Thông điệp về di sản văn hóa hát xoan trên báo phú thọ hiện nay (khảo sát báo phú thọ điện tử, báo phú thọ cuối tuần, báo phú thọ hàng ngày, báo phú thọ miền núi các năm 2016, 2017, 2018)

Có thể nói, báo chí nói chung, Báo Phú Thọ nói riêng hiện nay đang có những hoạt động tích cực và hiệu quả trong việc xây dựng và truyền tải thông điệp về Hát Xoan đến tất cả mọi người;

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA

HỒ CHÍ MINH

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

ĐẶNG VĨNH HÀ

THÔNG ĐIỆP VỀ DI SẢN VĂN HOÁ HÁT XOAN

TRÊN BÁO PHÚ THỌ HIỆN NAY

(Khảo sát Báo Phú Thọ điện tử, Báo Phú Thọ Cuối tuần, Báo Phú Thọ hàng

ngày, Báo Phú Thọ miền núi các năm: 2016, 2017, 2018)

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ HỌC

Hà Nội, 2019

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA

HỒ CHÍ MINH

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

ĐẶNG VĨNH HÀ

THÔNG ĐIỆP VỀ DI SẢN VĂN HOÁ HÁT XOAN

TRÊN BÁO PHÚ THỌ HIỆN NAY

(Khảo sát Báo Phú Thọ điện tử, Báo Phú Thọ Cuối tuần, Báo Phú Thọ hàng

ngày, Báo Phú Thọ miền núi các năm: 2016, 2017, 2018)

Chuyên ngành: Báo chí

Mã số : 8 32 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ HỌC

Người hướng dẫn khoa học: TS Lê Thu Hà

Hà Nội, 2019

LUẬN VĂN ĐÃ ĐƯỢC CHỈNH SỬA

THEO Ý KIẾN CỦA HỘI ĐỒNG KHOA HỌC

Chủ tịch Hội đồng

PGS,TS Hà Huy Phượng

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Luận văn

được hoàn thành dưới sự hướng dẫn của TS Lê Thu Hà Các kết quả, số liệu

nêu trong luận văn là trung thực, có xuất xứ rõ ràng, Những kết luận trong luận văn chưa từng được công bố trong bất cứ công trình nào

Hà Nội, ngày tháng năm 2019

LỜI CẢM ƠN Trước hết, tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc của mình tới TS

Lê Thu Hà, người trực tiếp hướng dẫn, định hướng cho tôi về đề tài, phương

pháp nghiên cứu và hoàn thiện luận văn!

Đồng thời, tôi trân trọng cảm ơn các nhà khoa học tham gia hội đồng góp ý đề cương và hội đồng chấm luận văn thạc sĩ của Học viện đã đóng góp nhiều ý kiến quý báu để tôi có thể hoàn thành luận văn! Trân trọng cảm ơn các thầy cô đã trực tiếp giảng dạy, cung cấp cho tôi hệ thống kiến thức lý luận

và thực tiễn giá trị, thiết thực! Những kiến thức này đã và sẽ giúp ích cho tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu, công tác hiện tại cũng như trong tương lai Trân trọng cảm ơn các thầy, cô tại Viện Báo chí, Ban Quản lý Đào tạo đã tận tình giúp đỡ và chỉ bảo chúng tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền!

Tôi cũng xin chân thành cảm ơn các đồng chí lãnh đạo Ban Biên tập Báo Phú Thọ, các đồng nghiệp, gia đình, người thân và bạn bè đã ủng hộ, tạo điều kiện giúp đỡ tôi hoàn thành công trình nghiên cứu này!

Xin chân thành cảm ơn!

Tác giả luận văn

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 12

1.1 Một số khái niệm cơ bản liên quan đến đề tài 12

1.2 Vai trò, đặc điểm và tiêu chí của thông điệp về di sản văn hoá Hát Xoan trên báo chí 21

1.3 Vấn đề bảo tồn, quảng bá Di sản văn hoá Hát Xoan tại Phú Thọ hiện nay 25

1.4 Tổng quan về Báo Phú Thọ 34

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG NỘI DUNG THÔNG ĐIỆP VỀ DI SẢN VĂN HOÁ HÁT XOAN TRÊN BÁO PHÚ THỌ 37

2.1 Thông điệp về bảo tồn và giữ gìn di sản văn hoá Hát Xoan 38

2.2 Thông điệp quảng bá Di sản văn hoá Hát Xoan 42

2.3 Thông điệp phát huy, nhân rộng mô hình nghệ nhân, phường Hát Xoan 46 2.4 Đánh giá chung 49

CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHƯƠNG THỨC THÔNG ĐIỆP VỀ DI SẢN VĂN HÓA HÁT XOAN TRÊN BÁO PHÚ THỌ 58

3.1 Về tần suất xuất hiện 58

3.2 Về thể loại tác phẩm 61

3.3 Về giao diện, chuyên trang, chuyên mục, phương thức tương tác 63

3.4 Về dung lượng, ngôn ngữ thể hiện 66

3.5 Đánh giá chung 67

CHƯƠNG 4: NÂNG CAO HIỆU QUẢ THÔNG ĐIỆP VỀ DI SẢN VĂN HÓA HÁT XOAN TRÊN BÁO PHÚ THỌ 72

4.1 Một số vấn đề đặt ra 72

4.2 Một số giải pháp 76

4.3 Một số khuyến nghị 84

KẾT LUẬN 92

TÀI LIỆU THAM KHẢO 96

PHỤ LỤC 99

TÓM TẮT LUẬN VĂN 116

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1 Nội dung các thông điệp về Di sản văn hoá Hát Xoan trên Báo

Phú Thọ 37 Bảng 2.2 Đánh giá của công chúng về vai trò của Báo Phú Thọ trong truyền

tải các thông điệp về Hát Xoan 52 Bảng 3.1: Tần suất tin, bài, ảnh về Hát Xoan trên Báo Phú Thọ từ 2016 - 2018 58 Bảng 3.2: Thể loại tác phẩm về Hát Xoan trên các ấn phẩm của Báo Phú Thọ từ

2016 - 2018 62 Bảng 3.3: Đánh giá của công chúng về hình thức thể hiện về Hát Xoan trên

Báo Phú Thọ 68

DANH MỤC BIỂU

Biểu 2.1 Mức độ công chúng đọc Báo Phú Thọ 50

Biểu 2.2 Đánh giá của công chúng về chất lượng tin, bài viết về Hát Xoan

trên Báo Phú Thọ 51

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

CNH – HĐH Công nghiệp hoá – Hiện đại hoá

KT-XH Kinh tế - Xã hội

NXB Nhà xuất bản

VHDG Văn hoá dân gian

UNESCO United Nations Educational Scientific and Cultural

Organization (Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên Hợp Quốc)

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Ngày 24/11/2011, Hát Xoan được UNESCO công nhận là Di sản văn hoá phi vật thể của nhân loại cần bảo vệ khẩn cấp Đây là niềm tự hào của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân các dân tộc tỉnh Phú Thọ bởi Hát Xoan là

di sản văn hóa độc đáo của nhân dân Phú Thọ, chứa đựng nhiều giá trị văn hóa cổ gắn với tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương, mang tính chất nghi lễ phong tục, được trình diễn ở cửa đình vào hội làng mùa xuân Đồng thời, Hát Xoan có quá trình ra đời và phát triển gắn liền với chặng đường dài của lịch

sử, phát triển mạnh mẽ trong cộng đồng, có sự dung hòa giữa ca hát nghi lễ thờ thần linh, thành hoàng và ca hát dân gian nguyên thủy Trải qua hàng nghìn năm, từ buổi đầu ra đời là hình thức nghi lễ hát thờ Vua Hùng đến nay Hát Xoan đã trở thành di sản độc đáo và là nét sinh hoạt văn hóa mang đặc trưng của người dân Phú Thọ, được nhân dân tại các làng Xoan đã gìn giữ, bảo tồn

Với các giá trị đặc sắc, độc đáo của Hát Xoan, thông qua biểu diễn Hát Xoan, tinh thần đoàn kết cộng đồng tại các vùng Xoan ngày càng bền chặt Đặc biệt, Hát Xoan và Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương có mối quan hệ rất mật thiết Nghệ thuật Hát Xoan được hình thành từ thời kỳ Hùng Vương dựng nước, gắn với đời sống tín ngưỡng thờ lúa, thờ Vua Hùng của người Việt cổ Các ngôi đình, đền có Hát Xoan đều thờ Hùng Vương và vợ con, tướng lĩnh thời Hùng Vương Nội dung của Hát Xoan mang đậm tính chất nghi lễ, hát trước bàn thờ vua Đó là lời mời các Vua Hùng về dự tiệc làng, nghe Hát Xoan và khẩn cầu các vua phù hộ cho dân làng được phong đăng hòa cốc, nhà nhà no đủ, muôn nghề sung túc an lành Xuyên suốt các chặng Hát Xoan là tín ngưỡng thờ Hùng Vương, thờ lúa nước của cư dân nông nghiệp từ thời kỳ Văn Lang - Âu Lạc còn lưu truyền cho đến nay Tại nhiều địa phương, nghi lễ

Hát Xoan còn được gắn kết với phong tục, nghi lễ cúng tế, rước sách và sinh hoạt văn hóa trong lễ hội tưởng niệm các Vua Hùng

Mặc dù có nhiều ý nghĩa về lịch sử, văn hoá, tuy nhiên, khi nhân loại bước sang thiên nhiên kỷ mới, thiên niên kỷ của sự phát triển, hội nhập, Hát Xoan không được duy trì thường xuyên Việc truyền dạy Hát Xoan chủ yếu phát triển tự phát, do không có điều kiện và môi trường phát huy nên dù là một di sản quý báu nhưng Hát Xoan đang đứng trước nguy bị mai một và thất truyền nhanh chóng bởi giới trẻ không được truyền dạy kịp thời và các nghệ nhân đang mất dần do tuổi cao, sức yếu Môi trường trình diễn Hát Xoan là các di tích, một số bị mất hoàn toàn, số còn lại phần lớn đã xuống cấp, chế độ, chính sách đãi ngộ đối với nghệ nhân chưa được quan tâm, thiếu các kế hoạch bảo tồn Bên cạnh đó, quá trình toàn cầu hóa ngoài việc thúc đẩy sự xích lại gần nhau giữa các dân tộc, kích thích giao lưu, trong đó có giao lưu văn hóa, góp phần nâng cao dân trí và sự tự khẳng định của mỗi dân tộc, mỗi quốc gia, vùng, miền, mở ra những chân trời văn hóa và kiến thức mới thì cũng tiềm ẩn những nguy cơ cả nhân loại đang phải đối mặt Trong đó, nguy cơ nghiêm trọng nhất là đánh mất bản sắc dân tộc, đe dọa và làm mai một các di sản văn hoá Và như nhiều di sản văn hóa phi vật thể khác, Hát Xoan Phú Thọ cũng đang chịu tác động của xã hội hiện đại, công nghệ thông tin, nhiều loại hình giải trí ra đời, lấn át nghệ thuật dân gian truyền thống Quá trình hiện đại hóa, công nghiệp hóa, đô thị hóa phát triển nhanh làm biến đổi môi trường văn hóa, không gian văn hoá Hát Xoan là các làng xã truyền thống đang bị thu hẹp dần

Trước thực tế trên, việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản Hát Xoan được tỉnh Phú Thọ đặc biệt quan tâm với mong muốn từ đó sẽ góp phần quan trọng tạo động lực thức đẩy phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Đặc biệt, từ sau khi Hát Xoan được UNESCO công nhận là Di sản văn hoá phi vật thể của nhân loại cần bảo vệ khẩn cấp, tỉnh Phú Thọ đã đề ra những giải pháp cụ thể

để Hát Xoan thoát khỏi nguy cơ thất truyền và đi vào cuộc sống đương đại phù hợp và đáp ứng tốt nhất có thể cho những đòi hỏi của thực tế, của con người mới hôm nay, góp phần nâng cao đời sống văn hóa tinh thần cho nhân dân và phát triển KT - XH của đất nước, nâng cao vị thế của Việt Nam trong khu vực và thế giới

Kết quả, vào lúc 8h52 (giờ Việt Nam) ngày 8-12-2017, tại Phiên họp lần thứ 12 của Ủy ban liên chính phủ Công ước 2003 của UNESCO diễn ra tại Jeju, Hàn Quốc, di sản Hát Xoan Phú Thọ đã chính thức rút khỏi danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp và ghi danh tại danh sách di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại Đây là lần đầu tiên, Ủy ban liên chính phủ quyết định rút một di sản ra khỏi danh sách cần bảo vệ khẩn cấp để chuyển sang danh sách di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại

Để có được kết quả đó, trong sự cố gắng, nỗ lực chung của tỉnh Phú Thọ có vai trò đặc biệt quan trọng của các cơ quan báo chí nói chung, Báo Phú Thọ nói riêng đối với công tác truyền thông, quảng bá Hát Xoan Bởi thực tế cho thấy, những sự kiện văn hoá nổi bật trong đó có sự kiện Hát Xoan được vinh danh là di sản văn hoá phi vật thể của nhân loại là nguồn đề tài

“nóng”, thu hút đông đảo công chúng, nhiều bài viết trên các trang báo Có thể nói, báo chí nói chung, Báo Phú Thọ nói riêng hiện nay đang có những hoạt động tích cực và hiệu quả trong việc xây dựng và truyền tải thông điệp về Hát Xoan đến tất cả mọi người; đặc biệt là tạo được hiệu ứng, dư luận xã hội rộng khắp, góp phần định hướng tư tưởng, giáo dục về giá trị, tầm quan trọng của các

di sản văn hoá

Tuy nhiên, những thông điệp đó đã thực sự phát huy hiệu quả, các loại hình báo chí đã có thể phát huy những ưu thế nổi bật để truyền tải các thông điệp một cách hiệu quả nhất hay chưa? Thông điệp đã thực sự đa dạng, hấp dẫn, có phương thức và mức độ phù hợp, đáp ứng nhu cầu của đông đảo công chúng không? Với mong muốn nghiên cứu, tìm hiểu rõ hơn về những câu hỏi

trên nên tác giả lựa chọn đề tài “Thông điệp về Di sản văn hóa Hát Xoan trên Báo Phú Thọ hiện nay” cho luận văn thạc sĩ báo chí học của mình

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Hiện nay có một số công trình nghiên cứu, các bài viết của các nhà khoa học, nhà báo liên quan đến đề tài đã được công bố và đăng tải trên các phương tiện thông tin đại chúng Trong phạm vi luận văn, tác giả đề cập tới các công trình tại Việt Nam Cụ thể như sau:

2.1 Một số công trình nghiên cứu về di sản văn hoá và di sản văn hoá Hát Xoan

Có nhiều sách đã xuất bản tại Việt Nam, điển hình như các cuốn: “Văn hóa dân tộc trong quá trình mở cửa ở nước ta hiện nay” của NXB Chính trị Quốc gia, năm 1996; “Sự tác động của kinh tế thị trường vào lễ hội tín ngưỡng”, Lê Hồng Lý, NXB Văn hóa Thông tin, năm 2008; “Bảo tồn và phát huy di sản văn hóa phi vật thể ở Việt Nam” – Nhiều tác giả, Viện Văn hóa

nghệ thuật Việt Nam, năm 2009

Một số luận án, luận văn như luận án Phó tiến sỹ khoa học lịch sử của

Đàm Hoàng Thụ, năm 1996: “Nghiên cứu vấn đề bảo tồn di sản văn hóa nghệ thuật trong giai đoạn hiện nay” Luận án nghiên cứu các vấn đề xoay quanh

việc bảo tồn và phát huy tác dụng của di sản văn hóa dân tộc, phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa và hiện đại hóa hiện thời của đất nước

Nhiều đề tài, đề án, sách, bài báo khoa học đề cập tới như:

- Đề án Bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể cần bảo

vệ khẩn cấp của nhân loại – Hát Xoan Phú Thọ (giai đoạn 2013 – 2020) (Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch)

- “Cẩm nang du lịch Phú Thọ” - Sở Văn hóa - Thể thao - Du lịch tỉnh

Phú Thọ chủ biên, năm 2004;

- “Hát Xoan Phú Thọ” của Nhà nghiên cứu VHDG Nguyễn Khắc

Xương, NXB Văn hóa - Thông tin, năm 2008;

- “Về cội nguồn” - Nhà xuất bản Thế giới, Hà Nội, năm 2011

- “Lễ hội truyền thống vùng Đất Tổ” - Sở Văn hoá Thể thao Phú Thọ,

Hội Văn nghệ dân gian phát hành năm 2005;

- “Hát Xoan – Hát Ghẹo – Dấu ấn một chặng đường” – Cao Khắc

Thùy; Nhà xuất bản âm nhạc, năm 2011;

- “Hát Xoan – dân ca cội nguồn” – Dương Huy Thiện, Nhà xuất bản

Khoa học xã hội, năm 2015;

- “Hát Xoan: Dân ca nghi lễ - phong tục” – PGS Tú Ngọc, Viện Âm

nhạc, Nhà xuất bản âm nhạc, năm 1997;

- “Âm nhạc dân gian Phú Thọ” – Trần Văn Thục (chủ biên), Cao Hồng

Phương, Tạ Thị Thu Hiền, Bùi Mai Lan, Trường Đại học Hùng Vương, năm 2009

2.2 Về thông điệp trên báo chí về văn hoá và di sản văn hoá

Các công trình như bài báo khoa học, đề tài và một số công trình nghiên cứu ở cấp độ luận án tiến sỹ, luận văn thạc sĩ chủ yếu đề cập đến vấn

đề liên quan đến báo chí với di sản văn hoá như:

+ Luận văn thạc sĩ báo chí học của Hoàng Thị Thu Hiền, năm 2016:

“Giữ gìn và quảng bá bản sắc văn hoá dân tộc thiểu số trên sóng truyền hình của Đài Phát thanh – Truyền hình Yên Bái hiện nay” Luận văn đã nêu một số

vấn đề về giữ gìn, quảng bá bản sắc văn hoá các dân tộc thiểu số trên sóng truyền hình địa phương và đề ra một số giải pháp nâng cao chất lượng chương trình nhằm bảo tồn và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc thiểu số của truyền hình Yên Bái

+ Luận văn báo chí học của Nguyễn Ngọc Toàn, năm 2016 với đề tài:

“Đài Phát thanh và Truyền hình các tỉnh miền núi Việt Bắc với vấn đề bảo tồn và quảng bá làn điệu dân ca các dân tộc thiểu số” Luận văn đã đề cập

đến một số đặc điểm, tâm lý dân tộc và nhu cầu tiếp nhận thông tin báo chí của đồng bào dân tộc các tỉnh miền núi Việt Bắc; phương thức bảo tồn và

quảng bá các làn điệu dân ca trên sóng truyền hình; yêu cầu đối với việc góp phần và quảng bá làn điệu dân ca của các dân tộc thiếu số; thực trạng, bài học kinh nghiệm và giải pháp nâng cao hiệu quả công tác bảo tồn và quảng bá làn điệu dân ca các dân tộc thiểu số trên sóng truyền hình

+ Luận văn báo chí học của Phạm Thị Hồng Phương, năm 2016 về

“Báo chí Quảng Ninh với vấn đề bảo tồn và quảng bá giá trị di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long” trong đó có đề cập đến một số vấn đề, giải pháp

nhằm nâng cao hiệu quả công tác bảo tồn, quảng bá giá trị di sản thiên nhiên thế giới của Vịnh Hạ Long trên Báo chí Quảng Ninh Luận văn cũng đã đưa

ra nhiều giải pháp cụ thể nhằm tuyên truyền, quảng bá rộng rãi hình ảnh đất nước, con người Việt Nam ra quốc tế

+ Luận văn báo chí học của Chu Thị Minh, năm 2012: “Tuyên truyền việc bảo tồn và phát huy giá trị dân ca quan họ trên sóng truyền hình”, khảo sát Đài

Phát thanh – Truyền hình Bắc Ninh và Đài Phát thanh – Truyền hình Bắc Giang Bên cạnh cơ sở lý luận tác giả cũng đã nêu một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền việc bảo tồn và phát huy giá trị của dân ca quan họ trên sóng truyền hình đặc biệt là đối với đài Bắc Giang và Bắc Ninh

Luận văn báo chí học của Đỗ Ngọc Việt Hà năm 2012: “Báo chí Phú Thọ với vấn đề tuyên truyền, quảng bá phát triển du lịch Đất Tổ” là công

trình liên quan gần nhất đến đề tài, tuy nhiên tác giả tập trung vấn đề tuyên truyền, quảng bá phát triển du lịch

Nói chung, các công trình nghiên cứu, các bài viết đã đề cập đến vấn đề vai trò của báo chí đối với việc gìn giữ, tuyên truyền, quảng bá, phát triển các giá trị văn hoá dưới nhiều góc độ khác nhau, đều khẳng định các thành tựu, di sản văn hoá có giá trị đặc biệt quan trọng trong đời sống cộng đồng; tầm quan trọng đối với việc thông tin, tuyên truyền, quảng bá cho các di sản, giá trị văn hoá; đề xuất các giải pháp hữu hiệu đối với hoạt động này

Kế thừa thành quả đó, tác giả mong muốn qua đề tài này sẽ góp phần làm rõ thêm về một một số lý luận chung về giá trị của các di sản văn hoá trong đó cụ thể là Hát Xoan Phú Thọ, vai trò của báo chí đối với việc góp phần đưa Hát Xoan ra khỏi danh sách di sản văn hoá phi vật thể của nhân loại cần bảo vệ khẩn cấp, đồng thời đưa ra cách nhìn về cách thức truyền tải thông nhằm quảng bá, phát triển Hát Xoan trên báo chí ở tỉnh Phú Thọ

Riêng ở tỉnh Phú Thọ, tính đến thời điểm này, chưa có một đề tài nào

nghiên cứu, đánh giá về công tác này Bởi vậy, việc nghiên cứu đề tài “Thông điệp về Di sản văn hóa Hát Xoan trên Báo Phú Thọ hiện nay” là đề tài

mới, cần thiết với Báo Phú Thọ, có ý nghĩa lý luận và thực tiễn không chỉ đối với tỉnh Phú Thọ mà còn đối với các tỉnh có các di sản văn hoá cần bảo vệ trong cả nước

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu đề tài

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu, đánh giá đúng thực trạng nội dung và hình thức thông điệp về Di sản văn hoá phi vật thể Hát Xoan Phú Thọ, tìm ra được nguyên nhân thành công và hạn chế, luận văn đưa ra những giải pháp, khuyến nghị nhằm góp phần nâng cao hiệu quả thông điệp truyền thôngvề các di sản văn hoá nói chung và Di sản văn hoá Hát Xoan Phú Thọ nói riêng trên Báo Phú Thọ, góp phần quan trọng trong việc thực hiện thắng lợi nhiệm vụ phát triển KT-XH trên địa bàn tỉnh Phú Thọ trong thời kỳ CNH-HĐH

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích trên, luận văn tập trung giải quyết các nhiệm vụ sau:

- Nghiên cứu, hệ thống hóa những cơ sở lý luận và thực tiễn về báo chí,

về di sản văn hoá nói chung và Di sản văn hoá Hát Xoan Phú Thọ nói riêng;

từ đó xây dựng cơ sở cho lý luận cho việc khảo sát, đánh giá

- Nghiên cứu, khảo sát thực trạng về nội dung và phương thức thông điệp về Di sản văn hoá Hát Xoan Phú Thọ trên Báo Phú Thọ

- Phân tích, đánh giá những vấn đề đặt ra trong thông điệp về di sản văn hoá, đặc biệt là Di sản văn hoá Hát Xoan Phú Thọ của Báo Phú Thọ trước và sau thời điểm được chuyển từ di sản văn hoá phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp của nhân loại sang di sản văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại

- Đề xuất một số giải pháp, khuyến nghị có tính khả thi nhằm nâng cao hiệu quả thông điệp truyền thông Di sản văn hoá Hát Xoan Phú Thọ trên Báo Phú Thọ

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu đề tài

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là nội dung, phương thức thông điệp về Di sản văn hoá Hát Xoan Phú Thọ của Báo Phú Thọ

4.2 Phạm vi nghiên cứu:

Đề tài tập trung nghiên cứu, khảo sát thông điệp Hát Xoan Phú Thọ trên Báo Phú Thọ với các ấn phẩm: Báo Phú Thọ hàng ngày, Báo Phú Thọ cuối tuần, Báo Phú Thọ miền núi và Báo Phú Thọ điện tử 3 năm: 2016, 2017, 2018

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu đề tài

5.1 Cơ sở lý luận

Luận văn căn cứ vào các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước; các Văn kiện, Nghị quyết, Chỉ thị của Đảng bộ, chính quyền tỉnh Phú Thọ có liên quan đến hai lĩnh vực: Báo chí, truyền thông và gìn giữ, bảo tồn, phát triển di sản văn hoá, đặc biệt về Di sản văn hoá Hát Xoan Phú Thọ

- Luận văn được nghiên cứu dựa trên cơ sở các lý thuyết truyền thông,

lý thuyết về công chúng truyền thông

- Luận văn kết hợp vận dụng các lý thuyết về các khoa học liên ngành như báo chí học, văn hoá học, xã hội học…

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu khoa học xã hội như: Nghiên cứu tài liệu, phân tích nội dung, phỏng vấn sâu, phỏng vấn

anket,; cùng các phương pháp thống kê, so sánh, tổng hợp… để thu thập những cứ liệu đa dạng, phong phú và khách quan về đối tượng nghiên cứu Sau khi thu thập thông tin, tác giả tiến hành xử lý và phân tích nhằm đạt được mục đích đề ra

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu được dùng để thu thập, nghiên cứu,

khảo sát những tài liệu về thông điệp trên báo chí và về Hát Xoan Phú Thọ đã được công bố

- Phương pháp phân tích nội dung được sử dụng để khảo sát, đánh giá

nội dung, hình thức thông điệp các tác phẩm, sản phẩm trên Báo Phú Thọ có liên quan đến di sản văn hoá Hát Xoan Phú Thọ Cụ thể: Tác giả khảo sát 771 tin, bài, ảnh đưa thông tin về Hát Xoan đăng trên 4 ấn phẩm của Báo Phú Thọ trong 3 năm 2016 - 2018

- Các phương pháp phân tích, tổng hợp rút ra những kết luận khoa

học cần thiết, phục vụ cho quá trình nghiên cứu

- Phương pháp khảo sát anket: Chúng tôi đã tiến hành phát ra 300

phiếu, số phiếu thu về đáp ứng đầy đủ thông tin là 297 phiếu (đạt 99%) Đối tượng được khảo sát, lấy ý kiến là công chúng tập trung tại Phú Thọ: Thành phố Việt Trì, các huyện Phù Ninh, Lâm Thao, Tam Nông và Đoan Hùng và 4 phường Xoan được thành lập đang hoạt động tại thành phố Việt Trì, gồm phường Xoan An Thái, phường Xoan Thét, phường Xoan Phù Đức và phường Xoan Kim Đái cùng các đối tượng là cán bộ công chức, đoàn viên, nhà nghiên cứu văn hoá, phóng viên các cơ quan báo chí trên địa bàn tỉnh Phú Thọ thường xuyên đọc Báo Phú Thọ đánh giá về nội dung thông điệp, hình thức truyền tải thông điệp… về Hát Xoan trên Báo Phú Thọ.

- Phương pháp phỏng vấn sâu được thực hiện với lãnh đạo Hội Văn

nghệ Dân gian tỉnh Phú Thọ, lãnh đạo Hội văn học nghệ thuật tỉnh Phú Thọ, các phóng viên, biên tập viên, cộng tác viên, công chúng thường xuyên theo dõi Báo Phú Thọ về nội dung, hình thức truyền tải thông điệp

Hát Xoan trên Báo Phú Thọ… nhằm đánh giá ưu điểm, nhược điểm, tìm ra giải pháp, nâng cao hiệu quả công tác này của Báo Phú Thọ Số lượng: 5 phỏng vấn sâu (PVS)

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

6.1 Ý nghĩa lý luận

Luận văn là công trình nghiên cứu một cách có hệ thống về nội dung, phương thức truyền tải thông điệp Di sản văn hoá Hát Xoan Phú Thọ trên Báo Phú Thọ; vừa mang tính nghiên cứu lý luận, vừa có tính tổng kết thực tiễn về vai trò, tầm quan trọng của Báo Phú Thọ đối với vấn đề phát triển Di sản văn hoá phi vật thể Hát Xoan Phú Thọ

bộ, khả thi, nhằm đổi mới cách thức quản lý, truyền thông, quảng bá theo hướng phù hợp, nâng cao chất lượng; đồng thời khuyến khích các nhà báo, cộng tác viên nói riêng và các cơ quan báo chí nói chung tiếp tục sáng tạo ra những sản phẩm báo chí hấp dẫn, thiết thực, hiệu quả để tiếp tục khẳng định vai trò quan trọng đối với việc gìn giữ, truyền thông, quảng bá Di sản văn hoá Hát Xoan Phú Thọ

Luận văn là tài liệu tham khảo cho các học viên, nghiên cứu sinh, nhà khoa học, sinh viên

7 Kết cấu luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, Phụ lục, Nội dung chính của luận văn có 4 chương, 16 tiết Trong đó, chương 1: Một

số vấn đề lý luận và thực tiễn về vấn đề nghiên cứu; chương 2: Thực trạng nội dung thông điệp về di sản văn hoá Hát Xoan trên Báo Phú Thọ; chương 3: Thực trạng phương thức thông điệp về di sản văn hoá Hát Xoan trên Báo Phú Thọ; chương 4: Nâng cao hiệu quả thông điệp về di sản văn hoá Hát Xoan trên Báo Phú Thọ

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1 Một số khái niệm cơ bản liên quan đến đề tài

1.1.1 Thông điệp và thông điệp truyền thông trên báo chí

Thông điệp truyền thông được hiểu là một phát ngôn hoàn chỉnh cả nội dung và hình thức dành cho một hoặc một nhóm đối tượng trong hoàn cảnh

cụ thể nhằm hướng tới mục tiêu của chiến dịch truyền thông

Theo cuốn sách “Nhà báo hiện đại”, The Missouri Group cho rằng: “Với mỗi thông điệp bạn viết, trước hết bạn hy vọng đạt được điều gì, ngay cả khi mục đích của bạn chỉ là thông tin” [28, tr 24]

Trong cuốn “Truyền thông lý thuyết và kỹ năng cơ bản” của tác giả

Nguyễn Văn Dững (chủ biên), Đỗ Thị Thu Hằng cho rằng:

Thông điệp là nội dung thông tin được trao đổi từ nguồn phát đến đối tượng tiếp nhận Thông điệp chính là những tâm tư, tình cảm, mong muốn, đòi hỏi, ý kiến, hiểu biết, kinh nghiệm sống, tri thức khoa học - kỹ thuật được mã hoá theo một hệ thống ký hiệu nào đó Hệ thống này phải được cả bên phát và bên nhận cùng chấp nhận và có chung cách viết - tức là có khả năng giải mã Tiếng nói, chữ viết, hệ thống biển báo, hình ảnh, cử chỉ biểu đạt của con người được sử dụng

để chuyển tải thông điệp [8, tr13]

Các tác giả Dương Xuân Sơn, Đinh Văn Hường, Trần Quang trong

“Cơ sở lý luận báo chí truyền thông” đưa ra định nghĩa: Thông điệp là tin tức

được thể hiện bằng tín hiệu, ký hiệu, mã số, bằng mực trên giấy, sóng trên không trung hoặc bằng bất cứ tín hiệu nào mà người ta có thể hiểu được và

được trình bày ra một cách có ý nghĩa “Điều quan trọng là thông điệp phải được diễn tả bằng thứ ngôn ngữ mà người cung cấp và người tiếp nhận hiểu được Có thể là ngôn ngữ giao tiếp trong cuộc sống hằng ngày, ngôn ngữ kỹ thuật khoa học, hay ngôn ngữ văn học trong nghệ thuật” [31, tr.20]

Tác giả luận văn nhìn nhận khái niệm thông điệp một cách khái quát như

sau: Thông điệp là thông tin cốt lõi, có mục đích, được diễn đạt bằng thứ ngôn ngữ quy ước để người gửi và người nhận có thể hiểu được nhau Thông điệp cần thể hiện một cách cô đọng, đơn giản, bất ngờ, gây được cảm xúc cho người nhận

1.1.1.2 Thông điệp truyền thông trên báo chí

Báo chí là một bộ phận của truyền thông đại chúng, nhưng là bộ phận chiếm vị trí trung tâm, vai trò nền tảng và có khả năng quyết định tính chất, khuynh hướng, chi phối năng lực và hiệu quả tác động của truyền thông đại chúng Do đó, trong nhiều trường hợp, có thể dùng báo chí để chỉ truyền thông đại chúng; và ngược lại, nói đến truyền thông đại chúng - trước hết phải nói đến báo chí.Báo chí là hiện tượng xã hội đa nghĩa, phức tạp và có nhiều cách tiếp cận không giống nhau trong các xã hội có thể chế chính trị khác nhau

Căn cứ những nghiên cứu trên, chúng tôi cho rằng, thông điệp truyền thông trên báo chí là những nội dung thông tin mà báo chí muốn truyền tải đến công chúng nhằm một mục đích nào đó thông qua những phương thức như ngôn ngữ, cách thức trình bày, tần suất đăng tải, phương thức tương tác…

1.1.2 Di sản văn hoá và Di sản văn hoá phi vật thể

1.1.2.1 Di sản văn hoá

Theo cách hiểu thông thường thì di sản là sản phẩm thời trước truyền lại cho thời sau, cũng như di chúc là lời dặn của người trước lúc đi xa trao cho người ở lại Di sản văn hoá là toàn bộ sản phẩm sáng tạo của con người hàm chứa những giá trị về chân thiện mỹ, thể hiện ra dưới dạng biểu tượng và được trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác “Di sản văn hoá” khác với

“tài sản văn hoá” “Di sản văn hoá” là một thuật ngữ triết học mang tính trừu tượng, chỉ toàn bộ tạo phẩm văn hoá do thế hệ trước truyền lại cho thế hệ sau Còn “tài sản văn hoá” chỉ những tạo phẩm văn hoá cụ thể, thuộc về một chủ

sở hữu nào đó, nó là danh từ luật học

Theo Luật Di sản văn hoá, Di sản văn hoá Việt Nam là tài sản quý giá của cộng đồng các dân tộc Việt Nam và là một bộ phận của di sản văn hoá nhân loại, có vai trò to lớn trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước của nhân dân ta Đây cũng là cách hiểu của tác giả luận văn về Di sản văn hoá

1.1.2.2 Di sản văn hoá phi vật thể

Theo tổ chức UNESCO, toàn bộ di sản của thế giới chia làm ba nhóm:

- Di sản văn hoá (nhân tạo)

- Di sản thiên nhiên (thiên tạo)

- Và di sản hỗn hợp (kết hợp giữa nhân tạo và thiên tạo)

Riêng về Di sản văn hoá được chia thành hai phạm trù:

- Di sản văn hoá vật thể (hay còn gọi là hữu hình)

- Di sản văn hoá phi vật thể (hay còn gọi là vô hình)

Tuỳ theo góc độ xem xét nghiên cứu của các nhà khoa học, di sản văn hoá phi vật thể có thể được đặt cho những tên gọi khác nhau như: Di sản văn hoá tinh thần, di sản văn hoá truyền thống, di sản văn hoá dân gian và di sản văn hoá đại chúng

Xung quanh các thuật ngữ trên có nhiều ý kiến tranh luận về mặt học thuật Để tránh những tranh cãi xung quanh vấn đề thuật ngữ và xuất phát từ mục tiêu tối cao là khuyến nghị cộng đồng quốc tế sớm tập trung và chú trọng nhiều hơn vào việc bảo vệ và phát huy các di sản văn hoá thuộc loại hình này, dựa theo Nghị quyết về việc Bảo vệ văn hoá truyền thống và văn hoá dân gian được UNESCO thông qua tại Đại hội đồng khoá 25 (tháng 11 năm 1989) và dựa vào tài liệu soạn thảo tại Hội nghị tư vấn quốc tế tổ chức tại Pari (tháng 6/1993), UNESCO đã đưa ra định nghĩa về thuật ngữ này như sau: Di sản văn hoá phi vật thể bao gồm toàn bộ những sáng tác dựa trên cơ sở truyền thống của một cộng đồng văn hoá, được nhìn nhận như là sự phản ánh sống động những khát vọng mọi mặt trong cuộc sống của cộng đồng đó, được lưu truyền

và biến tấu bằng nhiều phương thức khác nhau như truyền khẩu, mô phỏng, bắt chước… theo dòng thời gian và thông qua một quá trình không ngừng được tái tạo mang tính tập thể rộng rãi Những sáng tác, sáng tạo đó đã xây dựng và hình thành nên một hệ thống các giá trị và chuẩn mực mà dựa trên đó từng cộng đồng dân tộc tự khẳng định bản sắc văn hoá và xã hội riêng của mình Cũng theo UNESCO thì di sản văn hoá phi vật thể bao gồm các loại hình văn học nghệ thuật chủ yếu sau: Âm nhạc, ca múa, sân khấu, ngôn ngữ, truyền thuyết, huyền thoại, lễ hội, nghi lễ, phong tục, tập quán, y học dân tộc, nghệ thuật nấu ăn, bí quyết trong sản xuất đồ thủ công mỹ nghệ…

Sau khi tham khảo định nghĩa của UNESCO về Di sản văn hoá phi vật thể, áp dụng với thực tiễn Việt Nam, Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam đã đưa

ra nội hàm như sau:

Di sản văn hoá phi vật thể là những sáng tạo của nhân dân các dân tộc Việt Nam trong trường kỳ lịch sử Nó phản ánh cuộc sống giữ nước và dựng nước; thể hiện nguyện vọng tư tưởng tình cảm của nhân dân và mang bản sắc dân tộc rõ nét Di sản văn hoá phi vật thể được lưu giữ trong trí nhớ con người và được xuất hiện trong các

trình diễn, diễn kể và được lưu truyền theo phương pháp truyền miệng, truyền ngôn, truyền bí quyết nghề [42, tr.75]

Còn theo Luật Di sản văn hoá Việt Nam ngày 29 tháng 6 năm 2001, tại khoản 1, điều 4 giải thích: “Di sản văn hoá phi vật thể” là sản phẩm tinh thần

có giá trị lịch sử, văn hoá, khoa học, được lưu giữ bằng trí nhớ, chữ viết, được lưu truyền bằng truyền miệng, truyền nghề, trình diễn và các hình thức lưu giữ, lưu truyền khác, bao gồm tiếng nói, chữ viết, tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học, ngữ văn truyền miệng, diễn xướng dân gian, lối sống, nếp sống, lễ hội, bí quyết về nghề thủ công truyền thống, tri thức về y, dược học

cổ truyền, về văn hoá ẩm thực, về trang phục truyền thống dân tộc và những tri thức dân gian khác

Điều này được sửa đổi, bổ sung ngày 18 tháng 6 năm 2009 như sau: “Di sản văn hóa phi vật thể là sản phẩm tinh thần gắn với cộng đồng hoặc cá nhân, vật thể và không gian văn hóa liên quan, có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, thể hiện bản sắc của cộng đồng, không ngừng được tái tạo và được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác bằng truyền miệng, truyền nghề, trình diễn và các hình thức khác” Đây cũng là cách hiểu của tác giả luận văn

về Di sản văn hoá phi vật thể

Di sản văn hoá phi vật thể được thể hiện trong lĩnh vực sáng tạo và hoạt động của toàn xã hội trong không gian văn hoá dân tộc và thời gian lịch sử dân tộc Có thể có 5 lĩnh vực chủ yếu gồm:

- Những nhận thức, hiểu biết về thiên nhiên, môi trường để tiến hành sản xuất; những hiểu biết về cơ thể con người và những phương pháp giữ gìn sức khoẻ, phòng bệnh, chữa bệnh; những hiểu biết về ẩm thực, y học và các bí quyết nghề nghiệp, thủ công mỹ nghệ Đây là những sáng tạo văn hoá nhằm khai thác thiên nhiên vì cuộc sống con người đồng thời bảo vệ sự tái tạo cân bằng của thiên nhiên (Folk-knowledges)

- Những phong tục, tập quán, quy chế, quy ước nhằm giải quyết các mối quan hệ xã hội giữa người với người, giữa tổ tiên với thần linh (Customary law)

- Những sáng tạo sử dụng ngôn ngữ như ca dao, thành ngữ, tục ngữ, thần thoại, truyền thuyết, cổ tích, vè… gọi chung là nghệ thuật ngôn từ hay văn học dân gian (Folk-literature)

- Những sáng tạo sử dụng âm thanh, nhịp điệu cơ thể con người và các đạo

cụ như ca, múa, nhạc, sân khấu, múa rối, Tuồng, Chèo, Cải lương, Dá hai, Rơ băm… gọi chung là nghệ thuật biểu diễn dân gian (Folk – performing arts)

- Những sáng tạo sử dụng đường nét, màu sắc, kết cấu như tranh Đông

Hồ, trang trí hoa văn trên vải, trên quần áo, đồ đan lát và kiểu dáng, cách thức của cửa, gọi chung là nghệ thuật tạo hình dân gian (Folk-fine arts)

1.1.3 Hát Xoan Phú Thọ

Hát Xoan là di sản văn hóa phi vật thể quý của vùng Đất Tổ nói riêng

và trong kho tàng di sản văn hóa dân tộc Việt Nam nói chung Ngoài Phú Thọ, tại Việt Nam còn có hát Xoan Vĩnh Phúc Hát Xoan là loại hình dân ca nghi lễ, phong tục, còn gọi là hát cửa đình hay “Khúc môn đình”, là hình thức nghệ thuật đa yếu tố: Ca nhạc, hát, múa phục vụ nhu cầu tín ngưỡng của cộng đồng Mỗi địa phương có những đặc thù về Hát Xoan riêng

Hát Xoan Phú Thọ chứa đựng nhiều giá trị văn hóa cổ gắn với tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương Nội dung Hát Xoan gồm phần hát nghi lễ mang tính chất cầu chúc, ước nguyện và phần hát hội mang đậm chất giao duyên trữ tình Những người tham gia Hát Xoan được tập hợp thành một tổ

chức gọi là Phường Xoan, các thành viên của Phường sinh sống trong cùng

một làng, thể hiện tính cố kết cộng đồng cao

Nghệ thuật Hát Xoan được hình thành từ thời kỳ Hùng Vương dựng nước, gắn với đời sống tín ngưỡng thờ lúa, thờ vua Hùng của người Việt cổ Trải qua một chặng đường dài của lịch sử, Hát Xoan phát triển trong cộng đồng, được dung hòa giữa ca hát nghi lễ thờ thần linh, thành hoàng và ca hát

dân gian nguyên thủy Đến thời Hậu Lê, bài bản Hát Xoan được các nhà nho biên soạn, bổ sung và lưu truyền cho đến ngày nay Trải qua hàng nghìn năm,

từ buổi đầu ra đời là hình thức nghi lễ hát thờ Vua Hùng đến nay Hát Xoan

đã trở thành di sản độc đáo và là nét sinh hoạt văn hóa mang đặc trưng của người dân Phú Thọ

Hát Xoan ra đời từ các làng cổ nằm trên vùng đất kinh đô Văn Lang xưa (trùng với địa bàn thành phố Việt Trì ngày nay) Có 4 phường Xoan gốc được lấy tên theo địa danh làng cổ, đó là: Phường Xoan An Thái (Xã Phượng Lâu), phường Xoan Phù Đức, phường Xoan Kim Đới, phường Xoan Thét (xã Kim Đức) Với tục hát cửa đình nước nghĩa của các phường Xoan, từ địa bàn 4 phường xoan gốc trên, Hát Xoan đã phát triển và lan tỏa ra 30 đình, miếu thuộc

18 xã của hai tỉnh Phú Thọ và Vĩnh Phúc Nguồn gốc của Hát Xoan có nhiều cách giải thích bằng huyền thoại được đặt vào thời các Vua Hùng dựng nước

Một số nhà nghiên cứu âm nhạc lại cho rằng: Hát Xoan xuất hiện vào khoảng thế kỷ XV (tức là đời hậu Lê), lời ca Xoan có những đặc điểm như hình thức, văn chương của thế kỷ XV, nghĩa là hình thể chưa cố định, vừa gồm các thể thất ngôn, vừa xen kẽ những câu 6 tiếng và kết luận rằng: Hát Xoan là một hình thức âm nhạc phong tục phát sinh từ thời kỳ nhà Lê

Hát Xoan có 3 chặng: Hát nghi lễ, hát quả cách và hát giao duyên (hát hội) Hát nghi lễ gồm các bài: Hát chào Vua, mời Vua, Giáo trống, Giáo pháo, Thơ nhang, Đóng đám Hát quả cách gồm 14 bài (quả là bài; cách là hình thức hát, lối hát): Kiều giang cách; Nhàn ngâm cách; Tràng mai cách; Ngư tiều canh mục cách; Đối dẫy cách; Hồi liên cách; Xoan thời cách; Hạ thời cách; Thu thời cách; Đông thời cách; Tứ mùa cách; Thuyền chèo cách; Tứ dân cách; Chơi dâu cách Hát hội gồm nhiều bài, hát tự do phóng khoáng, nội dung các bài hát mang tính trữ tình sâu sắc: Thết trầu (còn gọi là Bợm gái);

Bỏ bộ; Xin huê - Đố huê; Đố chữ; Hát đúm; Cài huê; Mó cá

Ví dụ: Một số câu chúc, thờ tế trong Hát Xoan:

“Dân ta mở tiệc tế thần

Đại vương phù hộ ninh dân đời đời”

(Hát đúm)

“Ba nén nhang thơm thấu đến chín lần

Kính thiên, kính địa, kính linh thần

Đức thánh tối linh người năng ứng hộ

Già khắc khoẻ trẻ bình yên”

(Nhập tịch)

“Một mừng vua… xá lại… mừng vua, mừng vua vạn vạn tuế Hát mừng hoàng đế vô cương

Ba mừng sinh hoàng tử vương

Bốn mừng hoàng hậu đế kinh

Đến khơi đội đức thánh mừng quốc gia

Năm mừng phong thuận vũ hoà

An cư lạc nghiệp, đăm chiêu thuận hoà

Sáu mừng xướng thái bình ca

Rồng bay cửu làng nay sang giầu

Thứ nhất thọ lão sống lâu…”

(Hạ cách)

Ví dụ: Tình yêu trong câu ca Xoan:

“Đường đi trên suối dưới khe

Sao anh chẳng bắc cây tre làm cầu

Để ta đi lại còn lâu

Đường đi trên suối dưới đầm

Sao anh chẳng bắc cây trâm làm cầu”

(Bỏ bộ)

“Đấy với đây chẳng duyên thì nợ

Đấy với đây chẳng vợ thì chồng

Dây tơ hồng chưa xe đã mắc

Rượu quỳnh tương chưa nhắp đã say

Trầu anh trầu túi trầu khăn

Trầu em dải yếm để lâu cũng tàn”

(Bợm gái)

Trải qua thời gian và hai cuộc chiến tranh bảo vệ Tổ quốc chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ với những tác động, thay đổi lớn về kinh tế xã hội, Hát Xoan đã có lúc bị mai một nhưng không hề mất đi Đặc biệt, trải qua tiến trình phát triển của lịch sử, từ thời đại các Vua Hùng dựng nước Văn Lang; 1.000 năm Bắc thuộc; thời đại phong kiến Việt Nam tự chủ; chế độ phong kiến suy tàn; thời Pháp thuộc; đế quốc Mỹ xâm lược đến chế độ Việt Nam dân chủ cộng hòa, Hát Xoan vẫn tồn tại và đang hiện diện với nghệ thuật đặc sắc riêng biệt: Hát thờ Vua Hùng, vợ con, tướng lĩnh và các nhân vật tiêu biểu thời đại Hùng Vương; hát trước cửa đình và hát vào mùa xuân; hát lễ và hát đám Nét đặc sắc hơn cả của Hát Xoan là khi múa có hát và ngược lại

Một số hình ảnh về Hát Xoan Phú Thọ:

Ảnh: Phương Thanh – Báo Phú Thọ

Tại tỉnh Phú Thọ, Hát Xoan hiện có ở trong đó 15 xã, phường thuộc thành phố Việt Trì, các huyện Phù Ninh, Lâm Thao, Tam Nông và Đoan Hùng với 4phường Xoan được thành lập đang hoạt động tại thành phố Việt Trì, đó là phường Xoan An Thái, phường Xoan Thét, phường Xoan Phù Đức

và phường Xoan Kim Đái

1.2 Vai trò, đặc điểm và tiêu chí của thông điệp về di sản văn hoá Hát Xoan trên báo chí

1.2.1 Vai trò của thông điệp về các giá trị di sản văn hoá Hát Xoan trên báo chí

Cũng như các thông điệp truyền thông khác, thông điệp về các giá trị di sản văn hoá nói chung và Hát Xoan nói riêng có những vai trò cơ bản sau:

- Vai trò thông tin, tuyên truyền: Các di sản văn hoá có giá trị về lịch

sử, văn hoá, luôn thu hút sự quan tâm của đông đảo công chúng Bởi vậy, số lượng thông tin vềđề tài văn hoá, văn nghệ, các di sản văn hoá trên các các báo, tạp chí đạt con số khổng lồ Vai trò của thông điệp báo chí trước hết chính là thông tin kịp thời, nhanh chóng, đa dạng, nhiều chiều Đặc biệt, với mỗi sự kiện văn hoá lớn đều có những thông điệp được ban tổ chức lồng ghép

vào để giới thiệu, tuyên truyền, quảng bá về các di sản văn hoá Các thông điệp đó, thông qua hệ thống truyền thông sẽ tác động tới sự nhận thức và hành động của các cá nhân, của các tổ chức quan tâm tới di sản văn hoá

- Vai trò chỉ dẫn, giáo dục: Từ các thông điệp về di sản văn hoá được

xác lập qua các chương trình, sự kiện văn hoá lớn, hệ thống truyền thông quảng bá những giá trị tốt đẹp mà những di sản văn hoá mang lại phổ biến rộng khắp trong đời sống xã hội, mà trước hết là tác động trực tiếp tới hệ thống giáo dục của xã hội, định hướng tư tưởng trong đời sống của người dân Đặc biệt, đối với di sản văn hoá Hát Xoan, thông qua các ấn phẩm của Báo Phú Thọ, các đối tượng tác động của thông điệp được trang bị thêm các kiến thức để hiểu rõ hơn về loại hình nghệ thuật này Đó cũng chính là đối tượng tác động được hiểu hơn về lịch sử, truyền thống tốt đẹp của quê hương đất Tổ vua Hùng và rộng hơn là của đất nước

- Vai trò tác động đến nhận thức, chính sách xã hội: Thông qua

những thông điệp có ý nghĩa nhân văn sâu sắc về di sản văn hoá sẽ có những tác động tích cực đối với đông đảo tầng lớp xã hội, đặc biệt là với những người trẻ Thông qua các phương tiện truyền thông, đặc biệt là báo Phú Thọ với thế mạnh báo Đảng địa phương nắm rõ vấn đề, dễ dàng tiếp cận, tìm hiểu thông tin, cập nhật nhanh chóng, thông tin đa dạng sẽ góp phần tác động đến nhận thức, chính sách xã hội, đặc biệt là những chính sách tác động trực tiếp tới vấn đề bảo tồn, gìn giữ, phát triển và quảng bá Hát Xoan

- Vai trò phản biện xã hội: Báo chí đóng vai trò quan trọng trong đời

sống xã hội, là nơi khơi nguồn, tạo lập dư luận xã hội, báo chí giúp mỗi cá nhân, mỗi nhóm xã hội xã hội hoá ý kiến, ngoài ra, báo chí còn có vai trò phản ánh dư

luận luận xã hội, định hướng và điều hoà dư luận xã hội "Báo chí là hoạt động - giao tiếp xã hội trên quy mô rộng nhất, là công cụ và phương thức kết nối xã hội hữu hiệu nhất, công cụ và phương thức can thiệp xã hội hiệu quả nhất trong mối quan hệ với công chúng và dư luận xã hôi, với nhân dân và các nhóm lợi ích, với

các nước trong khu vực và quốc tế " [8, tr.61]

- Thu hút sự quan tâm của công chúng và đem lại hiệu quả kinh tế

cao: Bằng những thông điệp có chất lượng tốt, hấp dẫn, khả năng tương tác

cao, đáp ứng nhu cầu và thị hiếu của công chúng, báo chí sẽ thu hút được lượng công chúng đông đảo, phát triển du lịch, từ đó nâng cao nguồn thu tài chính, phát triển hiệu quả hơn hoạt động báo chí

1.2.2 Nguyên tắc của thông điệp về di sản văn hoá Hát Xoan trên báo chí

Căn cứ trên lý thuyết truyền thông, trong phần chu trình truyền thông của Đỗ Thị Thu Hằng [8, tr15], chúng tôi đưa ra 5 nguyên tắc của thông điệp

về di sản văn hoá Hát Xoan trên báo chí như sau:

Thứ nhất, thông điệp phải rõ ràng, vấn đề đề cập phải hướng tới mọi

đối tượng trong xã hội, đặc biệt ưu tiên hướng tới đối tượng là những người trẻ, nhà nghiên cứu văn hoá dân gian, nhà quản lý văn hoá

Thứ hai, thông điệp phải dễ nhớ, đơn giản, ngắn gọn và dễ hình dung, dễ

làm theo; nội dung thông điệp phải thuyết phục công chúng quan tâm, phải hướng tới mục tiêu giới thiệu, tuyên truyền, quảng bá các giá trị tích cực, tốt đẹp của di sản văn hoá Hát Xoan đối với những người yêu thích các loại hình văn hoá dân gian nói chung và yêu thích Hát Xoan nói riêng

Thứ ba, thông điệp phải dựa trên nền tảng cơ sở pháp lý, đạo đức và

phù hợp với văn hoá Việt Nam, phù hợp với các tiêu chí của báo chí hiện đại Bên cạnh đó, thông điệp cần tương thích với trình độ nhận thức và mức độ hiểu biết về Hát Xoan của đối tượng tác động

Thứ tư, thông điệp phải có tác dụng nâng cao nhận thức của người yêu

Hát Xoan nói riêng và công chúng nói chung về tác động tích cực đối với xã hội mà di sản văn hoá này mang lại Thông điệp cần đơn giản dễ hiểu, phù hợp với trình độ chuyên môn, nhận thức xã hội của đối tượng tiếp nhận

Thứ năm, thông điệp phải thúc đẩy sự tham gia chuyển tải thông tin

của công chúng cũng như các cơ quan báo chí truyền thông theo cơ chế lan toả thông tin về di sản văn hoá Hát Xoan

1.2.3 Tiêu chí của thông điệp về di sản văn hoá Hát Xoan trên báo chí

Căn cứ các nguyên tắc trên, về cơ bản, thông điệp truyền thông về di sản văn hoá Hát Xoan trên báo chí cần đáp ứng các tiêu chí cụ thể về nội dung

và phương thức truyền thông điệp sau:

Nội dung của thông điệp:

- Nội dung chính xác, đa dạng, cập nhật về di sản văn hoá Hát Xoan, hướng tới các nội dung chính sau:

+ Bảo tồn, giữ gìn các giá trị của di sản văn hoá Hát Xoan

+ Quảng bá di sản văn hoá Hát Xoan

+ Phát huy, nhân rộng mô hình các nghệ nhân, phường hát Xoan

- Phù hợp với nhu cầu, thị hiếu tiếp nhận của đối tượng tác động

Phương thức truyền tải thông điệp:

- Số lượng, tần suất xuất hiện: phong phú, liên tục, tần suất phù hợp với thời điểm sự kiện, vấn đề thời sự về di sản văn hoá Hát Xoan

- Thể loại: Thể loại thể hiện các thông điệp truyền thông trên các loại hình báo in và báo mạng điện tử gồm các thể loại báo chí nói chung như: Tin, phóng

sự, phản ánh, ghi chép, tổng hợp, ảnh, phóng sự ảnh, Thông điệp về di sản văn hoá Hát Xoan cần đảm bảo được sự đa dạng – phong phú về thể loại

- Ngôn ngữ thể hiện: đa phương tiện gồm ngôn ngữ chữ viết và ngôn ngữ hình ảnh, âm thanh, bảo đảm phù hợp với nội dung thông điệp cần truyền tải Ngôn ngữ viết cần sâu sắc, đủ ý, truyền tải chính xác tinh thần của thông điệp tới người tiếp nhận Ngôn ngữ hình ảnh cần đa dạng, phong phú, đúng các tiêu chí về bố cục, màu sắc Ngôn ngữ âm thanh cần sinh động, chân thực Ngoài ra, còn các yếu tố khác như giao diện, phong cách… Vì thông điệp cần quảng bá tới nhiều đối tượng tiếp nhận là người nước ngoài nên cần sự thể

hiện hiện đại, cập nhật những xu hướng mới của thế giới, đồng thời cần để cho người không hiểu tiếng Việt vẫn có thể thấy sự hấp dẫn và hiểu tính chất quảng bá di dản văn hóa, quảng bá du lịch trong cách thể hiện

- Cách thức tiếp nhận và tương tác của tòa soạn với công chúng: cần có khả năng tương tác tốt với các đối tượng công chúng qua nhiều hình thức khác nhau về thông điệp di sản văn hoá Hát Xoan

1.3 Vấn đề bảo tồn, quảng bá Di sản văn hoá Hát Xoan tại Phú Thọ hiện nay

1.3.1 Tổng quan về đặc điểm tự nhiên, xã hội của tỉnh Phú Thọ

Phú Thọ là tỉnh thuộc khu vực miền núi, trung du phía Bắc, nằm trong khu vực giao lưu giữa vùng Đông Bắc, Đồng bằng sông Hồng và Tây Bắc (vị trí địa lý mang ý nghĩa trung tâm của tiểu vùng Tây - Đông - Bắc)

Là vùng đất cổ, đất phát tích của dân tộc Việt Nam, nơi đây có bề dày truyền thống lịch sử và hàng nghìn năm văn hiến từ khi Vua Hùng dựng nước Văn Lang Nằm ở trung tâm của nền văn minh Sông Hồng, Phú Thọ là đất cội nguồn, đất của thế dựng nước và giữ nước, đất của di tích lịch sử, đất của các danh thắng, của các sản vật thiên nhiên độc đáo

Từ thời Hùng Vương, tỉnh Phú Thọ đã trải qua nhiều thay đổi về địa danh và địa giới hành chính Ngày 21/6/1968, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ra Nghị quyết 504 về việc hợp nhất 2 tỉnh Vĩnh Phúc và Phú Thọ thành tỉnh Vĩnh Phú và quyết định thành phố Việt Trì là tỉnh lỵ của Vĩnh Phú

Sau 29 năm hợp nhất, tỉnh Phú Thọ được tái lập từ ngày 01/01/1997 theo Nghị quyết kỳ họp thứ 10, Quốc hội khoá IX, khi đất nước bước vào thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá Việc hợp nhất Phú Thọ với Vĩnh Phúc cũng như việc tái lập tỉnh cũ là do yêu cầu khách quan của lịch sử và chủ trương chung của Đảng và Chính phủ trong phạm vi toàn quốc

Tỉnh Phú Thọ tái lập (1997) có diện tích tự nhiên 3.465km2, dân số 1.261.900 người, mật độ dân số trung bình 373 người/km2, gồm 21 dân tộc anh em sinh sống

Tỉnh Phú Phọ hiện nay có diện tích tự nhiên 3.534,6 km2, dân số hơn 1,37 triệu người, gồm 34 dân tộc anh em Toàn tỉnh có 13 huyện, thành, thị với 277 xã, phường, thị trấn

Sau 22 tái lập tỉnh và tiếp tục thực hiện công cuộc đổi mới, được sự quan tâm chỉ đạo của Trung ương Đảng, Quốc hội, Chính phủ, sự phối hợp, giúp

đỡ của các ban, bộ, ngành Trung ương, tỉnh Phú Thọ đã phát huy truyền thống đoàn kết, khai thác hiệu quả các tiềm năng, lợi thế, năng động, sáng tạo, vượt khó với quyết tâm cao để thực hiện hoàn thành các mục tiêu chủ yếu đề ra và tiếp tục giành được thành tựu toàn diện trên các lĩnh vực Tổng sản phẩm trong tỉnh (GRDP) 6 tháng đầu năm 2019 (theo giá so sánh năm 2010) ước tăng 6,25% so với cùng kỳ năm trước, trong đó khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng 3,60%, khu vực công nghiệp và xây dựng tăng 8,77%, khu vực dịch vụ tăng 6,22%, thuế sản phẩm (trừ trợ cấp sản phẩm) tăng 2,8% Về cơ cấu giá trị tăng thêm (theo giá hiện hành), khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản chiếm 23,70%; khu vực công nghiệp và xây dựng chiếm 36,24%; khu vực dịch vụ chiếm 40,06%

6 tháng đầu năm 2019, tổng nguồn vốn huy động trên địa bàn tỉnh đạt 51.000 tỷ đồng, tăng 12,9% so với cùng kỳ, đạt 92,5% kế hoạch năm; tổng dư

nợ cho vay trên địa bàn đạt 60.000 tỷ đồng, tăng 11,5% so với cùng kỳ, đạt 91,4% kế hoạch năm; nợ xấu ước đạt 540 tỷ đồng, chiếm 0,9% tổng dư nợ cho vay toàn địa bàn

Kết quả thực hiện vốn đầu tư phát triển trên địa bàn 6 tháng đầu năm

2019 đạt 12.181,4 tỷ đồng, tăng 14,3% so với cùng kỳ năm 2018; trong đó nguồn vốn trung ương quản lý ước thực hiện 531 tỷ đồng, tăng 9,8%; nguồn vốn địa phương quản lý ước thực hiện 2.015,3 tỷ đồng, tăng 11,5%; nguồn vốn ngoài nhà nước ước thực hiện 7.987,1 tỷ đồng, tăng 8,8%; nguồn vốn đầu

tư trực tiếp nước ngoài ước thực hiện 1.648 tỷ đồng, tăng 60,6%;

Việc gắn kết giữa phát triển kinh tế với phát triển văn hóa và giải quyết các vấn đề xã hội có nhiều chuyển biến tích cực Sau xây dựng và bảo vệ thành công hai di sản văn hóa phi vật thể “Hát Xoan Phú Thọ” và “Tín ngưỡng Thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ” được UNESCO công nhận và vinh danh, tỉnh Phú Thọ cũng đã tiếp tục triển khai các giải pháp nhằm góp phần khẳng định giá trị lịch sử, văn hóa và tạo sự lan tỏa của không gian văn hóa vùng đất Tổ Bên cạnh đó, quan hệ đối ngoại và hợp tác quốc tế được mở rộng, phát triển có chiều sâu Hệ thống chính trị, khối đại đoàn kết các dân tộc tiếp tục được xây dựng, củng cố vững mạnh Tư duy, phương thức lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành, cách tiếp cận giải quyết vấn đề của cấp ủy, chính quyền các cấp có sự đổi mới mạnh mẽ; tác phong, lề lối làm việc của đảng viên, cán

bộ có chuyển biến tích cực Đảng bộ, chính quyền và nhân dân các dân tộc tỉnh Phú Thọ luôn nêu cao tỉnh thần đoàn kết, kiên cường anh dũng chống giặc ngoại xâm góp phần bảo vệ và đồng tâm, nhất trí thực hiện thắng lợi các mục tiêu, nhiệm vụ mà Nghị quyết Đại hội lần thứ XII của Đảng và Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVIII đã đề ra, phấn đấu xây dựng Phú Thọ trở thành một trong những tỉnh phát triển hàng đầu của vùng trung du và miền núi Bắc Bộ

1.3.2 Quan điểm, đường lối của Đảng, Nhà nước và của Đảng bộ, chính quyền tỉnh Phú Thọ về Di sản văn hoá Hát Xoan Phú Thọ

1.3.2.1 Quan điểm, đường lối của Đảng, Nhà nước về gìn giữ, bảo tồn, phát triển văn hoá và Di sản văn hoá Hát Xoan Phú Thọ

Chương trình hành động quốc gia về bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại Hát Xoan Phú Thọ là hành động thiết thực nhằm bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa dân tộc, được xác định là một nhiệm vụ then chốt trong chiến lược phát triển văn hóa của đất nước, góp phần giữ gìn cốt cách, tâm hồn và bản lĩnh Việt Nam

Trong sự nghiệp đổi mới hiện nay, phương hướng xây dựng và phát triển văn hóa đã được Đảng ta xác định là: Xây dựng và phát triển văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại làm cho văn hóa thấm sâu vào toàn bộ đời sống và hoạt động xã hội, vào từng người, từng gia đình, từng tập thể và cộng đồng, từng địa bàn dân cư Vào mọi lĩnh vực sinh hoạt và quan hệ con người, tạo ra trên đất nước ta đời sống tinh thần cao đẹp, trình độ dân trí cao, khoa học phát triện phục vụ đắc lực sự nghiệp hóa, hiện đại hóa vì mục tiêu dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh

Quan điểm trên được bổ sung, phát triển, thể hiện cụ thể trong hội nghị lần thứ 9, BCH Trung ương khoá XI của Đảng Đây là những tư tưởng, lý luận quan trọng của Đảng, Nhà nước ta về lĩnh vực văn hóa trong thời kỳ đổi mới đã

và đang được triển khai sâu rộng trong toàn bộ đời sống xã hội

Thứ nhất, văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu vừa

là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội Quan điểm này xác định vai trò đặc biệt quan trọng của văn hóa trong sự nghiệp đổi mới là phấn đấu vì sự nghiệp dân giàu nước mạnh xã hội công bằng, dân chủ, văn minh, trong đó phải giải quyết hài hòa sự phát triển kinh tế và văn hóa, đảm bảo cho đất nước phát triển bền vững và lâu dài Vì vậy, vai trò của việc xây dựng nền văn hóa tiến tiến, đậm đà bản sắc dân tộc là vô cùng quan trọng Mọi hoạt động kinh

tế phải đặt con người ở vị trí trung tâm của sự phát triển, vừa phải chú ý đến hiệu quả kinh tế, vừa phải chú ý đến hiệu quả xã hội và văn hóa

Thứ hai, nền văn hóa mà chúng ta xây dựng là nền văn hóa tiên tiến,

đậm đà bản sắc dân tộc: Quan điểm này xác định phương hướng và đặc trưng của nền văn hóa Việt Nam mà chúng ta xây dựng trong thời kỳ đổi mới hiện nay Trình độ tiên tiến của nền văn hóa phải thống nhất với bản sắc văn hóa dân tộc

và khẳng định tầm vóc, vị thế của văn hóa dân tộc trong giao lưu và hợp tác quốc tế

Thứ ba, nền văn hóa Việt Nam là nền văn hóa thống nhất mà đa dạng

trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam: Quan điểm này nhấn mạnh đến tư tưởng nhất quán của Đảng và Nhà nước ta về đảm bảo tính thống nhất và tính

đa dạng của nền văn hóa Việt Nam hiện đại; thể hiện ở sự thống nhất về truyền thống yêu nước và tinh thần đại đoàn kết của các dân tộc anh em trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Thứ tư, xây dựng và phát triển văn hóa là sự nghiệp của toàn dân do

Đảng lãnh đạo, trong đó đội ngũtrí thức giữ vai trò rất quan trọng: Quan điểm này xác định vai trò chủ thể xây dựng và phát triển sự nghiệp văn hóa Mọi người dân Việt Nam phấn đấu vì sự nghiệp dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh đều có vinh dự, trách nhiệm, quyền lợi và nghĩa vụ tham gia xây dựng và phát triển nền văn hóa nước nhà Công nhân, nông dân, tri thức là nền tảng của khối đại đoàn kết toàn dân, cũng là nền tảng của sự nghiệp xây dựng và phát triển văn hóa Đội ngũ trí thức gắn bó với nhân dân giữ vai trò quan trọng trong sự nghiệp xây dựng và phát triển văn hóa

Thứ năm, văn hóa là một mặt trận, xây dựng và phát triển văn hóa là

một sự nghiệp cách mạng lâu dài, đòi hỏi phải có ý chí cách mạng và sự kiện trì, thận trọng Quan điểm này nhấn mạnh tới phương pháp xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đồng thời nhấn mạnh đến tính đặc thù của việc xây dựng và phát triển văn hóa Bảo tồn và phát huy những di sản văn hóa tốt đẹp của dân tộc, sáng tạo nên những giá trị mới tích cực và tiến

bộ, loại bỏ những yếu tố bảo thủ và lạc hậu trong nền văn hóa, làm cho các giá trị văn hóa thấm sâu vào toàn bộ đời sống xã hội

Đối với Di sản văn hoá Hát Xoan Phú Thọ, Thủ tướng Chính phủ đã có quyết định số 2058/QĐ-TTg ngày 7 tháng 11 năm 2013 phê duyệt đề án Bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hoá phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp của nhân loại – Hát Xoan Phú Thọ (giai đoạn 2013 – 2020) Trong quyết định nêu

rõ mục tiêu thực hiện có các nội dung chủ yếu sau: Tiếp tục giữ gìn, lưu

truyền, phổ biến, phát huy cho thế hệ mai sau những giá trị độc đáo mang tính

xã hội, nhân văn, những phong tục, tập quán tốt đẹp về Hát Xoan gắn với tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương; Nâng cao nhận thức và lòng tự hào trong cộng đồng, trách nhiệm của các thế hệ, nhất là thế hệ trẻ trong việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa Hát Xoan; Từng bước bảo tồn phát huy giá trị Hát Xoan trở thành sản phẩm du lịch văn hóa đặc trưng, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội trên địa bàn tỉnh Phú Thọ Phấn đấu đến năm

2020, khôi phục các lễ hội, tục lệ Hát Xoan truyền thống nhằm xây dựng thành không gian văn hóa Hát Xoan gắn với tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương; tiếp tục đầu tư tu bổ, phục hồi cho các di tích còn lại gắn với Hát Xoan; nâng tỷ lệ người biết Hát Xoan là thanh niên, thiếu niên và nhi đồng ở các phường Xoan gốc của tỉnh Phú Thọ lên 70%; hỗ trợ chống xuống cấp cho các di tích và phục hồi các tục lệ Hát Xoan truyền thống tại các di tích có Hát Xoan lan tỏa

Trong nhiệm vụ và nội dung thực hiện, đối với công tác tuyên truyền, quyết định nêu rõ: Cần quảng bá, phổ biến, tôn vinh giá trị của di sản văn hóa Hát Xoan trong nước và với bạn bè quốc tế; Phát huy giá trị của di sản văn hóa phi vật thể Hát Xoan và tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương Bộ Ngoại giao có trách nhiệm phối hợp với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Bộ Thông tin và Truyền thông, Ủy ban nhân dân các tỉnh: Phú Thọ, Vĩnh Phúc và các cơ quan liên quan xây dựng kế hoạch tuyên truyền, quảng bá rộng rãi trong và ngoài nước về di sản văn hóa Hát Xoan; thực hiện các hoạt động hợp tác quốc

tế liên quan đến bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa Hát Xoan

1.3.2.2 Những nhiệm vụ, giải pháp phát triển Hát Xoan của tỉnh Phú Thọ

Những bước đi mang tính bứt phá trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa Hát Xoan Phú Thọ được đánh dấu bằng sự nỗ lực vượt bậc của chính quyền và cộng đồng để đưa Hát Xoan ra khỏi tình trạng cần bảo vệ khẩn cấp Để có được kết quả đó, tỉnh Phú Thọ đã có một chiến lược đầu tư bài bản, có tính lâu dài để khôi phục, phát huy giá trị di sản Hát Xoan

Cụ thể: Tỉnh Phú Thọ luôn xác định di sản văn hóa là nguồn lực tiềm năng cội nguồn của ý chí, điểm tựa sáng tạo và nền tảng của sự phát triển trong mọi lĩnh vực cả kinh tế, khoa học kỹ thuật và văn hóa xã hội Nhằm bảo tồn Hát Xoan Tỉnh ủy, UBND tỉnh Phú Thọ đã ban hành các chương trình, kế hoạch và chính sách như: Chính sách phong tặng danh hiệu và vinh danh các nghệ nhân; ưu tiên hỗ trợ kinh phí truyền dạy để triển khai công tác truyền dạy, đào tạo các lớp nghệ nhân kế cận cho cộng đồng 4 phường Xoan gốc; đầu tư bảo tồn, tu bổ, tôn tạo và phục hồi các không gian văn hóa Hát Xoan

và việc kiểm kê Hát Xoan; nghiên cứu bảo tồn, phục hồi các bài bản và tập tục Hát Xoan ở Phú Thọ, Vĩnh Phúc Thực hiện chương trình phát triển người thực hành, công chúng của Hát Xoan thông qua các câu lạc bộ; thực hiện giáo dục, quảng bá về Hát Xoan với sự vào cuộc của toàn bộ hệ thống chính trị

cùng các cơ quan báo chí, truyền thông, văn hóa, giáo dục

Ngoài áp dụng những cơ chế, chính sách ưu đãi đầu tư chung của tỉnh, Sở VH,TT&DL cũng nghiên cứu tham mưu cho tỉnh xây dựng các cơ chế chính sách ưu đãi đặc thù để thu hút các nhà đầu tư, thực hiện, phát triển các tour du lịch văn hoá, du lịch tâm linh để giới thiệu về Hát Xoan đến với công chúng Nâng cao chất lượng các hoạt động xúc tiến đầu tư, thông tin quảng bá

và liên kết hợp tác phát triển du lịch văn hoá, tổ chức các chương trình giới thiệu về Di sản văn hoá Hát Xoan; đảm bảo an ninh trật tự, an toàn xã hội và môi trường lành mạnh trong phát triển các phường Xoan

Xuất bản đĩa DVD giới thiệu những đặc trưng của nghệ thuật Hát Xoan Phú Thọ nhằm góp phần đưa Hát Xoan đến đông đảo giới trẻ, đồng thời tạo thêm nguồn tư liệu giá trị trong bảo tồn, phát huy Hát Xoan cũng như phục vụ cho việc tuyên truyền, quảng bá Hát Xoan cho các đoàn khách trong nước và quốc tế đến thăm và làm việc tại tỉnh Tỉnh Phú Thọ cũng đã tập trung biên soạn “Tổng tập Hát Xoan Phú Thọ”…

Tổ chức hội thảo khoa học giữa các nhà nghiên cứu ở địa phương và Trung ương để xác định những điểm giống và khác nhau giữa các phường Xoan gốc; tập huấn nâng cao trách nhiệm và năng lực quản lý cho cán bộ văn hóa các xã có phường Xoan gốc, các xã có CLB Hát Xoan và dân ca về bảo tồn, phát huy các giá trị di sản Hát Xoan; mở lớp truyền dạy cho giáo viên âm nhạc trong các trường học, đẩy mạnh hoạt động thực hành Hát Xoan tại các

phường Xoan và trong các trường học…

Những hành động thiết thực đó đã tạo tạo đà cho Hát Xoan chuyển mình vươn lên tầm cao mới Nhận thức về giá trị và trách nhiệm bảo vệ Hát Xoan của cộng đồng, công chúng và các cấp chính quyền địa phương đã nâng cao,

giá trị di sản Hát Xoan đang được phát huy ngày một tốt hơn…

1.3.3 Thực trạng về Di sản văn hoá Hát Xoan Phú Thọ

Cũng như nhiều di sản văn hóa phi vật thể khác, những năm trước đây, Hát Xoan chịu sự tác động không nhỏ của xã hội hiện đại Theo khảo sát của

Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Phú Thọ đầu năm 2009, những điệu Xoan cổ chỉ được lưu giữ ở 4 phường Xoan gốc là: An Thái (xã Phượng Lâu); Thét, Phù Đức và Kim Đái (xã Kim Đức, thành phố Việt Trì) Còn những địa bàn liên quan đến Hát Xoan (18 xã thuộc tỉnh Phú Thọ và tỉnh Vĩnh Phúc) chỉ đón phường Xoan về hát trong lễ hội đầu xuân Khảo sát cũng cho thấy, toàn tỉnh Phú Thọ còn 69 nghệ nhân Hát Xoan, trong đó 31 người có độ tuổi từ 80 -

104 và chỉ có 8 người có khả năng truyền dạy Tổng số người tham gia các phường Xoan là 81, biết Hát Xoan là 49 người… Hơn thế, trong số 30 di tích diễn ra các điệu hát cửa đình này chỉ có 13 di tích được bảo tồn, tôn tạo, còn 2

di tích đã xuống cấp, 15 di tích đã mất hoàn toàn Những con số trên cho thấy,

việc truyền dạy và môi trường cho Hát Xoan tồn tại đã ở mức “báo động đỏ”

Nhận thức được giá trị quý báu của di sản, trước thực trạng di sản Hát Xoan đang đứng trước nguy cơ bị mai một và thất truyền bởi giới trẻ không được truyền dạy kịp thời và các nghệ nhân đang mất dần do tuổi cao, sức yếu;