Vấn đề quản lý nguồn tin trong bối cảnh hội tụ truyền thông ở đài tiếng nói việt nam (khảo sát 2016 2018)

Đài TNVN cũng xác định, các sản phẩm tin, bài sản xuất ra phải được định hướng và kiểm soát về nội dung, được sử dụng thống nhất trên tất cả 4 loại hình báo chí, trên đa nền tảng… Từ nhữ

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

VŨ THANH QUANG

VẤN ĐỀ QUẢN LÝ NGUỒN TIN TRONG BỐI CẢNH HỘI TỤ

TRUYỀN THÔNG Ở ĐÀI TIẾNG NÓI VIỆT NAM

(KHẢO SÁT 2016-2018)

Chuyên ngành: Quản lý Phát thanh truyền hình và báo mạng điện tử

Mã số : 60 32 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ HỌC

Người hướng dẫn khoa học: PGS,TS NGUYỄN THỊ TRƯỜNG GIANG

HÀ NỘI - 2019

Hà Nội, ngày 26 tháng 8 năm 2019

CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG

PGS,TS Đinh Thị Thu Hằng

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan, đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Nguyễn Thị Trường Giang Các số liệu, kết quả trong luận văn là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng, chính xác Những kết luận khoa học trong luận văn là mới và chưa từng công bố trong bất kì một công trình nào trước đây Nếu sai, tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm

Tác giả luận văn

VŨ THANH QUANG

LỜI CẢM ƠN

Em xin gửi lời cảm ơn chân thành và sự tri ân sâu sắc đối với các thầy

cô của Học viện Báo chí và Tuyên truyền, đặc biệt là các thầy cô Khoa Phát thanh truyền hình của Học viện đã tạo điều kiện tốt cho em hoàn thành luận văn tốt nghiệp Em cũng xin chân thành cảm ơn PGS.TS Nguyễn Thị Trường Giang đã nhiệt tình hướng dẫn em thực hiện hoàn thành luận văn tốt nghiệp Trong quá trình học tập và thực hiện luận văn, do trình độ lý luận cũng như kinh nghiệm thực tiễn còn hạn chế, nên luận văn không thể tránh khỏi những thiếu sót, em rất mong nhận được ý kiến chỉ bảo của các Thầy, Cô để

em học thêm được nhiều kiến thức, kinh nghiệm và hoàn thành tốt hơn với những nghiên cứu sau này Em xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày 19 tháng 06 năm 2019

Tác giả luận văn

VŨ THANH QUANG

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ QUẢN LÝ NGUỒN TIN TRONG BỐI CẢNH HỘI TỤ TRUYỀN THÔNG 13

1.1 Những khái niệm liên quan 13

1.2 Vai trò của việc quản lý nguồn tin trong bối cảnh hội tụ truyền thông ở cơ quan báo chí 23

1.3 Nội dung và phương pháp quản lý nguồn tin trong bối cảnh hội tụ truyền thông ở cơ quan báo chí 30

Chương 2 THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ QUẢN LÝ NGUỒN TIN TRONG BỐI CẢNH HỘI TỤ TRUYỀN THÔNG Ở ĐÀI TNVN HIỆN NAY 35

2.1 Giới thiệu tổng quan về Đài Tiếng nói Việt Nam 35

2.2 Khảo sát vấn đề quản lý nguồn tin trong bối cảnh hội tụ truyền thông ở Đài TNVN từ tháng 1 năm 2016 đến tháng 1 năm 2018 40

2.3 Đánh giá thực trạng vấn đề quản lý nguồn tin trong bối cảnh hội tụ truyền thông ở Đài TNVN hiện nay và nguyên nhân 62

Chương 3 NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA VÀ GIẢI PHÁP, KIẾN NGHỊ NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ NGUỒN TIN TRONG BỐI CẢNH HỘI TỤ TRUYỀN THÔNG Ở ĐÀI TNVN 68

3.1 Những vấn đề đặt ra 68

3.2 Các giải pháp 72

3.3 Một số kiến nghị với lãnh đạo Đài để tăng cường quản lý nguồn tin 88

KẾT LUẬN 92

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 95

PHỤ LỤC 98

TÓM TẮT LUẬN VĂN 117

DANH MỤC SƠ ĐỒ, HÌNH

Hình 2.1: Sơ đồ quy trình nguồn tin phát sóng 44

Hình 2.2: Sơ đồ nguồn tin từ cơ quan TTNN về phát sóng 47

Hình 2.3: Sơ đồ nguồn tin từ cơ quan TTNN về phát sóng 48

Hình 2.4: Cơ chế hoạt động nội bộ Trung tâm Tin- Đài TNVN 51

Hình 2.5: Sơ đồ cơ chế phối hợp hoạt động của Trung tâm Tin với các đơn vị chuyên môn 52

Hình 3.1: Mô hình điều phối đa phương tiện 79

Hình 3.2: Mô hình phân phối nguồn tin khi thiết lập mạng dữ liệu online 83

Hình 3.3: Mô hình sản xuất tin bài trong tòa soạn hội tụ 87

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

BC-TT BMĐT

: :

Báo chí - Truyền thông Báo mạng điện tử BTV : Biên tập viên CTV : Cộng tác viên THVN : Truyền hình Việt Nam

PTV : Phát thanh viên TNVN : Tiếng nói Việt Nam TKTS : Thư ký tòa soạn PTTH : Phát thanh truyền hình TTXVN : Thông tấn xã Việt Nam

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong hoạt động báo chí, nguồn tin có vai trò quan trọng đến việc thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ, tôn chỉ, mục đích của cơ quan báo chí Bởi nguồn tin chính là chất liệu tạo nên các tác phẩm báo chí Chất lượng tác phẩm báo chí, sản phẩm báo chí phụ thuộc vào nguồn tin

Trong bối cảnh bùng nổ các phương tiện truyền thông, sự cạnh tranh thông tin, cạnh tranh nguồn tin diễn ra gay gắt Bởi trong thông tin, ai nắm được nguồn tin là người đó dành chiến thắng Tuy nhiên, nguồn tin phải đảm bảo các tiêu chí, đặc biệt là đối với báo chí Nguồn tin phải khách quan, chính xác, thời sự…Để đảm bảo có nguồn tin tốt, đảm bảo chất lượng, hoạt động quản lý nguồn tin đóng vai trò quan trọng, bởi đó là tài nguyên để tạo nên tác phẩm báo chí

Hội tụ truyền thông là một xu hướng của báo chí hiện đại, đi liền với nó

là mô hình tòa soạn hội tụ Mô hình này đòi hỏi cần nghiên cứu và giải quyết nhiều vấn đề cơ bản từ tòa soạn đến sản phẩm báo chí, từ tổ chức mô hình, cơ chế hoạt động đến công tác quản lý, cơ sở vật chất kỹ thuật, nguồn nhân lực…trong đó có vấn đề tổ chức, quản lý nguồn tin Đây là vấn đề có vai trò

và ý nghĩa quan trọng trong sự phát triển của báo chí nói chung và của cơ quan báo chí nói riêng

Theo Đề án quy hoạch và phát triển báo chí đến năm 2020, các cơ quan báo chí lớn trong đó có Đài TNVN sẽ tổ chức thành các tập đoàn truyền thông Chiến lược phát triển Đài TNVN đến năm 2020 được Đại hội Đảng bộ Đài TNVN lần thứ XXII xác định: Phải xây dựng Đài TNVN trở thành tập đoàn truyền thông hiện đại, đáp ứng được yêu cầu là cơ quan ngôn luận thiết yếu của Đảng, Nhà nước, là diễn đàn của nhân dân, là cầu nối giữa Đảng và

Nhân dân Trong chiến lược này Đài TNVN xác định phải đổi mới phương thức sản xuất và quản lý nguồn tin để tạo cho Đài một sức mạnh tổng hợp Đó

là về nội dung phải đảm bảo nhanh, đúng, trúng, hay; về tổ chức phải đảm bảo gọn nhẹ, năng động, linh hoạt với nguồn nhân lực đa kỹ năng đảm bảo một ekip phóng viên có thể sản xuất cho cả 4 loại hình báo chí mà Đài hiện

có Đài TNVN cũng xác định, các sản phẩm tin, bài sản xuất ra phải được định hướng và kiểm soát về nội dung, được sử dụng thống nhất trên tất cả 4 loại hình báo chí, trên đa nền tảng…

Từ những lý do nêu trên, tác giả lựa chọn đề tài: “Vấn đề quản lý nguồn tin trong bối cảnh hội tụ truyền thông ở Đài TNVN” làm luận văn tốt nghiệp

thạc sĩ chuyên ngành phát thanh truyền hình Do giới hạn của một luận văn

Thạc sĩ, tác giả chỉ khảo sát trong thời gian từ 2016 đến 2018

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Qua khảo sát tác giả nhận thấy đề tài đã được nhiều tác giả nghiên cứu dưới các góc độ khác nhau như:

- Các công trình nghiên cứu về truyền thông hội tụ:

Đinh Thị Thúy Hằng (2008) trong cuốn “Báo chí thế giới và xu hướng phát triển” do nhà xuất bản Thông Tấn phát hành năm 2008, đã đề cập đến những lý luận, khái niệm, phạm trù và hoạt động báo chí đang phổ biến tại các trường đại học trên thế giới và trong nghiên cứu báo chí Đây là một vấn

đề hết sức cần thiết trong xu thế hội nhập quốc tế hiện nay, đặc biệt là đối với các cơ sở nghiên cứu lý luận báo chí ở Việt Nam Trong chương 5 của cuốn sách này, tác giả đã phân tích xu hướng phát triển của báo chí thế giới trong thời đại kỷ nguyên số Đây là nguồn tài liệu hữu ích đối với tôi trong quá trình thực hiện luận văn

Nhiều tác giả (2011), Cuốn “Lý luận chính trị truyền thông, những điểm nhìn từ thực tiễn đào tạo” do Nhà xuất bản chính trị hành chính đã tập

hợp hơn 60 bài viết khoa học tiêu biểu của cán bộ giảng dạy, nghiên cứu về những thành tựu và kinh nghiệm đào tạo nghiệp vụ báo chí, đặc biệt là công tác đào tạo báo chí của học viện Báo chí và tuyên truyền Trong đó có bài viết hội tụ truyền thông – Xu thế phát triển ở Việt Nam của PGS, TS Đinh Thị Thúy Hằng Bài viết đã khái quát thực tiễn báo chí trên thế giới, nhất là xu hướng hội tụ truyền thông, phân tích sự hội tụ các loại hình báo chí của các tập đoàn truyền thông lớn trên thế giới, từ đó có những nhận diện về xu hướng hội tụ truyền thông đa phương tiện ở Việt Nam cũng như công tác đào tạo báo chí cho phù hợp với điều kiện thực tiễn hiện nay

Nguyễn Văn Dững (2013), Cuốn “Cơ sở lý luận Báo chí” NXB Lao động Tác giả đề cập đến những nguyên lý chung nhất về lý luận, những quan niệm chung về báo chí, tính giai cấp của báo chí, chức năng báo chí, các nguyên tắc hoạt động báo chí, cơ sở về lý luận báo chí, bản chất của hoạt động báo chí Tuy không đề cập đến vấn đề về truyền thông hội tụ, thư ký biên tập nhưng đây là một trong những cuốn sách cẩm nang về cơ sở lý luận báo chí truyền thông nhằm giúp tác giả định hướng cũng như các góc cạnh tiếp cận khi đề cập đến vấn đề Truyền thông hội tụ hay Thư ký biên tập

Nguyễn Thành Lợi (2014), Cuốn “Tác nghiệp báo chí trong môi trường truyền thông hiện đại”, nhà xuất bản Thông tin và Truyền thông đã khái quát

về những vấn đề khá mới mẻ đang được nghiên cứu rộng rãi trên thế giới trong nhiều thập niên qua như truyền thông xã hội, các lý thuyết truyền thông, hội tụ truyền thông, tòa soạn hội tụ, đồng thời tác giả cũng trình bày những đặc điểm và kỹ năng cần thiết đối với “nhà báo đa năng” trong môi trường hội

tụ truyền thông

- Các công trình nghiên cứu về nguồn tin

Liên quan tới đề tài này, trên thế giới đã có những công trình nghiên cứu về tin phát thanh, tiêu biểu là cuốn “Hướng dẫn sản xuất chương trình

phát thanh” của Tác giả Alan Wheatley, 1979 Trong chương Tin tức phát thanh tác giả cũng đã đề cập về tin phát thanh Ở đầu thế kỷ XX, nhiều đài phát thanh trên thế giới sử dụng các tờ báo để đọc tin “ Điều đó có nghĩa tin tức phát thanh bao giờ cũng muộn hơn các tờ báo khác và được biên tập rất ít…Tác giả nhận định: “Vào năm 1936, ABC thành lập Ban thời sự đầu tiên, nhưng cũng phải mất 10 năm sau đó mới có thể hoạt động như một bộ phận cung cấp tin hoàn chỉnh, độc lập…” Tuy nhiên, phát thanh đã thể hiện tiềm năng đưa tin của mình khi bắt đầu có những tin trực tiếp, phong cách làm tin phát thanh đã dần hình thành và “các bản tin thông thường khoảng 3 đến 4 phút mà vẫn là nền tảng của tin tức phát thanh hiện đại” Alan Wheatley khẳng định; “tin tức phát thanh cần được thể hiện súc tích, rõ ràng, trong một thời gian ngắn diễn tả được cái gì đã xảy ra, cái gì đang tiếp diễn và nếu có thể cái

gì sắp xảy ra dựa trên những suy đoán độc lập”

Cuốn “Các thể loại báo chí phát thanh” của V.V Xminop nhận định sự hình thành và phát triển của hệ thống các thể loại báo phát thanh, trong đó có tin phát thanh là một quá trình phức tạp và “phụ thuộc vào đời sống chính trị của xã hội và sự hoàn thiện của kỹ thuật, vào sự phát triển nội tại của nó” Ông cho rằng: “Quá trình này được đặc trưng bởi tính năng động của tất cả các thành tố trong hệ thống các thể loại báo chí” Quá trình này gắn chặt với vai trò của phát thanh trong hệ thống các phương tiện thông tin đại chúng và trong đời sống con người, gắn liền với sự chuyển hóa của các thể loại phát thanh trong tiến trình khai thác các khả năng của báo chí phát thanh trong bối cảnh có sự thay đổi với công chúng thính giả

Ở trong nước: Trong chương Tin phát thanh thuộc cuốn Báo Phát thanh (2002) tác giả Vũ Thúy Bình có nhận định: “Nhu cầu thông tin của người nghe đài ngày càng tăng về số lượng và chất lượng Nhịp sống hiện đại đòi hỏi con người lựa chọn hình thức thông tin nhanh gọn, trực tiếp, dễ hiểu , dễ

nhớ…sao cho với một lượng thời gian vật chất nhỏ nhoi nhất có thể tiếp thu được một lượng thông tin lớn nhất ”.Đây là một trong những nguyên nhân quan trọng để tìm kiếm sự đa dạng nhưng cũng đòi hỏi tính chất lượng của các nguồn tin trong phát thanh, đặc biệt là bối cảnh hội tụ hiện nay

Đề tài “Tổ chức sản xuất tin thời sự Quốc tế trên Truyền hình Quốc hội Việt Nam” của Trương Thị Ngoan, Luận văn Thạc sỹ Báo chí học thực hiện

năm 2016 Luận văn này được nghiên cứu và hoàn thành tại Học viện Báo chí

và Tuyên truyền Tác giả của luận văn đã bám sát mục tiêu, nhiệm vụ khoa học, áp dụng các phương pháp nghiên cứu phù hợp, để thực hiện luận văn Phần lý luận tác giả tập trung nêu rõ các khái niệm công cụ về truyền hình, tin thời sự quốc tế trên truyền hình, tổ chức sản xuất tin thời sự quốc tế trên truyền hình Cùng với đó cũng nêu rõ nội dung, quan điểm của Đảng, Nhà nước ta về thông tin quốc tế đối ngoại Đặc biệt, luận văn nêu ra thực trạng của hoạt động tổ chức sản xuất tin thời sự quốc tế hiện nay trên Truyền hình Quốc hội Việt Nam Từ những thực tế này, tác giả đã đánh giá những thành công, hạn chế của hoạt động tổ chức sản xuất tin thời sự quốc tế, từ đó nêu ra nguyên nhân thành công cũng như nguyên nhân hạn chế của nó Tác giả cũng đưa ra các giải pháp, kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả của hoạt động tổ chức sản xuất tin thời sự quốc tế trên Truyền hình Quốc hội Việt Nam Qua những nội dung được đề cập đến trong luận văn, tác giả giúp người đọc có cái nhìn khái quát về hệ thống lý luận liên quan đồng thời làm tài liệu tham khảo cho các biên tập viên, kỹ thuật viên của Kênh Truyền hình Quốc hội Việt Nam

Để có được những quan điểm khách quan cho các vấn đề của luận văn, tác giả

đã tiến hành phương pháp phỏng vấn sâu các chuyên gia, đặc biệt liên quan đến đề xuất, giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của công tác tổ chức sản xuất tin thời sự quốc tế trên Truyền hình Quốc hội Việt Nam với mục đích cuối

cùng là có được những tác phẩm chất lượng, đáp ứng nhu cầu về thông tin quốc tế của công chúng

Đề tài: "Sử dụng và kiểm chứng thông tin trên mạng xã hội trong tác phẩm báo mạng điện tử ở Việt Nam hiện nay", (Khảo sát trên Vietnamnet.vn,

Dantri.com.vn, Vnexpress.net từ ngày 01/10/2012 đến ngày 30/4/2013), Khóa luận tốt nghiệp đại học, sinh viên thực hiện: Nguyễn Minh Hải, Lớp: Báo mạng điện tử K29 Tác giả cho biết: Việc sử dụng thông tin trên mạng xã hội trong tác phẩm báo mạng điện tử buộc bản thân người làm báo phải kiểm chứng thông tin Tuy nhiên, ở Việt Nam hiện nay, vẫn còn một bộ phận người làm báo không trung thực, vì lợi ích cá nhân mà đưa thông tin sai lệch, không được kiểm chứng Nhiều người làm báo lại không coi trọng quy trình kiểm chứng thông tin, kiểm chứng qua loa, dẫn đến đưa thông tin thiếu chính xác,

bị dư luận lên án Những sai phạm đó vẫn ngày ngày xuất hiện trên các trang báo mạng điện tử, với tần suất ngày càng nhiều, từ sai phạm nhỏ đến sai phạm nghiêm trọng, làm mất lòng tin của độc giả đối với nhà báo Đối với việc sử dụng và kiểm chứng thông tin, trách nhiệm của người làm báo là vô cùng quan trọng Bởi họ chính là những người có trách nhiệm cao nhất đối với tác phẩm của mình Vấn đề đạo đức của người làm báo hiện nay cũng là một trong những vấn đề được quan tâm, bởi người làm báo theo quan niệm chung của xã hội, là người có trách nhiệm cao hơn, nhất là đối với thông tin do mình đưa ra Hiện nay, vấn đề đạo đức người làm báo trở nên vô cùng quan trọng, đặc biệt trong việc sử dụng và kiểm chứng thông tin trên mạng xã hội Nó gắn liền với vai trò và nghĩa vụ của người làm báo, của tòa soạn báo đối với độc giả, với xã hội Đối với bản thân người làm báo, họ cần phải được đào tạo một cách bài bản về nghiệp vụ, chuyên môn, thành thạo trong các khâu sáng tạo tác phẩm báo chí Không những vậy, cần phải luôn luôn trau dồi kỹ năng, phẩm chất đạo đức, đặc biệt chú trọng tới hoạt động kiểm chứng thông tin

Đối với tòa soạn báo, cần có những biện pháp xử lý kịp thời đối với các trường hợp vi phạm, không bao che, dung túng Bên cạnh đó, tòa soạn phải tạo điều kiện cho nhà báo nâng cao nghiệp vụ, đầu tư trang thiết bị tác nghiệp cho nhà báo, cũng như luôn luôn đi đầu, là tấm gương sáng trong việc sử dụng và kiểm chứng thông tin Chỉ khi thực hiện được đồng bộ những biện pháp trên, những thông tin được sử dụng trên mạng xã hội trong báo chí mới thực sự đáng tin cậy, mang đến niềm tin cho độc giả Thông qua tham khảo nhiều tài liệu trong nước và nước ngoài, khảo sát thực trạng việc sử dụng thông tin trên mạng xã hội trong báo mạng điện tử, điều tra trực tuyến đối với

100 người sử dụng truyền thông xã hội, đồng thời là độc giả của báo mạng điện tử, khóa luận đưa ra nhiều góc nhìn khác nhau về vai trò, vị trí, kết quả đạt được và hạn chế trong vấn đề này Do hạn chế về mặt thời gian và khuôn khổ nên việc nghiên cứu của tác giả còn nhiều thiếu sót và chưa thực sự có cái nhìn toàn diện Tuy nhiên, tác giả mong rằng đây sẽ là nguồn tài liệu tham khảo có ích đối với những nghiên cứu khác Những giải pháp mà khóa luận đề xuất cũng có thể là những ý kiến tham khảo ở mức độ sơ lược cho các nhà quản lý báo chí, đặc biệt là báo mạng điện tử trong giai đoạn hiện nay

Luận văn thạc sĩ của Chử Phùng Lệ Giang bảo vệ tại Học viện Báo chí

và Tuyên truyền năm 2006 với đề tài: “Thực trạng và một số giải pháp phát triển hệ thống báo chí Hà Nội”, đề tài tập trung đánh giá thực trạng của toàn

bộ hệ thống báo chí Hà Nội hiện nay Bên cạnh đó có đề cập hiệu quả thông tin và mối quan tâm của công chúng Với nhu cầu thông tin của công chúng hiện nay thì nhà báo đòi hỏi phải có vốn sống thực tế, vốn kiến thức sâu rộng

và đặc biệt là xử lý thông tin qua các mối quan hệ

Đề tài nghiên cứu khoa học của Nguyễn Minh Thăng (2008), “Nghiên cứu xây dựng chương trình khai thác tin trên Internet qua các kênh RSS”

nghiên cứu giải pháp kỹ thuật cho việc cập nhật tin từ nhiều nguồn tin khác nhau và khai thác tin, bài của Trung tâm Tin, Đài TNVN

Đề tài nghiên cứu khoa học của Vũ Xuân Cường (2009), “Nghiên cứu giải pháp và đề xuất cấu hình kỹ thuật của Trung tâm tin phục vụ cho phát thanh hiện đại” đánh giá hệ thống cơ sở vật chất phục vụ kỹ thuật của Trung tâm tin và đưa ra giải pháp và đề xuất cấu hình kỹ thuật, nâng cấp hệ thống máy chủ của Trung tâm tin

Hội thảo “Đạo đức nghề báo trong khai thác và xử lý nguồn tin” do Hội Nhà báo Việt Nam phối hợp với Học viện Báo chí và Tuyên truyền tổ chức ngày 11/10/2012 đảm bảo tính chính xác, nhanh nhạy, đúng định hướng của thông tin trên báo chí

Hội thảo “Bảo vệ nguồn tin: Pháp lý và đạo đức báo chí” do Trung tâm Truyền thông giáo dục cộng đồng phối hợp với báo Pháp luật thành phố Hồ Chí Minh tổ chức ngày 15/10/ 2012

Những công trình nghiên cứu trên cho thấy việc nghiên cứu về nguồn tin, về phát thanh, truyền thông hội tụ đã được tiếp cận dưới nhiều góc độ nhưng về vấn đề quản lý nguồn tin trong bối cảnh truyền thông hội tụ tại một

cơ quan báo phát thanh thì chưa được công trình nào tập trung nghiên cứu Do vậy, đề tài luận văn của tác giả là không trùng lặp với các công trình nghiên cứu trước đó Đây sẽ là nguồn tài liệu tham khảo quý báu để tác giả hoàn thiện luận văn của mình

Cuốn “Truyền thông đại chúng” của GS.TS Tạ Ngọc Tấn, cung cấp cho người đọc những hiểu biết cơ bản, có hệ thống về nguồn tin và các phương tiện truyền thông đại chúng hiện đại, các nguyên tắc, phương pháp chính nhằm quản lý điều hành, phát huy tốt vai trò sức mạnh của các loại hình phương tiện truyền thông đại chúng trong công cuộc xây dựng và hiện đại đất nước Cuốn sách cũng đáp ứng yêu cầu của bạn đọc về những thông tin liên quan đến hoạt động của các hệ thống các phương tiện truyền thông đại chúng

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở hệ thống hóa các vấn đề lý luận liên quan và bước đầu hình thành khung lý thuyết về quản lý nguồn tin, toà soạn hội tụ, qua khảo sát đánh giá thực trạng và nhận diện những vấn đề thực tế, tác giả luận văn tìm kiếm, góp phần tổng kết kinh nghiệm nghề nghiệp về vấn đề này và đề xuất những khuyến nghị khoa học nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động quản lý nguồn tin trong bối cảnh hội tụ truyền thông ở Đài TNVN

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích nêu trên, tác giả luận văn thực hiện các nhiệm vụ nghiên cứu sau:

Một là, hệ thống hóa các vấn đề lý luận liên quan và bước đầu hình

thành khung lý thuyết về quản lý nguồn tin, toà soạn hội tụ

Hai là, khảo sát thực trạng quản lý nguồn tin trong bối cảnh hội tụ

truyền thông ở Đài TNVN giai đoạn từ năm 2016 đến năm 2018

Ba là, phân tích những vấn đề thực tế, góp phần tổng kết kinh nghiệm

và bước đầu đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động quản lý nguồn tin ở Đài TNVN trong bối cảnh hội tụ truyền thông

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận văn tập trung nghiên cứu vấn đề quản lý nguồn tin trong bối cảnh hội tụ truyền thông ở Đài TNVN hiện nay

trên phạm vi quốc tế đến đông đảo công chúng, do vậy nguồn tin đóng vai trò

vô cùng quan trọng, tuy nhiên trong thời gian từ 2016- 2018 nhiều vấn đề nổi cộm về nguồn tin xuất hiện nên đòi hỏi phải có sự nghiên cứu để tăng cường

sự quản lý

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của đề tài

5.1 Cơ sở lý luận của đề tài

Luận văn dự trên cơ sở lý luận và các lý thuyết sau đây:

Một là, lý thuyết về mối quan hệ biện chứng giữa nội dung và hình thức

của chủ nghĩa duy vật biện chứng trong Triết học Mác – Lê Nin;

Hai là, luận văn dựa trên các lý thuyết chuyên ngành về báo chí truyền

thông Trong đó tập trung vào các lý thuyết cụ thể sau đây:

- Lý thuyết về đặc điểm, vai trò của toà soạn hội tụ, mô hình, tổ chức hoạt động toà soạn hội tụ

- Lý thuyết về lãnh đạo, quản lý báo chí truyền thông Đây là cơ sở lý luận chung của đề tài nghiên cứu

- Lý thuyết về phát thanh hiện đại, tổ chức bộ máy của một đài phát thanh

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Để triển khai nghiên cứu đề tài, luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể như sau:

Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Đọc và tra cứu các tài liệu, văn bản, sách báo,… có liên quan đến vấn đề quản lý nguồn tin trong bối cảnh hội tụ truyền thông ở Đài TNVN hiện nay Phương pháp này chủ yếu giúp tác giả hoàn thiện cơ sở lý luận liên quan tới đề tài

- Phương pháp khảo sát, thống kê, đánh giá: được tác giả vận dụng để làm sáng tỏ thực trạng vấn đề quản lý nguồn tin trong bối cảnh hội tụ truyền thông ở Đài TNVN hiện nay Cụ thể, tác giả sẽ tiến hành khảo sát cả về tổ

chức bộ máy, nhân lực, cơ chế quản lý nguồn tin tại Đài TNVN Áp dụng phương pháp này, tác giả sẽ hoàn thiện và làm nổi bật nội dung của chương 2

- Phương pháp phỏng vấn sâu: Thực hiện với 4 đối tượng là các chuyên gia, lãnh đạo, quản lý phóng viên, biên tập viên ở Đài TNVN để có được những

ý kiến của những người làm trực tiếp trong vấn đề mà luận văn đề cập đến

- Phương pháp phân tích, tổng hợp: Được sử dụng để đánh giá các dữ liệu, kết quả điều tra và rút ra những luận điểm khoa học có liên quan tới quản

lý nguồn tin trong bối cảnh hội tụ truyền thông tại Đài TNVN hiện nay

6 Đóng góp mới của đề tài

Luận văn nghiên cứu một cách cơ bản và hệ thống về vấn đề quản lý nguồn tin trong bối cảnh hội tụ truyền thông ở đài TNVN hiện nay Tác giả

kỳ vọng, trên cơ sở nghiên cứu sẽ có những đánh giá chính xác về ưu điểm, hạn chế của vấn đề quản lý nguồn tin trong bối cảnh hội tụ truyền thông ở Đài TNVN Từ đó, lần đầu tiên mạnh dạn đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả của hoạt động quản lý nguồn tin ở đài TNVN trong

xu thế hội tụ truyền thông hiện nay

7 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

7.1 Ý nghĩa lý luận

Luận văn nghiên cứu một cách có hệ thống lý luận liên quan đến vấn đề quản lý nguồn tin trong bối cảnh hội tụ truyền thông ở Đài TNVN hiện nay, đóng góp thêm vào lý luận về góc độ quản lý nguồn tin trong bối cảnh truyền thông hội tụ, làm rõ các nội dung, phương thức quản lý nguồn tin, các vấn đề đặt ra và các giải pháp để quản lý nguồn tin có hiệu quả

Đây cùng là tài liệu tham khảo cho việc giảng dạy, nghiên cứu báo chí nói chung và các khía cạnh liên quan đến phát thanh, nguồn tin nói riêng trong bối cảnh hội tụ truyền thông

Luận văn cũng đưa ra được những giải pháp hiệu quả góp phần vào quá trình quản lý, phát triển nguồn tin ở Đài TNVN thời gian tới

8 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và danh mục Tài liệu tham khảo, Phụ lục, Tóm tắt luận văn gồm có 3 chương

Chương 1: Tác giả giải mã các khái niệm cơ bản, hệ thống các vấn đề lý luận và bước đầu thiết lập khung lý thuyết cho vấn đề quản lý nguồn tin trong bối cảnh hội tụ truyền thông Đây là chương có nội dung làm cơ sở để tác giả tiến hành khảo sát, đánh giá thực trạng trong chương 2

Chương 2: Khảo sát thực trạng quản lý nguồn tin của đài TNVN trong giai đoạn 2016 – 2018, từ đó đánh giá những ưu điểm, hạn chế của hoạt động quản lý nguồn tin trong giai đoạn đài TNVN đang tiến dần lên mô hình toà soạn hội tụ

Chương 3: Nhìn nhận một số vấn đề đặt ra, từ đó tìm kiếm những giải pháp, khuyến nghị khoa học nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả quản lý nguồn tin ở đài TNVN trong bối cảnh hội tụ truyền thông hiện nay

Xã hội ngày càng phát triển con người đúc rút thêm nhiều kinh nghiệm mang tính quy luật để áp dụng vào thực tiễn cuộc sống, trong đó có hoạt động quản lý Trong xã hội hiện tại hoạt động quản lý dựa trên những cơ sở khoa học và kinh nghiệm thực tiễn để con người đúc rút thành khoa học quản lý Theo các nhà khoa học thì quản lý là đối tượng nghiên cứu của nhiều ngành khoa học, trong đó có cả khoa học tự nhiên lẫn khoa học xã hội Mỗi ngành khoa học nghiên cứu về quản lý từ góc độ riêng của mình và đưa ra định nghĩa về quản lý Theo điều khiển học thì quản lý là điều khiển, chỉ đạo một hệ thống hay một quá trình, căn cứ vào những quy luật, định luật hay nguyên tắc tương ứng để cho hệ thống hay quá trình ấy vận động theo ý muốn của người, quản lý nhằm đạt được những mục đích đã định trước

Quản lý là chức năng vốn có của mọi tổ chức, mọi hành động của các

cá nhân, các bộ phận trong tổ chức có sự điều khiển từ trung tâm, nhằm thực

hiện mục tiêu chung của tổ chức Theo Từ điển Tiếng Việt, quản lý là “trông nom, coi giữ” là “trông coi và giữ gìn theo những yêu cầu nhất định Tổ chức

và điều khiển các hoạt động theo những yêu cầu nhất định”

Theo các nhà nghiên cứu Việt Nam “Quản lý là sự tác động có tổ chức,

có hướng đích của chủ thể quản lý tới đối tượng quản lý nhằm đạt mục tiêu

đã đề ra”, là “một hoạt động thực tiễn đặc biệt của con người, trong đó các chủ thể tác động lên các đối tượng bằng các công cụ và phương pháp khác nhau, thông qua quy trình quản lý nhất định, nhằm thực hiện một cách hiệu quả nhất các mục tiêu của tổ chức trong điều kiện biến động của môi trường”

Từ những cách tiếp cận trên, có thể thấy quản lý bao giờ cũng là một tác động hướng đích, có mục tiêu xác định, thể hiện mối quan hệ giữa hai bộ phận là chủ thể quản lý và khách thể quản lý Đó chính là mối quan hệ ra lệnh

- phục tùng, không đồng cấp và có tính bắt buộc Trong nội dung quản lý, có thể xem xét phương pháp, quy trình, nguyên tắc quản lý tùy theo nhu cầu cần nhận thức và hoạt động thực tiễn

Quản lý bao gồm Chủ thể quản lý và khách thể quản lý Chủ thể quản

lý là tác nhân tạo ra các tác động và đối tượng bị quản lý tiếp nhận trực tiếp các tác động của chủ thể quản lý và các khách thể khác chịu các tác động gián tiếp từ chủ thể quản lý Tác động có thể liên tục nhiều lần - Muốn quản lý thành công, trước tiên cần phải xác định rõ chủ thể, đối tượng và khách thể quản lý Điều này đòi hỏi phải biết định hướng đúng - Chủ thể quản lý phải thực hành việc tác động và phải biết tác động Vì thế chủ thể phải hiểu đối tượng và điều khiển đối tượng một cách có hiệu quả - Chủ thể có thể là một người, một nhóm người; còn đối tượng có thể là con người (một hoặc nhiều người), giới vô sinh hoặc giới sinh vật Tóm lại: Quản lý là một quá trình tác động, gây ảnh hưởng của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý một cách hợp quy luật nhằm đạt được mục tiêu chung

1.1.2 Nguồn tin

Nguồn tin là người cung cấp thông tin cho nhà báo, giúp cho nhà báo nắm bắt được tin tức diễn ra hàng ngày

Nguồn tin là một tập hợp các tin mà hệ thống truyền tin dùng để lập các bảng tin hay thông báo khác nhau đề truyền tin

Nguồn tin là cái cốt lõi, cơ sở để nhà báo viết tin, bài, đưa những thông tin cơ bản, cốt lõi đến người đọc

Nguồn tin là dữ liệu để cơ quan báo chí hoạt động Để viết được tin bài, nhà báo phải dựa vào nguồn tin để lấy dữ liệu - Nguồn tin có thể là một hoặc nhiều nguồn

Tổng hợp về những khái niệm về nguồn tin, tôi xin đưa ra khái niệm

chung về Nguồn tin như sau: Nguồn tin là nơi tổ chức, cá nhân cung cấp thông tin cho nhà báo, giúp cho nhà báo nắm bắt thông tin từ những sự việc,

sự kiện đã và đang diễn ra Nguồn tin cũng được hiểu là tác phẩm báo chí, dữ liệu đã được phóng viên, cộng tác viên biên tập và gửi về tòa soạn

Trong luận văn này, khái niệm nguồn tin được sử dụng theo nghĩa thứ hai, tức nguồn tin là tổng hợp các dữ liệu bao gồm file âm thanh, chữ viết, hình ảnh được chuyển tải, tập hợp về cơ quan báo chí từ nhiều nguồn khác nhau Mỗi cơ quan báo chí có những phưng thức tổ chức nguồn tin đặc thù cho phù hợp với những đặc điểm nhiệm vụ và điều kiện cụ thể của mình, nhưng có

1 số phương thức phổ biến mà các cơ quan báo chí thường vận dụng đó là:

- Quản lý nguồn tin từ CTV bằng cách tổ chức đội ngũ CTV là chuyên gia, cố vấn: Hầu như cơ quan báo chí nào cũng tổ chức đội ngũ CTV là những chuyên gia, cố vấn cho cơ quan báo chí Họ có thể là những cán bộ quản lý, cán

bộ chuyên môn, cán bộ nghiên cứu có uy tín ở các ngành, lĩnh vực của đời sống xã hội Họ chính là những người đầu tiên tiếp cận và có khả năng phát ngôn chính thức về các sự kiện vấn đề của ngành nghề, lĩnh vực mà họ phụ trách, có sự hợp tác thường xuyên với họ tức là cơ quan báo chí đã có được một nguồn tin chính thống, đáng tin cậy

- Tổ chức nhóm độc giả, CTV thân thiết của toà soạn trước hết trở thành nguồn cung cấp thông tin sau đó là viết tin bài cho báo Cung cấp tin, bài là hoạt động thường xuyên của đội ngũ CTV với cơ quan báo chí Để có được nguồn tin tốt, đa dạng và nhanh chóng thì phải xây dựng được đội ngũ CTV đông đảo về số lượng, đảm bảo về chất lượng, các cơ quan báo chí thường tổ chức dưới một số hình thức như: Ban bạn đọc của cơ quan báo chí cử người đi

tổ chức; Phóng viên tổ chức CTV và giới thiệu cho toà soạn; CTV thường xuyên giới thiệu CTV mới cho toà soạn

1.1.3 Hội tụ truyền thông

Hội tụ: Theo Từ điển tiếng Việt, hội tụ là gặp nhau ở cùng một điểm Trong tiếng Anh, hội tụ (convergence) là sự kết hợp của hai hoặc nhiều thực thể hiện tượng khác nhau.Trong lĩnh vực khoa học công nghệ, thuật ngữ này nói đến sự kết hợp của hai hoặc nhiều tính năng công nghệ khác nhau trong một thiết bị duy nhất Ví dụ: Sự hội tụ của máy tính bảng, smatphone và viễn thông trong thiết bị di động tạo thành điện thoại đa chức năng Với năng lực hội tụ ngày nay, chỉ cần một chiếc smatphone nối mạng 3G, 4G, 5G và Wifi người dùng có thể chụp ảnh, quay phim, ghi âm, nghe phát thanh, xem truyền hình, lưu trữ thông tin, lướt web, định vị vệ tinh, soạn thảo văn bản, kiểm tra email, tìm đường Cái thiết bị tưởng như rất đơn giản này đã là một minh chứng cho kỷ nguyên hội tụ công nghệ thông minh

Tòa soạn hội tụ không phải cộng lại một cách máy móc các loại hình báo chí trong cùng một cơ quan, mà một cơ quan báo chí trong xu thế hiện đại, tòa soạn phải cấu trúc lại để trở thành một guồng máy sản xuất tin, chế biến thông tin nhằm tạo ra nhiều sản phẩm báo chí để phục vụ công chúng Hay nói cách khác mô hình tòa soạn hội tụ chính là một mô hình hội tụ truyền thông Kevin L McCrudden, tác giả cuốn “Media Convergence Models” (tạm dịch là Mô hình hội tụ truyền thông), cho rằng hội tụ truyền thông là sự giao

thoa giữa mô hình truyền thông mới và truyền thông cũ Ông đưa ra mô hình truyền thông hội tụ lấy mạng Internet làm trung tâm Ông cho rằng: “Internet

là phương tiện mạnh mẽ nhất từng được tạo ra, bởi vì nó có thể bắt chước tất

cả các phương tiện truyền thông khác, còn các phương tiện khác không thể bắt chước Internet” Mô hình hội tụ cho thấy rằng, phương tiện truyền thông mới và cũ sẽ tương tác theo sự phát triển của cuộc cách mạng kỹ thuật số Những phương tiện truyền thông cũ sẽ được đẩy sang một bên bởi phương tiện truyền thông mới Báo chí nói chung, trong đó có phát thanh, truyền hình ngày càng đuợc thay thế bằng Internet, cho phép người tiêu dùng khắp nơi trên thế giới được tự do truy cập nội dung phương tiện truyền thông ưa thích của họ dễ dàng hơn và với tốc độ ngày càng nhanh hơn

Theo bách khoa toàn thư Britannica, Hội tụ truyền thông (Media Convergence) là một hiện tượng trong đó bao gồm sự phối hợp, liên kết chặt chẽ giữa các công ty điện toán và công nghệ thông tin, các mạng viễn thông cùng với các nhà cung cấp thông tin từ các nghành công nghiệp xuất bản báo chí, tạp chí, âm nhạc, radio, truyền hình và các phần mềm giải trí Hội tụ truyền thông đã đem lại nguyên tắc “ba C” - điện toán, truyền thông và thông tin (computing, Communications, and content)

Theo đó, hội tụ truyền thông diễn ra ở 2 cấp độ chính: Một là: Về công nghệ - các luồng thông tin được chuyển đổi vào quy mô công nghiệp - các dạng số hóa tiêu chuẩn cho việc truyền phát qua các mạng không dây hoặc băng thông rộng nhằm hiển thị trên các máy tính hoặc thiết bị tương tự máy tính, từ điện thoại di động tới các thiết bị hỗ trợ cá nhân (PDA) và đầu ghi kĩ thuật số (DVR) được kết nối vào TV Hai là: Về công nghiệp - các công ty trong toàn bộ khu vực kinh doanh từ truyền thông cho tới viễn thông và công nghệ đã sáp nhập với nhau hoặc xây dựng các mối liên kết đồng minh chiến lược nhằm phát triển các mô hình kinh doanh mới có thể khai thác đuợc lợi

nhuận từ yêu cầu ngày càng cao của người dùng đối với các nội dung “hot” (có nhiều nhu cầu)

Một số nhà kinh tế nhìn nhận hội tụ truyền thông như một dấu mốc cho thời chạng vạng chuyển đổi từ “truyền thông cũ” (của in ấn và phát thanh truyền hình) trở thành “truyền thông mới” gắn liền với ấn bản số Một trong

số những thay đổi lớn gắn liền với ấn bản số là sự phát triển của một cơ cấu phát hành, xuất bản “phẳng” có khả năng cho phép phân phối thông tin theo

mô hình: 1 nguồn tới 1 nguồn hoặc nhiều nguồn tới nhiều nguồn Xu hướng này đối nghịch mạnh mẽ với mô hình phân phối một nguồn tới nhiều nguồn vốn là đặc điểm nổi bật của truyền thông đại chúng thế kỷ XXI Xuất bản số cũng cho phép người tiếp nhận (độc giả, khán thính giả) khả năng tham gia trực tiếp hay gián tiếp vào việc tạo ra các thông tin mới thay vì thụ động tiếp nhận như trước kia

Trong cuốn Báo chí thế giới xu hướng phát triển, TS Đinh Thị Thúy Hằng đưa ra định nghĩa về hội tụ truyền thông đuợc hiểu theo hai nghĩa:

Thứ nhất: Công nghệ thông tin đã dẫn đến việc liên hợp các loại phương tiện báo chí khác nhau vào trong một phương thức hoạt động Sự hội

tụ này đã mở ra một kỷ nguyên mới của đa truyền thông Hội tụ của các loại hình báo chí: báo in, truyền hình, phát thanh, phim ảnh được kết hợp để đưa các dịch vụ tới người sử dụng

Thứ hai: Sự tập trung sở hữu truyền thông đại chúng Các tập đoàn báo chí, một công ty sở hữu nhiều loại kinh doanh báo chí khác nhau Điều này dẫn đến sự hội tụ về kinh tế Các hãng truyền thông hội tụ qua việc liên kết, sáp nhập hoặc mua cổ phần của nhau

Hội tụ các loại hình truyền thông khác nhau đã làm đa dạng hóa phương thức dịch vụ phân phối nội đung ngày càng phong phú, nhanh chóng

và thuận tiện Như trước đây, một nội dung chỉ có thể phân phối qua một hình

thức nào đó, ngày nay có nhiều hình thức để cung cấp cho khách hàng Các thiết bị cũng có thể cung cấp nhiều dịch vụ hơn so với trước khi có hội tụ Ví

dụ đầu tiên, điện thoại di động chỉ có chức năng cho các cuộc nói chuyện Bây giờ, chỉ cần một chiếc điện thoại di động, chúng ta có thể có Internet, radio, truyền hình, xem tin tức, nhắn tin, máy ảnh, máy ghi âm, đồng hồ xem thời gian, đồng hồ báo thức, lịch công tác, trò chơi Nhiều công nghệ đang ngày càng nhập vào một Ví dụ một dải băng thông rộng không chỉ truyền dẫn đường điện thoại mà còn dữ liệu, truyền hình, phát thanh, truyền thông đa phương tiện

Trong bài tham luận “Bàn về xu hướng phát triển của báo chí trong môi trường hội tụ truyền thông” TS Nguyễn Thành Lợi cho rằng, khái niệm hội tụ truyền thông bao hàm hai ý nghĩa: “hội tụ” và “kết hợp” Xét theo nghĩa hẹp, hội tụ truyền thông là sự tích hợp các loại hình báo chí, tạo ra sự biến đổi về chất, hình thành hàng loạt phuơng tiện truyền thông mới như: sách điện tử, blog, mạng xã hội Xét theo nghĩa rộng, hội tụ truyền thông gồm sự kết hợp các phương tiện truyền thông, không chỉ về loại hình truyền thông, mà còn là

sự hội tụ cả về chức năng, phương thức đưa tin, quyền sở hữu, cơ cấu tổ chức của các cơ quan báo chí, truyền thông Nói cách khác, hội tụ truyền thông là quá trình phát triển tiệm tiến từ thấp đến cao, là sự phát triển tất yếu của báo chí truyền thông hiện đại

Trên cơ sở phân tích các định nghĩa trên, tác giả cho rằng: Hội tụ truyền thông ra đời dựa trên sự phát triển có tính chất nhảy vọt của Internet,

và công nghệ thông tin với các ứng dụng của nó Đó là sự tích hợp các loại hình truyền thông mới và cũ để truyền tải thông tin qua nhiều phương tiện khác nhau Hội tụ truyền thông cho phép công chúng được lựa chọn phương thức tiếp cận thông tin theo cách mà họ mong muốn

1.1.4 Bối cảnh hội tụ truyền thông

Theo từ điển tiếng Việt: Bối cảnh là hoàn cảnh chung khi một sự việc phát sinh và phát triển Ví dụ: bối cảnh hội nhập quốc tế hoặc bối cảnh của một cuộc khởi nghĩa v.v…

Ngay từ năm 1978, giáo sư công nghệ truyền thông nổi tiếng người Mỹ Nicholas Negroponte đã đưa ra khái niệm hội tụ Điều đó cho thấy, quá trình hội tụ trên thế giới đã diễn ra từ vài thập kỷ nay Tuy nhiên, đến năm 1983, giáo sư Ithiel de Sola Pool của Học viện Công nghệ Hoa Kỳ (MIT) mới chính thức đưa ra khái niệm truyền thông hội tụ và dự đoán rằng, với sự phát triển của kỹ thuật số hóa, sẽ khiến các loại hình truyền thông vốn được phân chia rạch ròi, nay hội tụ với nhau Và, khi thời đại truyền thông số ra đời đã khiến

“con đường” siêu cao tốc bao quanh trái đất bằng hình ảnh, âm thanh và dữ liệu hội tụ với nhau Trong bối cảnh đó, báo chí truyền thông phải tìm cách để thích ứng với môi trường truyền thông mới Do vậy, việc xây dựng các tòa soạn hội tụ đã và đang trở thành xu thế phát triển của ngành báo chí - truyền thông hiện đại

Quá trình hội tụ trên thế giới đã diễn ra trong vài thập kỷ qua Ngay từ những năm 80 của thế kỷ XX, các nhà nghiên cứu đã dự đoán được tương lai của truyền thông là hội tụ Người đưa ra khái niệm truyền thông hội tụ đầu tiên là giáo sư Ithiel de Sola Pool của Học viện Công nghệ Hoa Kỳ (MIT) từ năm 1983 Ông dự đoán rằng, sự phát triển của kỹ thuật điện tử số sẽ khiến các mô hình truyền thông vốn được phân chia rạch ròi, nay hội tụ với nhau Quả nhiên, sự phát triển vượt bậc của công nghệ thông tin vào cuối thế kỷ XX

đã thực sự thúc đẩy sự phát triển của các tập đoàn truyền thông đa phương tiện và truyền thông toàn cầu

Hiện nay, cách mạng công nghiệp 4.0 gây ra ảnh hưởng mạnh mẽ đến tất

cả các yếu tố của chu trình truyền thông, bao gồm chủ thể truyền thông, nội

dung thông điệp, kênh truyền thông và đối tượng tiếp nhận, đến toàn bộ quá trình quản lý truyền thông Xu hướng hội tụ truyền thông buộc các cấp lãnh đạo phải thay đổi cách thức quản lý, vận hành và tổ chức quy trình làm báo tại tòa soạn, cơ quan báo chí hay tổ chức truyền thông theo hướng đồng bộ, tinh gọn và hiệu quả Những người làm truyền thông cũng cần nắm bắt các xu hướng mới trong quá trình tác nghiệp Các công nghệ được sử dụng trong truyền thông không ngừng biến đổi dẫn đến sự thay đổi trong hành vi tiếp nhận các sản phẩm truyền thông của công chúng Công chúng không chỉ chủ động lựa chọn thông tin, quyết định thông tin mình muốn tiếp cận mà còn chủ động tham gia vào quá trình truyền thông và góp phần tạo nên thông điệp cho quá trình truyền thông đó Cùng với sự phát triển của các nền tảng truyền thông, công tác chỉ đạo, quản lý truyền thông đang gặp không ít khó khăn Sự bùng nổ của mạng xã hội như Facebook, Youtube khiến các cơ quan chức năng khó kiểm soát thông tin Do vậy, việc đưa ra các biện pháp hợp lý để hạn chế ảnh hưởng xấu của các thông tin sai lệch trên mạng đối với dư luận xã hội là điều

vô cùng cấp thiết Công tác quản lý truyền thông phải đối mặt với các vấn đề quản lý thông tin trên một không gian “mở” nhưng “ảo," những vấn đề về an ninh truyền thông, tin tặc, các loại tội phạm thông tin đặc biệt nguy hiểm Hiện nay, khái niệm hội tụ truyền thông không còn xa lạ với giới báo chí, các nhà báo và nhà nghiên cứu báo chí truyền thông, tuy nhiên, vì quá trình hội tụ truyền thông vẫn đang ở những bước đi đầu tiên, nên các học giả trong và ngoài nước vẫn còn một số ý kiến trái chiều xung quanh vấn đề này Theo PGS.TS Nguyễn Đức Dũng, hội tụ truyền thông là để chỉ sự tích hợp các phương tiện báo chí khác nhau vào trong một phương thức hoạt động Như vậy, các phương tiện truyền thông truyền thống và mới sẽ tương tác và

hỗ trợ cho nhau, mở ra kỷ nguyên mới của truyền thông đa phương tiện Xét

từ góc độ kỹ thuật, sự tương tác, hội tụ giữa báo in và mạng Internet đã sản

sinh ra báo mạng điện tử; sự hội tụ giữa truyền hình và Internet cho ra đời truyền hình giao thức (IPTV); và sự hội tụ giữa phát thanh và Internet tạo ra phát thanh trên mạng Internet (Podcasting) Nếu nhìn rộng hơn, hội tụ truyền thông bao gồm sự kết hợp tất cả các phương tiện truyền thông, không chỉ về loại hình truyền thông, mà còn là sự hội tụ cả về chức năng, phương thức đưa tin, sở hữu nguồn tin, cơ cấu tổ chức của các cơ quan báo chí, truyền thông… Nói cách khác, hội tụ truyền thông là quá trình phát triển từ thấp đến cao của báo chí hiện đại

Truyền thông hội tụ đang diễn ra mạnh mẽ ở Việt Nam, bằng chứng là

sự xuất hiện của hàng loạt những trang báo điện tử, các trang mạng xã hội, truyền hình giao thức IPTV và phát thanh trên Internet, phát thanh trên thiết

bị di động Đài TNVN ý thức được xu thế hội tụ là xu thế tất yếu của truyền thông trong thời đại mới, với sự tích hợp của các phương thức truyền thông trên một nền tảng chung Do đó mà lãnh đạo Đài TNVN đã tiến hành nghiên cứu, xây dựng đề án Hệ Phát thanh có hình (Kênh Truyền hình Đài TNVN (VOVTV), hiện nay là kênh Vietnam Journey) trình Chính phủ phê duyệt năm 2008, đánh dấu việc Đài TNVN trở thành cơ quan báo chí duy nhất trong

cả nước hội đủ 4 loại hình báo chí trong giai đoạn đó Đó là cơ sở tiền đề cho việc phát triển và xây dựng cơ quan báo chí hội tụ Cần phải hiểu mô hình hội

tụ truyền thông mà Đài TNVN hướng đến không chỉ dừng lại ở cơ quan báo chí hội đủ 4 loại hình báo chí mà là sự hội tụ về mặt phương thức sản xuất và hội tụ cả về mặt nhân lực

Mối quan hệ giữa nhà báo và công chúng đã có sự thay đổi trong thời đại mới Với truyền thông truyền thống thì vấn đề, sự kiện được nhà báo truyền tải tới công chúng thông qua các phương tiện truyền thông đại chúng Tuy nhiên trong thời đại truyền thông hội tụ thì ranh giới giữa nhà báo và công chúng đang dần bị xóa nhòa Trên thực tế, trong nhiều sự kiện và vấn đề

nóng hiện nay, công chúng trở thành những người đưa tin nhanh nhạy, giúp truyền tải thông tin một cách kịp thời, mau chóng và đầy đủ Nói cách khác, công chúng đã tích cực và chủ động hơn trong quá trình truyền thông, không chỉ tiếp nhận thông điệp truyền tải mà tham gia trực tiếp vào quá trình sản xuất thông điệp đó Vai trò của công chúng trong truyền thông mới được nâng lên ở vị thế cao hơn Đây cũng là lợi thế của cơ quan báo chí nếu biết cách khai thác nguồn tin phong phú, đa dạng từ các “nhà báo công dân” Tuy nhiên, “nhà báo công dân” cũng có những hạn chế nhất định trong quá trình truyền tải thông điệp cũng như kiểm chứng độ xác thực của thông tin, do vậy

mà các cơ quan báo chí nếu muốn tận dụng nguồn tin này cần có những hoạt động để kiểm soát và khai thác một cách hợp lý đảm bảo chất lượng thông tin truyền tải đến đông đảo công chúng Vai trò quan trọng của nhà báo và cơ quan báo chí lúc này là tổng hợp và chắt lọc thông tin, đem đến cho công chúng những sản phẩm truyền thông chất lượng, giảm thiểu những khó khăn cho công chúng trong vấn đề tiếp nhận những thông tin hữu ích, làm tốt vai trò của “người gác cổng”

Để có thể nâng cao hiệu quả công tác quản lý truyền thông trong giai đoạn mới, rất cần những cuộc trao đổi, tọa đàm để các cơ quan quản lý truyền thông, người làm truyền thông và công chúng hiểu sâu hơn về những tác động của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 mang lại, từ đó có những bước đi phù hợp với xu thế chung của thế giới

1.2 Vai trò của việc quản lý nguồn tin trong bối cảnh hội tụ truyền thông ở cơ quan báo chí

1.2.1 Góp phần tạo thế mạnh về nguồn tin cho mỗi cơ quan báo chí

Cuộc cạnh tranh gay gắt giữa các phương tiện thông tin đại chúng cùng những khả năng mới về kỹ thuật đã dẫn đến việc khai thác nguồn tin cũng như giá trị của nguồn tin ngày càng trở nên quan trọng hơn Do đó, cơ quan

nào có được những nguồn tin tốt, đáng tin cậy, phong phú, nhanh chóng thì sẽ tạo thế mạnh riêng trong cạnh tranh báo chí hiện nay

Khi được hỏi: Ông/bà đánh giá như thế nào về tầm quan trọng của việc quản

lý nguồn tin trong bối cảnh hội tụ truyền thông ở cơ quan báo chí nói chung

và đài TNVN nói riêng? Ông Vũ Xuân Cường, Phó Giám đốc Trung tâm

R&D (nguyên Phó Giám đốc Cổng trực tuyến sản xuất Tin bài Đài Tiếng nói Việt Nam) cho rằng: “Nguồn tin bài chiếm vai trò quan trọng trong việc quyết định chất lượng nội dung của các cơ quan truyền thông (Content is King) – yếu tố quan trọng nhất quyết định hiệu quả và sự thành công của nhiệm vụ chính trị của Đảng và Nhà nước trong công tác tuyên truyền, cầu nối giữa Đảng, Chính phủ, Nhà nước với người dân Đài Tiếng nói Việt Nam trong xu thế truyền thông hiện đại có chiến lược rõ ràng trong việc quản lý tập trung nguồn Tin bài đa phương tiện làm nền tảng kho tin bài – nội dung số cho các loại hình truyền thông đa phương tiện – đa loại hình và đa nền tảng khẳng định vai trò của một đơn vị truyền thông hội tụ đủ các loại hình truyền thông của nước ta” Ông Đồng Mạnh Hùng, Trưởng Ban Thời sự VOV1 Đài TNVN cho rằng : “Quản lý nguồn tin trong bối cảnh truyền thông hiện nay là một công việc rất quan trọng, bởi nếu cơ quan báo chí nào nắm bắt được thông tin vừa sớm, vừa độc quyền thì sẽ chiếm được sự quan tâm của công chúng Muốn có thông tin nhanh, độc và lạ thì bắt buộc các cơ quan báo chí phải quản lý được nguồn tin”

Khi được hỏi: Hiện nay, các kênh/sóng đang tổ chức khai thác nguồn tin chung như thế nào? Ông Nguyễn Vũ Duy, Trưởng ban thư ký biên tập, Đài TNVN nói:

“Khi có sự kiện, vấn đề, một nhóm phóng viên các kênh, báo đi lấy thông tin Tùy đặc thù từng kênh, báo, chương trình mà phóng viên sẽ khai thác nội dung theo những cách khác nhau

Đài có trang điện tử http://tintucvov.vn, các đơn vị sản xuất tin, bài, chương trình đăng lên đây Hiện nay, chủ yếu các tin, bài là của cơ quan thường trú trong nước và nước ngoài, Ban Thời sự Biên tập viên các đơn vị lựa chọn sử dụng các tin, bài phù hợp với kênh, báo, chương trình của mình Bên cạnh việc sử dụng tin, bài trên cổng thông tin điện tử, các kênh, báo khai thác nguồn tin chung bằng cách phát chéo chương trình của nhau”

Người ta quan niệm rằng, tin tức là những thông tin được công chúng quan tâm Nhưng nguồn tin lúc này không chỉ đồng nghĩa với những thông báo quan trọng mà còn là một hình thức thể hiện của cơ quan báo chí Hàng ngày, trong công việc của mình, các cơ quan báo chí có mối quan hệ với công chúng dưới nhiều hình thức trực tiếp và gián tiếp bởi đây là nguồn cung cấp thông tin cũng như là địa chỉ tiếp nhận thông tin Nhận thức được mối quan

hệ đó là một yêu cầu đối với mỗi cơ quan vì báo chí có trách nhiệm kiểm tra

và xử lý thông tin hàng ngày Tuy nhiên, trong giai đoạn hiện nay, sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin đã khiến xã hội nảy sinh nhiều nguồn thông tin đặt báo chí vào sự lựa chọn nghiêm túc, cẩn trọng theo tính Đảng, tuân thủ đúng quy định của luật pháp Thực tế, giai đoạn này, nguồn tin chủ yếu phải do sự nỗ lực tự tìm kiếm của nhà báo Họ phải xâm nhập thực tế cuộc sống hàng ngày để bám sát sự vận động xã hội và nhận thức của con người trong mọi giới, để ý mọi thứ từ đơn giản đến phức tạp, từ cá thể đến toàn cục, từ hiện tượng đến bản chất và từ bản thân hiện tượng đến những quan hệ của nó trong xã hội Rồi từ tư duy nhạy bén của mình, nhà báo sẽ tìm được trong nguồn tin những điểm nóng của thực tế khách quan, có tính thời

sự và có tác động tiêu cực hoặc tích cực đối với xã hội Nếu thâm nhập vào hiện thực cuộc sống một cách bền bỉ với ý thức cao về trách nhiệm phục vụ quần chúng, nhà báo sẽ tìm thấy ở nguồn tin nhiều chủ đề cho những sản phẩm báo chí

Công việc của nhà báo là phải khai thác được nguồn tin chuẩn và chuyển tải thông tin cho công chúng của cơ quan mình càng chính xác, đầy

đủ, súc tích và dễ hiểu càng tốt Toàn bộ công việc thu thập, lựa chọn và trình bày tin trong bất cứ phương tiện thông tin đại chúng nào đều được thực hiện theo phương châm này Mỗi cơ quan báo chí góp phần làm cho tư tưởng chính trị “đơm hoa, kết trái” trong đời sống xã hội Mọi thông tin chính xác,

lý lẽ sắc bén để cổ vũ các phong trào hành động cách mạng, đấu tranh với cái xấu, cái ác, bênh vực công bằng, lẽ phải sẽ tạo nên những “hiệu ứng xã hội” tốt đẹp, góp phần định hướng dư luận xã hội đồng thời tạo nên dấu ấn riêng cho cơ quan báo chí

Ngược lại, sự sai lệch về thông tin sẽ dẫn đến những hậu quả khôn lường Các cơ quan báo chí cần tăng cường quản lý nguồn tin, cần phải ý thức được sự lợi hại của ngòi bút, từ đó đắn đo suy nghĩ trước những vấn đề mình phản ánh, trên cơ sở tôn trọng sự thật, đặt lợi ích cộng đồng, lợi ích quốc gia, dân tộc lên trên hết, trước hết, đừng bao giờ để “danh lợi cá nhân” chen vào trang viết của mình Vấn đề thẩm định nguồn tin trên báo chí hiện nay rất phức tạp Các cơ quan báo chí đang phải phụ thuộc nhiều vào việc nguồn tin

có được cung cấp chuẩn xác hay không? Và cơ quan, người cung cấp thông tin có đảm bảo sự tin cậy, khách quan của thông tin hay không? Lúc này, cơ quan báo chí với vai trò là người được cung cấp thông tin cần phải có sự tỉnh táo để xác định rõ thông tin nào là đáng tin cậy và thông tin nào không đáng tin cậy Vậy, người quản lý phải có phiếu yêu cầu đội ngũ phóng viên điền các thông tin xác nhận nguồn tin và độ chính xác của nó trước khi đăng tải

Từ vô số nguồn tin, nhà báo phải phân tích, chắt lọc và thậm chí không chỉ thẩm định thông tin hiện tại mà còn phải kiểm tra cả thông tin trong quá khứ

Sự sai sót không chỉ xảy ra ở nhà báo trẻ mà cả những người có kinh nghiệm Bởi lẽ người làm báo luôn thường trực thói quen thông tin nhanh, nhất là

những thông tin phù hợp với mục đích bài viết, chương trình của mình Trách nhiệm thẩm định thông tin của đội ngũ quản lý ở thời nào cũng như nhau, nhưng trong điều kiện hiện nay khi thông tin sai sự thật có thể lan rộng, nhanh hơn thì nhiệm vụ này càng quan trọng hơn, trách nhiệm ấy càng nặng nề hơn

1.2.2 Góp phần bảo vệ nhà báo và nguồn tin

Trong hoạt động báo chí, các cơ quan quản lý cần phải bảo vệ nguồn tin cũng như bản thân đội ngũ phóng viên, nhà báo Đối với những thông tin mang tính điều tra, cơ quan báo chí phải giữ bí mật những vấn đề nhạy cảm cho nguồn tin Hay đối với những người cung cấp thông tin mà đề nghị cơ quan báo chí dấu tên thì việc cần làm của cơ quan là kiểm chứng thông tin rồi thực hiện nguyên tắc bảo mật Chức năng của báo chí được xác định là phản ánh và hướng dẫn dư luận xã hội; làm diễn đàn thực hiện quyền tự do ngôn luận của nhân dân; phát hiện, nêu gương người tốt, việc tốt, nhân tố mới; đấu tranh phòng, chống các hành vi vi phạm pháp luật và các hiện tượng tiêu cực xã hội khác…Báo chí, người làm báo chỉ có thể gánh vác được sứ mệnh ấy nếu được nguồn tin tin tưởng, gửi gắm những thông tin mà

họ nắm được, biết được

Trong bài viết: “Đạo đức nghề báo trong khai thác và xử lý nguồn tin” của Nhà báo Phương Quyên có viết: Khi khai thác nguồn tin, nhà báo cần

có thái độ đúng đắn, cái tâm sáng, đủ để không sử dụng nguồn thông tin, nhất là những thông tin thu được từ việc “vào vai” cho những việc làm sai trái Có những trường hợp, ranh giới giữa đúng – sai trong khi khai thác và

xử lý nguồn tin thật mong manh Khi đó, những quy ước về đạo đức báo chí Việt Nam cần phải được nhấn mạnh, đó là “Hành nghề trung thực, khách quan, tôn trọng sự thật”, “Không được lợi dụng nghề nghiệp để vụ lợi và làm trái pháp luật”; “Bảo vệ bí mật quốc gia, nguồn tin và giữ bí mật cho người cung cấp thông tin”…

Nguyên tắc bảo mật vẫn luôn được thực hiện trong các cơ quan báo chí Tuy nhiên, khi thực hiện bảo mật nguồn cung cấp thông tin cần phải làm rõ vấn đề và mục đích của việc che dấu này Phóng viên là người trực tiếp tiếp xúc với nguồn tin thì bản thân luôn luôn hiểu rằng: nguồn tin ấy có đáng tin cậy để che dấu hay không? Hay vì trốn tránh trách nhiệm mà đề nghị được che dấu? Việc làm sáng tỏ vấn đề là hết sức cần thiết đối với mỗi phóng viên khi tác nghiệp Tuy nhiên, không nên vì lợi nhuận trước mắt mà quên đi giá trị phẩm chất đạo đức nghề nghiệp Chính vì vậy, mỗi nhà báo trước hết phải

là người giữ cái tâm trong sáng để đưa những thông tin hữu ích đến với độc giả, đồng thời bảo vệ nguồn tin khi có tình huống bất lợi xảy ra

Trong thực tế mỗi cơ quan báo chí muốn có thông tin đăng tải thì bản thân cơ quan báo chí và nhà báo phải xác định được công việc, trách nhiệm của mình để thiết lập các mối quan hệ dựa trên đề tài tác phẩm báo chí đặt ra,

từ đó có thông tin hữu ích chuyển tải đến công chúng

Quan hệ với nguồn tin có ý nghĩa sống còn đối với nghề làm báo Một trong những yêu cầu nghề nghiệp đầu tiên là nhà báo phải tôn trọng, bảo vệ nguồn tin Cho dù nguồn tin không đặt ra yêu cầu giữ bí mật, nhưng khi thấy điều đó là cần thiết để bảo vệ nguồn tin thì nhà báo vẫn phải cân nhắc việc có công khai nguồn tin hay không Tuy nhiên, trong thực tế hoạt động báo chí, không phải nguyên tắc này lúc nào cũng được tôn trọng Đôi khi, để lấy được thông tin, nhà báo sẵn sàng thuyết phục bằng những lời hứa nghiêm túc, nhưng khi thực hiện tác phẩm lại để lọt những thông tin bất lợi cho nguồn tin

Về nguyên tắc, cơ quan báo chí có thể không đưa công khai tên tuổi, địa chỉ của nguồn tin do một lý do tế nhị nào đó, nhưng không được giả mạo nguồn tin để đưa ra những thông tin của mình Khi cơ quan báo chí sử dụng các phương tiện nghiệp vụ như: máy ghi âm, máy ghi hình, máy ảnh phải được nguồn tin đồng ý, trừ những trường hợp như: họp báo, thi đấu thể thao, biểu diễn văn nghệ

Sự thân tình giữa cơ quan với nguồn tin là con dao hai lưỡi có thể là điều kiện thuận lợi để khai thác thông tin, có thể trở thành yếu tố dẫn đến sự

nể nang hoặc đưa tin không khách quan Mọi biểu hiện lợi dụng sự quen biết thân tình với nguồn tin để trục lợi đều là sự vi phạm nguyên tắc đạo đức báo chí Do vậy việc tăng cường quản lý để bảo vệ nhà báo, bảo vệ nguồn tin là hết sức quan trọng

1.2.3 Góp phần khai thác, sử dụng hiệu quả, tối đa nguồn tin

Bản thân mỗi cơ quan báo chí khi có được nguồn tin nhất định là điều hết sức quý giá, tuy nhiên sử dụng nguồn tin đó như thế nào để đạt hiệu quả cao nhất lại phải nhờ vào công tác quản lý Theo cuốn sách “Viết báo như thế nào?” của Tiến sĩ Nguyễn Đức Dũng đã nêu rõ: “Nhà báo là tất cả những người trực tiếp tham gia hoạt động báo chí được nhà nước công nhận, được cấp thẻ nhà báo” Cũng trong cuốn sách này, tác giả đã tổng hợp: “Nhà báo chân chính phải lựa chọn, xử lý thông tin nhanh chóng, trung thực, chính xác, phản ánh đúng tâm tư, nguyện vọng của công chúng, đúng định hướng chính trị của Đảng, tác động tích cực, hiệu quả đến tiến bộ xã hội” Nhà báo có thể hoạt động nghiệp vụ được là dựa vào nguồn tin Mối quan hệ giữa cơ quan báo chí và nguồn tin là mối quan hệ biện chứng sâu sắc, có tính qua lại Khi

mà trách nhiệm xã hội và nghĩa vụ của mỗi người làm báo là phải thông tin tới công chúng những tin tức mới mẻ, có ý nghĩa tác động tích cực tới đời sống xã hội thì nguồn tin giúp nhà báo hoàn thành chức năng đó Ngược lại, nguồn tin không được cơ quan báo chí khai thác, phân tích, xử lý thì sẽ chìm lắng và trở thành vấn đề của lịch sử, không phục vụ cho sự phát triển chung của đời sống Nguồn tin không có cơ quan báo chí thì sẽ không thể thúc đẩy

sự vận động của tư duy và hành động của con người, tính thông tin, giải trí và giáo dục của xã hội

Bên cạnh đó là tình trạng lựa chọn nguồn tin một cách thụ động đang diễn ra khá phổ biến ở hệ thống báo chí địa phương thông qua việc khai thác nguồn tin ở các hội nghị, bằng con đường giấy mời Một phần nữa là khai thác nguồn tin theo hướng chụp giật ở hệ thống một số tờ báo lá cải, báo mạng không nghiêm túc và tuân thủ theo tính chính trị mà phục vụ cho sự giải trí đơn thuần Nguồn tin được khai thác một cách tích cực, nghiêm túc, hiệu quả mang tính định hướng, giáo dục cao là số đông trong hệ thống báo chí hiện nay Lúc này, sự lựa chọn, xử lý nguồn tin có vai trò hết sức quan trọng đối với nhà báo Trong phần lớn những bộ luật về đạo đức báo chí đều nói rằng, tiêu chí về tầm quan trọng trong lựa chọn sự kiện, giúp ta làm rõ đề tài riêng của nhà báo Nguồn tin sẽ giúp nhà báo khẳng định năng lực chuyên môn thông qua các tiêu chí như: Tính kịp thời của câu chuyện, độ gần gũi của tình huống, ý nghĩa rõ rệt của sự kiện và tính hiệu quả thông qua sự lan truyền

về tâm lý trong mỗi người tiếp nhận nguồn thông tin đó

Những phân tích trên cho thấy việc lựa chọn, khai thác sử dụng nguồn tin đóng vai trò hết sức quan trọng Để tổng thể hoạt động này diễn ra một cách khoa học, bài bản cần thực hiện tốt vai trò của công tác quản lý

1.3 Nội dung và phương pháp quản lý nguồn tin trong bối cảnh hội

tụ truyền thông ở cơ quan báo chí

1.3.1.Về nội dung quản lý

Để quản lý nguồn tin trong bối cảnh hội tụ truyền thông cần tập trung vào một số nội dung như:

Một là, quản lý việc phân loại nguồn tin Trên thực tế để sử dụng nguồn tin một cách chính xác, hiệu quả, việc phân loại nguồn tin đóng vai trò hết sức quan trọng trong quản lý Có những loại nguồn tin như: nguồn tin chính thống, nguồn tin trung gian, nguồn tin cá nhân, nguồn tin ngẫu nhiên

Hai là, quản lý nguồn nhân lực quản lý tin, phân loại thông tin viên, cộng tác viên báo chí

Với bất kỳ cơ quan báo chí nào, đội ngũ tham gia quản lý nguồn tin cũng đóng vai trò quan trọng trong tiến trình phát triển của cơ quan đó Họ chính là những người tổng hợp, biên tập, phân phối tin Họ nắm vai trò kết nối các nguồn tin và sử dụng, khai thác một cách triệt để nhất

Ngoài ra, là đội ngũ thông tin viên, cộng tác viên- đối tượng cung cấp nguồn tin chủ yếu bên cạnh phóng viên của cơ quan Thông tin viên, cộng tác viên thường xuyên và không thường xuyên: Căn cứ vào sự nhiệt tình và mức

độ hoàn thành nhiệm vụ của cộng tác viên mà phân loại cộng tác viên thường xuyên và cộng tác viên không thường xuyên Thông tin viên, cộng tác viên thường xuyên là những người tích cực gửi tin bài cộng tác và nhận được sự quan tâm, chăm sóc của cơ quan báo chí giúp cơ quan báo chí chủ động được nguồn tin mỗi khi có sự kiện hoặc vấn đề nảy sinh

Thông tin viên, cộng tác viên là nhà báo chuyên nghiệp và các tác giả không chuyên: Thực tiễn báo chí Việt Nam hiện nay, làm cộng tác viên không chỉ có tác giả không chuyên mà còn có sự tham gia tích cực, đông đảo của đội ngũ phóng viên, nhà báo chuyên nghiệp Nhà báo trong biên chế trong cơ quan báo chí này vẫn có thể làm cộng tác viết bài cho nhiều báo khác Đó là những nguồn tin rất chất lượng

Đối với các tác giả không chuyên, họ thường là các chuyên gia, những người có chuyên môn sâu, hiểu biết nhất định về một lĩnh vực nào đó Họ có thể là nhà quản lý, nhà khoa học, công chức, viên chức làm chuyên môn Theo tâm lý công chúng, họ tin vào những thông tin trong bài báo của chuyên gia hơn là các phóng viên, biên tập viên báo chí khi viết sâu về lĩnh vực chuyên môn nhất định Chính vì thế, những bài cộng tác của các chuyên gia làm bạn đọc tin tưởng hơn vào thông tin của cơ quan báo chí

Bên cạnh đó là việc quản lý xây dựng kế hoạch tổ chức cộng tác viên các nguồn tin: Căn cứ tôn chỉ, mục đích, chức năng, nhiệm vụ, công chúng, độc giả và nguồn lực chính thức của mình, các cơ quan xây dựng kế hoạch tổ chức đội ngũ cộng tác viên Tuy nhiên phải đảm bảo các yếu tố sau:

Xác định mục đích cần đạt được trong công tác tổ chức đội ngũ cộng tác viên Trong đó, xác định cụ thể mục tiêu, mục tiêu trước mắt và mục tiêu lâu dài Chuẩn bị nguồn lực, bao gồm: Bộ máy, nhân sự, cơ chế, chính sách, tài chính thích hợp Đề ra các giải pháp tối ưu nhằm triển khai kế hoạch đề ra, đặc biệt coi trọng và cân bằng mặt phát triển và củng cố

Ba là, tổng hợp, phân phối nguồn tin một cách hợp lý để các đơn vị trong cơ quan có thể khai thác nhịp nhàng, hiệu quả Thực tế một cơ quan báo chí trong môi trường hội tụ truyền thông thường tụ lại tất cả nguồn tin vào một nơi có thể là văn phòng hoặc Trung tâm tin Nhiệm vụ của quản lý là phải biết sắp xếp phân bổ nguồn tin vào các loại hình báo chí một cách thích hợp đảm bảo nhu cầu, tâm lý tiếp nhận của công chúng

Bốn là quản lý bản quyền của nguồn tin Có thể nói với một nguồn tin

có giá trị, cơ quan báo chí sẽ vừa giải quyết được bài toán về cung cấp thông tin cho độc giả, vừa tạo thương hiệu trong sự nhanh nhạy, kịp thời đối với công chúng Do vậy khi có được nguồn tin tốt, việc bảo vệ bản quyền là rất quan trọng Chính nhờ hoạt động quản lý nguồn tin này mà nhiều hãng thông tấn, báo chí lớn trên thế giới đã mang lại những nguồn thu khổng lồ

- Phương pháp tuyên truyền, giáo dục: Đây là phương pháp được thực hiện thông qua việc tuyên truyền giáo dục đối với đội ngũ nhà báo, phóng viên, đội ngũ thông tin viên, cộng tác viên các cơ quan báo chí nhằm nâng cao đạo đức nghề nghiệp, tích cực trong tìm kiếm nguồn tin và tuân thủ các nguyên tắc trong sử dụng, khai thác và bảo vệ nguồn tin

- Phương pháp khích lệ, động viên bằng tài chính hoặc tinh thần: Đây

là phương pháp nhằm cổ vũ, động viên tinh thần của cán bộ, nhân viên, nhà báo, phóng viên trong việc thực hiện các nhiệm vụ liên quan đến nguồn tin Phương pháp này nếu phát huy hiệu quả sẽ là đòn bẩy hỗ trợ đắc lực cho các

cơ quan báo chí nhằm tìm kiếm những nguồn tin nhanh nhạy và giá trị nhất

Khi được hỏi “Đài TNVN Cần có những giải pháp gì cho việc tăng cường hiệu quả quản lý nguồn tin ở Đài TNVN trong bối cảnh hội tụ truyền thông?” Ông Nguyễn Vũ Duy, Trưởng ban thư ký biên tập cho rằng:

“Trong bối cảnh xã hội thông tin ở Việt Nam và cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, chúng ta cần xác định các yếu tố quan trọng trong định hướng phát triển và quản lý báo chí, tập trung phát triển mô hình hội tụ nội dung, hội tụ công nghệ, phát triển và nâng cấp cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin và truyền thông; phát triển nguồn nhân lực cả về quản lý lẫn người thực hiện, các nhà báo, nhà sản xuất sản phẩm báo chí, truyền thông Song song với các vấn đề này, các yếu tố về an toàn, an ninh thông tin và văn hóa truyền thông cũng cần được quan tâm sát sao