Giáo dục lối sống văn hóa cho thanh niên quận đống đa, thành phố hà nội hiện nay

Các luận án, luận văn nghiên cứu về lối sống và giáo dục lối sống văn hóa cho thanh niên - Hoàng Anh 2006, Giáo dục lý luận Mác – Lênin với việc hình thành và phát triển nhân cách của

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA

Luận văn đã được sửa chữa theo khuyến nghị của Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ

Hà Nội, ngày… …tháng…… năm 2019

CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG

(Ký và ghi rõ họ tên)

PGS, TS Mai Đức Ngọc

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi; các số liệu, kết quả nêu trong luận văn này là trung thực Những kết luận trong luận văn chưa từng được công bố trong bất cứ công trình nào khác

Hà Nội, ngày tháng năm 2019

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Khuất Ngọc Trường

LỜI CẢM ƠN

Luận văn Thạc sĩ Chính trị học chuyên ngành Quản lý Văn hóa, giáo dục và khoa học được hoàn thành tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền Có được bản luận văn này, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Ban lãnh đạo Học viện Báo chí và Tuyên truyền, các thầy cô giáo khoa Tuyên truyền đã trực tiếp giảng dạy, truyền đạt những kiến thức khoa học chuyên ngành cho tôi trong thời gian qua Xin trân trọng cảm ơn TS Nguyễn Thị Hồng đã trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn này

Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn sâu sắc của mình tới đồng nghiệp, gia đình, bạn bè và người thân đã động viên, khích lệ, tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện và hoàn thành đề tài này

Hà Nội, ngày tháng năm 2019

Học viên

Khuất Ngọc Trường

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

CNH, HĐH: Công nghiệp hóa, hiện đại hóa

MTTQ: Mặt trận Tổ quốc

UBND: Ủy ban nhân dân

XHCN : Xã hội chủ nghĩa

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ GIÁO DỤC LỐI SỐNG VĂN HÓA CHO THANH NIÊN 12

1.1 Lối sống và lối sống văn hóa 12

1.2 Thanh niên và giáo dục lối sống văn hóa cho thanh niên 21

1.3 Sự cần thiết phải tăng cường giáo dục lối sống văn hóa cho thanh niên hiện nay 31

Chương 2: GIÁO DỤC LỐI SỐNG VĂN HÓA CHO THANH NIÊN QUẬN ĐỐNG ĐA, THÀNH PHỐ HÀ NỘI HIỆN NAY - THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA 42

2.1 Những yếu tố tác động đến giáo dục lối sống văn hóa cho thanh niên quận Đống Đa, thành phố Hà Nội hiện nay 42

2.2 Thực trạng giáo dục lối sống văn hóa cho thanh niên trên địa bàn quận Đống Đa 48

2.3 Những vấn đề đặt ra trong giáo dục lối sống văn hóa cho thanh niên quận Đống Đa hiện nay 71

Chương 3: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG GIÁO DỤC LỐI SỐNG VĂN HÓA CHO THANH NIÊN QUẬN ĐỐNG ĐA THỜI GIAN TỚI 80

3.1 Quan điểm tăng cường giáo dục lối sống văn hóa cho thanh niên quận Đống Đa 80

3.2 Giải pháp tăng cường giáo dục lối sống văn hóa cho thanh niên quận Đống Đa 84

KẾT LUẬN 104

DANH MUC TÀI LIỆU THAM KHẢO 106

PHỤ LỤC 111

TÓM TẮT LUẬN VĂN 116

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong quá trình đổi mới đất nước, chúng ta đã đạt được nhiều thành tựu trên các lĩnh vực kinh tế - xã hội và mở rộng hợp tác giao lưu quốc tế Những thay đổi trên các phương diện đó đã tác động đến nhiều mặt của cuộc sống xã hội, bên cạnh tác động tích cực còn xuất hiện nhiều biểu hiện tiêu cực, đặc biệt là sự xuống cấp về tư tưởng đạo đức, lối sống trong xã hội, trong đó có lối sống của thanh niên Đây là điều đáng lo ngại bởi thanh niên là chủ thể sáng tạo các giá trị văn hóa, là người trao truyền cho tương lai những giá trị văn hóa của dân tộc và họ cũng là khách thể chịu tác động của hệ giá trị văn hóa mà họ góp phần sáng tạo, gìn giữ, trao truyền Chính vì vậy, giáo dục lối sống văn hóa cho thanh niên là yêu cầu cấp bách, nhất là trong bối cảnh tình hình thế giới và trong nước có nhiều đổi thay nhanh chóng và khó lường, trước thực trạng biến đổi trong lối sống của thanh niên bởi những tác động tiêu cực của cơ chế thị trường và toàn cầu hóa Thực tiễn trong những năm vừa qua, trên mặt trận đấu tranh tư tưởng, đạo đức, lối sống, có một số thanh niên đã sa ngã trước uy lực của đồng tiền, sự ma quái của chủ nghĩa thực dụng, dẫn đến phai nhạt lý tưởng, tha hóa về đạo đức, lối sống

Quận Đống Đa nằm ở trung tâm thủ đô Hà Nội với diện tích 9,96 km2, dân số khoảng 410 nghìn người, đơn vị hành chính có 21 phường Đống Đa là vùng đất có bề dày truyền thống văn hóa, lịch sử, truyền thống yêu nước Văn Miếu Quốc Tử Giám, một di tích lịch sử văn hóa nổi tiếng, là trường Đại học đầu tiên của đất nước, nơi đào tạo, hội tụ nhiều nhân tài, góp phần làm rạng rỡ non sông đất nước Ý chí kiên cường, sức mạnh của con người Đống Đa được tôi luyện thử thách trong chiến đấu, ngày nay trong công cuộc xây dựng đất nước, nhân dân Đống Đa lại giành được nhiều thắng lợi trên các lĩnh vực Kinh tế liên tục phát triển, quan hệ sản xuất được củng cố, đời sống văn hóa

tinh thần nhân dân được nâng cao Với những thành tích đặc biệt trong chiến đấu cũng như trong lao động sản xuất, tháng 9/1999, quận Đống Đa là đơn vị đầu tiên của Thủ Đô vinh dự được Đảng, Nhà nước trao tặng danh hiệu cao quý Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân; Năm 2011 quận đón nhận Huân chương Lao động Hạng ba Đúng ngày thành lập quận năm 2016, Đống Đa đã vinh dự được trao tặng Huân chương Lao động Hạng nhất Niềm tự hào ấy đang được Đảng bộ và nhân dân quận Đống Đa phát huy trên con đường đổi mới, xây dựng quận ngày càng giàu đẹp, văn minh Truyền thống lịch sử được phát huy và nâng lên tầm cao mới, cổ vũ Đảng bộ và nhân dân Đống Đa thực hiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa Thủ đô Sứ mệnh lịch sử này trước hết thuộc về thanh niên ở quận Đống Đa

Tuy nhiên thực tế một số thanh niên ở quận Đống Đa cũng bị tha hóa

về đạo đức, vi phạm văn hóa lối sống, không vượt qua cám dỗ vật chất tầm thường Ngày 24/3/2015, Ban Bí thư đã ban hành Chỉ thị số 42-CT/TW về

“Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống văn hóa cho thế hệ trẻ giai đoạn 2015 - 2030”, trong

đó chỉ rõ: bên cạnh những kết quả tích cực đạt được, công tác, giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống văn hóa cho thế hệ trẻ còn nhiều hạn chế, yếu kém Nhận định này đúng với thực trạng giáo dục lối sống văn hóa cho thanh niên trên địa bàn quận Đống Đa, vì thế cần phải nghiên cứu thực trạng

để tìm giải pháp tăng cường giáo dục lối sống văn hóa cho thanh niên quận Đống Đa, thành phố Hà Nội

Xuất phát từ những lý do trên, tôi chọn đề tài Giáo dục lối sống văn

hóa cho thanh niên quận Đống Đa, thành phố Hà Nội hiện nay làm luận

văn tốt nghiệp Thạc sĩ ngành Chính trị học, chuyên ngành Quản lý Văn hóa, giáo dục và khoa học của mình

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Văn hóa và lối sống văn hóa đã trở thành đề tài nghiên cứu của nhiều

nhà khoa học Liên quan đến luận văn, chúng tôi tiếp cận một số công trình:

2.1 Các công trình nghiên cứu về văn hóa, con người Việt Nam

- Trần Độ (2001): Bàn về lối sống và nếp sống xã hội chủ nghĩa, Nxb

Khoa học xã hội, Hà Nội Công trình trình bày về hệ thống các khái niệm và các mặt cần nghiên cứu về lối sống ở Việt Nam theo mô hình chủ nghĩa xã hội, luận giải về bản chất củalối sống và nếp sống, các yếu tố tác động đến lối sống và nếp sống của người dân Việt Nam trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, sự cần thiết của việc xây dựng lối sống và nếp sống XHCN

- Thanh Lê (2001), Lối sống xã hội chủ nghĩa và xu thế toàn cầu hóa,

Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội Công trình đi sâu vào nghiên cứu khái niệm lối sống với nghĩa là một hình thái kinh tế - xã hội, hình dung lối sống như một chính thể sinh động cụ thể với các quan hệ xã hội khác nhau: sinh hoạt, sản xuất, văn hóa, gia đình,… Tác giả khẳng định lối sống XHCN phù hợp với Việt Nam trong giai đoạn quá độ tiến lên chủ nghĩa xã hội

- Huỳnh Khải Vinh (2001), Một số vấn đề về lối sống, đạo đức, chuẩn mực giá trị xã hội, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội Công trình phân tích lối

sống, đạo đức và chuẩn giá trị xã hội là những yếu tố cơ bản trong đời sống xã hội mỗi con người và nền văn hóa, gắn liền với mọi mặt đời sống tinh thần và vật chất của xã hội, xu hướng chuyển đổi lối sống, chuẩn giá trị xã hội trong giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa của Việt Nam

- Nguyễn Viết Chức (2001), “Đạo đức, lối sống và đời sống văn hóa thủ đô trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước”,

Viện Văn hóa và Nxb Văn hóa - Thông tin, Hà Nội Công trình gồm các bài tham luận đề cập đến tầm quan trọng và sự cần thiết của việc xây dựng đời sống văn hóa ở thủ đô Hà Nội, thực trạng đạo đức, lối sống và đời sống văn hóa Thủ đô trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước,

sự cần thiết phải xây dựng lối sống văn hóa mới

- Nguyễn Hồng Hà (2005), Môi trường văn hóa với việc xây dựng lối

sống con người Việt Nam, Viện văn hóa và Nxb Văn hóa -Thông tin, Hà Nội

Công trình phân tích cơ sở lý luận về lối sống, đặc điểm môi trường xã hội Việt Nam trong xu thế toàn cầu hóa và mở rộng hợp tác giao lưu quốc tế, mối quan hệ tương tác, biện chứng giữamôi trường văn hóa với việc xây dựng lối sống con người Việt Nam hiện nay

- Ban tổ chức Trung ương, tạp chí Cộng sản, thành ủy Thành phố Hồ

Chí Minh (2012), Bàn về giải pháp ngăn chặn, đẩy lùi suy thoái tư tưởng chính trị đạo đức lối sống hiện nay, Nxb Chính trị Quốc gia – Sự thật, Hà

Nội Các bài viết tập trung phân tích nguyên nhân của tình trạng suy thoái về đạo đức lối sống hiện nay của một bộ phận cán bộ, nhân dân, đề xuất các giải pháp chống suy thoái về đạo đức lối sống,đẩy lùi suy thoái tư tưởng chính trị

- Phan Đăng Long (2015), Văn hóa lối sống đô thị Hà Nội từ năm 1986 đến nay, Nxb Chính trị Quốc gia Cuốn sách bàn về văn hóa lối sống và văn

hóa lối sống đô thị Hà Nội từ năm 1986 đến nay, đề xuất các giải pháp để nâng cao chất lượng văn hóa lối sống đô thị Hà Nội thời gian tới

- Trần Ngọc Thêm (2016), Hệ giá trị Việt Nam từ truyền thống đến hiện đại và con đường tới tương lai, Nxb Văn hóa - Văn nghệ, thành phố Hồ

Chí Minh Cuốn sách bàn về nhiều vấn đề, trọng tâm là hệ giá trị văn hóa Việt Nam với nhiều biểu hiện, trong đó có văn hóa lối sống Tác giả luận giải

về tầm quan trọng của việc gìn giữ hệ giá trị văn hóa Việt Nam trong lối sống của người Việt hôm nay, khi chúng ta đang hội nhập sâu vào thế giới

- Lương Khắc Hiếu (2017), Cơ sở lý luận công tác tư tưởng của Đảng Cộng Sản Việt Nam, Nxb Lý luận chính trị, Hà Nội Cuốn sách bàn về

nhiều vấn đề cốt lõi về công tác tư tưởng của Đảng, vai trò của công tác tư tưởng trong xây dựng lối sống văn hóa được luận giải dưới góc nhìn của lý luận và thực tiễn, chỉ ra các giá trị và sự cần thiết giáo dục đạo đức, xây dựng

lối sống con người Việt Nam

Một số đề tài khoa học, tài liệu hội thảo khoa học đề cập đến vấn đề lối

sống, phân tích biến đổi của lối sống và sự cần thiết phải xây dựng lối sống

văn hóa hiện nay: “Những biến đổi lệch lạc trong đạo đức, lối sống của học sinh sinh viên hiện nay – thực trạng và các giải pháp chủ yếu”, TS Lê Thị

Bích Hồng, 2001; Viện KHXHVN (2004), Báo cáo tổng kết kết quả nghiên

cứu đề tài “Đạo đức xã hội ở nước ta hiện nay - Vấn đề và giải pháp”, Hà Nội Viện Nghiên cứu Thanh niên (2010), Báo cáo khoa học đề tài: “Đoàn thanh niên với việc xây dựng lối sống cho thanh niên trong giai đoạn hiện nay”, Hà Nội Viện Nghiên cứu Thanh niên (2010), Báo cáo khoa học chuyên đề: “Một số vấn đề về giáo dục đạo đức và lối sống cho thanh niên”, Hà Nội

2.2 Các bài viết nghiên cứu về giáo dục lối sống cho thanh niên

Một số bài viết tiêu biểu: GS Đỗ Huy: “Vấn đề xây dựng lối sống hiện đại ở nước ta hiện nay”, tạp chí Nghiên cứu lý luận, số 7/1999 TS Nguyễn Hữu Thức: “Mấy suy nghĩ về xây dựng lối sống văn hóa cơ sở hiện nay”’ Tạp chí Thông tin lý luận, số 11/1999 Tác giả Bảo Trung: “Vấn đề đạo đức, lối sống cán bộ Đảng viên và một số giải pháp về cơ sở”, tạp chí Xây dựng Đảng, số 1/2000; Tác giả Lê Lâm Ứng: “Lối sống mới của con người Việt Nam”, tạp chí Quân đội nhân dân số 26, tháng 1/2001 PGS.TS Nguyễn Văn Huyên: “Lối sống con người Việt Nam dưới tác động của toàn cầu hóa hiện nay”, tạp chí Triết học tháng12/2003, Đoàn Thị Minh Oanh (2011), Xây dựng

tư duy và lối sống của con người Việt Nam trong thời kỳ đẩy mạnh CNH,

HĐH đất nước và hội nhập quốc tế, Tạp chí Lý luận chính trị GS.TS Trần

Văn Bính: “Xây dựng văn hóa đạo đức và lối sống văn hóa trong điều kiện kinh tế thị trường, hội nhập quốc tế”, Tạp chí Lý luận chính trị, 7/2013 Đặng Thị Phương Duyên: Vai trò của giá trị văn hóa truyền thống đối với việc định hình văn hóa cho lối sống ở con người Việt Nam hiện nay, Tạp chí Khoa học

xã hội Việt Nam số 11, 2013 Trần Thú Vân, Vấn đề xây dựng văn hóa chính trị cho sinh viên hiện nay, Báo An ninh thủ đô, tháng 9/2015 Nguyễn Hải Sinh, Xây dựng lối sống văn hóa cho sinh viên trong bối cảnh hiện nay, Tạp chí Văn hóa nghệ thuật số 389, tháng 11/2016 Trần Xuân Dung, Giáo dục lý

tưởng, đạo đức cách mạng, lối sống văn hóa cho thanh niên Công an nhân dân hiện nay, Tạp chí Lý luận Chính trị CAND, Thứ sáu, 08/12/2017 Nguyễn Thanh Hải, Xây dựng lối sống văn hóa cho thanh niên tỉnh Đồng Nai hiện nay, Tạp chí Văn hóa nghệ thuật số 404, tháng 2/2018 Vũ Xuân Cảnh , Xây dựng văn hóa chính trị cho sinh viên trong bối cảnh hiện nay, Tạp chí

Văn hóa nghệ thuật số 406, tháng 4/2018

2.3 Các luận án, luận văn nghiên cứu về lối sống và giáo dục lối sống văn hóa cho thanh niên

- Hoàng Anh (2006), Giáo dục lý luận Mác – Lênin với việc hình thành

và phát triển nhân cách của sinh viên Việt Nam trong điều kiện kinh tế thị trường hiện nay, Luận án Tiến sĩ Triết học, Học viện chính trị Quốc gia Hồ

Chí Minh Luận án đã khái quát các vấn đề về giáo dục lý luận Mác- Lênin,

sự hình thành và phát triển nhân cách của sinh viên trong bối cảnh kinh tế thị trường Tác giả tiến hành khảo sát thực trạng giáo dục lý luận Mác - Lênin với việc hình thành và phát triển nhân cách của sinh viên các trường đại học ở Hà Nội, chỉ ra những vấn đề cần giải quyết trong giáo dục lý luận Mác - Lênin cho sinh viên, đề xuất 4 giải pháp có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc

- Lương Ngọc Vĩnh (2012), Hiệu quả công tác giáo dục chính trị - tư tưởng trong học viên các học viện quân sự ở nước ta hiện nay, Luận án Tiến

sĩ Chính trị học, Học viện Báo chí và Tuyên truyền Trên cơ sở khảo sát thực trạng sự tương quan giữa kết quả với mục đích và sử dụng nguồn lực công tác giáo dục chính trị - tư tưởng trong học viên các Học viện Quân sự, khái quát các mâu thuẫn cần giải quyết để nâng cao hiệu quả công tác giáo dục chính trị

- tư tưởng, đề xuất 4 nhóm giải pháp dưới góc độ khoa học công tác tư tưởng theo hướng huy động tối đa tiềm năng của các Học viện Quân sự một cách hợp lý, tiết kiệm để nâng cao hiệu quả công tác giáo dục chính trị - tư tưởng

- Nguyễn Thị Thanh Hà (2014), Giá trị đạo đức truyền thống dân tộc với việc xây dựng lối sống mới cho sinh viên Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay, Luận án Tiến sĩ Triết học, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ

Chí Minh Tác giả luận án đã phân tích kỹ các khái niệm công cụ như đạo đức

và giá trị đạo đức truyền thống dân tộc, lối sống và xây dựng lối sống mới cho sinh viên Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay, khảo sát và phân tích thực trạng xây dựng lối sống mới cho sinh viên Việt Nam hiện nay, nhận

diện những vấn đề đặt ra, đề xuất phương hướng và giải pháp xây dựng lối

sống mới cho sinh viên Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay

- Nguyễn Thị Phượng (2014), Giáo dục văn hóa chính trị cho sinh viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền hiện nay, Luận văn Thạc sỹ Chính trị học

Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về văn hóa chính trị và giáo dụcvăn hóa chính trị cho sinh viên, phân tích thực trạng giáo dục văn hóa chính trị cho sinh viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền, đề xuất phương hướng và giải pháp tăng cường giáo dục văn hóa chính trị cho sinh viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền thời gian tới, đáp ứng yêu cầu thực tiễn

- Lê Ngọc Thanh (2015), Giáo dục văn hóa đối thoại trong các hoạt động xã hội cho sinh viên trường đại học Hà Nội hiện nay, Luận văn Thạc sĩ

Chính trị học, Học viện Báo chí và Tuyên truyền Tác giả đã phân tích cơ sở

lý luận về văn hóa đối thoại và giáo dụcvăn hóa đối thoại cho sinh viêntrong các hoạt động xã hội, phân tích thực trạng giáo dục văn hóa đối thoại trong các hoạt động xã hội cho sinh viên trường đại học Hà Nội, đề xuất giải pháp tăng cường giáo dục văn hóa đối thoại trong các hoạt động xã hội cho sinh viên trường đại học Hà Nội thời gian tới

- Hoàng Thị Hằng (2017), Giáo dục lối sống văn hóa cho sinh viên các trường đại học khối khoa học xã hội và nhân văn trên địa bàn Hà Nội, Luận văn Thạc sĩ Chính trị học, Học viện Báo chí và Tuyên truyền Tác giả luận

văn đã phân tích văn hóa lối sống và giáo dụcvăn hóa lối sống cho sinh viên

các trường đại học khối khoa học xã hội và nhân văn trên địa bàn Hà Nội, phân tích thực trạng giáo dục văn hóa lối sống cho sinh viên, đề xuất giải pháp

tăng cường giáo dục lối sống văn hóa cho sinh viên thời gian tới

- Phạm Văn Hùng (2018), Đổi mới phương thức giáo dục lý tưởng cách

mạng cho thanh niên thành phố Ninh Bình, tỉnh Ninh Bình hiện nay, Luận văn

Thạc sĩ Chính trị học, Học viện Báo chí và Tuyên truyền Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về đổi mới phương thức giáo dục lý tưởng cách mạng, phân tích thực trạng đổi mới phương thức giáo dục lý tưởng cách mạng cho thanh niên thành phố Ninh Bình, nhận diện những vấn đề đặt ra cần giải quyết,

đề xuất phương hướng và giải pháp tăng cường đổi mới phương thức giáo dục lý tưởng cách mạngcho thanh niên thành phố Ninh Bình thời gian tới

Nhận xét chung: Các công trình khoa học, các bài viết chủ yếu phân

tích sự cần thiết xây dựng lối sống có văn hóa của con người Việt Nam, đề xuất giải pháp xây dựng đạo đức lối sống hiện nay Theo các nhà khoa học, xây dựng lối sống có văn hóa là định hình văn hóa cho lối sống, là làm cho lối sống có được các giá trị văn hóa Giá trị văn hóa truyền thống có khả năng làm cho lối sống của con người Việt Nam hiện nay thấm đượm bản sắc văn hóa của dân tộc, nhờ bản sắc văn hóa đó mà con người Việt Nam tiếp nhận, biến đổi và phát triển các giá trị văn hóa hiện đại phù hợp với hoàn cảnh và yêu cầu mới của lịch sử Vì vậy để xây dựng lối sống có văn hóa cho người Việt Nam hiện nay cần phải phát huy vai trò của các giá trị văn hóa truyền thống dân tộc Các luận án, luận văn cũng đã phân tích những vấn đề liên quan đến đề tài chúng tôi đang nghiên cứu như văn hóa lối sống, đạo đức, giáo dục văn hóa lối sống cho sinh viên Nhưng chưa có công trình nào nghiên cứu chuyên sâu về giáo dục lối sống văn hóa cho thanh niên quận Đống Đa, thành phố Hà Nội hiện nay, và đây là hướng nghiên cứu của tác giả trên cơ sở kế thừa có chọn lọc kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học đi

trước vào nghiên cứu trường hợp của mình

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

điểm và giải pháp tăng cường giáo dục lối sống văn hóa cho thanh niên quận Đống Đa, thành phố Hà Nội thời gian tới

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Hệ thống hóa, làm rõ những vấn đề lý luận về lối sống văn hóa và

giáo dục lối sống văn hóa cho thanh niên

- Khảo sát, phân tích thực trạng giáo dục lối sống văn hóa cho thanh

niên quận Đống Đa, thành phố Hà Nội hiện nay

- Đề xuất quan điểm và giải pháp tăng cường giáo dục lối sống văn hóa

cho thanh niên quận Đống Đa, thành phố Hà Nội trong thời gian tới

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu:

Giáo dục lối sống văn hóa cho thanh niên quận Đống Đa, thành phố Hà Nội

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi nội dung: Giáo dục lối sống văn hóa cho thanh niên Trong khuôn khổ luận văn, chúng tôi không có điều kiện đánh giá toàn diện mà chỉ đánh giá kết quả và hạn chế về nội dung, phương thức giáo dục lối sống văn hóa cho thanh niên của các chủ thể trong phạm vi nghiên cứu của đề tài

- Phạm vi không gian: Quận Đống Đa, thành phố Hà Nội

- Phạm vi thời gian: Luận văn nghiên cứu giáo dục lối sống văn hóa cho thanh niên quận Đống Đa, thành phố Hà Nội từ năm 2015 đến nay

- Phạm vi đối tượng: Thanh niên quận Đống Đa, thành phố Hà Nội, bao gồm thanh niên đang sống và làm việc tại quận Đống Đa; thanh niên đang là sinh viên của các trường đại học trên địa bàn quận Đống Đa (mục 2.1)

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

Luận văn nghiên cứu dựa trên quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin,

tư tưởng Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam về giáo dục và giáo dục đạo đức, lối sống cho thanh niên; luận văn kế thừa các kết quả nghiên cứu của

những công trình khoa học có liên quan đã công bố

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch

sử, sử dụng các phương pháp: lịch sử và logic, phân tích và tổng hợp, thống

kê, điều tra xã hội học để thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu.Cụ thể:

- Phương pháp logic và lịch sử: Trên cơ sở nghiên cứu các công trình khoa học có liên quan đến giáo dục lối sống văn hóa cho thanh niên, luận văn phân tích, làm rõ những nội dung mà các công trình khoa học đã đề cập và những vấn đề liên quan đến đề tài nhưng chưa được các công trình làm rõ, rút

ra những vấn đề mới mà luận văn tiếp tục phải nghiên cứu, nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận cho đề tài luận văn

- Phương pháp phân tích, tổng hợp: Luận văn phân tích, tổng hợp các tài liệu, các công trình khoa học liên quan đến đề tài luận văn bao gồm các văn kiện của Đảng và nhà nước ở Trung ương và địa phương, các nghị quyết, chỉ thị, báo cáo, các công trình nghiên cứu của các ban ngành đoàn thể liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến giáo dục lối sống văn hóa cho thanh niên quận Đống Đa, thành phố Hà Nội hiện nay

- Phương pháp điều tra xã hội học: Chọn mẫu điều tra mang tính đại diện, đối tượng điều tra là các chủ thể giáo dục và đối tượng giáo dục, gồm thanh niên làm việc tại quận và sinh viên một số trường đại học trên địa bàn quận Đống Đa Trên cơ sở nghiên cứu các yếu tố chủ quan và khách quan, chúng tôi lập bảng hỏi thu thập dữ liệu theo mẫu và phân tích, xử lý số liệu

- Phương pháp thống kê, xử lý số liệu: Sau khi đã có kết quả điều tra xã hội học, luận văn tập trung phân tích, thống kê, xử lý số liệu nhằm xác định

cơ sở thực tiễn cho vấn đề nghiên cứu là tăng cường giáo dục lối sống văn hóa cho thanh niên quận Đống Đa, thành phố Hà Nội thời gian tới

6 Đóng góp mới của luận văn

- Luận văn hệ thống hóa, góp phần làm rõ cơ sở lý luận về lối sống văn

hóa và giáo dục lối sống văn hóa cho thanh niên hiện nay.

- Bước đầu đánh giá thực trạng giáo dục lối sống văn hóa cho thanh

niên quận Đống Đa, thành phố Hà Nội, làm cơ sở đề xuất một số quan điểm

và giải pháp tăng cường giáo dục lối sống văn hóa cho thanh niên quận Đống

Đa, thành phố Hà Nội thời gian tới

7 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

7.1 Về lý luận: Luận văn hệ thống hóa, làm rõ cơ sở lý luận về lối

sống văn hóa và giáo dục lối sống văn hóa cho thanh niên, góp phần xác lập

cơ sở khoa học để tăng cường giáo dục lối sống văn hóa cho thanh niên

7.2 Về thực tiễn: Luận văn có thể dùng làm tài liệu tham khảo trong

hoạt động của các tổ chức xã hội, các phường, các trường đại học, tổ chức Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội sinh viên trên địa bàn thành phố

Hà Nội trong hoạt động giáo dục lối sống văn hóa cho thanh niên hiện nay

8 Kết cấu của luận văn: Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu

tham khảo, luận văn có kết cấu 3 chương 8 tiết

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ GIÁO DỤC LỐI SỐNG

VĂN HÓA CHO THANH NIÊN

1.1 Lối sống và lối sống văn hóa

1.1.1 Lối sống

Lối sống là nhân tố quan trọng, quyết định tới mức có thể nói rằng, nếu

bỏ qua hoặc xem nhẹ nó, việc nghiên cứu, đào tạo và giáo dục con người nói chung, thanh niên nói riêng sẽ không còn ý nghĩa Các nhà nghiên cứu đã từ lâu quan tâm đến vấn đề lối sống, bởi lối sống có vai trò quan trọng trong phát triển xã hội Lối sống là một khái niệm có tính đồng bộ và tổng hợp, bao gồm các mối quan hệ kinh tế, xã hội, tư tưởng, tâm lý, đạo đức, văn hoá và các mối quan hệ khác của con người, đặc trưng sinh hoạt của họ trong những điều kiện của một hình thái kinh tế - xã hội nhất định Lối sống có liên quan tới các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội như kinh tế, chính trị, văn hoá và sinh hoạt của con người, của các tập đoàn, giai cấp và của xã hội Vì vậy nó trở thành đối tượng nghiên cứu của nhiều ngành khoa học như tâm lí học, giáo dục học, đạo đức học, triết học, văn hóa học Từ lối sống trong tiếng Pháp là mode de vie, trong tiếng Anh là mode of life hoặc way of life, trong tiếng Đức là Lebensweise Mặc dù có nhiều tài liệu đề cập đến khái niệm lối sống, nhưng cho đến nay vẫn chưa có một định nghĩa thống nhất về vấn đề này

Thuật ngữ lối sống có sự kết hợp biện chứng giữa yếu tố vật chất và yếu tố tinh thần, gắn liền với phương thức sản xuất của xã hội, với chế độ chính trị xã hội, với hình thái kinh tế xã hội Theo tác giả Nguyễn Thị Thanh

Hà, một số công trình nghiên cứu của các nhà khoa học đã hướng tới ba cách tiếp cận, có thể tạm gọi là ba nhóm định nghĩa Nhóm thứ nhất định nghĩa lối sống bằng cách liệt kê càng nhiều càng tốt cả mọi hoàn cảnh có liên quan đến cuộc sống của con người và của toàn xã hội Do đó lối sống được kiến giải

như một phạm trù xã hội học bao hàm cả các điều kiện sống, các hình thức hoạt động sống của con người, các quan hệ xã hội, sinh hoạt, các hình thức thoả mãn nhu cầu, thế giới quan Cách định nghĩa này bị nhiều ý kiến phê phán vì sự mở quá rộng khái niệm lối sống, làm cho lối sống mất nội hàm riêng và đặc trưng của nó Nhóm thứ hai có hai xu hướng định nghĩa lối sống

là phạm trù nói lên các nhu cầu của con người, những cách thức thoả mãn những nhu cầu đó Xu hướng khác cho rằng lối sống là phạm trù chỉ nếp nghĩ

và nếp hành vi, nếp sống nội tâm của con người Như vậy, người ta loại trừ hình thức hoạt động sống quan trọng nhất của con người là lao động ra khỏi lối sống và cả hoạt động chính trị - xã hội cũng nằm ngoài lối sống Nhóm thứ

ba gồm các định nghĩa không loại trừ bản thân hoạt động sống ra khỏi lối sống, nên đã kiến giải lối sống như là sự thống nhất các hình thức hoạt động sống và nhiều điều kiện sống quan trọng nhất [17]

Lối sống là toàn bộ những hình thứ hoạt động sinh sống tiêu biểu xuất hiện trong những quan hệ kinh tế - xã hội nhất định của các dân tộc, giai cấp, các nhóm xã hội, cá nhân trong sản xuất vật chất và tinh thần, trong phạm vi

xã hội - chính trị và riêng tư thường ngày trong những mối qua hệ qua lại của mọi người và trong đời sống cá nhân, hoặc là sinh hoạt cá nhân, chủ quan hoá của hệ thống những quan hệ xã hội, của toàn bộ tổng thể những điều kiện sống, thể hiện trong hoạt động của con người Từ điển Bách khoa Việt Nam định nghĩa lối sống là “ toàn bộ những hình thức hoạt động sống của con người trong một xã hội nhất định được xem xét thống nhất với các điều kiện kinh tế - xã hội nhất định” [35, t2, tr.742].Trong tiếng Việt, lối sống là một

danh từ ghép gồm lối và sống Lối là lề lối, thể thức, kiểu cách, phương thức

Sống là sinh hoạt, là quá trình hoạt động sinh vật và xã hội của con người

Trong từ điển tiếng Việt chỉ đề cập khái niệm lối sống giản dị làm ví dụ minh họa cho từ lối và dẫn nếp sống khi đề cập đến khái niệm sống Có thể thấy, từ lối sống và nếp sống là kết quả của việc tạo từ trong ngôn ngữ tiếng Việt và là

cách dùng thuật ngữ khác để dịch một thuật ngữ nước ngoài

Khái niệm lối sống bắt đầu được đề cập trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IV của Đảng, tiếp tục được đề cập đến ở các kỳ đại hội tiếp theo Đại hội XII khẳng định: “Tình trạng suy thoái về chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống trong một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên và tình trạng tham nhũng, lãng phí, quan liêu, những tiêu cực và tệ nạn xã hội chưa được ngăn chặn, đẩy lùi mà còn tiếp tục diễn biến phức tạp…làm giảm lòng tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước” [14, tr.173] Như vậy, trong một chừng mực nhất định, lối sống là cách ứng xử của con người trước những điều kiện, hoàn cảnh cụ thể của môi trường sống Xét lối sống gắn liền với hoạt động sống của con người gắn với một hình thái kinh tế xã hội, tác giả Thanh Lê định nghĩa: “Lối sống là một hệ thống những nét căn bản nói lên hoạt động của các dân tộc, các giai cấp, các tập đoàn xã hội, các cá nhân trong những điều kiện của một hình thái kinh tế - xã hội nhất định” [27,tr.24] Khi xem xét tổng hòa các mặt cơ bản, khắc họa đặc điểm cá nhân, tập thể, giai cấp và cộng đồng, tác giả Nguyễn Văn Huyên khẳng định: “Lối sống là tổng hợp toàn bộ các mô hình, cách thức và phong thái sống của con người thể hiện trong mọi phương thức cũng như lĩnh vực hoạt động, từ sản xuất, tiêu dùng, sinh hoạt đến thái độ hành vi, cách tư duy, lối ứng xử giữa con người với con người, giữa chủ thể với đối tượng, giữa điều kiện với phương tiện và mục đích sống”[25,tr.29] Nhà nghiên cứu Nguyễn Viết Chức cho rằng: “Lối sống là tổng hòa những dạng hoạt động sống điển hình và tương đối ổn định của con người được vận hành theo một bảng giá trị xã hội nào đó trong sự thống nhất với các điều kiện của một hình thái kinh tế - xã hội nhất định” [10, tr.66]

Trên cơ sở những quan điểm trên về lối sống, chúng ta có thể hiểu lối sống là phạm trù khoa học, chỉ sự thống nhất hữu cơ của các hình thức hoạt động sống của các dân tộc, các giai cấp, các nhóm xã hội, các cá nhân trong những điều kiện của một hình thái kinh tế xã hội nhất định, biểu hiện trên các

lĩnh vực của đời sống: trong lao động và hưởng thụ, trong sinh hoạt tinh thần

và hoạt động giao tiếp hàng ngày

Liên quan đến khái niệm lối sống là một số khái niệm khá tương đồng

Một là, lẽ sống là mặt ý thức của lối sống, đề cập tới mục đích, ý nghĩa, lý

tưởng của cuộc sống, là ý chí, khát vọng của con người Lẽ sống phản ánh mục đích của lối sống, định hướng của cuộc sống, gắn liền với hệ tư tưởng, là thế giới quan, nhân sinh quan của con người Lẽ sống có vai trò như kim chỉ nam cho cá nhân điều chỉnh hành vi của mình, vì hạnh phúc cá nhân, vì cộng đồng xã hội Lẽ sống biểu hiện ở quan điểm sống, mục đích sống, động cơ, thái độ lựa chọn các hoạt động và các mối quan hệ trong cuộc sống Một người có lẽ sống đúng đắn sẽ hình thành lối sống tốt đẹp, lẽ sống và lối sống không tách rời nhau Khi hướng đến một lẽ sống cao đẹp thì lối sống cũng được dẫn dắt theo hướng lành mạnh Do vậy, có thể coi lẽ sống là mặt lý

tưởng của lối sống, là nhân lõi của lối sống Hai là, nếp sống của con người

được coi như là sự phản ánh của cá nhân vào xã hội, còn lối sống của con người được coi như là sự xã hội vào cá nhân Nếp sống không phải là một phần mà là một hình thức biểu hiện của lối sống, “là những quy ước được lặp

đi lặp lại trở thành một thói quen trong sinh hoạt, phong tục tập quán, hành vi đạo đức Nói đến nếp sống là nói đến một mặt nào đó trong lối sống” [15, tr.32] Vì thế, nếp sống được hiểu là những phương thức hoạt động, hành vi ứng xử của con người được lặp đi lặp lại thành thói quen trong sinh hoạt, phong tục tập quán, hành vi đạo đức Nếp sống là biểu hiện một trong những mặt của lối sống, chẳng hạn lối sống của sinh viên biểu hiện qua nề nếp học tập, nếp sinh hoạt, nếp sống ở ký túc xá, cách thức nói chuyện hay chào hỏi

Mức sống là khái niệm xác định mức độ đáp ứng những nhu cầu vật chất và

tinh thần của xã hội Trong thực tiễn, điều kiện vật chất hay mức sống như nhau nhưng lối sống khác nhau Mức sống chỉ là một bộ phận của những điều kiện tác động tới lối sống Khái niệm mức sống chủ yếu nói lên khía cạnh số

lượng của đời sống, khía cạnh kinh tế của phúc lợi con người, còn lối sống lại bao hàm cả đặc trưng chất lượng của hoạt động sống của con người Có thể cùng một mức sống giống nhau, lối sống có thể khác hẳn nhau, thậm chí đối lập nhau Điều này cũng thể hiện rõ trong thanh niên, có những người mức sống vật chất đầy đủ mà lối sống thấp kém, lệch lạc; ngược lại không ít người nghèo mà có ý chí vượt qua khó khăn, học giỏi, tích cực tham gia các hoạt động xã hội, biểu hiện một lối sống đẹp

1.1.2 Văn hóa và lối sống văn hóa

Văn hóa là khái niệm xuất hiện rất sớm trong đời sống xã hội phương Đông và phương Tây với những nội dung khác nhau Trong văn hóa Trung Hoa, chữ “văn” xuất hiện sớm nhất trong Chu Dịch với nghĩa ban đầu là vẻ đẹp bên ngoài do màu sắc, sự giao hòa của muôn vật tạo nên Sau đó, “văn” được mở rộng sang con người và xã hội: biết mặc đẹp, nói lời hay, cử chỉ nhã nhặn; chế độ điển chương, đạo đức, lễ nghi, phong tục…Đến thế kỷ XVIII, văn hóa trở thành một thuật ngữ được dùng rộng rãi trong các ngành học mới xuất hiện do nhu cầu tìm hiểu nền văn hóa của các dân tộc ngoài châu Âu Đây cũng là cơ sở thực hiện thúc đẩy sự ra đời của ngành học này Năm 1774, nhà luật học người Đức tên là Pufendor lần đầu tiên sử dụng văn hóa như một thuật ngữ chỉ những gì do hoạt động của con người sáng tạo nên Đến năm

1855, công trình Khoa học chung về văn hóa của nhà văn hóa học người Đức tên là Cơlem đã chính thức đặt nền móng cho ngành nghiên cứu lịch sử văn hóa Trong công trình này, ông trình bày sự phát sinh và phát triển toàn diện của loài người như là sự phát triển văn hóa của một cá thể đơn nhất, để từ đó người ta nghiên cứu lịch sử loài người như lịch sử phát triển của văn hóa Thế

kỷ XIX, khoa học văn hóa hay Văn hóa học (Culturology) thực sự ra đời trước hết là ở nước Anh, gắn với tên tuổi E.B.Tylor cùng tác phẩm Văn hóa nguyên thủy của ông, tiếp sau là các nước Pháp, Đức, Nga, Mỹ… mở ra một phổ rộng cho việc nghiên cứu văn hóa các dân tộc, các khu vực trên thế giới

Culturology chính là Văn hóa học, ra đời năm 1898 trong Hội nghị các nhà sinh ngữ họp ở thủ đô Viên, nước Áo khẳng định sự ra đời chính thức của một ngành mới thuộc khoa học xã hội – nhân văn, ngành khoa học về văn hóa

Định nghĩa đầu tiên của E.Tylor trong tác phẩm Văn hóa nguyên thủy

(1871): Văn hóa hiểu theo nghĩa rộng nhất của nó, là toàn bộ phức thể bao gồm hiểu biết, tín ngưỡng, nghệ thuật, đạo đức, luật pháp, phong tục cùng những khả năng và tập quán khác mà con người có được với tư cách là một thành viên của xã hội Cho tới đầu những năm 70 của thế kỷ trước, người ta

đã thống kê được vài trăm định nghĩa văn hóa Nghiên cứu định nghĩa của các nhà văn hóa đi trước, thấy có hai cách quan niệm cơ bản: một là, văn hóa gồm toàn bộ những gì do con người sáng tạo ra, khác với tự nhiên; mặc nhiên, văn hóa hàm chứa cả cái đúng, cái sai, trong văn hóa có mặt sáng và mặt tối Quan niệm thứ hai cũng hướng tới thế giới nhân tạo song phải là thế giới đã được sàng lọc theo định chuẩn xã hội, chỉ những gì là tốt đẹp đối với cuộc sống con người theo quan điểm lịch sử mới là văn hóa, còn lại là “phản văn hóa”

Trong luận văn này, khái niệm văn hóa mà chúng tôi quan niệm là: Văn hóa là hệ thống các giá trị vật chất và tinh thần được sáng tạo, tích lũy trong lịch sử nhờ quá trình hoạt động thực tiễn của con người Các giá trị này được cộng đồng chấp nhận, vận hành trong đời sống xã hội, được xã hội giữ gìn, trao chuyển cho thế hệ sau Văn hóa thể hiện trình độ phát triển và những đặc tính riêng của mỗi dân tộc Dựa trên các giá trị và niềm tin đó, các thành viên

trong cộng đồng sẽ có các tiêu chí giống nhau trong việc đánh giá, phân biệt cái đúng và cái sai, cái tốt và cái xấu, những điều nên làm và những điều không nên làm Đây cũng chính là tiếp cận văn hóa mà chúng tôi xây dựng để làm cơ sở lý luận khi triển khai nội dung đề tài luận văn

Lối sống văn hóa là phương cách thể hiện tổng hợp tất cả các cấu trúc,

nền văn hoá, đặc trưng văn hoá của một con người hay một cộng đồng Lối sống bao gồm nhiều yếu tố cấu thành như: cách thức lao động, làm ăn, kinh

doanh , các phong tục tập quán, cách thức giao tiếp, ứng xử với nhau, quan niệm về đạo đức và nhân cách, những hình thức hoạt động mang tính ổn định, đặc trưng cho cá nhân hay nhóm Những hình thức này được quy định bởi trình độ nhận thức về lẽ sống cũng như điều kiện thỏa mãn những nhu cầu liên quan đến giá trị văn hóa Giá trị là ý nghĩa của những sự vật, hiện tượng vật chất hay tinh thần có khả năng thỏa mãn nhu cầu tích cực của con người

và góp phần thúc đẩy sự phát triển của xã hội Giá trị được xác định trong mối quan hệ thực tiễn của con người, được xác định bởi sự đánh giá đúng đắn của con người, xuất phát từ thực tiễn và được kiểm nghiệm qua thực tiễn Cho nên, nói đến giá trị là khẳng định mặt tích cực, mặt chính diện, nghĩa là đã bao hàm quan điểm coi giá trị gắn liền với cái đúng, cái tốt, cái hay, cái đẹp;

là nói đến cái có khả năng thôi thúc con người hành động và nỗ lực vươn tới

Vì thế hạt nhân của lối sống văn hóa là chuẩn mực giá trị, cụ thể hơn là giá trị đạo đức, một trong những yếu tố cấu thành hệ thống các giá trị tinh thần của đời sống xã hội Giá trị đạo đức là những chuẩn mực, những khuôn mẫu lý tưởng, qui tắc ứng xử được lựa chọn nhằm điều chỉnh và đánh giá hành vi ứng xử giữa con người với con người, con người với xã hội Chúng được thực hiện bởi niềm tin cá nhân, bởi truyền thống và sức mạnh của dư luận xã hội của con người nhưng sự điều chỉnh này dựa trên cơ sở tự nguyện, tự giác của các chủ thể hoạt động Cho nên, giá trị đạo đức được đánh giá là có ý nghĩa tích cực đối với đời sống xã hội, được lương tâm đồng tình, dư luận biểu dương Giá trị đạo đức biến đổi theo sự biến đổi của đời sống xã hội Lối sống văn hóa được thể hiện trong lao động sản xuất, trong sinh hoạt hàng ngày như cách ăn mặc, cách ở, cách đi lại, cách làm việc, xuất phát từ nhân sinh quan, thế giới quan tiến bộ

Từ những cách hiểu trên, chúng tôi cho rằng lối sống văn hóa là những thói quen hành xử đẹp, đã được kiểm nghiệm trong cuộc sống, phù hợp với thị hiếu của đa số dân chúng trong xã hội, là phương thức sống theo chuẩn mực

giá trị được mọi người trong xã hội thừa nhận và có tác động tích cực đối với

sự phát triển của xã hội

Lối sống văn hóa được biểu hiện ở một số mặt như sau:

- Lý tưởng sống: Thể hiện qua lẽ sống, triết lí sống, sự lựa chọn thang bậc giá trị để con người vươn lên nhằm đạt mục đích của cuộc sống

- Nếp sống: Thể hiện qua thói quen sinh hoạt hàng ngày, sự kết hợp hài hòa giữa nếp sống văn hóa truyền thống với nếp sống văn minh hiện đại

- Chất lượng sống: Thể hiện về mức sống vật chất, tinh thần, sự lạc quan trong hoạt động xã hội đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của con người

Lối sống văn hóa vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển của xã hội, hoàn thiện con người nói chung, thanh niên nói riêng Lối sống văn hóa chính là sự thể hiện của nền tảng đạo đức, chuẩn mực văn hóa hay nó chính là hình thức thể hiện các giá trị đạo đức truyền thống ở những giai đoạn lịch sử khác nhau Nhìn vào lối sống văn hóa mà ta có thể thấy được

sự tiếp nối, sợi dây liên kết giữa quá khứ với hiện tại, giữa cái cũ và cái mới Lịch sử đã chứng minh rằng, không có và không thể xây dựng một lối sống tiến bộ nếu phủ nhận những giá trị truyền thống mà cha ông để lại Trái lại, các giá trị văn hóa, đạo đức truyền thống là cội nguồn, gốc rễ để chúng ta xây dựng lối sống văn hóa kết hợp với những tinh hoa mới của nhân loại Các giá trị đạo đức truyền thống làm nên bản sắc văn hóa, tâm hồn, lối sống con người Việt Nam từ quá khứ đến hiện tại Sự hình thành và phát triển của thanh niên cũng không nằm ngoài quy luật đó, lối sống văn hóa của họ không chỉ là sự kế thừa có chọn lọc các giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc mà còn là việc phát huy truyền thống đáng tự hào của thế hệ đi trước Quá trình giáo dục lối sống văn hóa gắn liền với cuộc đấu tranh gạt bỏ những tàn dư của lối sống cũ lạc hậu, từng bước xây dựng lối sống văn minh tiến bộ

Giáo dục lối sống văn hóa chính là quá trình tác động đến con người

nhằm hình thành và hoàn thiện ở mỗi cá nhân những nguyên tắc, chuẩn mực

đúng đắn trong lối sống phù hợp với yêu cầu quá trình xây dựng đất nước theo định hướng XHCN Nhờ đó, mỗi cá nhân có thể tự điều chỉnh, đánh giá, hướng dẫn và kiểm soát hành vi lối sống của mình hướng tới các quá trình hiện thực xã hội và con người mang tính dân tộc, hiện đại, nhân văn Đó là giáo dục lối sống có tính dân tộc - hiện đại - nhân văn, phải gắn liền với quá trình xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, bảo đảm thống nhất biện chứng giữa trước mắt và lâu dài, giữa truyền thống và hiện đại Trong quan hệ truyền thống và hiện đại, nếu tuyệt đối hóa truyền thống thì sẽ không tiếp nhận được tinh hoa nhân loại, truyền thống tốt đẹp của dân tộc vì không được tiếp thu những nhân tố mới sẽ trở nên bất lực trước thực tiễn và thời đại Ngược lại, nếu tuyệt đối hóa hiện đại, coi nhẹ truyền thống thì sẽ tạo ra những giá trị văn hóa của người khác, dân tộc khác Các nhà nghiên cứu đều cho rằng, lối sống truyền thống của người Việt Nam được kết tinh từ giá trị văn hóa truyền thống dân tộc: yêu nước, đoàn kết, thương người, cần kiệm, sáng tạo, thủy chung, ham học, trung thực, quý trọng người hiền tài, nhẹ nhàng, kín đáo, tế nhị, linh hoạt các giá trị đó đã tạo nên bản sắc dân tộc Quá trình hội nhập quốc tế, giao lưu văn hóa diễn ra nhanh chóng

và mạnh mẽ khiến các đặc trưng này có những biến đổi nhất định Vì thế, để giáo dục lối sống mới ở Việt Nam hiện nay, chúng ta cần phải có những định hướng cụ thể Giáo dục lối sống văn hóa hiện nay chính là nhằm thực hiện mục tiêu phát triển con người toàn diện với những phẩm chất cơ bản: “Có tinh thần yêu nước, tự cường dân tộc, phấn đấu vì độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, có ý chí vươn lên đưa đất nước thoát khỏi nghèo nàn, lạc hậu, đoàn kết với nhân dân thế giới trong sự nghiệp đấu tranh vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và chủ nghĩa xã hội Có ý thức tập thể, đoàn kết phấn đấu vì lợi ích chung, xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc Việt Nam Có lối sống lành mạnh, nếp sống văn minh, cần kiệm, trung thực, nhân nghĩa, tôn trọng kỷ cương, phép nước, quy ước cộng đồng, có ý thức bảo vệ môi trường sinh thái Lao

động chăm chỉ với lương tâm nghề nghiệp, có kỹ thuật sáng tạo, năng suất cao, vì lợi ích của bản thân, gia đình tập thể và xã hội Thường xuyên học tập nâng cao hiểu biết, trình độ chuyên môn, trình độ thẩm mỹ và thể lực” [49, tr.58-59] Năm phẩm chất trên đây thể hiện đặc trưng lối sống văn hóa của con người Việt Nam trong giai đoạn mới, giai đoạn CNH, HĐH đất nước

1.2 Thanh niên và giáo dục lối sống văn hóa cho thanh niên

1.2.1 Thanh niên

Thanh niên là lực lượng quan trọng của xã hội, một trong những nhân

tố quyết định tương lai, vận mệnh dân tộc Thanh niên là thế hệ tương lai của đất nước, đội quân xung kích của cách mạng, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh là đội dự bị tin cậy của Đảng, công tác thanh niên là vấn đề sống còn của dân tộc, là một trong những nhân tố quyết định thành bại của cách mạng Thanh niên là rường cột của đất nước, là lực lượng xung kích trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, một trong những nhân tố quyết định sự thành bại của

sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, hội nhập quốc tế và xây dựng chủ nghĩa xã hội Thanh niên được đặt ở vị trí trung tâm trong chiến lược bồi dưỡng, phát huy nhân tố và nguồn lực con người Thanh niên nước ta

là lực lượng đông đảo trong xã hội có vị trí, vai trò rất quan trọng trong đấu tranh giải phóng dân tộc trước đây, trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc ngày nay Thanh niên xung kích, đi đầu trong lao động, sản xuất, phát triển kinh tế

- xã hội, góp phần to lớn trong công cuộc đổi mới, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Chăm lo, phát triển thanh niên là mục tiêu, là động lực bảo đảm cho sự ổn định và phát triển vững bền của đất nước Theo điều lệ của Hội Liên hiệp Thanh niên, lứa tuổi thanh niên được tính từ 16 đến

30 tuổi Trong đó có thể chia thành các giai đoạn sau: Tuổi thanh niên mới lớn: từ 16 đến 18 – 19 tuổi (giai đoạn vị thành niên), lứa tuổi này phát triển rõ nét về xu hướng nghề nghiệp, ý thức bản thân, tình bạn khác giới Những tiền

đề đề về thể chất và tâm lý phát triển đủ về lứa tuổi này tham gia tích cực vào

hoạt động học tập, văn hóa, nghề nghiệp và các hoạt động lao động, xã hội, thể dục thể thao Giữa tuổi thanh niên: từ 20 đến 23 – 24 tuổi: là thời kỳ phát triển, hoàn thiện về thể chất tinh thần của đoàn viên, thanh niên Lúc này họ quan tâm đến vấn đề nghề nghiệp và việc làm, vị thế xã hội, tình bạn và tình yêu đôi lứa Đây cũng là thời kỳ người đoàn viên thanh niên dồi dào về thể chất và năng lực tâm lý - tinh thần để có thể tham gia vào các hoạt động lao động chân tay và trí óc căng thẳng có hiệu quả Cuối tuổi thanh niên: từ 25 đến 30 tuổi: là giai đoạn người thanh niên trưởng thành về mọi mặt, khao khát lập thân, lập nghiệp, khẳng định nhân cách của mình trước cộng đồng, xã hội

Họ quan tâm đặc biệt đến sự thành đạt trong nghề nghiệp, xác lập vị thế xã hội, tình yêu và xây dựng cuộc sống gia đình

Thời kỳ của lứa tuổi thanh niên là thời kỳ quan trọng nhất để phát triển

và hoàn thiện trình độ nhận thức về tự nhiên, xã hội và bản thân Chính vì thế

họ luôn khao khát vươn lên trở thành người độc lập, tự khẳng định mình, lập thân, lập nghiệp Đặc biệt tư duy sáng tạo, khả năng hiểu biết cộng với sức khỏe đã giúp thanh niên ngày càng làm chủ khoa học kỹ thuật, làm chủ thế giới, lý tưởng sống, quan điểm sống của thanh niên cũng được hình thành rõ nét Thanh niên có lòng yêu nước nồng nàn, trung thành với Đảng, với sự nghiệp cách mạng, có niềm tin sâu sắc vào sự lãnh đạo của Đảng và là cánh tay trái đắc lực của Đảng Trong bất kỳ giai đoạn nào thanh niên cũng luôn được Đảng, Nhà nước quan tâm trau dồi, giáo dục, bồi dưỡng Đảng luôn coi công tác thanh niên là một bộ phận hữu cơ trong hoạt động của mình Chính

vì vậy thanh niên luôn đặt trọn niềm tin vào Đảng vào Nhà nước vào con đường cách mạng Đảng và Nhân dân ta đã lựa chọn và họ luôn phấn đấu, cống hiến hết mình cho quá trình xây dựng, phát triển và bảo vệ Tổ quốc Tuy nhiên đây cũng là lứa tuổi bộc lộ những hạn chế như: ít kinh nghiệm, dễ bị lôi kéo, không quý trọng sức khỏe và thời gian, mang tâm lý hưởng thụ, thích cái mới, không lường được sức mình, thích bốc đồng, nôn nóng Một bộ phận

thanh niên trình độ thấp đã ảnh hưởng đến khả năng tiếp nhận và xử lý thông tin, không nắm vững nội dung, quan điểm, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước do vậy dễ bị các thế lực thù địch lợi dụng lôi kéo, sa ngã trong lối sống, nên rất cần được giáo dục và tự giáo dục mình để có lối sống văn hóa

Trong lực lượng thanh niên có một bộ phận quan trong là những người đang theo học tại các trường Đại học Họ là một tầng lớp xã hội đặc thù, đang trên con đường học tập, rèn luyện và định hình nhân cách, đạo đức, lối sống

Họ đang học tập trong để tiếp thu tri thức làm hành trang chuẩn bị tham gia lao động trong một lĩnh vực nghề nghiệp nhất định, trong tương lai họ sẽ gia nhập vào đội ngũ trí thức của xã hội Sự tiếp xúc của sinh viên với xã hội đã trực tiếp và sâu sắc nên trong họ dần hình thành thói quen tư duy mang tính độc lập với những phán đoán toàn diện hơn, mang tính khoa học hơn, từ đó thúc đẩy tư duy lôgíc, tư duy trừu tượng của họ ngày càng phát triển, thế giới quan, nhân sinh quan từng bước hình thành, các phẩm chất tâm lý cá tính dần dần phát triển, tư tưởng và hành vi ngày càng có tính độc lập Mặc dù có trình

độ nhận thức, trình độ khoa học cơ bản, có năng lực tư duy, nhưng ở độ tuổi còn rất trẻ, kinh nghiệm sống chưa nhiều, họ chịu sức ép rất lớn từ nhiều hướng khác nhau, dễ bị dao động trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay Một

số sinh viên thụ động chưa thích nghi với môi trường thay đổi Một số sinh viên, do tâm lý của tuổi trẻ chưa thật sự ổn định, lại ham thích và chạy theo cái mới, chịu ảnh hưởng của lối sống đua đòi, thực dụng, hay thay đổi Những khát khao, mơ ước của tuổi trẻ nếu không được định hướng đúng đắn, sẽ được thực hiện bởi những hành vi tiêu cực, nhất là với đối tượng ít kinh nghiệm sống, ý thức chưa thật sự ổn định như sinh viên Vì thế giáo dục lối sống văn hóa cho họ là việc phải làm cần thiết, có ý nghĩa cấp bách và lâu dài

1.2.2 Giáo dục và giáo dục lối sống văn hóa cho thanh niên

1.2.2.1 Giáo dục: khái niệm và cấu trúc

Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam, giáo dục là “1 Quá trình đào tạo

con người một cách có mục đích, nhằm chuẩn bị cho con người tham gia đời sống xã hội, tham gia lao động sản xuất, nó được thực hiện bằng cách tổ chức việc truyền thụ và lĩnh hội những kinh nghiệm lịch sử - xã hội của loài người 2 Hệ thống các biện pháp, các tổ chức đào tạo và giáo dục của một nước” [35, t2, tr.120] Như vậy có thể hiểu giáo dục là quá trình hình thành và phát triển nhân cách dưới ảnh hưởng của tất cả các hoạt động giáo dục, được thực hiện một cách có ý thức của con người trong nhà trường, gia đình và ngoài xã hội Các yếu tố cấu thành của hoạt động giáo dục bao gồm:

- Chủ thể giáo dục đóng vai trò chủ đạo trong hoạt động giáo dục Hay

nói cụ thể hơn nhà giáo dục là người điều khiển, điều chỉnh, định hướng và giúp đỡ người được giáo dục trong hoạt động giáo dục

- Đối tượng giáo dục vừa là chủ thể vừa là khách thể trong hoạt động giáo dục: người được giáo dục vừa đóng vai trò là người được giáo dục vừa đóng vai trò là chủ thể tự giáo dục

- Mục đích giáo dục: Mục đích giáo dục là mẫu nhân cách con người

mà giáo dục có nhiệm vụ đào tạo nhằm đáp ứng nhu cầu của xã hội trong từng giai đoạn phát triển của xã hội

- Nội dung giáo dục: Là hệ thống những tri thức trong kho tàng tri thức nhân loại tạo nên nội dung hoạt động thống nhất cho nhà giáo dục và người được giáo dục nhằm đạt được mục đích giáo dục nhất định

- Phương pháp, hình thức tổ chức giáo dục: là cách thức, phương tiện,

hình thức hoạt động của nhà giáo dục và người được giáo dục nhằm thực hiện những nhiệm vụ giáo dục, đạt tới mục đích giáo dục đã định

- Kết quả giáo dục: là tổng hợp của toàn bộ hoạt động giáo dục nhưng thể hiện tập trung nhất ở mức độ phát triển nhân cách của con người được giáo dục sau mỗi hoạt động giáo dục nhất định

1.2.2.2 Giáo dục lối sống văn hóa cho thanh niên

Lối sống văn hóa của thanh niên nói riêng không vượt ra ngoài nội hàm

của khái niệm lối sống văn hóa con người Việt Nam Tuy nhiên, do đặc điểm tâm, sinh lý, điều kiện sống mà việc xây dựng lối sống văn hóa cho thanh niên

cần chú ý đến đặc điểm của họ Do đó, lối sống văn hóa của thanh niên là sự lựa chọn các hoạt động và cách thức thực hiện các hoạt động đó mang tính dân tộc, hiện đại, nhân văn trong quá trình xây dựng CNXH ở Việt Nam, bao gồm tất cả các mặt hoạt động của thanh niên, từ học tập đến lao động, sản xuất; từ sinh hoạt cộng đồng đến sinh hoạt cá nhân, từ quan niệm sống, định hướng giá trị đến hành vi ứng xử hàng ngày, trong quan hệ giữa người với người của thanh niên Trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay, với môi trường

xã hội đầy biến động, thanh niên trong quá trình phát triển để tự khẳng định vai trò là chủ nhân tương lai của đất nước, cũng đang đứng trước những cơ hội và thách thức mới, cũng chịu sự tác động từ mặt trái của toàn cầu hóa, đòi hỏi chúng ta phải quan tâm đúng mức tới việc giáo dục lối sống văn hóa cho

họ, góp phần xây dựng con người mới XHCN ở Việt Nam

Từ cách hiểu về giáo dục, về lối sống văn hóa của thanh niên, chúng tôi

hiểu giáo dục lối sống văn hóa cho thanh niên chính là quá trình tác động đến thanh niên nhằm hình thành ở họ những nguyên tắc, chuẩn mực đúng đắn, tiến bộ, hoàn thiện lối sống phù hợp với yêu cầu quá trình xây dựng đất nước theo định hướng XHCN, hướng tới xây dựng con người mang tính dân tộc, hiện đại, nhân văn trong quá trình xây dựng CNXH ở Việt Nam hiện nay

Lối sống của thanh niên được thể hiện trong học tập, lao động sản xuất, trong đấu tranh xã hội và trong quan hệ ứng xử giữa con người với con người Những lĩnh vực này không tách rời nhau mà tác động qua lại ảnh hưởng lẫn nhau Giáo dục lối sống văn hóa cho thanh niên là giáo dục những thói quen hành xử đẹp, đã được kiểm nghiệm trong cuộc sống, phù hợp với thị hiếu của

đa số dân chúng trong xã hội, là lối sống chuẩn mực, được mọi người trong xã hội thừa nhận và có tác động tích cực đối với sự phát triển của xã hội Đó là giáo dục lý tưởng sống cho thanh niên thể hiện qua lẽ sống, triết lí sống, sự

lựa chọn thang bậc giá trị để con người vươn lên nhằm đạt mục đích của cuộc sống; là giáo dục nếp sống văn hóa thể hiện qua thói quen sinh hoạt hàng ngày, sự kết hợp hài hòa giữa nếp sống văn hóa truyền thống với nếp sống hiện đại; nâng cao chất lượng sống cho thanh niên thể hiện ở mức sống vật chất, đời sống tinh thần, sự lạc quan trong hoạt động xã hội đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của con người Quá trình này thực hiện qua hệ thống những tác động có mục đích xác định được tổ chức một cách khoa học, có kế hoạch, có phương pháp, có hệ thống của các cơ quan giáo dục chuyên biệt nhằm phát triển toàn diện nhân cách

Các yếu tố cấu thành hoạt động giáo dục lối sống văn hóa cho thanh niên bao gồm:

- Chủ thể giáo dục: Để giáo dục lối sống văn hóa cho thanh niên, rất

cần sự nỗ lực của các chủ thể giáo dục trực tiếp và của cả cộng đồng xã hội Đặc biệt là các tổ chức chính trị - xã hội và bản thân thanh niên với tư cách vừa là đối tượng, vừa là chủ thể tự giác, tự giáo dục, tự hoàn thiện mình trong quá trình xây dựng lối sống mới Chủ thể giáo dục lối sống văn hóa cho thanh niên là toàn bộ hệ thống chính trị xã hội, là toàn Đảng toàn dân Nhóm chủ thể lãnh đạo, quản lý có vai trò rất quan trọng, có ý nghĩa quyết định trong việc xây dựng kế hoạch, chương trình giáo dục, biên soạn giáo trình và tổ chức vận hành nó trong quá trình mang đến những kiến thức khoa học chính trị, những thông tin khoa học về lối sống văn hóa cho thanh niên Cấp ủy và trường học là những vị trí khác nhau nhưng họ có chung một trách nhiệm giáo dục lối sống văn hóa cho thanh niên Đối với cấp ủy đó là thông qua các chủ trương chính sách, đường lối trong giáo dục lối sống văn hóa, đối với trường học là thông qua các chương trình lý luận chính trị về chủ trương đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước trong lĩnh vực giáo dục lối sống văn hóa Nhóm chủ thể giáo dục trực tiếp truyền đạt kiến thức về lối sống văn hóa là đội ngũ giảng viên, báo cáo viên, tuyên truyền viên Nhiệm vụ của họ là làm

cho thanh niên hiểu biết cơ bản về chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, có phương pháp luận khoa học để nhận thức đúng đắn về các vấn đề chính trị có niềm tin vào Đảng và hệ thống chính trị vào con đường Đảng và Nhà nước đã lựa chọn Đội ngũ này có say mê, nhiệt huyết, có nhiều trải nghiệm thực tiễn, linh hoạt sáng tạo trong việc áp dụng phương pháp giảng dạy tích cực, thì mới thu hút đông đảo thanh niên tham gia qua đó từng bước giáo dục lối sống văn hóa cho thanh niên Các tổ chức Đoàn - Hội là nhóm chủ thể hỗ trợ, có vai quan trọng trong việc góp phần giáo dục lối sống văn hóa cho thanh niên, là những

tổ chức chính trị xã hội, là trường học XHCN của thanh niên, là người bạn thân thiết của thanh niên Thông qua tổ chức, thanh niên sẽ nhận thức đầy đủ hơn về lý tưởng cách mạng và những giá trị cao đẹp của cuộc sống, định hướng được những giá trị cao đẹp, sống có ích, có trách nhiệm với cộng đồng

- Nội dung giáo dục là thành tố quan trọng của hoạt động giáo dục, là

mặt bên trong của sự vật hiện tượng được hình thức chứa đựng và biểu hiện Theo tác giả Lương Khắc Hiếu: “nội dung giáo dục là hệ thống kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm, tình cảm, thái độ mà đối tượng giáo dục cần tiếp nhận, nắm vững để đạt mục đích của hoạt động giáo dục” [21, tr.154] Giáo dục mà luận văn nghiên cứu là giáo dục lối sống văn hóa cho thanh niên, một hoạt động giáo dục cụ thể, nội dung gắn liền với văn hóa chính trị, với lý tưởng cách mạng của người Việt Nam, gắn liền với hệ tư tưởng chính trị của Đảng

Cộng sản Việt Nam Nội dung giáo dục lối sống văn hóa cho thanh niên đa

dạng, phong phú, có thể nhận diện cụ thể là:

- Giáo dục lý tưởng sống: Lý tưởng sống xuất phát từ việc xác định

mục đích của cuộc đời và để đạt được mục đích mà mình đã chọn, cần có những ước mơ hoài bão vươn tới mục đích cao nhất mà mình đã chọn Lý tưởng chính là ước mơ sống cao đẹp, là ý nghĩa cuộc đời của mỗi một người, khi đã được hình thành, có khả năng dẫn dắt sự nghiệp, tăng thêm niềm tin và

sức mạnh của mỗi người, và để đạt đến thành công trong sự nghiệp Lý tưởng giúp ta sức mạnh để vượt qua khó khăn và thử thách trong cuộc sống, bắt nguồn từ mục đích cuộc sống, được xây dựng trên nhân sinh quan của mỗi người, và bị chi phối bởi một số hoàn cảnh cụ thể Lý tưởng cao đẹp nhất của thanh niên trong lúc này là học tập, lao động sáng tạo để xây dựng đất nước, cống hiến nhiều hơn, xứng đáng hơn với những gì mà thế hệ đi trước đã khẳng định Lý tưởng sống được giáo dục từ nội dung những nguyên lý, quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối, chính sách của Đảng để hình thành thế giới quan khoa học, nhân sinh quan cách mạng, ý thức chính trị cho thanh niên

- Giáo dục nếp sống văn hóa: Nếp sống bao gồm những cách thức,

hành động và suy nghĩ, những quy ước được lặp đi lặp lại hằng ngày thành thói quen như tập quán sản xuất, sinh hoạt, trong phong tục, lễ nghi, trong hành vi đạo đức, pháp luật Nếp sống là cách thức sống, sinh hoạt, ứng xử của con người, của cộng đồng, được lặp đi lặp lại nhiều lần, được chọn lọc và lắng đọng và tồn tại trong tiềm thức nhân dân Đó là hoạt động hàng ngày, là phương thức ứng xử trong một tình thế nhất định nào đó, được hiểu như một phong cách, một tác phong, phương thức xử sự được quy định với các giá trị đạo đức Nếp sống là một mặt của lối sống, là mặt ổn định của lối sống, là những đặc điểm biểu hiện của lối sống đã được hình thành nề nếp, thói quen, phong tục được xã hội công nhận Thanh niên phải biết kế thừa có chọn lọc những nét đẹp của truyền thống, biết tiếp thu những cái hay, cái tiến bộ và thể hiện trong đời sống hàng ngày

- Giáo dục giá trị đạo đức: Giá trị đạo đức là một trong những yếu tố

cấu thành hệ thống các giá trị của lối sống văn hóa, bởi giá trị đạo đức là những chuẩn mực, những khuôn mẫu lý tưởng, qui tắc ứng xử được lựa chọn nhằm điều chỉnh và đánh giá hành vi ứng xử giữa con người với con người, con người với xã hội Chúng được thực hiện bởi niềm tin cá nhân, bởi truyền

thống và sức mạnh của dư luận xã hội của con người nhưng sự điều chỉnh này dựa trên cơ sở tự nguyện, tự giác của các chủ thể hoạt động, cho nên giá trị đạo đức có ý nghĩa tích cực đối với đời sống xã hội, nội dung cốt lõi của lối sống văn hóa Giá trị đạo đức, xét theo chiều thời gian có thể phân thành giá trị đạo đức truyền thống và giá trị đạo đức hiện đại Giá trị đạo đức truyền thống là sản phẩm của quá trình phát triển lâu dài của lịch sử dân tộc, đó chính là những giá trị đạo đức tốt đẹp được thể hiện trong những chuẩn mực đạo đức phổ biến, có tác động tích cực tới cộng đồng, điều chỉnh quan hệ giữa

cá nhân và xã hội để tạo nên sự thống nhất hài hòa giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội Giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc là những phẩm chất đạo đức đặc thù nhất, bản chất nhất, đặc trưng cho cốt lõi văn hóa, tinh thần của dân tộc, góp phần tạo nên cốt cách, lối sống của cộng đồng dân tộc, trong văn hóa Việt Nam là những phẩm chất tốt đẹp đã hình thành và được chọn lọc, kế thừa từ thế hệ này đến thế hệ khác Đó là các giá trị nhân văn mang tính cộng đồng, tính ổn định tương đối, thể hiện trong các chuẩn mực mang tính phổ biến có tác dụng điều chỉnh hành vi của con người Cốt lõi của các giá trị truyền thống là đạo đức, phẩm chất nhân cách con người Việt Nam bao gồm: tinh thần yêu nước, vì nghĩa, lòng thương người Đây cũng chính là bản sắc dân tộc của văn hóa Việt Nam được khẳng định trong Nghị quyết Hội nghị lần thứ V, BCH Trung ương Đảng (khóa VIII) của Đảng: Bản sắc dân tộc bao gồm những giá trị bền vững, những tinh hoa của cộng đồng các dân tộc Việt Nam được vun đắp nên qua lịch sử hàng ngàn năm đấu tranh dựng nước và giữ nước Đó là lòng yêu nước nồng nàn, ý chí tự cường dân tộc, tinh thần đoàn kết, ý thức cộng đồng gắn kết cá nhân - gia đình - làng xã - Tổ quốc; lòng nhân ái, khoan dung, trọng nghĩa tình, đạo lý, đức tính cần cù, sáng tạo trong lao động; sự tinh tế trong ứng xử, tính giản dị trong lối sống

- Phương pháp giáo dục là yếu tố cần quan tâm trong giáo dục lối sống văn hóa cho thanh niên Phương pháp có thể là hệ thống các cách sử dụng để

tiến hành một hoạt động có mục đích, là cách thức tiến hành để đạt hiệu quả,

là tập hợp các thủ thuật hay các quy trình, các thao tác mà chúng ta phải tuân theo trong khi giải quyết một nhiệm vụ cụ thể, là hệ thống các thao tác khi làm việc trên một thiết bị nhất định, là các thủ thuật của quá trình nghiên cứu khoa học Phương pháp cũng có thể được hiểu là hệ thống các quy tắc, chuẩn mực, cách thức điều chỉnh nhận thức và hoạt động của con người trong tiếp cận lý luận và khảo sát thực tế, là toàn bộ những cách thức với tính chất là hệ thống các nguyên tắc xuất phát từ các quy luật tồn tại và vận động của đối tượng, khách thể đã được nhận thức, để định hướng và điều chỉnh hoạt động nhận thức cũng như hoạt động thực tiễn của con người, nhằm tác động vào

đối tượng, khách thể để thực hiện mục đích đã định Có thể hiểu phương pháp giáo dục lối sống văn hóa cho thanh niên là hệ thống các cách thức chủ thể giáo dục sử dụng, tác động đến đối tượng để họ tiếp nhận tri thức dựa trên tính quy luật của các quá trình nhận thức, nhằm thực hiện mục đích của giáo dục mà chủ thể đã đặt ra Phương pháp giáo dục lối sống văn hóa là quy

trình, cách thức chuyển tải nội dung giáo dục đến đối tượng giáo dục, là một yếu tố cấu thành trong một chỉnh thể thống nhất gồm nhiều yếu tố như chủ thể, đối tượng, mục đích, nội dung, hình thức, phương tiện và hiệu quả giáo dục, chịu sự tác động của các yếu tố khác và tác động đến các yếu tố khác trong chỉnh thể của hoạt động giáo dục lối sống văn hóa cho thanh niên Giáo dục lối sống văn hóa cho thanh niên đòi hỏi phải sử dụng nhiều phương pháp: hành chính, tuyên truyền giáo dục, tự giáo dục với nhiều cách thức phong phú, đa dạng như: thuyết phục, đối thoại, nêu gương, trực quan, ám thị, cá nhân…Giáo dục là một quá trình bao gồm giáo dục và tự giáo dục Trong giáo dục lối sống văn hóa, phương tiện giáo dục có ý nghĩa quan trọng, giúp cho hoạt động giáo dục được thực hiện phong phú hơn, truyền tải nội dung đầy đủ, dễ hiểu, hấp dẫn và hiệu quả hơn Điều kiện cơ sở vật chất phục vụ cho quá trình học tập, giáo dục cũng đóng vai trò quan trọng, quyết định chất

lượng giáo dục lối sống văn hóa cho thanh niên

- Kết quả giáo dục được xác định đạt được ở phía đối tượng về nhận

thức, thái độ, hành vi phải cao hơn, sâu hơn, vững chắc hơn sau khi chịu tác động so với trước khi chịu tác động của chủ thể giáo dục Cơ sở xây dựng tiêu chí đánh giá kết quả giáo dục lối sống văn hóa cho thanh niên là kết quả tiếp nhận tri thức về lối sống văn hóa, từ đó thay đổi nhận thức, thái độ và tính tích cực thực hiện hành vi chuẩn mực văn hóa được biểu hiện khi tham gia các hoạt động thực tiễn ở đối tượng sau tác động giáo dục của chủ thể với mục đích đã xác định

1.3 Sự cần thiết phải tăng cường giáo dục lối sống văn hóa cho thanh niên hiện nay

1.3.1 Xuất phát từ vai trò của thanh niên và lối sống văn hóa của thanh niên trong xã hội

Thanh niên là một tầng lớp xã hội đặc thù, bởi đây là một bộ phận tương lai của xã hội, là những người có vị trí chuyển tiếp chuẩn bị cho một đội ngũ trí thức có trình độ cao trong xã hội, là những người trẻ tuổi có sức khoẻ, có học thức, năng động, sáng tạo, nhạy bén với cái mới, có ý chí vươn lên trong học tập, cuộc sống, là chủ nhân tương lai của đất nước nên thanh niên được cả xã hội quan tâm chăm sóc Sự nghiệp đổi mới có thành công hay không, đất nước bước vào thế kỷ XXI có vị trí xứng đáng trong cộng đồng thế giới hay không, cách mạng Việt Nam có vững bước theo con đường XHCN hay không phần lớn tuỳ thuộc vào lực lượng thanh niên, vào việc bồi dưỡng, rèn luyện thế hệ thanh niên.Thanh niên Việt Nam trong các giai đoạn lịch sử luôn giữ vai trò quan trọng, luôn thể hiện tinh thần xả thân trong các cuộc chiến tranh giữ nước và luôn là lực lượng quan trọng trong thời kỳ kiến thiết đất nước Hồ Chí Minh luôn đánh giá cao vai trò và vị trí của thanh niên trong

sự nghiệp cách mạng của Đảng và của dân tộc, Người biểu lộ niềm tin vững chắc vào thế hệ trẻ, là lớp người luôn xung phong trong công cuộc phát triển

kinh tế và văn hóa, trong sự nghiệp xây dựng XHCN Đảng ta cũng luôn xác định thanh niên giữ vị trí trung tâm trong chiến lược phát huy nhân tố và nguồn lực con người, đặt niềm tin sâu sắc vào thanh niên, phát huy vai trò làm chủ và tiềm năng to lớn của thanh niên để thanh niên thực hiện được sứ mệnh lịch sử, đi đầu trong cuộc đấu tranh chiến thắng đói nghèo, lạc hậu, xây dựng

và bảo vệ đất nước giàu mạnh, xã hội văn minh Chăm lo, phát triển thanh niên vừa là mục tiêu, vừa là động lực bảo đảm cho sự ổn định và phát triển bền vững của đất nước Thanh niên là đội ngũ dự nguồn của xã hội, nguồn nhân lực tinh túy góp phần đưa đất nước phát triển Họ phải có trách nhiệm với việc giữ gìn, phát huy các giá trị truyền thống của dân tộc Mục tiêu phấn đấu của thanh niên trong quá trình xây dựng và phát triển đất nước luôn thể hiện ở tính tích cực xã hội của thanh niên Thông qua viện nhận thức vai trò, trách nhiệm của mình đối với đất nước, bản thân mỗi người đã tự xác định cho mình mục tiêu phấn đấu riêng nhưng tất cả họ đều tự giác phấn đấu, rèn luyện, tu dưỡng để trở thành đoàn viên ưu tú và người Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam để góp sức trẻ của mình vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Thanh niên ngày càng quan tâm đến các sự kiện chính trị- xã hội của đất nước, ở bất cứ nơi đâu chúng ta cũng thấy những màu áo xanh của thanh niên tình nguyện tiếp sức mùa thi, hiến máu tình nguyện, bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu, khám chữa bệnh miễn phí cho người nghèo, hỗ trợ trẻ em có hoàn cảnh khó khăn, tri ân với những gia đình chính sách Các hoạt động hướng về biên giới, hải đảo diễn ra rộng khắp, sôi nổi Nhiều thanh niên tình nguyện lên đường nhập ngũ, hăng hái ủng hộ nguồn lực cho Trường

Sa, tăng cường kết nghĩa với các đơn vị, địa phương biên giới, hải đảo, góp phần xóa đói giảm nghèo, nâng cao dân trí

Công cuộc đổi mới đòi hỏi phải có đội ngũ trí thức là những con người vừa “hồng” vừa “chuyên”, những con người phát triển toàn diện, hiện đại, vừa kế thừa và phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trong việc kế tục cha

anh xây dựng và phát triển đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa, vừa tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại Vì thế, việc giáo dục lối sống văn hóa cho thanh niên là tất cần thiết, bởi lối sống văn hóa góp phần quan trọng trong việc phòng ngừa, miễn dịch cho toàn xã hội, đặc biệt là thanh niên trước tác động của mặt trái kinh tế thị trường và toàn cầu hóa, cũng như âm mưu diễn biến hòa bình của các thế lực thù địch, khi hiện nay đất nước tiếp tục sự nghiệp đổi mới toàn diện, hội nhập quốc tế trong quá trình toàn cầu hoá đặt ra nhiều vấn đề mới trong lĩnh vực đạo đức, văn hoá, xã hội Lối sống văn hóa

có vai trò lớn trong công tác giáo dục thanh niên, góp phần củng cố thế giới quan khoa học, củng cố lý tưởng đạo đức cách mạng, tạo ra môi trường và động lực phát triển, định hướng hành vi, tạo lập nhân cách đạo đức Lối sống văn hóa của thanh niên chính là biểu hiện của đạo đức, chuẩn mực xã hội, dựa vào đó mà thanh niên có thể nhận định định phải trái, thiện, ác Nếu thiếu đạo đức, con người sẽ không phải là con người bình thường và cuộc sống xã hội

sẽ không phải là cuộc sống bình thường Vì vậy, mục đích quan trọng của giáo dục lối sống văn hóa cho thanh niên là để xây dựng, hình thành nhân cách của thanh niên, đó là nhân cách của con người mới XHCN Chú trọng giáo dục văn hóa truyền thống làm cho đoàn viên, thanh niên nhận thức đúng các giá trị chân- thiện - mỹ, những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc là việc cần thiết Nhà trường, gia đình, các tổ chức đoàn thể phải thường xuyên quan tâm bồi dưỡng cho thanh niên những tình cảm cao đẹp về tình yêu quê hương, đất nước, biết sống “mình vì mọi người, mọi người vì mình”, “thương người như thể thương thân”, “quên mình vì nghĩa lớn” Từ đó hình thành cho thanh niên lối sống trong sạch, lành mạnh, những hành vi đạo đức trong sáng phù hợp với các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc và thời đại Việc giáo dục lối sống văn hóa cho thanh niên giúp họ nhận thức đúng đắn, có khả năng ứng xử giao tiếp, gần gũi, thân thiện với nhau, có sự đồng cảm, chia sẻ từ đó góp phần hình thành và phát triển, hoàn thiện nhân cách, giúp thanh niên