đó có

22 bài luyện tập)

Chương III: Các số trong phạm vi 100 Đo độ dài Giải bài toán.Gồm 43 bài

(trong đó có 18 bài luyện tập )

Chương IV: Phép cộng và phép trừ trong phạm vi 100.Đo thời gian Gồm 26

bài (trong đó có 11 bài luyện tập và 5 bài ôn tập cuối năm)

Chương này được sắp xếp những tiết luyện tập xen kẽ với những bài ôn tập kiến thức các em đã học Đây cũng là điều kiện thuận lợi giúp giáo viên củng cố hệ thống hóa lại những kiến thực cho các em theo từng bài, từng chương một cách vững chắc

Giải pháp 2: Giúp học sinh lớp Một ham thích học môn Toán

Chúng ta đều biết khi làm việc gì thì phải có hứng thú, có niềm đam mê thì mới đạt kết quả khả quan Căn cứ vào tình hình thực tế của lớp, ngay từ đầu năm tôi thấy đa số học sinh năm nay các em nhút nhát, chậm chạp, lười học nên tôi phải thể hiện cả 3 vai trò thân thiện đối với các em “Vừa là cô giáo, vừa là người mẹ hiền, vừa là người bạn thân của các em, luôn gần gũi trò chuyện tâm sự với các em, giúp các em mạnh dạn và tự tin trong học tập

theo khẩu hiệu “Mỗi ngày đến trường là một ngày vui”, thực hiện tốt cuộc vận động “ xây dựng trường học thân thiện - Học sinh tích cực học tập”, kết

hợp theo sát nắm vững hoàn cảnh và trình độ tiếp thu bài của từng em Từ đó tôi đã sắp xếp vị trí chỗ ngồi cho các em theo hướng khá kèm yếu phân đôi bạn cùng tiến để các em dò bài và tự kiểm tra cho nhau về việc học bài và chuẩn bị bài ở nhà Đặc biệt trong mỗi tiết dạy tôi luôn cho các em nghỉ giải lao 5 phút giữa tiết và tổ chức các trò chơi kết hợp vài động tác đơn giản, tạo không khí vui nhộn để giảm sự căng thẳng mệt mỏi và gây hứng thú học tập cho các em

Tôi luôn tổ chức sinh hoạt chủ nhiệm vào cuối tuần cho các em tự nhận xét những ưu điểm, khuyết điểm của mình trong học tập, để động viên khen ngợi kịp thời những em học tập có tiến bộ trong tuần, đưa ra những biện pháp khắc phục nề nếp học tập nâng dần từ dễ đến khó, dần dần uốn nắn các em vào nề nếp học tập, đồng thời lồng ghép kể chuyện nêu gương điển hình về học tập như: vượt khó học tập, con ngoan, trò giỏi…cho các em nghe từ đó xây dựng cho các em thái độ học tập tốt

Xây dựng cho các em nề nếp học tập hình thành thói quen thi đua giữ trật tự trong giờ học và thường xuyên chuẩn bị đầy đủ các đồ dùng học tập như: bút chì, thước kẻ, bút màu, bộ đồ dùng học toán,… thực hiện khẩu hiệu “ Vào lớp thuộc bài” “Ra lớp hiểu bài” thi đua học tập Hằng ngày ngày tôi thường kiểm tra sự chuẩn bị bài của các em bằng nhiều hình thức Theo tổ, theo nhóm, cá nhân kết hợp tuuyên dương, động viên kịp thời để các em có hứng thú trong các tiết học

Giải pháp 3: Kinh nghiệm về việc sử dụng đồ dùng dạy học môn Toán lớp1

a) Sử dụng tranh ảnh minh hoạ SGK Toán 1

Tất cả chúng ta đã biết tư duy của học sinh tiểu học luôn từ trực quan

cụ thể đến trìu tượng hoá, “ Trăm nghe không bằng một thấy, trăm thấy không bằng một sờ” Đặc biệt là học sinh lớp Một các em rất thích được quan sát tranh các đồ dùng minh hoạ cụ thể trong tiết dạy thì các em dễ tiếp thu bài, nhớ lâu mà không nhàm chán tạo không khí lớp học thoải mái không mang tính áp đặt Như vậy người giáo viên phải luôn nghiên cứu bài đầu tư làm và sưu tầm đồ dùng dạy học để phục vụ trong mỗi tiết dạy Nhưng cũng đòi hỏi người giáo viên phải có nghệ thuật làm và sử dụng đồ dùng dạy học và biết

khai thác triệt để tác dụng của đồ dùng và tiết dạy đạt hiệu quả cao

Ví dụ 1: Dạy bài Phép trừ trong phạm vi 7

Bài tập 4: Viết phép tính thích hợp: (SGK Toán 1 - trang 69)

Tranh minh hoạ 1 (SGK)

Tranh minh hoạ 2 (SGK) + Bạn có tất cả bao nhiêu bóng bay? Giáo viên vừa hỏi vừa dùng thước chỉ vào tất cả những quả bóng bay trong tranh

+ Bị đứt dây bay đi mấy quả? Giáo viên vừa hỏi vừa dùng thước chỉ vào những quả bóng bay bị đứt dây

+ Còn lại mấy quả? Giáo viên vừa hỏi vừa dùng thước chỉ vào những quả bóng bay còn lại

- Sau đó giáo viên cho một số em nhắc lại bài - cả lớp nhắc lại bài toán Với cách hướng dẫn rõ ràng tỉ mỉ và cụ thể từng chi tiết thể hiện ở hình

vẽ nêu trên sẽ giúp các em hình dung ngay được phép tính cần viết vào ô trống là phép trừ, các em không bị nhầm lẫn với phép cộng

b) Sử dụng hình ảnh minh hoạ Toán 1 trình chiếu trên bài giảng điện tử

Trong những năm gần đây tôi thấy việc đổi mới phương pháp dạy học nói chung, còn yêu cầu làm và sử dụng đồ dùng dạy học thường xuyên trong mỗi tiết dạy Đây là một yêu cầu vô cùng quan trọng và cần thiết ở bậc tiểu học Đặc biệt môn Toán lớp Một yêu cầu sử dụng đồ dùng dạy học 100% trong các tiết dạy bài mới Qua thực tiễn dạy học rõ ràng việc sử dụng hợp lí các đồ dùng dạy học như: que tính, các bông hoa, các hình học (chữ nhật, vuông, tròn, tam giác), các con vật để gài trên bảng phụ,…Ngày nay chúng ta

còn ứng dụng CNTT vào giảng dạy, sử dụng hình ảnh động rất phong phú đa dạng nhiều màu sắc trên màn hình trong bài giảng điện tử nhằm giúp học sinh hình thành bài mới một cách dễ dàng và nhớ lâu hơn Đây là một yếu tố có tác dụng thiết thực Thế nhưng sử dụng những đồ dùng dạy học này như thế nào cho hợp lí để khai thác triệt để hiệu quả của đồ dùng dạy học đạt hiệu quả tiết dạy tối ưu thì còn phụ thuộc vào người giáo viên khi sử dụng

Ví dụ 2: Dạy bài: Giải bài Toán có lời văn

GV thể hiện trên màn hình cho HS đọc nội dung bài toán quan sát hình ảnh minh hoạ, nêu tóm tắt kết hợp với phương pháp hỏi đáp, thực hành để hình thành kiến thức mới, HS sẽ thấy lôi cuốn với những con gà được phóng

to trên bảng, các em sẽ dễ dàng đếm được số gà cần tìm

Hình ảnh 1 : Màn hình xuất hiện nội dung bài toán

Bµi to¸n: Nhµ An cã 5 con gµ, mÑ mua thªm

4 con gµ Hái nhµ An cã tÊt c¶ mÊy con gµ?

Hình ảnh 2: màn hình xuất hiện thêm 5 con gà bên trái và 4 con gà bên phải

Bµi to¸n: Nhµ An cã 5 con gµ, mÑ mua thªm

4 con gµ Hái nhµ An cã tÊt c¶ mÊy con gµ?

t:

Hình ảnh 3 : Màn hình xuất hiện thêm phần tóm tắt của bài toán

4 con gµ Hái nhµ An cã tÊt c¶ mÊy con gµ?

to trên bảng, các em sẽ dễ dàng đếm được số gà cần tìm

Như vậy thông thường, GV phải viết bài tập lên bảng (khoảng 5 phút), hoặc đính bài tập đã viết sẵn ở bảng phụ (khoảng 3 phút), nhưng sử dụng bài giảng điện tử, chỉ cần một thao tác nhỏ là Enter hoặc Click vào chuột máy vi tính thì nội dung bài tập sẽ xuất hiện trên màn hình và HS sẽ nắm bắt được nội dung bài tập cần làm GV có thể lựa chọn hình thức dạy học cho phù hợp (nhóm, cá nhân, trò chơi, bảng con, thi đua,…) cho phù hợp với tình hình của

Bµi to¸n: Nhµ An cã 5 con gµ, mÑ mua thªm

4 con gµ Hái nhµ An cã tÊt c¶ mÊy con gµ?

Tãm t¾t:

Cã tÊt c¶ : con gµ?

từng lớp Sau đó GV cho kiểm tra và đối chiếu lại kết quả của HS làm được bằng cách đưa lên kết quả lên màn hình để HS có thể sửa sai,…

Như vậy quá trình nhận thức của HS lớp 1 rất cần đến những phương tiện trực quan sinh động, mà sử dụng các phương tiện trực quan để dạy học một cách thông thường thì sẽ tốn rất nhiều thời gian, công sức vì vậy thông qua CNTT để dạy toán cho HS lớp 1 là hết sức cần thiết

Tóm lại việc sử dụng đồ dùng dạy học trong môn toán lớp 1 đóng vai

vô cùng quan trọng giúp học sinh giáo viên truyền thụ bài giảng một cách logíc khoa học tạo không khí lớp học nhẹ nhàng, giúp học sinh nắm được kiến thức toán học một cách chắc chắn và rèn kĩ năng giải toán có lời văn thành thạo, nhanh kết quả chính xác Đây là một việc hết sức cần thiết mà GV lớp 1 cần thực ngay từ đầu năm học Do đó khi giáo viên sử dụng đồ dùng và phương tiện dạy học còn phụ thuộc vào mục tiêu từng bài dạy, từng hoạt động trong bài dạy, tình hình thực tế của lớp mình mà thiết kế bài giảng cho phù hợp có thể sử dụng tranh vẽ để minh hoạ, có thể sử dụng tranh ảnh trên màn hình thông qua trình chiếu trên bài giảng điện tử mà còn đòi hỏi nghệ thuật của giáo viên trong giảng dạy cũng như khi sử dụng dồ dùng dạy học phải mang tính khoa học, lời nói ngắn gọn dễ hiểu, cần mềm dẻo không cứng ngắc rập khuân, thì tiết dạy mới mang lại hiệu quả cao

Lưu ý: Khi hướng dẫn học sinh quan sát hình vẽ giáo viên nên chỉ cụ

thể bên trái, bên phải, bên trên hay bên dưới hoặc dấu hiệu thể hiện trên hình

vẽ ( người; con vật) đang đứng hay đang đi đến, đang đậu, đang bay đi hay bay đến,…để các em không nhầm lẫn khi viết phép tính)

Giải pháp 4: Kinh nghiệm dạy giải bài toán có lời văn lớp 1

Trong thực tế giảng dạy môn Toán ở lớp Một, tôi thấy giải bài toán có lời văn là một dạng mới so với trước đây, dạng toán này các em được học ở tuần 22 trong học kì II Khi dạy các em đặt lời giải trình bày bài toán còn vất

vả hơn dạy trẻ lựa chọn các phép tính và làm các phép tính ấy để tìm ra đáp

số, bắt buộc lời giải phải có quan hệ chặt chẽ lo gíc với phép tính thể hiện

được điều cần tìm Đối với học sinh lớp Một đa số các em đọc rất chậm còn phải đánh vần nên khi các em đọc bài toán không nhớ được nghĩa của cụm từ vừa đọc dẫn đến chưa hiểu rõ ý đồ của bài toán nên không nhận biết những cái đã cho (dữ kiện) và cái phải tìm (Câu hỏi) các em hay lầm tưởng lẫn lộn giữa cái đã cho và cái phải tìm nên các em đặt lời giải chưa chính xác, viết phép tính cộng thành trừ, trừ thành cộng dẫn đến kết quả sai và không biết trình bày bài toán Vì thế tôi đã nghiên cứu kĩ Sách giáo khoa và và nhận thấy mặc dù đến tuần 22 học sinh mới được chính thức học cách giải “ Bài toán có lời văn” song chúng ta đã có ý ngầm chuẩn bị từ xa ở học kỳ I ngay từ bài “ Phép cộng trong phạm vi 3” ở tuần 7 đến tuần 16 hầu hết các tiết dạy về phép cộng trừ trong phạm vi (không quá) 10 đều có các bài tập thuộc dạng “ Nhìn tranh viết phép tính vào dãy 5 ô trống”

a) Dạng bài điền khuyết: Quan sát hình vẽ rồi viết phép tính thích hợp

vào ô trống

Ví dụ: Dạy bài : Luyện tập trang 45

Bài 5 a): SGK (trang 46 Toán 1)

Hình minh hoạ SGK Sau khi quan sát tranh vẽ giáo viên hướng dẫn học sinh tập nêu bằng lời:

“Có 1 quả bóng trắng và 2 quả bóng xanh Hỏi có tất cả mấy quả bóng”, rồi

tập cho các em nêu miệng câu trả lời: “Có tất cả 3 quả bóng” Như vậy các

em đã được làm quen với bài toán ở dạng quan sát hình minh hoạ rồi viết

phép tính thích hợp vào ô trống Dạng bài này là bước khởi đầu của dạng bài