Quản lý hoạt động tương tác trên báo mạng điện tử ở việt nam hiện nay (khảo sát báo tuổi trẻ, thanh niên, lao động, năm 2018)

Vấn đề quản lý hoạt động tương tác trên báo mạng điện tử hiện nay không chỉ dừng lại ở việc quản lý các comment bình luận của độc giả dưới mỗi bài viết, mà còn có nhiều hình thức khác nh

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA

(Khảo sát báo: Tuổi trẻ, Thanh Niên, Lao động, năm 2018)

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ HỌC

HÀ NỘI - 2019

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA

(Khảo sát báo: Tuổi trẻ, Thanh Niên, Lao động, năm 2018)

Chuyên ngành : Quản lý Báo chí Truyền thông

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS Đinh Thị Xuân Hòa

HÀ NỘI - 2019

Luận văn đã được chỉnh sửa theo khuyến nghị của Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ

Hà Nội, ngày… tháng …… năm 2019

CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG

PGS,TS Trương Thị Kiên

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Luận văn được hoàn thành dưới sự hướng dẫn khoa học của TS Đinh Thị Xuân Hòa Tài liệu và số liệu trích dẫn trong đề tài là hoàn toàn đáng tin cậy Kết quả nêu trong luận văn không trùng lặp với những công trình đã được công bố trước đây

Hà Nội, ngày… tháng …… năm 2019

Tác giả luận văn

TRẦN THỊ NAM TRANG

LỜI CẢM ƠN

Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến TS Đinh Thị Xuân Hòa, người

đã trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ em trong suốt quá trình thực thiện luận văn

Em xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trong Viện Báo chí - Học viện Báo chí và Tuyên truyền; các thầy cô giáo đã tận tình dạy dỗ, chia sẻ, cung cấp kiến thức cho em trong suốt những năm học vừa qua và tạo điều kiện để em hoàn thiện luận văn này

Hà Nội, ngày… tháng 6 năm 2019

Tác giả luận văn

TRẦN THỊ NAM TRANG

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1 Chương 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TƯƠNG TÁC TRÊN BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ 15

1.1 Một số khái niệm cơ bản 151.2 Vai trò của việc quản lý hoạt động tương tác trên báo mạng điện tử 251.3 Nội dung và phương thức quản lý hoạt động tương tác trên báo mạng điện tử 271.4 Yêu cầu trong quản lý hoạt động tương tác trên báo mạng điện tử 32

Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TƯƠNG TÁC TRÊN BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 38

2.1 Khái quát về các tờ báo mạng điện tử thuộc diện khảo sát 382.2 Khảo sát thực trạng quản lý hoạt động tương tác trên các báo diện khảo sát 432.3 Đánh giá chung 64

Chương 3: XU HƯỚNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TƯƠNG TÁC TRÊN BÁO ĐIỆN

TỬ VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN TỚI 86

3.1 Xu hướng quản lý hoạt động tương tác trên báo mạng điện tử 863.2 Một số vấn đề đặt ra trong quản lý hoạt động tương tác trên báo mạng điện tử ở Việt Nam hiện nay 913.3 Một số giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động tương tác trên báo mạng điện tử trong thời gian tới 953.4 Một số kiến nghị cụ thể 99

KẾT LUẬN 104 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

DANH MỤC ẢNH VÀ BIỂU ĐỒ Ảnh 2.1: Một buổi tọa đàm trực tuyến trên báo Tuổi trẻ Online ngày

10/5/2018 48

Ảnh 2.2: Một phản hồi, bình luận của độc giả dưới bài viết về vấn đề tăng giá

sách giáo khoa trên báo Thanh Niên Online (ngày 6/3/2019) 53

Ảnh 2.3 Sơ đồ hướng dẫn độc giả đăng ký thành viên trên báo Tuổi trẻ

Online 62

Biểu đồ 2.1: Số lượng tương tác của độc giả tại hai chuyên mục “Thời sự” và

Kinh doanh (Khảo sát tháng 5 và tháng 12 năm 2018) 47

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Báo chí ra đời nhằm cung cấp những thông tin tiêu biểu về mọi mặt của đời sống xã hội tới công chúng, là diễn đàn thể hiện mối liên hệ qua lại, không tách rời giữa chính quyền với người dân Hoạt động báo chí được xem là hoạt động chính trị, xã hội có tầm ảnh hưởng sâu rộng mà trong đó không thể thiếu sự tham gia của công chúng Do vậy, công chúng vừa là nguồn cung cấp thông tin, lại vừa là đối tượng tiếp nhận thông tin Sự tương tác giữa báo chí và công chúng giúp phản ánh tâm tư, nguyện vọng của người dân, là công cụ để đo “thân nhiệt" của dư luận xã hội trước những vấn đề nóng bỏng đang xảy ra

Khác với các loại hình báo chí khác, báo mạng điện tử có một ưu điểm lớn mà các phương tiện truyền thông khác khó có thể sánh được đó chính là tính tương tác cao Bởi lẽ, báo mạng điện tử luôn có những box (hộp, khung) phản hồi dưới mỗi bài báo để độc giả bày tỏ quan điểm cá nhân hoặc những ý kiến góp ý, bổ sung thêm thông tin cho tác giả Những bình luận của độc giả dưới các tin, bài trên báo điện tử đã trở thành một kênh tương tác hữu hiệu giữa các tòa soạn báo điện tử với người đọc Có nhiều bình luận hay, thú vị, khách quan thậm chí còn có rất nhiều giá trị thông tin, có thể gợi mở thành những đề tài mới cho các phóng viên và cơ quan báo chí

Bên cạnh đó, hiện nay nhiều tờ báo mạng điện tử còn thường xuyên tổ chức các buổi "tọa đàm", “giao lưu trực tuyến”, “tư vấn trực tuyến” để giúp độc giả, bạn đọc có thể kết nối với các chuyên gia, nhằm giải đáp những vấn

đề nóng, đang được công chúng độc giả quan tâm… Ngoài ra, hiện các tòa soạn báo điện tử thường có phần tiếp nhận phản hồi của độc giả qua email, đường dây nóng để nhanh chóng tiếp nhận các thông tin, phản hồi của độc giả Đó là nguồn thông tin hai chiều giúp cho cơ quan báo chí và công chúng chia sẻ, hiểu nhau hơn

Tuy nhiên, hiện nay, việc quản lý hoạt động tương tác trên báo điện tử vẫn là một vấn đề phức tạp, chưa có chuẩn mực cụ thể nào Ví dụ, trong lĩnh vực quản lý bình luận của độc giả dưới mỗi bài viết, việc làm này khiến nhiều

cơ quan báo chí đứng trước lựa chọn “cấm” hay “quản” Hiện, một số tờ báo

của Việt Nam và ở thế giới đã chọn giải pháp đóng cửa Fanpage và mục bình luận của tờ báo do không thể quản lý được và thực tế thời gian qua, một số cơ quan báo chí đã bị cơ quan quản lý báo chí nhắc nhở, xử lý vì chưa làm tốt việc này, như cho đăng những bình luận của độc giả mang tính xuyên tạc, sai

sự thật

Vấn đề quản lý hoạt động tương tác trên báo mạng điện tử hiện nay không chỉ dừng lại ở việc quản lý các comment (bình luận) của độc giả dưới mỗi bài viết, mà còn có nhiều hình thức khác như quản lý các tương tác của độc giả qua trang fanpage, qua email, qua đường dây nóng, qua các buổi tọa đàm, giao lưu trực tuyến do các cơ quan báo chí tổ chức Trong khi đó, thực

tế, không ít cơ quan báo chí vẫn loay hoay, chưa tìm ra cách khắc phục những hạn chế trong quá trình quản lý các hoạt động tương tác của công chúng, đôi khi đã “lọt” những bình luận của độc giả mang nội dung xuyên tạc, sai sự thật, vi phạm tôn chỉ, mục đích của tờ báo, vi phạm thuần phong mỹ tục Cùng với đó, nhiều tòa soạn vẫn chưa kịp thời tiếp nhận những thông tin thời

sự hoặc những đóng góp của độc giả, khiến cho nội dung thông tin đăng tải trên các tờ báo còn hạn chế, chưa thể hiện hết những tâm tư, nguyện vọng của công chúng

Từ những hạn chế của báo chí trong khai thác, quản lý hoạt động tương

tác được khái quát nêu trên thời gian qua, tác giả luận văn đã lựa chọn: “Quản

lý hoạt động tương tác trên báo mạng điện tử ở Việt Nam hiện nay” làm đề

tài nghiên cứu khoa học với mong muốn tìm kiếm, kiến nghị những giải pháp quản lý phù hợp với sự phát triển của báo mạng điện tử ở Việt Nam, cũng như đáp ứng nhu cầu tương tác của độc giả với báo mạng điện tử trong giai đoạn hiện nay

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Trong quá trình khảo sát, tìm hiểu tài liệu để nghiên cứu về đề tài, học viên nhận thấy chưa có nhiều công trình nghiên cứu đi sâu nghiên cứu riêng,

cụ thể về vấn đề quản lý hoạt động tương tác của độc giả trên báo mạng điện

tử nói chung, trên báo mạng điện tử Việt Nam nói riêng Tuy nhiên, cũng có

một số công trình nghiên cứu khoa học như sách, luận văn, giáo trình, bài giảng liên quan gần với đề tài, có thể tham khảo, xin tóm lược như sau:

2.1 Nhóm thứ nhất: Sách, giáo trình

- Cuốn sách “Truyền thông đại chúng” của PGS.TS Tạ Ngọc Tấn (Nhà

xuất bản Chính trị Quốc gia Hà Nội, 2004) được xem là tài liệu dẫn nhập quan trọng Nội dung cuốn sách đề cập hai mô hình truyền thông chính đó là truyền thông đại chúng một chiều áp đặt và mô hình truyền thông đại chúng hai chiều mềm dẻo

Đánh giá vai trò của Internet như là môi trường thúc đẩy tương tác hai chiều mềm dẻo giữa công chúng và báo chí, đặc biệt là báo mạng điện tử, PGS.TS Tạ Ngọc Tấn nhận định: “Internet cho phép liên kết con người lại bằng thông tin và kết nối nguồn tri thức đã tích lũy của toàn nhân loại trong một mạng lưu thông nhất quán, có khả năng cung cấp thông tin trực tiếp theo nhu cầu của từng cá nhân, cho phép con người tiếp cận trực tiếp với các nguồn thông tin” (14, tr.206 – 213) Sự tương tác theo hướng dễ dàng hoán đổi vị trí giữa nhà truyền thông và công chúng đã góp phần thúc đẩy báo chí phải nâng cao và thay đổi phương thức làm báo Trong cuốn sách này, tác giả luận văn xin kế thừa các hệ thống khái niệm và vai trò của Internet

- Cuốn sách “Báo chí Thế giới và xu hướng phát triển” của TS Đinh Thị

Thúy Hằng (NXB Thông tấn, năm 2008) Trong cuốn sách này, tác giả đã đưa

ra nhìn nhận hoạt động của báo chí nói chung và báo mạng điện tử nói riêng trong điều kiện toàn cầu hóa, TS Đinh Thị Thúy Hằng, khẳng định truyền thông hội tụ là một xu thế vận động tất yếu của báo chí Nhờ có công nghệ thông tin mà công chúng có thể hưởng thụ thông tin, tri thức và nhiều hình thức giải trí của nền truyền thông đa phương tiện (4, tr.120-131) Tác giả luận văn kế thừa hoạt động của báo chí nói chung và báo mạng điện tử nói riêng trong điều kiện toàn cầu hóa

- Cuốn sách “Báo chí truyền thông hiện đại (từ hàn lâm đến đời thường)”, của PGS.TS Nguyễn Văn Dững (NXB Đại học Quốc Gia Hà Nội,

năm 2011) đã đề cập sâu đến tính đa diện và tính tương tác – hai đặc trưng của loại hình báo mạng điện tử Theo nhận định của PGS.TS Nguyễn Văn

Dững, báo mạng điện tử, công chúng không chỉ tiếp nhận mà còn sản xuất và

xã hội hóa các sản phẩm đa phương tiện Báo chí muốn thu hút công chúng thì phải phát triển được những sản phẩm thông tin phong phú, gần gũi và theo kịp với sự phát triển của công nghệ truyền thông mới

Cũng theo PGS.TS Nguyễn Văn Dững, tương tác trong truyền thông là

sự giao tiếp đồng thời, hai chiều và có thể hoán đổi vị trí giữa nhà truyền thông với công chúng Tần suất tương tác càng cao, tương tác càng bình đẳng thì năng lực và hiệu quả truyền thông càng lớn Sự tương tác có được trên cơ

sở tăng dần những tương đồng, giảm dần những khác biệt (2, tr.178-179) Trong cuốn sách này, tác giả luận văn kế thừa tính đa diện và tính tương tác – hai đặc trưng của loại hình báo mạng điện tử

- Cuốn sách “Báo chí và dư luận xã hội” của PGS.TS Nguyễn Văn Dững

(NXB Lao động, Hà Nội năm 2011) đã phân tích rõ mối quan hệ tác động của báo chí và dư luận xã hội Trong đó, báo chí có vai trò định hướng dư luận xã hội Qua những phân tích của tác giả từ trang 162 đến trang 166, tác giả đã cho thấy sự tương tác của thông tin báo chí đối với công chúng Khi sự tương tác giữa chủ thể - khách thể (công chúng – nhóm đối tượng truyền thông) càng nhiều, tần suất tương tác càng cao, các tương tác càng bình đẳng bao nhiêu thì năng lực và hiệu quả truyền thông càng cao bấy nhiêu

- Cuốn sách “Đạo đức nghề nghiệp của nhà báo”, của PGS.TS Nguyễn

Thị Trường Giang (NXB Chính trị - Hành chính, Hà Nội, 2011) không chỉ đưa ra những nghiên cứu mang tính lý luận về đạo đức nghề báo mà còn có những khảo sát từ thực tiễn của cuộc sống để nêu ra những biểu hiện vi phạm

về đạo đức nghề nghiệp của nhà báo

- Cuốn sách “Cơ sở lý luận báo chí” của PGS.TS Nguyễn Văn Dững,

(NXB Lao động, Hà Nội 2013) đã đem tới những lý luận nền tảng về báo chí, truyền thông Với 9 chương, tác giả đã nêu ra những quan điểm về báo chí, tổng quan về các loại hình báo chí (trong đó có loại hình báo mạng điện tử), những chức năng của báo chí, lao động báo chí, công chúng báo chí và các nguyên tắc cơ bản của hoạt động báo chí

- Cuốn sách “Báo mạng điện tử những vấn đề cơ bản” của PGS.TS

Nguyễn Thị Trường Giang (NXB Chính trị Quốc gia – Sự thật, Hà Nội, 2014)

đã đưa đến cái nhìn tổng quan về lý luận chung của báo mạng điện tử, từ lịch

sử ra đời cho tới quá trình hình thành và phát triển của báo mạng điện tử trên Thế giới và tại Việt Nam Cuốn sách cung cấp thêm thông tin về một số tờ báo mạng điện tử ở Việt nam hiện nay (mô hình tổ chức, bộ máy tòa soạn, quy trình sản xuất của báo mạng điện tử) Trong đó có các tở báo mạng điện

tử mà học viên tham gia khảo sát

- Cuốn sách “Tổ chức diễn đàn trên báo mạng điện tử” của PGS.TS

Nguyễn Thị Trường Giang (NXB Chính trị Quốc gia – Sự thật, Hà Nội, 2014)

dã nêu vai trò của diễn đàn trên báo mạng điện tử, cũng như những đánh giá

về hiệu quả tác động của diễn đàn trên báo mạng điện tử ở Việt Nam hiện nay Có thể phần bình luận sau mỗi bài viết chưa đạt đến mức dộ là một diễn đàn trên báo chí nhưng nó cũng là sự tự do bày tỏ quan điểm, ý kiến của mình

về một vấn dề, vì thế, ở một góc độ nào đó, vai trò của những bình luận cũng

có những điểm tương đồng với vai trò của các diễn đàn báo chí và việc quản

lý thông tin trên những tương tác, bình luận cũng phải có sự chặt chẽ, để không bị “lọt” lỗi

- Cuốn Giáo trình “Tác phẩm báo chí đại cương” của TS Nguyễn Thị

Thoa (Chủ biên) và Nguyễn Thị Hằng Thu (NXB Giáo dục Việt Nam, năm 2011) Cuốn giáo trình này đã đưa ra những kiến thức nền tảng về tác phẩm báo chí như: Khái niệm, chức năng, giá trị sử dụng, các yếu tố cấu thành tác phẩm… Trong đó, phần học viên quan tâm tìm hiểu là phần nói về thể loại tác phẩm báo chí với những đoạn nói tới thể loại bình luận như: Bình luận là một thể loại báo chí chú trọng đến thông tin khái quát và chính kiến hay bình luận thuộc nhóm chính luận, có đặc điểm là bàn bạc, đánh giá sự việc bằng lý lẽ…

- Cuốn “Biên tập văn bản báo chí – đề cương bài giảng và bài tập thực hành” của Khoa Phát thanh – Truyền hình (Học viện Báo chí và Tuyên truyền,

Hà Nội 2014) đã đưa ra những cơ sở lý luận chung về biên tập báo chí, trong đó

có phần biên tập logic văn bản báo chí và biên tập ngôn ngữ báo chí

2.2 Nhóm thứ hai: Các luận văn, luận án

Ngoài các cuốn sách, bài giảng, những vấn đề liên quan đến quản lý hoạt động tương tác của bạn đọc trên các báo điện tử ít nhiều được nghiên cứu trong một số luận án, luận văn Cụ thể như:

- Luận văn Thạc sỹ “Tương tác giữa tòa soạn và công chúng báo mạng điện tử”, tác giả Nguyễn Hoàng Quỳnh Hương, Luận Văn Thạc sỹ, Học viện

Báo chí và Tuyên truyền năm 2012 Theo tác giả luận văn, tính tương tác với vai trò là một đặc trưng của loại hình báo mạng điện tử Qua công trình nghiên cứu của mình, tác giả đã chỉ ra hai mô hình tương tác của truyền thông bao gồm mô hình tương tác một chiều và mô hình tương tác đa chiều Tác giả cũng phân loại các cấp độ phương thức tương tác trên báo mạng điện tử như: Cấp độ một chiều, cấp độ đa chiều và cấp độ hỗ hợp Từ kết quả nghiên cứu này, tác giả đã chỉ ra rằng báo mạng điện tử là loại hình báo chí có khả năng trả lời toàn diện, hơn cả những đòi hỏi về tính kết nối, sự cân bằng vai trò giữa nguồn và đích truyền thông Đặc biệt là tác giả cũng nhấn mạnh rằng các

cơ quan báo chí cần đưa ra những quy hoạch tổng thể về chiến lược phát triển cho nền báo chí Việt Nam

- Khóa luận “Phản hồi của công chúng trên báo mạng điện tử Việt Nam hiện nay”, của tác giả Phùng Lan Nga (Học viện Báo chí và Tuyên truyền,

năm 2012) cho thấy vai trò chủ động của công chúng trong việc thể hiện ý kiến cả nhân Chỉ bằng một phương tiện như máy tính hay điện thoại là công chúng có thể thường xuyên, liên tục gửi ý kiến của mình mà không cần phải

có một kịch bản nào cả

- Khóa luận “Các hình thức tương tác giữa tòa soạn Báo mạng điện tử

và bạn đọc” của tác giả Nguyễn Tùng Lâm (Học viện Báo chí và Tuyên

truyền, 2013) đã nêu lên những lý luận cơ bản về tính tương tác và các hình thức tương tác như: qua email, qua diễn đàn, qua box phản hồi, qua đường dây nóng… Từ khóa luận này, học viên có thể tìm hiểu thêm về những hình thức tương tác qua box (chính là hình thức mà độc gải gửi những bình luận của mình tới tòa soạn)

- Luận văn Thạc sỹ “Thực trạng và giải pháp xử lý thông tin trong tòa soạn báo mạng điện tử ở Việt Nam hiện nay”, tác giả Trần Hồng Vân, Luận văn

Thạc sỹ, Học viện Báo chí và Tuyên truyền năm 2014 Theo tác giả, sự phát triển của báo mạng điện tử là một yếu tố khách quan, nó ra đời từ việc áp dụng những công nghệ mới, hình thành thói quen hưởng thụ và tiếp cận thông tin kiểu mới cũng như một phong cách làm báo và chuyển tải thông tin hoàn toàn mới Tác giả nhấn mạnh, báo mạng điện tử với hàng loạt ưu thế đã đến lúc phải được xem là người lính tiên phong trên mặt trận tư tưởng văn hóa và trên mặt trận báo chí nói riêng Tác giả cho rằng, đã đến lúc Chính phủ phải có một chính sách mới phù hợp, kịp thời nhằm vừa quản lý đưa báo mạng điện tử đi đúng hướng, vừa tạo điều kiện cho báo mạng điện tử phát huy thế mạnh nội sinh và là địa chỉ tin cậy cho bạn bè năm châu tìm hiểu về Việt Nam

- Luận văn Thạc sỹ “Vai trò của “nhà báo công dân” với báo mạng điện

tử khu vực phía Nam” của tác giả Nguyễn Hữu Hạnh (Học viện Báo chí và

Tuyên truyền, 2015) đã nêu lên vai trò, sự tác động của nhà báo công dân với báo mạng điện tử Với khái niệm nhà báo công dân, mọi cá nhân đều có thể trở thành nhà báo trong việc đóng góp ý kiến, đưa tin, bình luận Vì thế, với luận văn này, học viên có thể tham khảo được về vai trò và sự tác động của những bình luận đối với báo mạng điện tử Nó chính là một trong những nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài luận văn mà học viên đang thực hiện

- Luận văn Thạc sỹ “Vấn đề hậu kiểm thông tin trong quản lý Báo mạng điện tử hiện nay”, tác giả Đỗ Minh Quân, Học viện Báo chí và Tuyên truyền,

2017 đã nêu lên thực trạng hậu kiểm thông tin trong quản lý Báo mạng điện

tử ở Việt Nam hiện nay Với luận văn này, học viên đã tìm hiểu thêm về quy trình hậu kiểm thông tin, việc xử lý sai phạm và những giải pháp để làm tốt công tác hậu kiểm thông tin trong quản lý Báo mạng điện tử

- Luận án Tiến sỹ “Phản biện xã hội trên báo điện tử” của tác giả Trần

Xuân Thân (Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, năm 2017) Nội dung luận án góp phần hệ thống hóa lý luận phản biện xã hội, lý luận phản biện

xã hội trên báo chí và phản biện xã hội trên báo điện tử Soi chiếu lý luận vào thực tiễn phản biện xã hội trên báo điện tử ở Việt Nam để đánh giá thực trạng

chất lượng phản biện; chỉ ra thế mạnh, hạn chế phản biện xã hội trên báo điện tử; góp phần hình thành cơ sở khoa học và thực tiễn cho việc đề ra các giải pháp nâng cao chất lượng phản biện xã hội trên báo điện tử ở Việt Nam

2.3 Nhóm thứ ba: Các bài báo

Ngoài các nhóm trên, còn có một số công trình nghiên cứu, bài viết, tạp chí có liên quan đến đề tài nghiên cứu của học viên, như:

- Bài viết “Tương tác, bình luận trên báo điện tử: “Cấm” hay

“quản”?”, tác giả PGS, TS Nguyễn Thị Trường Giang - Nguyễn Thị Thanh

Thủy (Đăng trên Tạp chí Người làm báo, năm 2017) Trong bài báo này, tác

giả nêu quan điểm bình luận trên báo điện tử là một hoạt động tương tác của

báo điện tử Nó không chỉ cho thấy rất nhiều ưu điểm của loại hình báo chí này mà còn giúp công chúng trở nên gần gũi hơn với tờ báo, giúp họ từ đối tượng bị động trong việc tiếp cận thông tin trở thành người chủ động trong việc nêu ý kiến, quan điểm và cung cấp thông tin cho báo chí Tác giả nhận định rõ “Việc quản lý bình luận trên báo điện tử (và trên fanpage của các báo) vẫn là một vấn đề phức tạp, khiến nhiều cơ quan báo chí đứng trước lựa chọn:

“cấm” hay “quản”

- Bài viết “Tương lai của web ngày nay: “Miễn bình luận” trên trang

Genk.vn và bài “Vì sao hàng loạt tờ báo đóng phần bình luận của độc giả?”

(đăng ngày 9/9/2016) trên trang Vietnamplus đã nêu ra một xu hướng mới diễn ra trong vài năm qua, đó là việc một số trang báo phải đóng phần bình luận của độc giả dưới mỗi bài viết với nhiều lý do khác nhau như tốn kém về tiền bạc, nhân lực trong quản lý comment, do comment gửi về không có chất lượng, do sự lớn mạnh của mạng xã hội mà người ta dần chuyển việc bình luận từ báo mạng điện tử sang mạng xã hội

Bài viết "Báo điện tử cần phát huy tính tương tác trên các Fanpage" của

tác giả Doãn Thị Thuận (Đăng trên Tạp chí Người làm báo, năm 2016) đã đưa

ra một cái nhìn đầy đủ về xu hướng đọc báo, bình luận trên Fanpage của độc giả Cũng từ đây, nảy sinh nhiều vấn đề trong việc quản lý bình luận trên Fanpage và hậu quả là nhiều tờ báo đã bị phạt tiền, còn nhà báo bị tước thẻ

nhà báo Trong bài viết này, tác giả cũng đưa ra các kiến nghị và giải pháp để phát huy tính tương tác trong công tác chỉ đạo và định hướng

- Bài viết “Tương tác trên fanpage: Con dao hai lưỡi” trên trang

baoquocte.vn (đăng ngày 30/9/2016) đã đề cập tới thực trạng quản lý bình luận trên fanpage của một số tờ báo mạng điện tử ở Việt Nam cũng như đề xuất để hoạt động này trở nên hiệu quả, chặt chẽ hơn

- Bài viết “The New York Time điểu tiết 12.000 bình luận mỗi ngày bằng cách nào?” trên trang Vietnamplus đã giới thiệu về một công nghệ mới mà tờ

“The New York Time” sử dụng để quản lý bình luận của độc giả được tốt hơn Với công nghệ này, các bình luận viên không chỉ sàng lọc các bình luận chứa từ chửi thề hay đe dọa, mà còn đặt mục tiêu tạo ra một môi trường nơi độc giả có thể thảo luận về các câu chuyện tin tức, trao đổi ý kiến ở mức độ cao hơn và nhìn thấy được mọi khía cạnh được phản ánh của một cuộc tranh luận Trong bài viết cũng đưa ra những khó khăn đối với các biên tập viên khi phải xử lý, quản lý các bình luận mà độc giả gửi về báo

2.4 Nhóm thứ tư: Hệ thống văn bản pháp luật

- Nghị định số 72/20213/NĐ-CP quy định về quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ Internet và thông tin trên mạng

- Thông tư 09/2014/TT-BTTTT quy định chi tiết về hoạt động quản lý, cung cấp, sử dụng thông tin trên trang thông tin điện tử và mạng xã hội

- Nghị định 174/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, công nghệ thông tin và tần số vô tuyến điện

- Luật Báo chí 2016 (thay thế cho Luật Báo chí 1989 và Luật Báo chí sửa đổi bổ sung 1999) có hiệu lực từ ngày 1/1/2017

Luật này quy định về quyền tự do báo chí, quyền tự do ngôn luận trên báo chí của công dân, tổ chức và hoạt động báo chí; quyền và nghĩa vụ của cơ quan, tổ chức, cá nhân tham gia và có liên quan đến hoạt động báo chí; quản

lý nhà nước về báo chí

Nhìn chung, những công trình nghiên cứu nêu trên đã khẳng định vai trò quan trọng của công chúng, đồng thời nhận định báo mạng điện tử là loại hình báo chí hiện đại bậc nhất với sự hậu thuẫn của sức mạnh công nghệ và kỹ

thuật truyền thông mới Đây là những tư liệu hữu ích để tác giả luận văn tiếp thu, kế thừa trong công trình nghiên cứu của mình

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để hoàn thành mục tiêu trên, luận văn tập trung giải quyết một số nhiệm

vụ sau:

- Thứ nhất: Nghiên cứu, hệ thống hóa cơ sở lý luận liên quan tới đề tài

Trong đó, tìm hiểu để làm rõ các khái niệm liên quan; quan điểm, lý thuyết về báo mạng điện tử, đặc điểm tính tương tác của loại hình báo chí này và hoạt động tương tác với công chúng; vai trò, nội dung, phương thức, yêu cầu trong

quản lý hoạt động tương tác của độc giả trên báo mạng

- Thứ hai: Khảo sát thực trạng quản lý hoạt động tương tác của độc giả trên báo mạng điện tử khảo sát tại ba báo: báo Tuổi trẻ online, báo Thanh Niên online, báo Lao động online từ tháng 1/2018 đến tháng 12/2018; chỉ ra

thành công, hạn chế, vấn đề đặt ra trong quản lý hoạt động tương tác

- Thứ ba: Đề xuất các giải pháp và kiến nghị hợp lý nhằm nâng cao năng

lực quản lý hoạt động tương tác của độc giả trên báo mạng điện tử trong thời

gian tới

4 Đối tượng và thời gian nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là vấn đề quản lý hoạt động tương tác trên báo mạng điện tử Việt Nam hiện nay

4.2 Đối tượng khảo sát

Luận văn khảo sát ba báo: Tuổi trẻ online, báo Thanh Niên online, báo Lao

động online Tác giả luận văn lựa chọn 3 tờ báo nêu trên với lý do như sau:

- Báo Tuổi trẻ online, đây là cơ quan ngôn luận của Đoàn TNCS thành

phố Hồ Chí Minh, có địa chỉ là www.tuoitre.vn Tuổi trẻ online là tờ báo có

nhiều bài viết hay, đi sâu đi sát vào đời sống của nhân dân nên thu hút rất nhiều bạn đọc quan tâm chú ý và để lại bình luận dưới mỗi bài viết Bên cạnh những lời bình có tính chất xây dựng cũng có không ít lời bình có ý công kích, xuyên tạc sự thật Vì vậy tác giả chọn báo Tuổi trẻ là một trong ba cơ

quan báo chí để khảo sát

- Báo Thanh Niên, đây là diễn đàn của Hội Liên Hiệp Thanh niên Việt

Nam, có địa chỉ là https://thanhnien.vn/ Tờ báo đăng tải nhiều bài viết về

những vấn đề thời sự nóng hổi trên cả nước, thu hút sự chú ý của đông đảo bạn đọc, bên cạnh những sự ủng hộ nhiệt tình của độc giả cũng có không ít những phản ánh tiêu cực thông qua những bình luận dưới mỗi tin bài được đăng tải Do vậy, tác giả đã lựa chọn báo Thanh Niên để khảo sát lấy tư liệu

để hoàn thiện luận văn

- Báo Lao động là cơ quan ngôn luận, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp

chính đáng của người lao động có địa chỉ là https://laodong.vn/ Tờ báo

chuyên đăng tải các bài viết về vấn đề đời sống dân sinh, các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước đối với toàn thể nhân dân nói chung và người lao động nói riêng nên báo Lao động có một lượng bạn đọc đông đảo, hùng hậu Tuy nhiên, ở nhiều bài viết về vấn đề đời sống dân sinh hoặc các vấn đề nóng của xã hội, có không ít những bình luận, nhận xét mang tính tiêu cực Do vậy, tác giả quyết định lựa chọn báo Lao động để khảo sát, hoàn thiện

đề tài luận văn đưa ra

Ngoài ra, hoạt động tương tác thường được quan tâm và thực hiện bởi những bạn trẻ, những người đang độ tuổi lao động, am hiểu về công nghệ Chính vì vậy, tác giả luận văn chọn 3 tờ báo này còn bởi đối tượng tiếp nhận ba

tờ báo này (đối tượng mục tiêu của tờ báo) thường là giới trẻ, người lao động

- Ngoài tờ báo được khảo sát, tác giả cũng phỏng vấn một số nhà báo, nhà lãnh đạo, quản lý, đặc biệt là các phóng viên biên tập những người trực tiếp thực

hiện việc xử lý, quản lý các bình luận trên báo mạng của 3 tờ báo khảo sát

- Bạn đọc - những người gửi bình luận và một số công chúng đọc báo

4.3 Phạm vi nghiên cứu

- Luận văn tập trung nghiên cứu và khảo sát vấn đề quản lý hoạt động tương tác của độc giả trên một số báo mạng điện tử ở Việt Nam Cụ thể là ba

cơ quan báo chí: Tuổi trẻ, báo Thanh Niên, báo Lao động

Do thời gian nghiên cứu có hạn nên học viên chỉ tập trung nghiên cứu hoạt động tương tác của độc giả qua các buổi tọa đàm trực tuyến và các bình luận (comment) của công chúng dưới mỗi bài viết trên báo điện tử

- Thời gian nghiên cứu và khảo sát: Từ tháng 1/2018 đến tháng 12/2018

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứ

5.1 Cơ sở lý luận (phương pháp luận)

Luận văn nghiên cứu dựa trên hệ thống các quy định của luật báo chí Việt Nam và những văn bản dưới luật; những lý luận mang tính nền tảng của báo chí, đặc biệt là loại hình báo mạng điện tử

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình nghiên cứu, học viên sử dụng kết hợp một số phương pháp sau đây:

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Phương pháp này được sử dụng

nhằm thu thập, nghiên cứu, kế thừa những tài liệu đã được các tác giả công bố nhằm xây dựng cơ sở lý luận cho đề tài Trên cơ sở đó, sử dụng để so sánh, minh họa cho các kết quả khảo sát của mình, khẳng định những đóng góp mới của luận văn mình thực hiện

- Phương pháp thống kê, phân loại: Dùng để thống kê tài liệu, con số, dữ

liệu, phân loại các dạng tương tác, bình luận có được trong quá trình khảo sát

Từ đó đánh giá và rút ra những luận điểm khoa học, những vấn đề đang được thực tế đặt ra để đưa ra kiến nghị, giải pháp cần thiết nâng cao hiệu quả quản

lý trong việc xử lý, xuất bản những bình luận của độc giả

- Phương pháp phân tích thông điệp: Dùng để phân tích các tương tác,

bình luận của độc giả trên 3 tờ báo mạng điện tử (Tuổi trẻ, Thanh Niên, Lao động) trong khoảng thời gian năm 2018 nhằm rút ra thành công và hạn chế trong công tác quản lý những bình luận của độc giả

- Phương pháp phỏng vấn sâu: Dùng để phỏng vấn những người làm

công tác quản lý trong lĩnh vực này trên những tờ báo mạng điện tử thuộc diện khảo sát Đối tượng phỏng vấn là ba người, hiện đang thực hiện nhiệm

vụ xử lý, quản lý các hoạt động tương tác, bình luận của độc giả trên 3 tờ báo thuộc diện khảo sát

- Phương pháp khảo sát bằng bảng hỏi: Dùng để khảo sát ý kiến cả công

chúng về mức độ quan tâm tới phần bình luận của độc giả và phần đánh giá của độc giả đối với hoạt động bình luận trên 3 tờ báo thuộc diện khảo sát

Mẫu trả lời bảng hỏi được phát cho 100 người trong độ tuổi từ 18 - 60 thuộc khu vực nội thành Hà Nội, với nghề nghiệp chủ yếu là sinh viên, công chức và phóng viên Hình thức là phát trực tiếp cho những người đồng ý tham gia cuộc khảo sát và sau đó thu lại phiếu để đảm bảo số phiếu phát ra bằng với số phiếu thu về Dựa trên sự lựa chọn của người tham gia khảo sát, hoc viên đã tổng hợp lại để đưa ra các phân tích tổng quan về mức độ quan tâm của độc giả đối với báo mạng điện tử và phần bình luận trên báo mạng điện tử

6 Ý nghĩa lý luận, thực tiễn của vấn đề nghiên cứu

6.1 Ý nghĩa lý luận

Trên cơ sở khảo sát, tổng kết thực tiễn thông qua 3 tờ báo có lượng người

xem lớn hiện nay, kết quả nghiên cứu của đề tài “Quản lý hoạt động tương tác trên báo mạng điện tử Việt Nam hiện nay” góp phần làm sáng tỏ thêm

những nguyên tắc, kỹ năng quản lý báo chí nói chung, báo mạng điện tử nói riêng Trong công tác quản lý báo chí, bên cạnh những hoạt động mang tính hành chính, kinh tế thì hoạt động chuyên môn là điều mà mọi nhà quản lý phải hướng tới đầu tiên Vì thế, học viên hy vọng rằng, kết quả nghiên cứu này sẽ bổ sung thêm một phần lý luận quản lý báo chí

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Mặc dù đây là một đề tài được nghiên cứu ở một góc độ hẹp (chỉ là một loại hình báo chí – báo mạng điện tử) nhưng lại là loại hình báo chí hiện có đông đảo công chúng quan tâm và có sự tác động mạnh mẽ trong đời sống xã hội Hơn nữa, đã có nhiều luận văn, khóa luận nghiên cứu về sự tương tác giữa tòa soạn và độc giả báo mạng điện tử, trong đó phản ánh rõ các hình thức

tương tác, quy trình, cách thức xử lý những phản hồi của độc giả nhưng chưa

có đề tài nào đi sâu nghiên cứ về quá trình xử lý, quản lý hoạt động tương tác của độc giả để từ đó đưa ra các kiến nghị, giải pháp nhằm nâng cao việc quản

lý bình luận trên báo mạng điện tử Vì vậy, nếu luận văn nghiên cứu thành công, kết quả sẽ là nguồn từ liệu có giá trị tham khảo về mặt thực tiễn với những kỹ năng quản lý hoạt động tương tác trên báo mạng điện tử, nhằm nâng cao trách nhiệm của nhà báo cũng như đem tới niềm tin cho độc giả

Ngoài ra, việc nghiên cứu đề tài này cũng là cơ hội để học viên tổng hợp, vận dụng các kiến thức đã học đặc biệt là thời gian học Cao học chuyên ngành Quản lý Báo chí tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền để luận giải vấn

đề nghiên cứu

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung luận văn gồm có 3 chương, 11 tiết

Chương 1: Lý luận chung về quản lý hoạt động tương tác trên báo mạng điện tử

Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động tương tác trên báo mạng điện tử

ở Việt Nam hiện nay

Chương 3: Xu hướng, những vấn đề đặt ra và giải pháp nâng cao chất lượng quản lý hoạt động tương tác trên báo mạng điện tử Việt Nam trong thời gian tới

Chương 1

LÝ LUẬN CHUNG VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TƯƠNG TÁC

TRÊN BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ

1.1 Một số khái niệm cơ bản

kỷ nguyên sản xuất hàng loạt… thì 2 loại hình báo chí là báo nói (phát thanh)

và báo hình (truyền hình) mới xuất hiện Thế kỷ 19, khi chiếc radio thịnh hành, người ta mới biết tới khái niệm “phát thanh” và cũng tương tự như vậy, khi tivi được phát minh thì truyền hình đã đến với công chúng

Vào thập niên 60 của thế kỷ 20, cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 3

đã đem tới cho con người sản phẩm máy tính, có thể thay thế một phần quan trọng của lao động trí óc và đây chính là tiền đề để con người biết đến một loại hình báo chí mới Khi internet ra đời và phát triển, hệ thống máy tính được liên kết, kết nối mạng với nhau thì thông tin theo đó cũng được truyền tải đến mọi nơi, mọi chỗ, miễn là ở đó có mạng và có công cụ để tiếp nhận thông tin, đây là cơ sở để báo mạng điện tử được hình thành

Dựa trên những đặc điểm của loại hình báo chí này mà người ta có thể gọi nó bằng những cái tên khác nhau như: Báo điện tử, báo internet, báo mạng, báo trực tuyến hay báo mạng điện tử Tuy nhiên, đa phần những tên gọi đó chưa thể phản ánh đầy đủ bản chất của loại hình báo chí thứ năm này Lấy ví dụ như cách gọi “báo điện tử”

Ở Việt Nam, thuật ngữ “báo điện tử” khá quen thuộc bởi nó gắn liền với tên gọi của một số tờ báo mạng kể cả tờ báo mạng đầu tiên của Việt Nam cũng được biết đến với tên gọi “Quê hương điện tử” Thậm chí, khái niệm

“báo điện tử” còn được dùng trong nhiều văn bản quy phạm pháp luật

Trong quá trình xây dựng Luật báo chí năm 2016, sau nhiều lần bản thảo, lấy ý kiến đóng góp cho Luật báo chí mới thì khái niệm “báo điện tử” vẫn được công nhận và sử dụng Luật báo chí có hiệu lực thi hành từ ngày

1/1/2017 đã giải thích thuật ngữ “báo điện tử” như sau: “Báo điện tử là loại hình báo chí sử dụng chữ viết, hình ảnh, âm thanh, được truyền dẫn trên môi trường mạng, gồm báo điện tử và tạp chí điện tử” (khoản 6, điều 3, Luật báo chí 2016)

Cách giải thích này đã thể hiện được bản chất của loại hình báo chí này nhưng có lẽ cách gọi “báo điện tử” lại chưa phù hợp vì nó chưa có sự “định vị” rõ ràng đối với loại hình báo chí này, thậm chí còn có thể gây nên sự nhầm lẫn bởi trên thực tế “báo hình” hay “báo nói” cũng là những sản phẩm dạng báo “điện tử” Mặc dù vậy, thuật ngữ “báo điện tử” vẫn được coi là một cách gọi phổ biến đối với nhiều tờ báo mạng, đặc biệt là những tờ báo mạng điện tử thuộc những cơ quan báo chí như: Thanh niên điện tử, Tuổi trẻ Thủ đô điện tử, Nhân dân điện tử, Lao động điện tử, Tiền phong điện tử, Báo điện tử VTC News…

Báo trực tuyến - đó là một cách gọi đã được Việt hóa của báo online Tuy nhiên, độc giả sẽ bắt gặp thuật ngữ “online” đi kèm với tên tờ báo nhiều hơn

là từ “trực tuyến”, ví dụ như báo Tuổi trẻ online, báo Người lao động online hay VOV online…Thuật ngữ “trực tuyến” được sử dụng chủ yếu trong lĩnh vực tin học, nghiên cứu, giảng dạy và được giải thích trong một số tài liệu như sau:

“Trực tuyến thường được dùng cho một kết nối hoạt động với một mạng truyền thông, đặc biệt là trong mạng internet hoặc chỉ liên kết trong mạng cục bộ, nếu một thiết bị không thực hiện kết nối, được gọi là ngoại tuyến và hoạt động độc lập và không cần luên kết với những thiết bị khác”

Như vậy, theo cách hiểu thông thường, trực tuyến thường đề cập đến internet hoặc mạng toàn cầu World wide web Vì thế, cách gọi là “báo trực tuyến” Cũng có thể chấp nhận được bởi nó đã phản ánh chính xác bản chất của loại hình báo chí này, đó là loại hình báo chí được vận hành nhờ kết nối với mạng máy tính, cũng như nói lên xu hướng phát triển của báo chí khi đặc tính “trực tuyến” được áp dụng nhiều trong lĩnh vực truyền thông như: xuất

bản trực tuyến, phát thanh trực tuyến, truyền hình trực tuyến… Tuy nhiên, khái niệm “báo trực tuyến” lại không thực sự phổ biến bởi ở Việt Nam các tòa soạn vẫn lựa chọn sử dụng từ “online” để thể hiện tính “trực tuyến” cho tờ báo của mình

Sau khi tìm hiểu một số khái niệm cũng như cơ sở để gọi tên loại hình báo chí mới nhất này, học viên thấy cách gọi tên “báo mạng điện tử” là phù hợp nhất Tên gọi đó không chỉ thể hiện đầy đủ đặc điểm của loại hình báo chí được xây dựng dưới hình thức một trang web và được phát hành trên mạng internet mà nó còn cho thấy loại hình báo chí này là một kết hợp rất rõ ràng của những tên gọi có nội dung riêng biệt: báo - mạng - điện tử

Nhưng cũng phải có sự phân biệt rõ ràng về báo mạng điệt tử với những trang thông tin điện tử bới nếu nhìn về bản chất, sẽ thấy báo mạng điện tử thực tế cũng là một trang thông tin điện tử, tuy nhiên, cách thức vận hành, quản lý của một trang báo mạng điện tử lại hoàn toàn không giống như trang thông tin điện tử

Nhìn từ góc độ quản lý thực tế cho thấy việc cấp phép cho một tờ báo mạng điện tử sẽ khắt khe hơn so với một trang thông tin điện tử Tờ báo mạng điện tử được thiết lập và hoạt động theo các quy định của Luật báo chí, vì thế giấy phép hoạt động báo mạng điện tử chỉ được cấp cho các cơ quan, tổ chức, chứ không cấp cho doanh nghiệp Báo mạng điện tử sẽ hoạt động như một tờ báo với cơ cấu thành phần có tổng biên tập, bộ phận tòa soạn và phóng viên Báo điện tử được quyền đăng tải nội dung (tin, bài báo)

do tờ báo sản xuất hoặc dẫn lại nội dung thông tin của các tờ báo khác (có thỏa thuận về bản quyền)

Còn đối với trang thông tin điện tử thì việc cấp phép được mở rộng ra cho cả các doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức… và vì đây không phải là một tờ báo mạng điện tử nên trang thông tin điện tử tổng hợp không được phép sản xuất nội dung thông tin và đưa lên trang của mình như các tờ báo mạng điện

tử mà phải lấy lại thông tin từ tờ báo cùng cơ quan, chủ quản hoặc các trang web khác (phải có thỏa thuận về bản quyền)

Từ những phân tích trên, xin đưa ra khái niệm về báo mạng điện tử để

phục vụ cho quá trình nghiên cứu tiếp sau như sau: Báo mạng điện tử là một loại hình báo chí được xây dựng dưới hình thức trang web, được thiết lập và hoạt động theo quy định của pháp luật về báo chí, có sự kết hợp những ưu thế của các loại hình báo chí khác và mạng internet để sản xuất và truyền tải thông tin một cách nhanh chóng, kịp thời, tạo sự tương tác cao

1.1.2 Tương tác trên báo mạng điện tử

tới với ý nghĩa là sự tác động lẫn nhau, ảnh hưởng lẫn nhau

Khác với khái niệm trên, Từ điển Anh Việt của Trường Đại học Oxford

do Nhà xuất bản Đại học Quốc gia xuất bản năm 2002 đã đưa ra khái niệm

“tương tác” với góc nhìn khác Theo Từ điển này "tương tác" (interactive) là tương tác giữa hai hay nhiều đối tượng [46, tr.1258] Tương tác trong khái

niệm này được nhìn dưới góc độ số lượng đối tượng tham gia Phải có ít nhất

2 đối tượng mới thực hiện được hoạt động tương tác…

- Tương tác trên báo mạng điện tử:

Từ khái niệm "tương tác" nêu trên, kết hợp với thực tiễn trong một lĩnh vực cụ thể đó là báo mạng điện tử có thể khái quát: tương tác trên báo mạng điện tử chính là sự trao đổi, tác động qua lại giữa tòa soạn báo và độc giả thông qua mạng internet

Sự tương tác trên báo mạng điện tử có thể thể hiện dưới nhiều hình thức như dạng văn bản (text), ký hiệu, hình ảnh… dưới mỗi box phản hồi thông tin của bài báo Hay độc giả có thể tương tác với tòa soạn, tác giả qua hình thức gửi thư điện tử (email) tới hòm thư của tòa soạn hoặc trực tiếp phóng viên (thường trên các trang báo mạng điện tử, dưới mỗi bài viết tác giả thường để lại địa chỉ email để độc giả tiện phản hồi hoặc có thêm ý kiến đóng góp cho bài viết) Thông qua những tương tác qua lại như vậy sẽ giúp tòa soạn và độc

giả gắn kết với nhau hơn, độc giả có thêm nhiều thông tin và tòa soạn cũng tiếp thu được thêm nhiều ý kiến hay

Ngoài ra, còn một số hình thức nữa như độc giả có thể tương tác trực tuyến với các chuyên gia qua các chương trình “giao lưu trực tuyến”, “tư vấn trực tuyến”… về một vấn đề gì đó được đông đảo công chúng, bạn đọc quan tâm mà ở đó, tòa soạn báo hay các nhà báo đóng vai trò là người trung gian, người dẫn chuyện Hình thức tương tác này hiện đang được nhiều báo mạng điện tử áp dụng Ví dụ như chương trình “Giao lưu trực tuyến về an toàn vệ sinh thực phẩm” trên báo Hà Nội Mới; chương trình “Giao lưu trực tuyến về vấn đề quyền lợi của người lao động khi tham gia BHXH” trên Cổng thông tin Điện tử Chính phủ…

Từ những lý giải trên có thể đưa ra khái niệm tương tác trên báo mạng

điện tử như sau: Tương tác trên báo mạng điện tử là một hình thức trao đổi thông tin qua lại giữa tòa soạn báo mạng điện tử và công chúng nhằm góp ý, chia sẻ, bày tỏ quan điểm hoặc bổ sung thêm thông tin để làm rõ các vấn đề

mà bài báo nêu ra

Qua những hoạt động tương tác của độc giả gửi về tòa soạn dưới mục

“nhận xét”, “bình luận” hoặc gửi mail điện tử, giao lưu trực tuyến… toà soạn báo điện tử sẽ tiếp nhận những luồng ý kiến, quan điểm của công chúng để tiếp tục tìm hiểu, khai thác thêm thông tin phục vụ công chúng, bạn đọc

* Một số hình thức tương tác cơ bản trên báo mạng điện tử:

Trước đây sự tương tác giữa độc giả và báo chí truyền thống cũng có nhưng là một sự tương tác mờ nhạt chứ chưa thật linh hoạt, rõ nét như hiện nay Nhờ thế mạnh công nghệ mà công chúng và lãnh đạo, phóng viên báo mạng điện tử có thể trao đổi, tác động, gây ảnh hưởng lẫn nhau mọi lúc mọi nơi, trên mọi lĩnh vực mà tờ báo đó đăng tải Sự tương tác giữa báo mạng điện tử và độc giả được thể hiện dưới những hình thức sau:

- Tương tác qua box phản hồi (có thể tương tác dưới dạng văn bản bình

luận, hình ảnh, âm thanh, biểu đồ…):

Đây là hình thức tương tác đặc trưng nhất trên báo mạng điện tử và thể hiện rõ nhất những lợi thế của loại hình báo chí này so với những lọai hình

báo chí truyền thống như báo in, phát thanh hay truyền hình Lợi thế thể hiện

ở chỗ: ngay khi đọc xong nội dung của một bài báo được đăng tải trên báo mạng điện tử, thông qua box phản hồi, độc giả có thể viết ý kiến, quan điểm, cảm nhận, đánh giá của mình về các vấn đề mà bài báo nêu (từ hình thức của

tờ báo cho tới nội dung, câu từ mà nhà báo thể hiện)

- Tương tác bằng hình thức thăm dò dư luận:

Đây là hình thức tương tác bằng cách tòa soạn mở các phiếu thăm dò trên báo mạng điện tử, trong đó có nhiều sự lựa chọn khác nhau để độc giả lựa chọn các phương án thể hiện ý kiến, quan điểm cá nhân của độc giả Đây

là một hình thức đưa độc giả lại gần hơn với tờ báo Người ta thường sử dụng hình thức tương tác này khi muốn nhanh chóng biết ý kiến, quan điểm của độc giả về một số vấn đề xã hội nào đó nhằm phục vụ cho những mục đích khác nhau của tòa soạn Cách làm này sẽ giúp tờ báo mạng điện tử tổng hợp

ý kiến của một số bộ phận công chúng theo dõi tờ báo của mình một cách nhanh nhất và đơn giản nhất

- Tương tác qua giao lưu trực tuyến:

Đây là hình thức tương tác giữa tòa soạn với độc giả thông qua các buổi tọa đàm, giao lưu trực tuyến trên trang báo điện tử hay trang Fanpage của báo Theo đó, tùy thuộc vào nội dung buổi tọa đàm, tòa soạn sẽ mời một số chuyên gia để giải đáp các ý kiến của độc giả Độc giả gửi câu hỏi về tòa soạn bằng cách bình luận trực tiếp trên trang Fanpage của tòa soạn hoặc gửi email về hòm thư của tòa soạn

- Tương tác trên diễn đàn bạn đọc:

Đây là một chuyên trang, chuyên mục tòa soạn dành riêng để các độc giả giao lưu, công khai phát biểu ý kiến, bày tỏ quan điểm của mình về mọi vấn

đề mà mình quan tâm

Ngoài ra còn một số hình thức tương tác khác nữa như: tương tác qua thư điện tử (email); tương tác qua gọi điện đường dây nóng; tương tác qua thư viết tay gửi về tòa soạn…

* Đặc điểm của tương tác trên báo mạng điện tử:

Thứ nhất, tương tác trên báo mạng điện tử có tính thời sự

Tính thời sự trên báo chí được thể hiện qua ba yếu tố đó là: một sự việc vừa mới xảy ra, một sự việc ít nhiều có tính quan trọng và một sự việc được nhiều người quan tâm “Bám theo” các bài báo, các thông tin có tính thời sự thì các độc giả cũng có những tương tác, những bình luận rất nhanh thể hiện quan điểm, ý kiến của mình hay để cung cấp thêm các thông tin xung quanh

sự việc

Thứ hai, tương tác trên báo mạng điện tử có tính công khai

Tính công khai của các tương tác trên báo mạng điện tử được thể hiện ở chỗ bất cứ ai cũng có thể đọc được nội dung cùng những bình luận được đăng tải trên báo Nhờ có sự công khai mà độc giả có thể biết tới những đánh giá, ý kiến, quan điểm của những người khác

Thứ ba, tương tác trên báo mạng điện tử có tính mục đích

Bất cứ hoạt động nào của con người cũng đều có mục đích và việc tham gia tương tác trên báo mạng điện tử cũng là một hoạt động thể hiện tính mục đích rất rõ ràng Có người tương tác chỉ nhằm bày tỏ cảm xúc, nhưng cũng có người muốn nêu quan điểm của mình, thậm chí có những người gửi bình luận lại để mong xem phản ứng của xã hội đối với ý kiến của mình ra sao…

Thứ tư, tương tác trên báo mạng điện tử phong phú, đa dạng và nhiều chiều thông tin

Khi tiếp cận với một tờ báo mạng điện tử, công chúng luôn được tự do bày tỏ ý kiến, cảm xúc, quan điểm Đối với việc tham gia tương tác trên báo mạng điện tử, độc giả không bao giờ bị giới hạn về phạm vi đề tài bình luận

Họ có thể gửi những bình luận, phản hồi của mình với tất cả các bài viết thuộc mọi lĩnh vực từ chính trị, thời sự, tư tưởng, kinh tế, xã hội đến văn hóa, giáo dục, y tế, thể thao… miễn là họ quan tâm tới vấn đề, hiện tượng, sự kiện, nhân vật trong bài báo

Thứ năm, tương tác trên báo mạng điện tử thường ngắn gọn, dễ hiểu

Không khó để bắt gặp các bình luận chỉ có một câu thậm chí là 1 từ Việc viết tắt trong các bình luận cũng thường xảy ra và đó là điều được các độc giả

khác chấp nhận bởi họ vẫn hiểu được nội dung mà người bình luận muốn trình bày Điều này cũng bắt ngườn từ đặc điểm riêng của công chúng báo mạng điện tử, đó là những người thường có quỹ thời gian hạn hẹp nhưng lại

có nhu cầu thông tin cao, vì thế họ chỉ thường đọc lướt mọi thông tin trên mạng và tới khi bắt gặp những thông tin mình quan tâm thì mới dành thời gian hơn

Thứ sáu, tương tác trên báo mạng điện tử có khi là những bình luận nặc danh

Người ta thường ví cộng đồng mạng là cộng đồng ảo, ở đó không ai biết

ai nên bình luận có thể thỏa sức bày tỏ quan điểm, suy nghĩ của mình mà không sợ bị đánh giá Nếu như các tòa soạn yêu cầu các cá nhân khi tham gia bình luận phải gửi những thông tin thật về cá nhân của họ như tên, tuổi, địa chỉ email… thì chắc chắn họ sẽ mất đi một lượng rất lớn công chúng tham gia tương tác

* Vai trò của tương tác trên báo mạng điện tử:

Thứ nhất, tương tác trên báo mạng điện tử đáp ứng nhu cầu thông tin, mở rộng thông tin và liên kết các công chúng

Thứ hai, tương tác trên báo mạng điện tử giúp độc giả chủ động tham gia vào quá trình truyền thông và nâng cao vị thế của độc giả cũng như tính dân chủ trong xã hội

Thứ ba, tương tác trên báo mạng điện tử đưa các độc giả lại gần nhau hơn Thứ tư, tương tác trên báo mạng điện tử giúp tòa soạn duy trì và thu hút lượng độc giả đông đảo, ổn định

1.1.3 Quản lý hoạt động tương tác trên báo mạng điện tử

- Quản lý:

Xã hội ngày càng phát triển con người đúc rút thêm nhiều kinh nghiệm mang tính quy luật để áp dụng vào thực tiễn cuộc sống, trong đó có hoạt động quản lý Trong xã hội hiện tại hoạt động quản lý dựa trên những cơ sở khoa học và kinh nghiệm thực tiễn để con người đúc rút thành khoa học quản lý Theo các nhà khoa học thì quản lý là đối tượng nghiên cứu của nhiều ngành khoa học, trong đó có cả khoa học tự nhiên lẫn khoa học xã hội Mỗi

ngành khoa học nghiên cứu về quản lý từ góc độ riêng của mình và đưa ra định nghĩa về quản lý Theo điều khiển học, thì quản lý là điều khiển, chỉ đạo một hệ thống hay một quá trình, căn cứ vào những quy luật, định luật hay nguyên tắc tương ứng để cho hệ thống hay quá trình ấy vận động theo ý muốn của người quản lý nhằm đạt được những mục đích đã định trước

Quản lý là chức năng vốn có của mọi tổ chức, mọi hành động của các

cá nhân, các bộ phận trong tổ chức có sự điều khiển từ trung tâm, nhằm thực

hiện mục tiêu chung của tổ chức Theo Từ điển Tiếng Việt, quản lý là “trông nom, coi giữ” là “trông coi và giữ gìn theo những yêu cầu nhất định Tổ chức

và điều khiển các hoạt động theo những yêu cầu nhất định” [15, tr.303] Theo C.Mác thì “Quản lý là một chức năng đặc biệt nảy sinh từ bản chất

xã hội của quá trình lao động” Luận điểm này của C.Mác có thể áp dụng với

mọi hoạt động chung của con người trong xã hội

Theo một số nhà nghiên cứu Việt Nam: quản lý là sự tác động có tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lý tới đối tượng quản lý nhằm đạt mục tiêu đã đề ra, là một hoạt động thực tiễn đặc biệt của con người, trong đó các chủ thể tác động lên các đối tượng bằng các công cụ và phương pháp khác nhau, thông qua quy trình quản lý nhất định, nhằm thực hiện một cách hiệu quả nhất các mục tiêu của tổ chức trong điều kiện biến động của môi trường Quan niệm này khá đầy đủ bởi đã chỉ ra phương thức, quy trình và đặc biệt là tính mục đích của hoạt động quản lý

Từ những cách tiếp cận trên, có thể thấy quản lý là một tác động hướng đích, có mục tiêu xác định, thể hiện mối quan hệ giữa hai bộ phận là chủ thể quản lý và khách thể quản lý Đó chính là mối quan hệ ra lệnh - phục tùng, không đồng cấp và có tính bắt buộc Trong nội dung quản lý, có thể xem xét phương pháp, quy trình, nguyên tắc quản lý tùy theo nhu cầu cần nhận thức

và hoạt động thực tiễn

Như vậy, quản lý là một yếu tố khách quan của mọi quá trình lao động xã hội, bất kể dưới hình thái xã hội nào, quản lý cần thiết đối với mọi lĩnh vực hoạt động trong xã hội, là một yếu tố quan trọng và quyết định nhất đến sự phát triển của mỗi tổ chức, mỗi quốc gia Nếu xét quản lý dưới tư cách là một hoạt động, có thể

hiểu quản lý là sự tác động có tổ chức, có định hướng của chủ thể quản lý tới đối tượng quản lý nhằm đạt mục tiêu đã đề ra Xét ở góc độ chung nhất có thể hiểu: Quản lý là sự tác động có ý thức của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý nhằm chỉ huy, điều hành, hướng dẫn các quá trình xã hội và hành vi của cá nhân hướng đến mục đích hoạt động chung và phù hợp với quy luật khách quan Với cách hiểu này thì quản lý có những đặc điểm chính: là một hoạt động nhằm hướng tới mục tiêu đã định; thể hiện thông qua mối quan hệ giữa chủ thể quản lý và đối tượng quản lý và là mối quan hệ mang tính quyền uy; là sự tác động mang tính chủ quan nhưng phải phù hợp với quy luật khách quan; nếu xét về mặt công nghệ thì đó là sự vận động của thông tin

Từ những phân tích trên, tác giả rút ra khái niệm chung nhất: Quản lý là hoạt động có mục đích, có tổ chức của chủ thể tác động vào các đối tượng, bằng các phương thức, biện pháp nhất định, nhằm điều khiển dẫn dắt đối tượng, duy trì sự ổn định và phát triển để đạt được hiệu quả cao nhất mục tiêu quản lý

Hoạt động quản lý có những đặc điểm sau:

+ Đây là một hoạt động có tổ chức, có định hướng của chủ thể (cá nhân

hoặc tổ chức làm nhiệm vụ quản lý) lên khách thể (đối tượng quản lý) bằng một hệ thống các quy định của pháp luật, các chính sách, nguyên tắc, phương pháp và biện pháp cụ thể nhằm tạo ra môi trường và điều kiện cho sự phát triển của đối tượng quản lý

+ Đối tượng quản lý có thể trên quy mô toàn cầu, khu vực, quốc gia,

ngành, đơn vị hoặc có thể là một con người, một công việc cụ thể

+ Hoạt động này được thể hiện qua việc kết hợp các yếu tố như tổ chức,

điều hành, tập hợp nguồn nhân lực, công cụ, phương tiện tài chính… nhằm đạt được mục tiêu đề ra

- Quản lý hoạt động tương tác trên báo mạng điện tử:

Từ hai khái niệm “quản lý” và “tương tác trên báo mạng điện tử” như đã

phân tích và nêu trên kết hợp với thực tiễn nghiên cứu có thể khái quát: Quản

lý hoạt động tương tác trên báo mạng điện tử là sự tác động có tổ chức, có mục đích của cơ quan báo chí nhằm tạo điều kiện để việc tương tác giữa tòa soạn và công chúng được thực hiện ở mức cao nhất nhưng vẫn đảm bảo

những quy định của pháp luật và những nguyên tắc của tòa soạn, để sự tương tác của công chúng có giá trị về mọi mặt

Các mặt đó có thể hiểu là vừa đảm bảo giá trị thông tin, vừa đảm bảo được yếu tố văn hóa và đem lại lợi ích cho cộng đồng

1.2 Vai trò của việc quản lý hoạt động tương tác trên báo mạng điện tử

1.2.1 Quản lý hoạt động tương tác trên báo mạng điện tử giúp cho tờ báo phát triển đúng hướng, ngăn chặn việc tạo dư luận xấu cũng như những quan điểm xuyên tạc đi ngược lại chủ trương đường lối của Đảng

và Nhà nước

Hoạt động tương tác giữa tờ báo mạng điện tử và độc giả giúp mối quan

hệ giữa hai bên ngày một gần gũi, bền chặt và khi đó, những tương tác mà độc giả gửi tới tòa soạn cũng giống như việc một cộng tác viên gửi bài cho báo Tuy nhiên, giữa muôn vàn những ý kiến tương tác gửi đến, cũng có những tương tác với mục đích cá nhân nhằm xuyên tạc chính sách, nói xấu chế độ để hướng tới mục tiêu “diễn biến hòa bình”

Thực tế cho thấy trong thời đại công nghệ số, việc lan truyền thông tin trên mạng đã trở lên nhanh chóng hơn bao giờ hết và để chống phá cách mạng Việt Nam, các thế lực thù địch coi “diễn biến hòa bình” trên lĩnh vực tư tưởng văn hóa là mũi đột phá, hòng làm tan rã niềm tin, gây hỗn loạn về tư tưởng, từ

đó thực hiện các thủ đoạn khác với những hành động này, có thể sẽ có những câu bình luận bị bỏ qua và có thể gây nên những ảnh hưởng xấu trong dư luận

xã hội, tạo tiền đề cho sự xuất hiện của những thông tin sai trái, đối lập lại với chủ trương, đường lối chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước

Việc quản lý tốt các hoạt động tương tác trên tờ báo mạng điện tử giúp tờ báo hoạt động theo đúng tôn chỉ mục đích của mình, tạo nên một môi trường văn hóa lành mạnh để độc giả có thể tham gia tương tác với báo chí

1.2.2 Quản lý hoạt động tương tác trên báo mạng điện tử là quản lý thông tin, giúp cho độc giả không bị nhiễu thông tin

Cũng giống như thông tin được đăng tải trên một bài báo, thông tin từ phần tương tác của độc giả cũng có sự tác động không nhỏ đối với các độc

giả, vì thế nếu việc xử lý, quản lý hoạt động tương tác trên báo mạng điện tử làm không tốt thì cũng có thể dẫn tới những “hậu quả” khó lường

Hậu quả thứ nhất đó là gây mất niềm tin với công chúng bởi tờ báo phải luôn chịu trách nhiệm về mọi thông tin xuất hiện trên trang báo của mình, dù cho tác giả có phải là đối tượng mà mình quản lý hay không Khi những tương tác của độc giả được đưa lên báo thì đó cũng được coi là quan điểm của tòa soạn và tòa soạn phải chịu trách nhiệm với những tương tác đó

Hậu quả thứ hai là tờ báo có thể đối mặt với việc kiện tụng từ những người liên quan Trong thực tế thời gian qua, một số cơ quan báo chí đã bị kiện, bị cơ quan quản lý báo chí nhắc nhở, xử lý vì đã cho đăng những tương tác của độc giả mang tính xuyên tạc, sai sự thật Chính vì vậy, cơ quan báo chí phải có trách nhiệm kiểm soát nội dung trước khi xuất bản, kể cả là các nhận xét của bạn đọc Nếu cơ quan báo chí cho đăng tải những thông tin không đúng sự thật gây thiệt hại cho tổ chức, cá nhân thì phải là đơn vị chịu trách nhiệm đối với hành vi đó

1.2.3 Quản lý hoạt động tương tác trên báo mạng điện tử sẽ giúp cho độc giả có một môi trường trao đổi, giao tiếp lành mạnh

Thực tế cho thấy, các box bình luận, diễn đàn chính là một “sân chơi” bổ ích đối với nhiều độc giả, mà ở đó họ có thể kết bạn, trao đổi kinh nghiệm, học hỏi kiến thức… Tuy nhiên, “sân chơi” đó cũng cần phải có người quản lý

để hoạt động theo các nguyên tắc mà tòa soạn đề ra chứ không phải là một

“vườn hoang” nơi độc giả muốn làm gì thì làm

Trong quá trình tiếp nhận các ý kiến tương tác, những người làm công tác quản lý hoạt động tương tác ở các tờ báo cũng nhận thấy một thực tế là bên cạnh nhiều ý kiến có văn hóa thì cũng tồn tại nhiều ý kiến thiếu văn hóa, mang tính chửi bới, xúc phạm, thiếu nhân văn… Và đương nhiên, những “sản phẩm” như thế thì không bao giờ được phép xuất hiện trên báo bởi nó không chỉ gây ảnh hưởng tới sự tiếp nhận của các độc giả mà nó còn khiến cho chuyên mục bình luận trở lên giảm giá trị, thậm chí là bị tẩy chay

Nếu làm tốt việc quản lý hoạt động tương tác trên báo mạng điện tử, người tham gia bình luận sẽ cảm thấy mình phải có trách nhiệm hơn với việc gửi bài,

gửi nhận xét, góp ý bởi họ biết nếu mình gửi những ý kiến mang tính xúc phạm cá nhân, những tin bịa đặt, sai sự thật thì ý kiến đó khó mà được đăng tải… Thế nên, ở một góc độ nào đó, người quản lý hoạt động tương tác trên mạng cũng có thể được coi như “quan tòa” giúp các bên tham gia tương tác luôn có được thái độ đúng mực với nhau cho dù họ đưa ra những quan điểm, ý kiến hòan toàn trái chiều nhau, thậm chí là mâu thuẫn với nhau

1.2.4 Quản lý hoạt động tương tác trên báo mạng điện tử giúp nâng cao vị thể của tờ báo

Tương tác có một giá trị nhất định đối với một tờ báo mạng điện tử, nhưng cũng phải nhấn mạnh rằng đôi khi những bình luận sắc sảo, hài hước với những “chuyên gia bình luận” được nhớ tên lại trở thành một “món đặc sản” được chờ đợi hơn cả nội dung bài báo Vì thế quá trình quản lý, xử lý yêu cầu phải được thực hiện một các linh hoạt để không bỏ qua những tương tác hay nhưng cũng không để lọt những bình luận dở Làm tốt công việc này,

tờ báo sẽ càng thu hút được nhiều độc giả cũng như sẽ có thêm nhiều sự tin yêu của công chúng

1.2.5 Quản lý hoạt động tương tác trên báo mạng điện tử sẽ giúp cơ quan báo chí có cơ hội phát hiện ra những đề tài mới

Thông qua những tương tác của độc giả gửi về tòa soạn, cơ quan báo chí

có thể tiếp nhập thêm các thông tin độc giả cung cấp, sau đó tiến hành xác minh thông tin và triển khai thành một đề tài cụ thể Hiện nay, ở hầu hết các tòa soạn đều có đường dây nóng để tiếp nhận thông tin, phản hồi của tác giả Đôi khi những thông tin tác giả gửi về là một vụ hỏa hoạn; một vụ án giết người Qua những thông tin ban đầu như vậy, tòa soạn sẽ cử phóng viên để tiến hành triển khai mở rộng vấn đề nhằm cung cấp những thông tin kịp thời, chính xác cho độc giả

1.3 Nội dung và phương thức quản lý hoạt động tương tác trên báo mạng điện tử

1.3.1 Nội dung quản lý

- Quản lý các tương tác qua box phản hồi (có thể tương tác dưới dạng

văn bản, hình ảnh, âm thanh, biểu đồ…)

Tương tác qua box phản hồi là một hình thức tương tác đặc trưng nhất trên báo mạng điện tử và thể hiện rõ nhất những lợi thế của loại hình báo chí này so với những lọai hình báo chí truyền thống như báo in, phát thanh hay truyền hình Sự “lợi thế” của nó thể hiện ở chỗ: ngay khi đọc xong nội dung của một bài báo được đăng tải trên báo mạng điện tử, thông qua box phảo hồi, độc giả có thể viết ý kiến, quan điểm, cảm nhận, đánh giá của mình về các vấn đề mà bài báo nêu (từ hình thức của tờ báo cho tới nội dung, câu từ mà nhà báo thể hiện)

Liên quan đến vấn đề quản lý hoạt động tương tác qua box phản hồi, đã

có nhiều ý kiến đưa ra Tuy nhiên hiện nay, việc quản lý bình luận trên báo điện tử vẫn là một vấn đề phức tạp, khiến nhiều cơ quan báo chí đứng trước lựa chọn “cấm” hay “quản” Một số tờ báo của Việt Nam và ở thế giới đã chọn giải pháp đóng cửa Fanpage và mục bình luận của tờ báo do không thể quản lý được Tất nhiên, phương án nào cũng có những ưu và nhược, nhưng nếu chọn quản thì cơ quan báo chí phải bảo đảm tự do ngôn luận, tự do báo chí không vượt ra ngoài khuôn khổ luật pháp, đi ngược tôn chỉ, mục đích của

cơ quan báo chí và những giá trị đạo đức của cộng đồng Bên cạnh đó, bộ phận thực hiện công việc xử lý, xuất bản các tương tác, bình luận của độc giả trên các tờ báo mạng điện tử phải hoạt động linh hoạt, hiệu quả, không gây lãng phí, tốn kém khi thực hiện nhiệm vụ quản lý bình luận

- Quản lý tương tác qua hình thức thăm dò dư luận

Thăm dò dư luận được coi là một hình thức đưa độc giả lại gần hơn với

tờ báo Người ta thường sử dụng hình thức tương tác này khi muốn nhanh chóng biết ý kiến, quan điểm của độc giả về một số vấn đề xã hội nào đó nhằm phục vụ cho những mục đích khác nhau của tòa soạn Cách làm này sẽ giúp tờ báo mạng điện tử tổng hợp ý kiến của một số bộ phận công chúng theo dõi tờ báo của mình một cách nhanh nhất và đơn giản nhất

Ví dụ, khi diễn ra một sự kiện nào đó, thu hút sự quan tâm của đông đảo công chúng, độc giả, nếu tòa soạn muốn thăm dò ý kiến dư luận họ sẽ tổ chức một cuộc khảo sát trực tuyến (Ví dụ một cuộc bình chọn thí sinh tại cuộc thi hoa hậu; bình chọn diễn viên điện ảnh tại một giải thưởng; bình chọn MC của

VTV Award hay một cuộc thăm dò dư luận về vấn đề được đông đảo người dân quan tâm…) Tại cuộc khảo sát trực tuyến đó, họ đưa ra các sự lựa chọn khác nhau để công chúng đưa ra sự lựa chọn của mình Thông qua những bình chọn của độc giả, tòa soạn báo sẽ tổng hợp các ý kiến và công bố kết quả rộng rãi trên Website chính thức của báo

Ưu điểm của hình thức tương tác qua thăm dò dư luận đó là: có thể tổng hợp nhanh chóng những ý kiến của công chúng độc giả Trong số những phương án đưa ra, độc giả có thể lựa chọn hoặc có thể có thêm đề cử, đề xuất của riêng mình Do vậy, đối với hình thức này, tòa soạn chỉ thực hiện nhiệm

vụ tổng hợp và công bố kết quả

- Quản lý hoạt động tương tác qua giao lưu trực tuyến

Giao lưu trực tuyến là hình thức tương tác được thể hiện thông qua một cuộc trao đổi, trò chuyện giữa các bên như: tòa soạn, chuyên gia và độc giả Hiện nay, để tăng tương tác với công chúng, độc giả, các cơ quan báo chí thường xuyên các buổi giao lưu trực tuyến với công chúng, độc giả qua những chuyên đề, ví dụ như: An toàn giao thông, An toàn thực phẩm; Đời sống công nhân lao động tại các khu công nghiệp hay các buổi tọa đàm về chính sách, chế độ của công nhân, người lao động… Tham gia các buổi tọa đàm, giao lưu trực tuyến như này, tòa soạn sẽ mời các đại biểu có kiến thức, chuyên môn hoặc các cơ quan chức năng có thẩm quyền để giải đáp các thắc mắc cho công chúng, độc giả Tại buổi tọa đàm, các cơ quan báo mạng điện tử phải có bộ phận phóng viên, biên tập viên chuyên trách để tổng hợp các câu hỏi của độc giả để truyền tải đến các vị khách mời Sau khi các vị khách mời tiếp nhận được các câu hỏi sẽ có câu trả lời và các phóng viên, biên tập viên sẽ chính là người truyền tải những thông tin do các vị khách trả lời tới bạn độc

Đối với hình thức tương tác này, tòa soạn hoàn toàn làm chủ tình thế Đội ngũ phóng viên, biên tập viên sẽ chọn lọc những câu hỏi liên quan đến chủ đề của buổi tọa đàm để nội dung buổi tọa đàm, giao lưu trực tuyến đạt kết quả tốt Ở các cuộc tọa đàm này, tòa soạn hoàn toàn có thể lọc được những câu hỏi của độc giả không mang tính xây dựng hoặc những câu hỏi không mang nội dung chính của buổi tọa đàm

- Quản lý hoạt động tương tác trên trang fanpage

Tương tác trên diễn đàn bạn đọc, trang fanpage là một trang Facebook, trang fanpage tòa soạn dành riêng để các độc giả giao lưu, công khai phát biểu

ý kiến, bày tỏ quan điểm của mình về mọi vấn đề mà mình quan tâm

Khác so với việc quản lý các hoạt động tương tác khác, việc quản lý hoạt động tương tác trên diễn đàn bạn đọc gặp rất nhiều khó khăn do đặc thù đây là một trang Facebook mở, mọi công chúng, đọc giả đều có thể tham gia bình luận, bày tỏ quan điểm trên trang fanpage của báo Nhiều tờ báo sau khi mở trang fanpage đã phải đóng lại vì không thể quản lý được các comment, bình luận của độc giả

Trước đó, năm 2016, Cục Báo chí (Bộ Thông tin và Truyền thông) đã có Công văn 779 gửi các cơ quan báo chí về việc tăng cường quản lý nội dung thông tin trên trang fanpage Facebook Công văn nêu rõ, để đảm bảo hoạt động cung cấp nội dung thông tin trên các trang fanpage của cơ quan báo chí tuân thủ theo đúng quy định của pháp luật hiện hành, Cục Báo chí yêu cầu các

cơ quan báo chí chủ động rà soát toàn bộ hoạt động cung cấp nội dung thông tin trên fanpage chính thức của cơ quan mình, không để các đối tượng xấu lợi dụng bình luận, tuyên truyền xuyên tạc, gây dư luận xấu

Đồng thời, cần nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan báo chí và các cá nhân được giao trực tiếp quản trị, điều hành fanpage, thực hiện yêu cầu đảm bảo an ninh, an toàn thông tin, quản lý chặt chẽ nội dung, tuân thủ nghiêm các quy định tại Nghị định số 72/2013/NĐ-CP ngày 15/7/2013 của Chính phủ về quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ Internet và thông tin trên mạng; Thông tư số 09/2014/TT-BTTTT ngày 19/8/2014 của Bộ TT&TT quy định chi tiết về hoạt động quản lý, cung cấp, sử dụng thông tin trên trang thông tin điện tử và mạng xã hội và các quy định khác của pháp luật

- Quản lý hoạt động tương tác email, đường dây nóng

Hiện nay, hầu hết các cơ quan báo chí đều có một bộ phận trực tiếp nhận phản ánh qua email và đường dây nóng của báo Khi tiếp nhận các thông tin, phản ánh của công chúng bạn độc qua email, đường dây nóng, tòa soạn báo sẽ kiểm chứng độ xác thực của thông tin, qua đó sẽ có những cách giải quyết cụ

thể Khi độc giả muốn phản ánh thông tin về nội dung bài viết, các vấn đề đang được dư luận quan tâm hoặc là cung cấp nguồn tin cho cơ quan báo chí, độc giả chỉ cần gửi thông tin hoặc gọi điện qua đường dây nóng sẽ được tòa soạn tiếp nhận thông tin Sau đó, tòa soạn sẽ xử lý thông tin độc giả cung cấp

và có những phản hồi tới độc giả qua trang web chính thức của báo

1.3.2 Phương thức quản lý hoạt động tương tác trên báo mạng điện tử

Quản lý hoạt động tương tác trên báo mạng điện tử là một trong nhiều hoạt động của tòa soạn vì thế mà phương thức quản lý cũng nằm trong các phương thức quản lý báo chí Phương thức quản lý các hoạt động tương tác của độc giả trên báo mạng điện tử là hệ thống các biện pháp, cách thức điều hành nhằm thực hiện chức năng, thẩm quyền của tòa soạn trong việc xử lý và cho xuất bản các bình luận, tương tác trên báo mạng điện tử Phương thức quản lý được thể hiện dưới những phương pháp sau:

- Phương pháp giáo dục chính trị, tư tưởng: Giúp cho những người làm

công tác quản lý hoạt động tương tác trên báo mạng điện tử nắm vững được những quan điểm, đường lối, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước Khi áp dụng phương pháp này vào thực tế sẽ khiến cho việc quản lý hoạt động tương tác của độc giả trở nên dễ dàng hơn bởi họ có những căn cứ chính trị - pháp lý để thực hiện xử lý các tương tác của độc giả gửi về cũng như có thể giải đáp, trả lời những thắc mắc khiếu nại của độc giả khi không cho đăng tải các tương tác mà họ gửi đến

- Phương pháp hành chính: Là sử dụng các biện pháp xử lý theo thẩm

quyền của tòa soạn được pháp luật cho phép để có thể giải quyết những vấn

đề của nội bộ tòa soạn, của độc giả đối với phóng viên, đối với tòa soạn, trong

đó tất nhiên sẽ có cả việc quản lý hoạt động tương tác trên báo mạng điện tử Phương pháp này bắt buộc mọi cá nhân trong tòa soạn, từ các biên tập viên cho tới trưởng ban, tổng biên tập phải tìm mọi cách hoàn thành nhiệm vụ được giao, không vì lý do gì mà thoái thác hay cản trở các nhiệm vụ của tòa soạn Nếu áp dụng tốt phương pháp này, các công việc chung trong tòa soạn báo mạng điện tử và công việc quản lý hoạt động tương tác của độc giả sẽ được thực hiện nhanh chóng, thống nhất và triệt để

- Phương pháp tổ chức: Đây là phương pháp quản lý bằng cơ chế, buộc

mọi người trong tòa soạn, từ Tổng biên tập tới đội ngũ phóng viên, biên tập viên đều phải hoạt động theo khuôn khổ, kỷ cương nhất định Phương pháp quản lý này được xây dựng dựa trên những quy định của pháp luật, những hướng dẫn triển khai thực hiện quy chế, quy trình, nguyên tắc hoạt động báo chí Nhờ phương pháp này mà các hoạt động của toàn soạn được triển khai đồng bộ, thống nhất, phân công, phân nhiệm rõ ràng, tránh sự chồng chéo, gây lãng phí nguồn nhân lực

- Phương pháp kinh tế: Là phương pháp sử dụng các lợi ích vật chất để

tác động nhằm nâng cao ý thức trách nhiệm của mọi người trong tòa soạn Những chế độ lương, phụ cấp hay thưởng phạt… được xây dựng đúng pháp luật, có sự minh bạch và công bằng sẽ là động lực để mọi người hoàn thành nhiệm vụ của mình Ưu điểm của phương pháp này là để cho mọi người tự quyết định xem mình sẽ phải làm việc thế nào để có lợi nhất cho chính mình, cho toàn soạn và cho những độc giả của mình

- Phương pháp giám sát, kiểm tra: Đây được coi là phương pháp quan

trọng trong quá trình quản lý hoạt động tương tác trên báo mạng điện tử Qua phương pháp này, các cơ quan chủ quản, cơ quản quản lý báo chí sẽ thường xuyên giám sát, kiểm tra hoạt động của các cơ quan báo chí để các toà soạn báo luôn thực hiện đúng tôn chỉ, mục đích của mình và kịp thời phát hiện, xử

lý các sai phạm của các cơ quan báo chí

1.4 Yêu cầu trong quản lý hoạt động tương tác trên báo mạng điện tử

Trong quản lý hoạt động của cơ quan, báo chí, hoạt động quản lý tương tác cũng có một vị trí nhất định, đặc biệt là với những tờ báo mạng điện tử, bởi hàng ngày, hàng giờ, tòa soạn báo mạng điện tử vẫn nhận được những tương tác của độc giả gửi về Quản lý hoạt động tương tác chính là sự tác động có ý thức của chủ thể quản lý vào khách thể quản lý nhằm đảm bảo cho

nó hoạt động, phát triển có hiệu quả, đạt được mục đích đề ra Việc quản lý được thể hiện bằng công tác tổ chức, điều hành của những người có thẩm quyền và để chất lượng, hiệu quả hoạt động quản lý cần:

- Thứ nhất, quản lý hoạt động tương tác trên báo mạng điện tử cần được tiến hành bởi các chủ thể có thẩm quyền

Những người giao nhiệm vụ này cần là Tổng biên tập, Trưởng ban, Thư

ký tòa soạn, chuyên viên quản trị mạng… Trên cương vị của mình, mỗi người

sẽ triển khai các nhiệm vụ cụ thể như lựa chọn, bố trí cán bộ, xây dựng mô hình quản lý tương tác phù hợp với định hướng phát triển của tòa soạn, tạo điều kiện cho các biên tập viên làm việc, tăng cường sự tương tác độc giả… hoặc đơn giản chỉ là quản lý phần mềm sao cho việc nhận tương tác và đăng tương tác được tiến hành suôn sẻ không bị nghẽn mạng hay ùn tắc bình luận

- Thứ hai, quản lý hoạt động tương tác trên báo mạng điện tử cần là một

hoạt động mang tính bắt buộc

Sự bắt buộc đó thể hiện trong một số văn bản pháp luật, trong quan điểm chỉ đạo của các cơ quan quản lý báo chí Và khi cơ quan báo chí không làm tốt hoặc buông lỏng quản lý trong hoạt động tương tác của độc giả, dẫn tới những

vụ việc sai phạm, thậm chí là vi phạm pháp luật thì tòa soạn báo sẽ bị xử lý và

xử phạt dưới nhiều hình thức khác nhau như đình chỉ hoạt động, phạt tiền… Nhưng “bắt buộc” không có nghĩa là không còn tự do báo chỉ bởi “ai cũng có quyền viết báo, đọc báo, mua báo, có quyền trao đổi, phê bình, góp ý trên báo Báo chí thực sự trờ thành diễn đàn của quần chúng, quyền tự do báo chí được phát huy” Tuy nhiên, quyền tự do báo chí đó phải tuân thủ triệt để pháp luật, phải gắn với những điều kiện xã hội tất yếu khác nhau và mức độ

tự do còn tùy thuộc vào các điều kiện lịch sử cụ thể Đó là lý do các cơ quan báo chỉ phải có sự quản lý đối với hoạt động tương tác, giúp cho hoạt động này phát triển theo đúng tôn chỉ của tờ báo, không vi phạm pháp luật, đạo đức

và làm ảnh hưởng tới quyền lợi của các cá nhân, tổ chức

Tính chất bắt buộc trong hoạt động quản lý tương tác trên báo mạng điện

tử được thể hiện bằng việc ban hành các quy chế, nguyên tắc, nội quy nội bộ…để mọi người trong tòa soạn biết và thực hiện Thậm chí, một số báo còn

có quy định rõ ràng về việc tham gia tương tác trên tờ báo của mình, để tránh trường hợp độc giả khiếu nại, thắc mắc khi thấy tương tác của họ không được đăng tải Những quy định, quy chế này trở thành định hướng cho hoạt động quản lý tương tác trên báo mạng điện tử