Vấn đề phỏng vấn chuyên gia trên báo kinh tế việt nam hiện nay (khảo sát các báo thời báo kinh tế việt nam, đầu tư, kiểm toán cuối tháng, thời báo kinh tế sài gòn năm 2014, 2015)

Các tác phẩm báo chí có phỏng vấn chuyên gia với những phân tích, bình luận, đánh giá, nhận định của các chuyên gia dễ lấy được niềm tin của công chúng, bởi kinh tế mang tính đặc thù rất

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

NGUYỄN THỊ HỒNG THOAN

VẤN ĐỀ PHỎNG VẤN CHUYÊN GIA TRÊN BÁO KINH TẾ

VIỆT NAM HIỆN NAY

(Khảo sát các báo: Thời báo Kinh tế Việt Nam, Đầu tư,

Kiểm toán cuối tháng, Thời báo Kinh tế Sài Gòn năm 2014, 2015)

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ HỌC

HÀ NỘI - 2016

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

NGUYỄN THỊ HỒNG THOAN

VẤN ĐỀ PHỎNG VẤN CHUYÊN GIA TRÊN BÁO KINH TẾ

VIỆT NAM HIỆN NAY

(Khảo sát các báo: Thời báo Kinh tế Việt Nam, Đầu tư,

Kiểm toán cuối tháng, Thời báo Kinh tế Sài Gòn năm 2014, 2015)

Ngành : Báo chí học

Mã số : 60 32 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ HỌC

Người hướng dẫn khoa học: TS Lê Thị Nhã

HÀ NỘI - 2016

Luận văn đã được sửa chữa theo khuyến nghị của Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ

Hà Nội, ngày tháng năm 2016

CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG

PGS.TS NGUYỄN THỊ TRƯỜNG GIANG

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của tôi Các

số liệu, dẫn chứng được trích dẫn trong luận văn là trung thực, khách quan Các kết quả nghiên cứu luận văn đưa ra chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Nguyễn Thị Hồng Thoan

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy, cô giáo đã tận tình giảng dạy, truyền đạt kiến thức và hỗ trợ cho các học viên chúng tôi trong 2 năm học vừa qua tại lớp Cao học Báo chí Khóa 20.2, Khoa Báo chí, Học viện Báo chí và Tuyên truyền

Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc nhất tới người hướng dẫn khoa học cho tôi, TS Lê Thị Nhã, cô đã tận tình chỉ bảo, giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn này

Tôi xin trân trọng cảm ơn các chuyên gia kinh tế; lãnh đạo các cơ quan báo chí tại Thời báo Kinh tế Việt Nam, Báo Đầu tư, Báo Kiểm toán cuối tháng, Thời báo Kinh tế Sài Gòn cùng các đồng nghiệp, bạn bè, người thân đã giúp đỡ, góp ý, động viên, tạo điều kiện cho tôi hoàn thành luận văn này!

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

GS: Giáo sư NXB: Nhà xuất bản PGS: Phó Giáo sư TP.HCM: Thành phố Hồ Chí Minh TS: Tiến sĩ

TSKH: Tiến sĩ khoa học WB: Ngân hàng Thế giới XHCN: Xã hội chủ nghĩa

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1 Số lượng bài có thông tin phỏng vấn chuyên gia trên 4 báo kinh tế 32

Bảng 2.2 Tỷ lệ bài có trích dẫn phỏng vấn với bài phỏng vấn độc lập 33

Bảng 2.3 Tỷ lệ đối tượng chuyên gia trả lời phỏng vấn trên 4 báo kinh tế 34

Bảng 2.4 Tần suất xuất hiện trả lời phỏng vấn của một số chuyên gia 36

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHỎNG VẤN CHUYÊN GIA TRÊN BÁO CHÍ KINH TẾ 11

1.1 Các khái niệm cơ bản 11

1.2 Đặc điểm của phỏng vấn chuyên gia 17

1.3 Phân loại phỏng vấn chuyên gia 18

1.4 Vai trò của phỏng vấn chuyên gia trên báo kinh tế 23

1.5 Yêu cầu của phỏng vấn chuyên gia trên báo kinh tế 27

Chương 2: THỰC TRẠNG PHỎNG VẤN CHUYÊN GIA TRÊN CÁC BÁO KHẢO SÁT 30

2.1 Giới thiệu các báo khảo sát 30

2.2 Khảo sát, đánh giá thực trạng phỏng vấn chuyên gia 31

2.3 Đánh giá chung 63

Chương 3: NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG PHỎNG VẤN CHUYÊN GIA TRÊN BÁO KINH TẾ 69

3.1 Một số vấn đề đặt ra 69

3.2 Giải pháp nâng cao chất lượng phỏng vấn chuyên gia trên báo kinh tế 82

KẾT LUẬN 93

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 95

PHỤ LỤC 98

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của vấn đề nghiên cứu

Ngày nay, trong bối cảnh hội nhập và toàn cầu hoá, báo chí mang đến cho công chúng cơ hội được tiếp cận với lượng thông tin vô cùng phong phú, khổng lồ Nhưng cũng trong hội nhập, kinh tế Việt Nam luôn chịu ảnh hưởng

và tác động của kinh tế thế giới, hơn nữa kinh tế Việt Nam lại đang trong giai đoạn chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường định hướng XHCN nên thường xuyên có những vấn đề kinh tế mới nảy sinh Trước mỗi vấn đề kinh tế mới nảy sinh ấy, xã hội lại có nhiều luồng ý kiến, quan điểm khác nhau, thậm chí trái ngược nhau khiến dư luận hoang mang, không biết đâu là đúng, đâu là sai

Theo các nhà lý luận báo chí, phỏng vấn là thể loại tinh vi và sinh động nhất, nó có sức hấp dẫn và cuốn hút đặc biệt với công chúng nhờ khả năng thuyết phục và những thông tin xác thực, có “địa chỉ” cụ thể, rõ ràng [2, tr.57] Mục đích của thể loại phỏng vấn là để đáp ứng yêu cầu của bạn đọc muốn có sự giải thích một sự kiện hoặc muốn biết ý kiến không phải của nhà báo mà là của một nhân vật, do địa vị xã hội hoặc nghề nghiệp chuyên môn của mình, họ có một sự hiểu biết sâu sắc hơn về các sự việc [29, tr.91]

Trong số các nguồn tin của phỏng vấn báo chí kinh tế, nguồn tin từ các chuyên gia thường được công chúng đánh giá cao hơn cả Các tác phẩm báo chí có phỏng vấn chuyên gia với những phân tích, bình luận, đánh giá, nhận định của các chuyên gia dễ lấy được niềm tin của công chúng, bởi kinh tế mang tính đặc thù rất sâu, sâu hơn nhiều lĩnh vực khác, muốn trả lời báo chí

về kinh tế phải là chuyên gia có chuyên môn sâu, có năng lực phản biện, năng lực thể hiện Hơn nữa, nguồn tin từ phỏng vấn chuyên gia còn được đánh giá cao về tính độc lập, khách quan, trung thực…

Thông qua trả lời phỏng vấn báo chí, chuyên gia giúp xã hội hiểu một vấn đề kinh tế vốn dĩ phức tạp một cách đơn giản nhất, chính xác nhất Họ cũng là người hiểu được mặt tích cực của thông tin, đồng thời cũng dự tính

được những mặt tiêu cực của thông tin Đứng trước những thông tin kinh tế

có những bình luận trái chiều, chuyên gia trả lời phỏng vấn báo chí để góp một tiếng nói với những nhận định độc lập, khách quan để xã hội cũng như cơ quan quản lý nhà nước có thêm căn cứ trước khi quyết định vấn đề liên quan đến kinh tế

Tất cả những yếu tố đó cho phép chuyên gia nằm ở vị thế quan trọng trong phỏng vấn báo chí, cũng như trong các tác phẩm báo chí kinh tế, mở rộng hơn là các ấn phẩm báo chí kinh tế Vì thế, các phóng viên hiện nay, nhất là các phóng viên báo kinh tế, rất chuộng phỏng vấn chuyên gia để trích dẫn phỏng vấn chuyên gia vào bài viết hoặc thực hiện một bài phỏng vấn chuyên gia độc lập Điều này giúp cho tác phẩm báo chí với những lập luận chặt chẽ, khoa học, sâu sắc của các chuyên gia có thể chuyển tải thông tin một cách đầy đủ, cặn kẽ về sự việc, hiện tượng, vấn đề tới công chúng

Hơn nữa, trong nền kinh tế thị trường, những thông tin kinh tế rất dễ bị

“nhiễu” bởi sự chi phối của lợi ích kinh tế Thực tế này đòi hỏi người phóng viên chân chính phải thực sự tỉnh táo, tâm huyết với đề tài và phải hành động sáng suốt Một trong những giải pháp hữu hiệu và khôn ngoan hơn cả là tham vấn ý kiến của các chuyên gia Theo đó, số lượng các cuộc phỏng vấn chuyên gia tăng lên nhanh chóng

Bên cạnh những mặt tích cực trên, phỏng vấn chuyên gia trên báo kinh

tế đang bộc lộ một số bất cập, hạn chế như tần suất xuất hiện trên mặt báo còn quá ít, việc chọn chuyên gia trả lời chưa chuẩn, chất lượng trả lời của một số chuyên gia chưa cao, việc xử lý và thể hiện thông tin phỏng vấn chuyên gia

chưa hấp dẫn… Vậy yêu cầu cụ thể nào đang được đặt ra để khắc phục những

bất cập, hạn chế này nhằm nâng cao chất lượng phỏng vấn chuyên gia? Đây là vấn đề cấp thiết cần nghiên cứu

Ở Việt Nam đến nay vẫn chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu thật chi tiết, toàn diện về vấn đề phỏng vấn chuyên gia và điều tra thực trạng

phỏng vấn chuyên gia trên báo kinh tế Do vậy, tác giả sẽ nghiên cứu để làm

rõ thực trạng phỏng vấn chuyên gia trên báo kinh tế, phỏng vấn sâu một số chuyên gia, lãnh đạo một số cơ quan báo chí kinh tế và đặc biệt là phỏng vấn sâu các phóng viên thường xuyên thực hiện các cuộc phỏng vấn chuyên gia nhằm tổng hợp, đúc rút ra những bài học kinh nghiệm thực tiễn quý giá

Trong nền kinh tế thị trường, báo chí phải đặt mình trong áp lực cạnh tranh thông tin Để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của công chúng đối với những thông tin kinh tế giá trị, chân thực và khách quan được cung cấp bởi các chuyên gia uy tín đòi hỏi cần phải có những nghiên cứu, tổng kết thực tiễn, đánh giá, đúc rút kinh nghiệm và đưa ra những giải pháp nâng cao chất lượng phỏng vấn chuyên gia trên báo kinh tế

Với những lý do trên, tác giả chọn đề tài “Vấn đề phỏng vấn chuyên

gia trên báo kinh tế Việt Nam hiện nay” (Khảo sát các báo: Thời báo Kinh

tế Việt Nam, Đầu tư, Kiểm toán cuối tháng, Thời báo Kinh tế Sài Gòn năm

2014, 2015) để làm luận văn thạc sĩ chuyên ngành báo chí của mình

2 Lịch sử nghiên cứu liên quan đến đề tài

Trong lý luận và thực tiễn, phỏng vấn xuất hiện trong hoạt động báo chí không chỉ với tư cách là một phương pháp thu thập thu thập thông tin của phóng viên trong quá trình sáng tạo tác phẩm báo chí mà còn là một thể loại báo chí độc lập

Theo góc độ nghiên cứu phỏng vấn với tư cách là một phương pháp thu thập thông tin trong hoạt động sáng tạo tác phẩm báo chí, đến nay đã có nhiều tài liệu và công trình nghiên cứu

- Trong cuốn Cách điều khiển cuộc phỏng vấn (Makxim Kuznhesop,

NXB thông tấn, Hà Nội, 2004), tác giả đã trình bày những cách thức, kỹ năng điều khiển một cuộc phỏng vấn và kinh nghiệm xử lý tình huống bất ngờ để đạt được hiệu quả cao nhất

- Cuốn Công nghệ phỏng vấn (Maria Lukina, NXB Thông tấn, Hà

Nội, 2004) đã đề cập tới khái niệm phỏng vấn với tư cách là một phương pháp thu thập thông tin được tất cả các nhà báo trên thế giới sử dụng Đặc biệt, tác giả đi sâu vào công nghệ phỏng vấn từ khâu chuẩn bị, nghiên cứu đối tượng, đặt câu hỏi, tạo sự tự nhiên, thoải mái cho người được phỏng vấn

- Cuốn Kỹ năng phỏng vấn (NXB Thông tấn, Hà Nội, 2006) đưa ra

cách tìm hiểu, làm quen và rèn luyện những công việc, động thái, cử chỉ giao tiếp, ứng xử trong phỏng vấn

- Trong cuốn Kỹ năng phỏng vấn dành cho nhà báo (Sally Adams và

Wynford Hicks, NXB Thông tấn, Hà Nội, 2007), hai tác giả đã giải thích, hướng dẫn, minh họa cách tiếp cận thành công với người trả lời phỏng vấn để thu được thông tin cần thiết và chính xác

- Cuốn Nghệ thuật phỏng vấn các nhà lãnh đạo (Samy Cohen chủ

biên, NXB Thông tấn, Hà Nội, 2004) bao gồm những bài viết của các chuyên gia, các nhà nghiên cứu và các nhà báo đã từng thực hiện những cuộc phỏng vấn sâu và cùng chia sẻ, đối chiếu kinh nghiệm Từ đó chỉ ra nghệ thuật phỏng vấn các nhà lãnh đạo trong lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, đối nội

và đối ngoại, làm thế nào để tiếp cận và phỏng vấn các quan chức cấp cao…

- Cuốn Phỏng vấn báo chí (Benjamin Ngo biên soạn, NXB Trẻ, 2013)

đã chắt lọc những bí quyết, lời khuyên và những tình huống thực tế của những nhà báo giỏi phỏng vấn Cuốn sách giúp người đọc hiểu một cách đơn giản, chính xác, tổng quát, sinh động nhất về phỏng vấn báo chí, những kỹ năng quan trọng, công nghệ sử dụng trong một cuộc phỏng vấn

Ngoài ra, kỹ năng nghiệp vụ phỏng vấn cũng được đề cập sơ lược trong

các cuốn: Bước vào nghề báo (Leonard Ray Teel - Ron Taylor, NXB Trẻ, 2003); Tường thuật và viết tin - sổ tay những điều cơ bản (Peter Eng, Jeff Hodson, NXB Thông tấn, Hà Nội, 2007); Để người khác làm theo ý bạn

(NXB Thông tấn, Hà Nội, 2006); Nhà báo hiện đại (News Reporting and

Writing, The Missouri Group biên soạn, NXB Trẻ, 2007);…

- Giáo trình Phỏng vấn báo chí (Lê Thị Nhã, NXB Thông tấn, 2015) là

cuốn sách chuyên sâu ra đời trên cơ sở những nghiên cứu lý thuyết về phỏng vấn của các tác giả trong nước và nước ngoài, đặc biệt tác giả còn đúc kết thực tiễn phát triển của thể loại phỏng vấn trên báo chí và chia sẻ kinh nghiệm của các nhà báo về quy trình, kỹ năng làm phỏng vấn trên báo chí

- Trong cuốn Nhà báo - bí quyết kỹ năng nghề nghiệp (Nguyễn Văn

Dững và Hoàng Anh biên dịch, NXB Lao động, Hà Nội, 1998), các tác giả đã trình bày những bí quyết, kỹ năng cơ bản nhất mà nhà báo cần có, trong đó có

kỹ năng phỏng vấn

- Cuốn Lao động nhà báo - Lý thuyết và kỹ năng cơ bản (Lê Thị Nhã,

NXB Chính trị - Hành chính, 2010), tác giả đã dành một chương để đề cập tới các phương pháp thu thập thông tin của nhà báo, trong đó có phương pháp phỏng vấn

- Còn trong cuốn Công việc của người viết báo (Hữu Thọ, NXB

Tuyên huấn, Hà Nội, 1998), tác giả nhấn mạnh phỏng vấn (hỏi chuyện) được coi là một phương pháp thu thập thông tin quan trọng của phóng viên Từ kinh nghiệm thực tiễn, tác giả phân tích đặc điểm của từng loại đối tượng được chọn để hỏi, thống kê được 7 loại câu hỏi và đưa ra một số lời khuyên

về cách hỏi chuyện như thế nào để đạt kết quả tốt

Theo góc độ nghiên cứu phỏng vấn là một thể loại báo chí, cũng đã

có nhiều tài liệu, công trình nghiên cứu đề cập đến:

- Trong cuốn Phỏng vấn trong báo viết (Eric Matrot (Đào Thanh

Huyền dịch), Hội Nhà báo Việt Nam, Hà Nội, 2002), tác giả đã dành trọn cuốn sách viết về thể loại phỏng vấn nhưng không đi sâu nghiên cứu lý luận hay kỹ năng thực hiện thể loại phỏng vấn mà chỉ giới thiệu các dạng bài phỏng vấn khác nhau

- Cuốn Các thể loại báo chí (A.A.Chertưchơnư, NXB Thông tấn, Hà

Nội, 2006) có nhắc đến thể loại phỏng vấn qua việc giải thích sơ lược hai dạng phỏng vấn thông tin và phỏng vấn phân tích

- Tác giả Phillippe Gaillard trong cuốn Nghề làm báo (NXB Thông

tấn, Hà Nội, 2003) cũng phân chia ra hai loại phỏng vấn, nhưng tác giả nhấn mạnh phỏng vấn sâu cũng được coi như một loại hình phóng sự đặc biệt

- Trong cuốn Cách viết một bài báo (Arnold Hoffmann, Karel Storkan,

I.U.Marusac, Thông tấn xã Việt Nam, Hà Nội, 1987), các tác giả đã đưa ra những quan niệm và khía cạnh chủ yếu của phỏng vấn, coi phỏng vấn là một thể tài tinh vi và sinh động

- Các tác giả Jaan - Luc Martin - Lagar Dette trong cuốn Hướng dẫn

cách viết báo (NXB Thông tấn, Hà Nội, 2003) đã nêu một số dạng bài phỏng

vấn, các công việc chuẩn bị và tiến hành phỏng vấn như thế nào…

- Tác phẩm báo chí - Tập hai (Nguyễn Văn Dững (chủ biên), Hữu Thọ,

Nguyễn Thị Thoa, Lê Thị Thanh Xuân, NXB Lý luận Chính trị, Hà Nội, 2006);

- Các thể loại báo chí thông tấn (Đinh Văn Hường, NXB Đại học

Quốc gia Hà Nội, 2006);

- Thể loại báo chí (nhiều tác giả, NXB Đại học Quốc gia TP HCM, 2005);

- Kỹ thuật viết tin (Trần Quang, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội,

Trong Luận văn Vai trò của chuyên gia kinh tế đối với báo chí kinh tế

Việt Nam (Đỗ Mạnh Hưng, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Hà Nội,

2016), tác giả đã đi sâu nghiên cứu về vai trò của chuyên gia kinh tế trên 3 loại hình báo chí (báo in, báo điện tử, truyền hình) Trong đó, tác giả tập trung làm rõ vai trò của chuyên gia kinh tế trong các tác phẩm báo chí do phóng viên thực hiện hoặc bài viết do chuyên gia kinh tế đứng tên

Bên cạnh những công trình trên, liên quan gần với đề tài nghiên cứu

còn có: Luận văn Phỏng vấn trực tuyến trên báo mạng điện tử (Đồng Thị Thu Huyền, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Hà Nội, 2014); Luận văn Sử dụng

phỏng vấn trong phóng sự của chương trình Thời sự 19h Đài truyền hình Việt Nam (Nguyễn Thị Thanh Mai, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Hà Nội,

2014); Luận văn Vấn đề phỏng vấn trên truyền hình (Đào Thị Nhuần, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, 2013); Khóa luận Phỏng vấn trên báo - thực

trạng và giải pháp (Lê Thị Thu Thủy, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn,

Hà Nội, 1998); Khóa luận Nghệ thuật thực hiện phỏng vấn chân dung nhân

vật (Phạm Thị Lan, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Hà Nội, 2003)…

Dựa vào nguồn tài liệu phong phú về phỏng vấn báo chí của các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước, trong công trình nghiên cứu này, tác giả đề cập đến “phỏng vấn” theo cả 2 nghĩa: từ phỏng vấn là một phương pháp thu thập thông tin của phóng viên, đến phỏng vấn là một thể loại báo chí

“Vấn đề phỏng vấn chuyên gia trên báo kinh tế Việt Nam hiện

nay” là công trình không bị trùng lặp về ý tưởng, nội dung, kết quả với các

công trình đã được thực hiện trước đó và phù hợp với mã ngành đào tạo Với

từ khóa “phỏng vấn chuyên gia” tác giả sẽ tiến hành khảo sát những bài viết

có trích dẫn phỏng vấn chuyên gia, những bài phỏng vấn chuyên gia độc lập đăng trên các báo in chuyên về kinh tế Đồng thời, kết hợp với các phương pháp nghiên cứu khác, tác giả sẽ cung cấp cho các phóng viên, lãnh đạo cơ quan báo chí một cái nhìn toàn diện, sâu sắc hơn về vấn đề phỏng vấn chuyên

gia trên các báo kinh tế giai đoạn hiện nay, kèm theo những phát hiện, đề xuất mới của tác giả nhằm nâng cao chất lượng phỏng vấn chuyên gia trên các báo kinh tế

Như vậy, nghiên cứu mang lại giá trị thiết thực, mang tính chất nghiệp

vụ chuyên sâu đối với các phóng viên và cơ quan báo chí kinh tế

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở lý luận và thực tiễn về phỏng vấn, luận văn nêu các vấn đề từ điều tra thực trạng của phỏng vấn chuyên gia trên các báo kinh tế, từ đó đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao chất lượng phỏng vấn chuyên gia trên các báo kinh tế

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Trên cơ sở mục đích nghiên cứu, tác giả luận văn cụ thể hóa thành những nhiệm vụ nghiên cứu sau:

- Hình thành cơ sở lý luận và thực tiễn về vấn đề nghiên cứu

- Khảo sát, phân tích thực trạng, đánh giá chất lượng phỏng vấn chuyên gia trên các báo kinh tế thuộc diện khảo sát

- Đề xuất giải pháp nhằm nâng cao chất lượng phỏng vấn chuyên gia trên các báo kinh tế

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu của luận văn là vấn đề phỏng vấn chuyên gia trên báo chí

- Phạm vi nghiên cứu của luận văn là các tác phẩm báo chí có trích dẫn phỏng vấn chuyên gia, bài phỏng vấn chuyên gia đăng trên 4 tờ báo in

chuyên về kinh tế: Thời báo Kinh tế Việt Nam, Báo Đầu tư, Báo Kiểm toán

cuối tháng, Thời báo Kinh tế Sài Gòn phát hành năm 2014, 2015 Đây là

các tờ báo kinh tế tiêu biểu, được nhiều độc giả quan tâm, có ảnh hưởng lớn tới dư luận xã hội

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

Cơ sở phương pháp luận của luận văn bám sát các giáo trình về báo chí truyền thông trong nước, đồng thời dựa trên cơ sở lý thuyết về báo chí, các tài liệu trong và ngoài nước liên quan đến tác nghiệp phỏng vấn, thực hiện bài phỏng vấn báo chí hiện đại

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài này, tác giả sử dụng những phương pháp nghiên cứu chính sau đây:

- Nghiên cứu tài liệu: xây dựng cơ sở lý thuyết cho vấn đề nghiên cứu

- Phương pháp phân tích nội dung: phân tích nội dung và hình thức

các tác phẩm báo chí có sử dụng thông tin từ phỏng vấn chuyên gia trên 4 tờ

báo Thời báo Kinh tế Việt Nam, Báo Đầu tư, Báo Kiểm toán cuối tháng, Thời

báo Kinh tế Sài Gòn để phản ánh thực trạng vấn đề phỏng vấn chuyên gia

- Phương pháp phỏng vấn sâu:

+ Phỏng vấn sâu lãnh đạo cơ quan báo chí kinh tế (03 người) nhằm thấy rõ quan điểm, ý kiến, nhận xét của họ về việc thực hiện và đăng tải các bài có thông tin phỏng vấn chuyên gia

+ Phỏng vấn sâu phóng viên kinh tế (05 người) nhằm làm rõ những thuận lợi và khó khăn, những kỹ năng và kinh nghiệm phỏng vấn chuyên gia

+ Phỏng vấn sâu chuyên gia kinh tế (02 người) nhằm thấy rõ những quan điểm, ý kiến, nhận xét của họ xoay quanh việc trả lời phỏng vấn, đánh giá về vấn đề phỏng vấn chuyên gia của các phóng viên, cơ quan báo chí

6 Đóng góp mới của luận văn

Một là, khẳng định vai trò, vị trí của phỏng vấn chuyên gia trên báo

kinh tế trong công tác thông tin tuyên truyền

Hai là, đánh giá khách quan về thực trạng phỏng vấn chuyên gia trên

báo kinh tế

Ba là, đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng phỏng vấn chuyên gia

trên báo kinh tế

7 Ý nghĩa khoa học, thực tiễn của vấn đề nghiên cứu

7.2 Ý nghĩa thực tiễn

- Qua nghiên cứu đề tài, luận văn cung cấp những thông tin, dữ liệu xác thực giúp cho các phóng viên, lãnh đạo cơ quan báo chí nhìn nhận sâu sắc hơn về thực trạng vấn đề phỏng vấn chuyên gia trên các báo kinh tế hiện nay

- Những giải pháp mà luận văn nêu ra là tài liệu tham khảo để các phóng viên, lãnh đạo cơ quan báo chí có thể ứng dụng một cách linh hoạt nhằm cải tiến chất lượng thông tin, phát huy thế mạnh của phỏng vấn chuyên gia đáp ứng đúng và trúng nhu cầu của công chúng

8 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Mục lục, Phụ lục, Danh mục tài liệu tham khảo, nội dung luận văn được triển khai thành 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về phỏng vấn chuyên gia trên báo chí kinh tế Chương 2: Thực trạng phỏng vấn chuyên gia trên các báo khảo sát Chương 3: Những vấn đề đặt ra và giải pháp nâng cao chất lượng phỏng vấn chuyên gia trên báo kinh tế

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHỎNG VẤN CHUYÊN GIA

TRÊN BÁO CHÍ KINH TẾ

1.1 Các khái niệm cơ bản

1.1.1 Phỏng vấn

Phỏng vấn là từ Hán Việt có nghĩa là hỏi, thăm hỏi, điều tra Theo Từ

điển Gốc và nghĩa từ Việt thông dụng thì phỏng vấn là “hỏi han để tìm hiểu

sự việc” [41, tr.671]

Phỏng vấn là một khái niệm rộng, xuất hiện trong nhiều hoạt động của các lĩnh vực khác nhau: trong cuộc sống hàng ngày, phỏng vấn có thể hiểu đơn giản là hỏi - đáp; trong công việc của các cơ quan, tổ chức, đơn vị, phỏng vấn là từ được sử dụng trong tuyển dụng nhân sự, tìm việc làm; trong nghiên cứu xã hội, phỏng vấn là một phương pháp thu thập thông tin; trong hoạt động báo chí, phỏng vấn vừa là một phương pháp thu thập thông tin, vừa là một thể loại báo chí

Đề cập đến phỏng vấn trong hoạt động báo chí, Từ điển tiếng Việt định

nghĩa: “Phỏng vấn là hỏi ý kiến để công bố trước dư luận” [33, tr.785]

Dưới góc độ nghiên cứu của một nhà lý luận báo chí, có tác giả cho rằng: phỏng vấn là một cuộc gặp gỡ mặt đối mặt của nhiều người nhằm mục đích bàn bạc, hoặc gặp gỡ giữa người làm công tác báo chí và người khác mà qua người này, người làm báo có thể lấy được những lời tuyên bố để đăng báo [16, tr.55]

Qua nghiên cứu các giáo trình, tài liệu về báo chí, chúng tôi thấy rằng các nhà nghiên cứu thường đề cập đến phỏng vấn báo chí ở 2 góc độ: phỏng vấn với tư cách thu thập thông tin và phỏng vấn với tư cách thể loại báo chí

1.1.1.1 Phỏng vấn với tư cách thu thập thông tin

Với tư cách là hoạt động tác nghiệp của phóng viên trong quá trình thu thập thông tin, phỏng vấn là phương pháp thu thập thông tin phổ biến nhất được các nhà báo ở tất cả các nước trên thế giới sử dụng

Một nhà báo quốc tế cho rằng: “Một bài báo hay có chất liệu 80% từ phỏng vấn” [9] Theo tính toán của các nhà nghiên cứu Mỹ, phỏng vấn “ngốn mất” 80 - 90% thời gian làm việc của nhà báo [23, tr.13]

Từ điển Anh - Việt giải thích “Interview” (phỏng vấn) là cuộc gặp trong đó

phóng viên hỏi ai đó những câu hỏi để tìm hiểu quan điểm của người đó” [32, tr.867]

Trong một cuốn giáo trình, phỏng vấn được cho là “cuộc gặp gỡ, trao đổi, hỏi chuyện giữa nhà báo với một hoặc một nhóm đối tượng nhằm thu thập, khai thác thông tin phục vụ hoạt động sáng tạo tác phẩm báo chí” [26]

Đồng quan điểm này, các tác giả cuốn Tác phẩm báo chí - tập 2 cũng

nêu rõ: Phỏng vấn là một cuộc đấu trí giữa nhà báo với một hoặc một nhóm người am hiểu, có thẩm quyền về một vấn đề nào đó để cung cấp thông tin trên các phương tiện truyền thông đại chúng [8, tr.87] Hình thức của phỏng vấn là đối thoại trong đó nhà báo nêu các câu hỏi và người được phỏng vấn trả lời các câu hỏi [2, tr.57]

Có tác giả lại mô tả phỏng vấn là phương thức khai thác và truyền thông tin theo cấu trúc lời hỏi, lời đáp nối tiếp nhau, trong đó, vị trí của người hỏi và người trả lời được định vị rõ ràng Người được phỏng vấn thường là

“các nhân vật nổi tiếng, quan trọng, là chuyên gia trong một lĩnh vực hoạt động khoa học, văn hóa, chính trị, kinh tế… hoặc là người lâu nay đã trở nên quen thuộc đối với công chúng” [18, tr.145]

Như vậy, phỏng vấn là một cuộc trò chuyện nhất định dành cho công chúng Cuộc trò chuyện đó diễn ra giữa nhà báo và một hay một số nhân vật thường là người nổi tiếng hoặc có trách nhiệm “về những vấn đề thời sự trong ngày hay những vấn đề khác thông qua cá nhân người được hỏi mà đặc biệt lý thú” [36, tr.100]

Nói về cách thức xử lý thông tin phỏng vấn, có người cho rằng, phỏng vấn là cách thức phóng viên tiến hành quan sát, nắm bắt thu thập thông tin, tư

liệu để viết các thể loại thông tấn báo chí (tin, bài thông tấn, bài phản ánh, phóng

sự điều tra, chân dung…) [21, tr.39] Về hình thức thể hiện, thông tin từ phỏng vấn có thể được trích dẫn trực tiếp hoặc gián tiếp trong các tin, bài [23, tr.13]

Tầm quan trọng của phỏng vấn trong tác phẩm báo chí còn được một tác giả nêu: chất lượng của một tác phẩm báo chí có thể tính bằng số lượng và chất lượng của tiếng nói các nhân chứng Một tác phẩm báo chí chọn lựa được càng nhiều tiếng nói nhân chứng bao nhiêu thì càng đáng tin cậy và thuyết phục được bạn đọc bấy nhiêu [23, tr.13]

Từ những quan niệm trên có thể hiểu: phỏng vấn là phương pháp thu

thập thông tin phổ biến của nhà báo từ những nhân vật, nhân chứng của sự kiện, vấn đề nhằm sử dụng trực tiếp hoặc gián tiếp trong bài báo

1.1.1.2 Phỏng vấn với tư cách thể loại báo chí

Với tư cách là một thể loại báo chí, cuốn Các thể loại báo chí thông tấn

nêu: “Phỏng vấn là một thể tài của báo chí được thể hiện qua những câu hỏi của phóng viên và câu trả lời của người được phỏng vấn, mục đích giúp công chúng có thông tin trực tiếp về một vấn đề thời sự hoặc một chủ đề đang được quan tâm” [15, tr.55]

Một tác giả nước ngoài quan niệm, thể loại phỏng vấn “là sự xem xét phỏng vấn như một phương pháp tổ chức văn bản với cấu trúc độc đáo và cả những đường nét quy định hình thức của nó” [23, tr.18]

Khi xem xét phỏng vấn là một thể loại báo chí, có tác giả nhìn nhận phỏng vấn chỉ là một thể loại báo viết “Phỏng vấn là một thể loại báo viết cơ bản bởi nó tồn tại như một thực hành chuyên nghiệp, phóng viên gặp một con người cụ thể để đặt những câu hỏi và sau đó đăng nội dung của cuộc gặp gỡ

đó, cô đọng hơn, dưới dạng câu hỏi và câu trả lời” [11]

Tuy nhiên, dưới góc nhìn sâu hơn, một nhà lý luận cho rằng “Phỏng vấn chỉ thực sự là loại hình báo chí khi nó được trình bày chân thực trong một

bài báo đầy đủ Dĩ nhiên bất cứ phóng sự nào, hoặc gần như vậy đều có xen vào các phỏng vấn… Phỏng vấn sâu được coi như một loại hình phóng sự đặc biệt” [35, tr.103]

Đặt phỏng vấn trong mối tương quan với các thể loại báo chí, có tác giả nêu: “Phỏng vấn báo chí là một trong những thể loại thuộc nhóm các thể loại báo chí thông tấn, trong đó trình bày cuộc nói chuyện giữa nhà báo với một nhóm người về vấn đề mà xã hội quan tâm, có ý nghĩa chính trị - xã hội nhất định, được đăng, phát trên các phương tiện thông tin đại chúng” [16, tr 22]

Đánh giá cao vai trò của phỏng vấn trong các thể loại báo chí, có nhà lý luận báo chí quan niệm: phỏng vấn là thể loại tinh vi và sinh động nhất, nó có sức hấp dẫn và cuốn hút đặc biệt với công chúng nhờ khả năng thuyết phục và những thông tin xác thực, có “địa chỉ” cụ thể, rõ ràng “Mục đích chính của bài phỏng vấn trên báo là đem lại cho bạn đọc những thông tin và lý lẽ về một vấn đề thời sự

do một nhân vật am hiểu, nghĩa là có thẩm quyền cung cấp” [2, tr.57]

Phân tích kỹ hơn về mục đích của thể loại phỏng vấn, một tác giả nhấn mạnh: mục đích của thể loại phỏng vấn là để đáp ứng yêu cầu của bạn đọc muốn có sự giải thích một sự kiện hoặc muốn biết ý kiến không phải của nhà báo mà là của một nhân vật, do địa vị xã hội hoặc nghề nghiệp chuyên môn của mình, họ có một sự hiểu biết sâu sắc hơn về các sự việc Phỏng vấn còn

để giới thiệu những con người để họ nói lên những hoạt động và những động

cơ thầm kín theo quan điểm riêng của họ [29, tr.91]

Như vậy, phỏng vấn là một thể loại báo chí được thể hiện qua hình

thức hỏi - đáp nhằm cung cấp thông tin cho công chúng về sự kiện, hiện tượng, vấn đề thời sự, nhân vật… đang được dư luận quan tâm

Tóm lại, khi nhìn nhận dưới cả 2 góc độ phỏng vấn là loại hình thu thập

thông tin và phỏng vấn là một thể loại báo chí, có thể rút ra rằng: “Phỏng vấn

là một thể loại báo chí cơ bản trong đó nhà báo nêu các câu hỏi và người

được phỏng vấn đưa ra các câu trả lời nhằm cung cấp thông tin về một vấn

đề thời sự hay những vấn đề khác có sức hấp dẫn đối với công chúng”

1.1.2 Chuyên gia

Từ điển Hán Việt định nghĩa: “Chuyên là chỉ tập trung vào một việc gì

đó; gia là người chuyên môn Chuyên gia là người tinh thông một ngành khoa học, kỹ thuật” [13, tr.153]

Trong cuốn Từ điển tiếng Việt đã đưa ra định nghĩa ngắn gọn hơn:

“Chuyên gia là người chuyên về một nghề, một khoa gì” [31, tr.274]

Chuyên gia có từ tiếng Anh là “Expert” được giải nghĩa là “người có kinh nghiệm, thành thạo trong một lĩnh vực chuyên môn nào đó” “Expert” có nguyên gốc tiếng Latinh là “Expertus” với nghĩa chỉ người có kỹ năng ở mức độ cao hoặc có kiến thức chuyên môn ở mức độ cao về một chủ đề nhất định

Một người được coi là chuyên gia là nhờ có nền tảng giáo dục, nhờ khả năng nhận thức và khả năng trình bày nhận thức Có người bàn đến khá nhiều vấn đề, nhưng thực chất chuyên gia phải là người chuyên sâu về một lĩnh vực

gì đó, đại loại là cứ động đến vấn đề đó là người ta phải tìm đến người đó [PVS.01]

Dựa vào những khái niệm trên, chúng tôi đưa ra cách hiểu về

“chuyên gia” như sau: Chuyên gia là người có học hàm, học vị, am hiểu

sâu về lĩnh vực nghiên cứu; hoặc là người có kiến thức thực tiễn, kinh nghiệm chuyên môn sâu, tinh thông về một ngành khoa học, kỹ thuật nào đó; hoặc là người hội tụ đủ tất cả các yếu tố trên Vì thế, đó có thể là chuyên gia lý luận; chuyên gia hoạt động thực tiễn hoặc chuyên gia vừa

có lý luận vừa có hoạt động thực tiễn

1.1.3 Phỏng vấn chuyên gia

Từ cơ sở lý luận về phỏng vấn và chuyên gia đã nêu ở trên, tác giả đưa ra

khái niệm về phỏng vấn chuyên gia như sau: “Phỏng vấn chuyên gia là phương

pháp thu thập thông tin từ những người am hiểu sâu, tinh thông về một lĩnh vực,

vấn đề mà nhà báo đang cần phản ánh, chuyển tải tới công chúng để phục vụ cho hoạt động sáng tạo tác phẩm báo chí”

Như vậy, phỏng vấn chuyên gia cũng vừa là một phương pháp thu thập thông tin từ chuyên gia, vừa là một thể loại báo chí - bài phỏng vấn chuyên gia Phỏng vấn chuyên gia mang đầy đủ các đặc điểm của phỏng vấn báo chí

và dư luận xã hội, với nhân dân và với các nhóm lợi ích, với các nước trong khu vực và quốc tế… [6, tr.61]

“Báo chí” là một hình thái ý thức xã hội, là công cụ, vũ khí quan trọng trên mặt trận tư tưởng văn hóa Báo chí luôn lấy hiện thực khách quan làm đối tượng phản ánh Thông tin báo chí là một quá trình liên tục, xuyên suốt trong mối quan

hệ chặt chẽ giữa cuộc sống, nhà báo, tác phẩm, công chúng [38, tr.20]

Còn “kinh tế” là tổng thể các yếu tố sản xuất, các điều kiện sống của con người, các mối quan hệ trong quá trình sản xuất và tái sản xuất xã hội Nói đến kinh tế, suy cho cùng là nói đến vấn đề sở hữu và lợi ích Nghĩa rộng của kinh tế là chỉ toàn bộ các hoạt động sản xuất, trao đổi, phân phối, lưu thông của cả một cộng đồng dân cư, một quốc gia trong một khoảng thời gian

“Báo chí kinh tế là một bộ phận của báo chí, được xác định ở khía cạnh nội dung, lấy thông tin kinh tế làm nội dung phản ánh chủ yếu” [17, tr.17]

Từ những khái niệm trên, có thể hiểu rằng, “báo chí kinh tế” là một bộ

phận của báo chí, trong đó nội dung phản ánh chủ yếu là thông tin cho công chúng về các sự kiện, hiện tượng, vấn đề của quá trình sản xuất, trao đổi, phân phối, lưu thông; về điều kiện sống của con người; về các mối quan hệ của quá trình sản xuất và tái sản xuất

1.2 Đặc điểm của phỏng vấn chuyên gia

Phỏng vấn chuyên gia vừa là một phương pháp thu thập thông tin cụ thể, vừa là một thể loại báo chí cụ thể, do đó, phỏng vấn chuyên gia mang đầy

đủ các đặc điểm của phỏng vấn báo chí

Theo các nhà nghiên cứu, trong vai trò là một thể loại báo chí, phỏng vấn có đặc điểm thể hiện trực tiếp quyền được thông tin của nhân dân, tính dân chủ của báo chí Phỏng vấn thể hiện tính trực tiếp, khách quan, chân thực trong việc giải thích và giải đáp các sự kiện và vấn đề thời sự nóng hổi, bức xúc trong dư luận xã hội Đây cũng là thể loại báo chí có thể thực hiện nhanh

Những công trình nghiên cứu đã rút ra đặc điểm của phỏng vấn như sau:

- Thông tin nhanh Khi có bất kỳ sự kiện hay vấn đề thời sự nảy sinh, phóng viên cũng có thể nghĩ ngay tới việc tìm kiếm và phỏng vấn một hoặc nhiều nhân vật, nhân chứng nào đó để có thông tin

- Tiện lợi Ngay khi muốn phỏng vấn ai đó, phóng viên có thể gọi điện thoại, gửi email… hoặc đến gặp trực tiếp Có rất nhiều hình thức phỏng vấn

để phóng viên áp dụng linh hoạt trong từng tình huống, trường hợp cụ thể

- Đa chiều Cùng một sự kiện, vấn đề, phóng viên có thể phỏng vấn nhiều người để có được những luồng thông tin khác nhau

- Thông tin sâu Thông qua phỏng vấn, phóng viên khai thác được những thông tin miêu tả, phản ánh, bình luận, đánh giá sự kiện, hiện tượng, vấn đề từ người trả lời phỏng vấn có liên quan hoặc có hiểu biết nhất định đối với sự kiện, hiện tượng, vấn đề đó Từ đó, phóng viên có được những thông tin sâu hơn, chất lượng hơn phục vụ cho việc sáng tạo tác phẩm báo chí

- Thông tin độc quyền Phóng viên có thể thu thập được những thông tin độc quyền thông qua phỏng vấn, đó là những thông tin chưa từng được công bố trong những tài liệu, văn bản, phát ngôn nào

- Nguồn tin trong phỏng vấn là trực tiếp và khách quan Phỏng vấn là người thật việc thật, phải có người hỏi và có người trả lời Người trả lời phỏng vấn phải tự chịu trách nhiệm về những phát ngôn của mình Nếu cung cấp thông tin sai, người trả lời phỏng vấn phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về mặt pháp lý của thông tin Phóng viên xử lý thông tin theo nguồn tin

có được từ người trả lời nên tính khách quan trong thông tin cao

- Ngôn ngữ phỏng vấn giàu chất khẩu ngữ Bởi phỏng vấn được thực hiện dù là trực tiếp hay gián tiếp đều qua hình thức đối thoại Khi đối thoại, con người luôn sử dụng ngôn ngữ nói

1.3 Phân loại phỏng vấn chuyên gia

Để có cơ sở phân loại phỏng vấn chuyên gia, trước hết cần phải tìm hiểu về phân loại phỏng vấn báo chí và phân loại chuyên gia

Về phân loại phỏng vấn báo chí, các nhà nghiên cứu trong và ngoài

nước đã đưa ra nhiều cách phân loại khác nhau:

Một nhà nghiên cứu nước ngoài đã phân loại phỏng vấn theo mục đích

sử dụng Theo đó, có 2 loại phỏng vấn: gồm phỏng vấn tìm kiếm tin tức ở người được phỏng vấn về một chủ đề mà họ là chuyên gia; phỏng vấn làm cho người ta biết đến nhân vật quan trọng có liên quan với danh nghĩa nào đó hoặc biến họ thành ngôi sao [35, tr.103]

Có nhà nghiên cứu lại phân chia ra các loại: Phỏng vấn phân tích; Phỏng vấn nhân chứng; Phỏng vấn thông tin; Phỏng vấn ý kiến; Phỏng vấn chân dung Trong đó, các tác giả nêu rõ phỏng vấn phân tích là cách thức phỏng vấn một chuyên gia để họ giải thích cặn kỹ sự việc, giúp cho độc giả hiểu được sự việc đó một cách đầy đủ Ví dụ, vấn đề ô nhiễm môi trường, giáo dục, giao thông, y tế… [21, tr.39]

Khi áp dụng cách phân loại phỏng vấn theo nội dung và tính chất cuộc phỏng vấn, có sự phân loại như sau: Phỏng vấn thời sự; Phỏng vấn ý kiến; Phỏng vấn điều tra; Phỏng vấn chân dung; Phỏng vấn tuyên bố; Phỏng vấn ankét…[26]

Nhưng có nhà nghiên cứu nhắc đến cách phân loại phỏng vấn theo hình thức tổ chức văn bản, bao gồm: Phỏng vấn đối thoại; Phỏng vấn mô tả [26]

Ngoài ra, còn có một số cách phân loại khác như phân loại theo cách thức thu thập thông tin (phỏng vấn trực tiếp, phỏng vấn gián tiếp); phân loại theo các loại hình báo chí (phỏng vấn báo in, phỏng vấn phát thanh, phỏng vấn truyền hình, phỏng vấn trên báo mạng điện tử…)

Như vậy, có thể thấy, có rất nhiều cách phân loại phỏng vấn khác nhau tùy theo tiêu chí phân loại Cách thức phân loại phổ biến nhất là căn cứ vào mục đích, nội dung và hình thức của cuộc phỏng vấn

Về phân loại chuyên gia, dựa vào lĩnh vực chuyên môn, đối tượng chuyên gia có thể được phân loại thành các nhóm:

- Chuyên gia lĩnh vực kinh tế: là người có am hiểu chuyên sâu trong

một ngành, một hoạt động kinh tế Ví dụ như chuyên gia kinh tế, chuyên gia tài chính ngân hàng, chuyên gia tư vấn thuế, chuyên gia về thống kê kinh tế, chuyên gia thương mại điện tử, chuyên gia quản lý dự án, chuyên gia marketing…

Trong Quyết định số 10/2007/QĐ-TTg ngày 23/1/2007, Thủ tướng Chính phủ đã phân chia hệ thống ngành kinh tế của Việt Nam thành 21 nhóm

ngành kinh tế (nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản, khai khoáng, công nghiệp chế biến, chế tạo, xây dựng, tài chính, ngân hàng, bảo hiểm, bán buôn, bán lẻ, vận tải, sản xuất và phân phối điện, khí…) với 642 hoạt động kinh tế Trong mỗi nhóm ngành, mỗi ngành, mỗi hoạt động kinh tế này có những người am hiểu chuyên môn rất sâu - đó có thể gọi là chuyên gia trong lĩnh vực kinh tế

- Chuyên gia lĩnh vực chính trị: là những chính trị gia, những người am hiểu

sâu sắc về lĩnh vực chính trị, về hoạt động chính trị Ví dụ: Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc, Chủ tịch nước Trần Đại Quang…

- Chuyên gia lĩnh vực văn hóa - xã hội: là người am hiểu sâu về một

lĩnh vực, hoạt động văn hóa, xã hội Ví dụ: chuyên gia y tế, chuyên gia văn hóa, chuyên gia giáo dục, chuyên gia về lao động - tiền lương, chuyên gia giám định bảo hiểm, chuyên gia tâm lý…

- Chuyên gia các lĩnh vực khác: chuyên gia luật, chuyên gia công nghệ

thông tin, chuyên gia phần mềm…

Trên cơ sở phân loại phỏng vấn và phân loại chuyên gia nêu trên, khi

căn cứ vào mục đích, nội dung phỏng vấn, phỏng vấn chuyên gia có thể được

phân loại thành: phỏng vấn chuyên gia lĩnh vực kinh tế, phỏng vấn chuyên gia

lĩnh vực chính trị, phỏng vấn chuyên gia lĩnh vực văn hóa - xã hội và các lĩnh vực khác…

Đối với lĩnh vực chính trị, phỏng vấn chuyên gia lĩnh vực chính trị chủ yếu đề cập đến các vấn đề về biển Đông, an ninh kinh tế, tham nhũng

Phỏng vấn chuyên gia lĩnh vực văn hóa - xã hội và lĩnh vực khác thường xuất hiện trong các tác phẩm báo chí đề cập đến các vấn đề môi trường, dịch bệnh, an toàn vệ sinh thực phẩm, dịch vụ khám chữa bệnh, bảo hiểm y tế, giáo dục - tuyển sinh, lao động việc làm, bình đẳng giới, bảo vệ quyền con người, trật tự xã hội, trật tự an toàn giao thông…

Đối với lĩnh vực kinh tế, phỏng vấn chuyên gia đề cập nhiều đến các vấn đề kinh tế vĩ mô, công tác quản lý nhà nước về kinh tế, chính sách pháp

luật về kinh tế, những vấn đề nổi cộm của hoạt động đầu tư - kinh doanh, chuyển động của thị trường… Những vấn đề được các chuyên gia kinh tế xới xáo lên nhiều nhất thời gian qua gồm:

- Các vấn đề kinh tế vĩ mô: tái cơ cấu nền kinh tế, nợ công, bội chi ngân sách, tỷ giá, tái cơ cấu hệ thống ngân hàng, nợ xấu ngân hàng, sự yếu kém của khu vực doanh nghiệp Nhà nước, cổ phần hóa chậm tiến độ, đầu tư công không hiệu quả, quản lý ngân sách còn lỏng lẻo, bất bình đẳng trong môi trường kinh doanh…

- Các vấn đề về sản xuất, kinh doanh, đầu tư: giá dầu giảm mạnh, giá vàng trồi sụt thất thường, xuất khẩu thủy sản sụt giảm, nông sản được mùa mất giá…; sức ép của hội nhập kinh tế quốc tế và khu vực đối với các doanh nghiệp

- Các vấn đề kinh tế xã hội: vấn nạn tham nhũng, lao động, việc làm, tiền lương, bảo hiểm xã hội…

Đây cũng là những vấn đề mà các chuyên gia kinh tế có thể phát huy thế mạnh, sở trường riêng của mình Chính vì thế, tên tuổi của các chuyên gia kinh tế nổi tiếng như bà Phạm Chi Lan, PGS.TS Trần Đình Thiên, TS Nguyễn Đình Cung, TS Võ Trí Thành, TS Nguyễn Minh Phong… đã trở nên rất đỗi quen thuộc, phóng viên kinh tế không thể không tìm đến khi tác nghiệp phỏng vấn về các vấn đề kinh tế vĩ mô, phản biện chính sách điều hành kinh

tế, sự vận hành của nền kinh tế thị trường Những chuyên gia như TS Cao Sĩ Kiêm, TS Lê Xuân Nghĩa, TS Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia Bùi Kiến Thành,

TS Nguyễn Xuân Thành, TS Cấn Văn Lực… đã gắn chặt với các lĩnh vực tài chính, ngân hàng; TS Nguyễn Đức Kiên, TS Bùi Đặng Dũng… là những chuyên gia thường xuyên được phóng viên kinh tế mời gọi trả lời phỏng vấn

về vấn đề ngân sách Trả lời phỏng vấn về sự chuyển động của nền kinh tế thị

trường, giá cả những mặt hàng quan trọng đối với người dân thì các chuyên gia như PGS.TS Ngô Trí Long, TS Vũ Đình Ánh… luôn là lựa chọn hàng đầu của các phóng viên kinh tế Khẳng định được thế mạnh riêng trong lĩnh vực tài nguyên môi trường, đất đai, GS.TSKH Đặng Hùng Võ cũng là nhân vật thường xuyên được mời đăng đàn trả lời phỏng vấn báo chí…

Những thông tin phỏng vấn chuyên gia xuất hiện đều đặn trên mặt báo kinh tế giúp cho các công chúng báo chí nói riêng, toàn xã hội nói chung nắm bắt được thông tin về những vấn đề kinh tế nóng hổi, có được những thông tin sâu và toàn diện dưới góc nhìn, bình luận, phân tích, đánh giá, dự báo của các chuyên gia Đặc biệt, thông tin từ phỏng vấn chuyên gia giúp ích cho nhà quản lý, nhà hoạch định chính sách thấy được những mặt tích cực và mặt hạn chế của các cơ chế, chính sách quản lý, điều hành kinh tế từ quan điểm của các chuyên gia Đồng thời giúp các nhà lãnh đạo, điều hành doanh nghiệp, người khởi nghiệp kinh doanh… có được những thông tin hỗ trợ họ đưa ra các quyết định liên quan đến sản xuất, kinh doanh, đầu tư

Khi căn cứ vào hình thức thể hiện của phỏng vấn chuyên gia, có thể

phân loại thành: trích dẫn phỏng vấn chuyên gia và bài phỏng vấn chuyên gia

độc lập

- Khi xuất hiện dưới hình thức trích dẫn phỏng vấn chuyên gia đưa vào bài viết, phỏng vấn chuyên gia có thể là trích dẫn một vài câu trả lời phỏng vấn ngắn gọn, cô đọng, súc tích đưa vào trong bài viết Lúc này, trích dẫn phỏng vấn chuyên gia được đặt trong ngoặc kép - nếu đó là trích dẫn nguyên văn lời nói của chuyên gia; được đặt sau dấu phảy hoặc dấu hai chấm sau lời dẫn dắt của phóng viên - nếu đó là thông tin tóm lược lại ý của chuyên gia

Một số dạng lời dẫn dắt hay được sử dụng là: “Trao đổi với phóng

viên, chuyên gia… cho biết/chia sẻ/nhận định…”; “Trả lời phỏng vấn của phóng viên, chuyên gia… cho biết/chia sẻ/nhận định…”; “Giải đáp thắc mắc

của báo chí/phóng viên, chuyên gia… cho biết…”; “Trao đổi bên lề hội nghị/hội thảo, chuyên gia… cho biết/nhận định…”…

Hoặc là trích dẫn phỏng vấn chuyên gia đặt trong một box thông tin đăng kèm theo bài viết cùng đề cập đến một chủ đề, hay trong một chùm trích dẫn phỏng vấn các nhân vật khác nhau xoay quanh một chủ đề Đặc điểm của các trích dẫn phỏng vấn chuyên gia này là thông tin ấn tượng hơn, dễ nhận diện hơn so với trích dẫn phỏng vấn chuyên gia đưa vào bài viết

- Khi xuất hiện dưới hình thức bài phỏng vấn chuyên gia độc lập: bài

được trình bày theo dạng hỏi - đáp Đây là hình thức thể hiện đầy đủ nhất, toàn vẹn nhất và sinh động nhất của phỏng vấn chuyên gia

Hình thức thể hiện của bài phỏng vấn chuyên gia và trích dẫn phỏng vấn chuyên gia đặt trong box luôn rõ ràng, tách bạch trên mặt báo, khi nhìn vào tổng thể trang báo là độc giả có thể nhận biết được ngay

1.4 Vai trò của phỏng vấn chuyên gia trên báo kinh tế

Trong quá trình nghiên cứu, tác giả đã ghi nhận được nhiều ý kiến đánh giá về vai trò của phỏng vấn chuyên gia Tựu chung lại, phỏng vấn chuyên gia trên báo kinh tế có vai trò như sau:

- Chuyên gia là người trả lời cho những vấn đề kinh tế nổi cộm

“Chuyên gia giúp độc giả hiểu hơn một vấn đề phức tạp liên quan đến tiền tệ, chính trị, y tế, pháp lý hay khoa học…” - tác giả Claudia Mast đề cập Khi xếp phỏng vấn chuyên gia vào loại phỏng vấn ý kiến, tác giả nêu rõ: “Nội dung thường là các quan điểm, ý kiến, bình luận hoặc giải thích của người trả lời trước một sự việc, vấn đề nảy sinh trong cuộc sống Đối tượng trả lời - chuyên gia - là những người có chuyên môn, am hiểu về vấn đề đặt ra trong bài phỏng vấn Phỏng vấn ý kiến thường sinh động, đa dạng, thể hiện rõ quan điểm cá nhân của người trả lời” [4, tr.57]

Như vậy, khác với đối tượng trả lời phỏng vấn là quan chức, chính trị gia, câu trả lời đại diện cho phát ngôn của một tổ chức chính trị, xã hội lớn có tầm quốc gia, dân tộc…, các chuyên gia khi trả lời phỏng vấn luôn luôn bộc

lộ quan điểm cá nhân rõ ràng Tác giả Claudia Mast đúc kết: “Bài phỏng vấn thực sự có hiệu lực nến chọn được vấn đề nổi cộm và người trả lời phỏng vấn

đích đáng” [4, tr.57]

- Phỏng vấn chuyên gia là một nguồn tin tin cậy, hấp dẫn

Báo chí kinh tế trước hết phải mang lại giá trị về mặt thông tin Thông tin ấy phải được giải thích một cách dễ hiểu cho công chúng, đồng thời có một số bình luận mang tính thời sự xung quanh thông tin đó Để làm tốt vai trò giải thích và bình luận ấy thì bản thân nhà báo cũng có thể làm được, tuy nhiên để giải thích một cách rõ ràng hơn và bình luận ấy thuyết phục hơn thì

đó là vai trò của chuyên gia kinh tế Thông tin từ các chuyên gia là một nguồn tin vô cùng quan trọng để giúp báo chí làm tốt hơn vai trò của mình, bởi báo chí một mặt cần đưa ra những nhận xét, mặt khác cũng cần đưa ra các giải pháp để hạn chế, khắc phục những yếu kém, hoặc làm tốt hơn

Hiện nay, chuyên gia nằm ở vị thế quan trọng trong phỏng vấn báo chí, cũng như trong các ấn phẩm báo chí kinh tế Vai trò của chuyên gia kinh tế cũng giống như vai trò của chuyên gia các lĩnh vực văn hóa, xã hội… nhưng

do kinh tế rất phổ biến nên mức độ, tần suất xuất hiện phỏng vấn chuyên gia kinh tế nhiều hơn Tuy nhiên, một chuyên gia cho rằng: Báo chí cần khai thác nhiều hơn ý kiến từ tầng lớp trí thức… Hiện nay, có không ít chuyên gia kinh

tế người Việt đang sống ở nước ngoài, họ có thể đưa đến những thông tin mới, một cái nhìn toàn diện, khách quan về nền kinh tế trong nước và quốc tế,

giúp chúng ta nhìn nhận rõ vấn đề hơn (Thời báo Kinh tế Việt Nam, số

147+148, ngày 20-21/6/2014)

Từ kinh nghiệm tham gia trả lời khoảng 700 cuộc phỏng vấn khác nhau trong vai trò chuyên gia kinh tế với mọi loại hình báo chí, trong đó có rất nhiều báo kinh tế, một chuyên gia bày tỏ quan điểm: “Đã là báo chí kinh tế càng phải đậm về kinh tế Trên báo kinh tế có nhiều đối tượng cung cấp thông tin, từ quan chức lãnh đạo đến các DN, người tiêu dùng Gần đây, thông tin từ chuyên gia rất đậm trên báo chí kinh tế, họp Quốc hội người ta cũng trích dẫn

ý kiến chuyên gia, điều đó cho thấy rằng xã hội ngày càng trân trọng các ý kiến của chuyên gia, cũng như dành cho họ một vị trí khá xứng đáng trong các trang, mục, ấn phẩm báo chí” [PVS.01]

Chuyên gia là người có kinh nghiệm, có nghiên cứu chuyên sâu, có quan điểm rõ ràng, đây chính là các yếu tố tạo nên tính chuyên sâu và tính thuyết phục của một bài báo kinh tế Thông thường, các phóng viên sử dụng thông tin phỏng vấn chuyên gia để kết luận vấn đề và đề xuất giải pháp cho vấn đề mà bài viết đề cập, bởi chuyên gia chính là người đưa ra những đề xuất, gợi ý các giải pháp để giải quyết các vấn đề kinh tế Nếu không có thông tin do chuyên gia cung cấp, phóng viên chỉ có thể là người phát hiện thực trạng Sau khi tìm hiểu, phóng viên mới đi tham vấn, phỏng vấn chuyên gia

về giải pháp, xu hướng xử lý thực trạng đó nên như thế nào Qua phỏng vấn chuyên gia, phóng viên khai thác được ý kiến nhận xét, đánh giá của chuyên gia, sử dụng trí tuệ của chuyên gia để nhận xét, đánh giá, bình luận về các vấn

Mục tiêu chung của phỏng vấn chuyên gia là để tăng cường nhận thức, hiểu biết của độc giả Tuy nhiên, kinh tế là một lĩnh vực phức tạp, khó hiểu, cần có nhiều nguồn thông tin khác nhau, từ nguồn thông tin đưa ra số liệu đến nguồn thông tin phản biện về vấn đề đó Trên thực tế, có những vấn đề phóng viên không hiểu, hoặc có những vấn mà cơ quan quản lý đưa ra chưa thuyết phục, phóng viên phải phỏng vấn chuyên gia để có được thông tin nhiều

chiều Một nhà báo chia sẻ: “Trong các bài phản ánh, phân tích, bình luận về vấn đề kinh tế, nếu thiếu ý kiến phỏng vấn chuyên gia, tôi có cảm giác bài viết vẫn chưa hoàn chỉnh Vì vậy, tôi luôn chắt lọc những thông tin phỏng vấn chuyên gia đắt giá nhất để đưa vào bài viết” [PVS.09]

“Ý kiến của chuyên gia trên báo chí có tính phản biện với các chính sách kinh tế hoặc cách giải quyết một vấn đề kinh tế của các cơ quan chức năng” [PVS.07]

Dưới quan điểm của lãnh đạo cơ quan báo chí, một Phó Tổng Biên tập nói ngắn gọn: “Phỏng vấn chuyên gia có vai trò quan trọng trên báo kinh tế, bởi chuyên gia chính là người phản biện chính sách một cách khách quan, có chiều sâu” [PVS.03]

Nhấn mạnh vai trò của phỏng vấn chuyên gia, lời đúc kết của chính một chuyên gia cho biết: Đối với thông tin báo chí đưa ra, người đọc có thể hiểu một cách tích cực hoặc tiêu cực Để thông tin đưa ra được người đọc hiểu đúng, mang tính định hướng dư luận thì ý kiến của một chuyên gia có uy tín chắc chắn sẽ có trọng lượng, tác động đến xã hội theo chiều hướng mà bản thân thông tin đó mong muốn [PVS.02]

Dựa vào vai trò đó, tờ báo nào chọn được đối tượng phản biện có trình

độ, kinh nghiệm và thẳng thắn thì tờ báo đó sẽ trở thành kênh tham vấn hiệu quả cho cơ quan quản lý trong việc xây dựng các chính sách cho nhà nước Ngược lại, những ý kiến phản biện không có chất lượng, không dựa trên những lập luận chặt chẽ, hợp lý sẽ dẫn đến tình trạng “nhiễu” thông tin

Trong nhiều trường hợp, “nhiễu” thông tin khiến người đọc không biết tin vào ý kiến nào Tuy nhiên, một chuyên gia đúng nghĩa thì bản thân họ đã

có uy tín với bạn đọc nên khi có thông tin phỏng vấn chuyên gia trên báo, người ta tìm mua tờ báo có phỏng vấn chuyên gia đó để xem họ bình luận, đánh giá như thế nào, đề xuất cái gì [PVS.05]

Tóm lại, phỏng vấn chuyên gia trên báo kinh tế tạo nguồn thông tin tin cậy, hấp dẫn công chúng Chuyên gia là người có am hiểu chuyên sâu nên họ

nhận thấy được những vấn đề kinh tế đang tồn tại, xuất hiện trong xã hội, vì thế, chuyên gia chính là người trả lời phỏng vấn đích đáng cho những vấn đề kinh tế nổi cộm Hơn nữa, phỏng vấn chuyên gia giúp tăng tính độc lập, khách quan của báo chí Đồng thời, phỏng vấn chuyên gia là nguồn thông tin phản biện có chất lượng, giúp báo chí phát huy vai trò định hướng dư luận

1.5 Yêu cầu của phỏng vấn chuyên gia trên báo kinh tế

Trong các công trình nghiên cứu về báo chí nói chung, về thể loại phỏng vấn nói riêng, các nhà nghiên cứu thường đề cập đến những yêu mà phóng viên phải thực hiện khi phỏng vấn gồm:

- Chuẩn bị phỏng vấn: xác định mục đích của cuộc phỏng vấn và tính chất thông tin; nghiên cứu kỹ đề tài của cuộc phỏng vấn và người trả lời; xây dựng trước nội dung câu hỏi; định trước tiến trình của cuộc phỏng vấn; thoả thuận với người được phỏng vấn; chọn địa điểm, thời gian phỏng vấn

- Quá trình tiến hành phỏng vấn: giao tiếp, đặt câu hỏi phỏng vấn, ghi

âm, ghi chép, chụp ảnh…

- Xử lý thông tin phỏng vấn: trích dẫn để đưa vào bài viết hoặc xử lý thành một bài phỏng vấn độc lập; đảm bảo tính khách quan, trung thực của thông tin mà người trả lời cung cấp

Theo đó, yêu cầu đặt ra đối với phóng viên khi phỏng vấn chuyên gia cũng phải đáp ứng đầy đủ những bước nêu trên Đồng thời, qua nghiên cứu thực tế, tác giả nhận thấy yêu cầu đặt ra đối với phóng viên khi phỏng vấn chuyên gia còn cụ thể hơn

Theo một chuyên gia kinh tế, để khai thác được những thông tin sâu từ các chuyên gia, thứ nhất, phóng viên cần chọn được chủ đề, chọn được vấn

đề, chọn được “sợi chỉ đỏ” của vấn đề, đặc biệt là phải đọc trước tài liệu để phát hiện ra vấn đề cần hỏi, nếu nghe xong đi hỏi ngay thì chủ đề rất mờ, câu hỏi rất nhạt khiến chuyên gia trả lời có cảm giác phóng viên là người lười nhác, không nắm được vấn đề Thứ hai, phải chọn được chuyên gia tâm

huyết, nắm được vấn đề sở trường, có ý kiến độc lập và phóng viên phải nắm được những cá tính nhất định của chuyên gia để biết chia sẻ với họ Thứ ba, phải ghi chép, ghi âm đầy đủ, đồng thời tạo mọi điều kiện, ứng dụng công nghệ để chuyên gia trả lời một cách liền mạch chứ không phải đọc nhắc cho phóng viên Thứ tư, phải bóc băng ghi âm một cách trung thực, đảm bảo lấy được những ý hay nhất và biên tập lại về mặt kỹ thuật Điều này vừa giúp gia tăng uy tín của phóng viên với chuyên gia, vừa phản ánh đạo đức nghề nghiệp của phóng viên [PVS.01]

Một chuyên gia khác đánh giá: nhìn chung, cơ bản phóng viên đã đưa được những nội dung cần thiết Tuy nhiên, báo chí có quy định về thời lượng, dung lượng nên biên tập thường phải cắt cúp thông tin, nếu như người biên tập không có kiến thức về kinh tế có thể cắt cúp làm sai lệch ý chuyên gia Có thể họ lựa chọn những từ ngữ hoặc có những câu dẫn, từ nối không chính xác, làm thay đổi ý của chuyên gia Trong khi để sử dụng một từ nào đó, chuyên gia đã rất cân nhắc nên khi bị cắt từ hoặc sửa một nửa câu đã biến thành ý khác Đây là điểm hạn chế của báo chí Nhược điểm nữa là một số phóng viên không hiểu vấn đề, hoặc bị áp lực bởi cơ quan quản lý báo chí, đơn vị chủ quản của họ nên khi đặt câu hỏi với chuyên gia thì trong đầu họ đã hình thành lên câu trả lời, nên họ hay áp đặt ý của họ thành lời chuyên gia Và khi trích dẫn lời chuyên gia, họ lại biến báo, hoặc chỉ giữ lại phần nào phù hợp với ý của họ [PVS.02]

Tóm lại, khi phỏng vấn chuyên gia, phóng viên phải đảm bảo những yêu cầu sau: chuẩn bị kỹ lưỡng về đề tài, chủ đề phỏng vấn; soạn trước nội dung câu hỏi dự kiến; lựa chọn đối tượng chuyên gia trả lời phỏng vấn, thiết lập cuộc hẹn; giao tiếp và tương tác với chuyên gia để thu nhận được những thông tin chất lượng; xử lý thông tin phỏng vấn chuyên gia đảm bảo khách quan, trung thực và có trách nhiệm

Tiểu kết Chương 1

Trong chương 1, luận văn đã trình bày cơ sở lý luận và thực tiễn về phỏng vấn chuyên gia trên báo chí kinh tế Trong đó, tác giả tập trung giải mã các khái niệm, làm rõ các quan điểm về phỏng vấn, cũng như nêu ra các định nghĩa về phỏng vấn, chuyên gia, báo chí, kinh tế Từ đó, tác giả đưa ra các quan niệm riêng về chuyên gia, cách phân loại chuyên gia, phỏng vấn chuyên gia, báo chí kinh tế Đồng thời, tác giả cũng nêu ra các hình thức thể hiện của phỏng vấn chuyên gia, vai trò của phỏng vấn chuyên gia đối với báo chí kinh tế

Đặc biệt, cũng trong chương này, tác giả đã đi vào phân tích vai trò của phỏng vấn chuyên gia trên báo chí kinh tế dưới quan điểm của các nhà nghiên cứu, lãnh đạo cơ quan báo chí kinh tế, phóng viên dày dạn kinh nghiệm, các độc giả, cũng như từ chính các chuyên gia đã có nhiều năm tham gia trả lời phỏng vấn báo chí Qua đó, luận văn giúp hình thành nên nhận thức: kinh tế là một lĩnh vực phức tạp, khó hiểu đối với đại đa số công chúng và đây cũng là lĩnh vực thường xuyên nảy sinh nhiều vấn đề ảnh hưởng, tác động đến cuộc sống của đông đảo người dân nên vai trò của phỏng vấn chuyên gia với những đặc điểm thông tin khách quan, độc lập, chuyên sâu, mang tính phản biện cao… trở nên rất giá trị đối với báo chí kinh tế Theo đó, phỏng vấn chuyên gia là công việc thường xuyên của phóng viên kinh tế, cơ quan báo chí kinh tế

để chuyển tải thông tin đến công chúng

Những vấn đề lý luận và thực tiễn được nêu ra trong chương 1 là cơ sở

để định hướng quá trình nghiên cứu, khảo sát của tác giả luận văn Các kết quả của quá trình nghiên cứu, khảo sát được trình bày trong chương 2 của luận văn

Chương 2 THỰC TRẠNG PHỎNG VẤN CHUYÊN GIA

TRÊN CÁC BÁO KHẢO SÁT

2.1 Giới thiệu các báo khảo sát

- Thời báo Kinh tế Việt Nam

Thời báo Kinh tế Việt Nam là cơ quan trực thuộc Hội Khoa học Kinh tế

Việt Nam, được thành lập ngày 1/4/1991 Trải qua 25 năm, từ một tờ thông

tin kinh tế, xuất bản hàng tuần, đến nay, Thời báo Kinh tế Việt Nam đã là một

tổ hợp báo kinh tế mạnh với các ấn phẩm: Thời báo Kinh tế Việt Nam hàng

ngày; báo điện tử VnEconomy.vn; Tạp chí Vietnam Economic Times; trang điện tử VET Online; Tạp chí The Guide; Tạp chí Tư vấn Tiêu & Dùng

Ấn phẩm Thời báo Kinh tế Việt Nam luôn bám sát các vấn đề chính trị,

kinh tế, xã hội của đất nước, tích cực tuyên truyền chủ trương, đường lối đổi mới và hội nhập quốc tế, các chủ trương phát triển kinh tế - xã hội trong từng thời kỳ, trong từng giai đoạn phát triển của đất nước

- Báo Đầu tư

Báo Đầu tư là cơ quan ngôn luận của Bộ Kế hoạch và Đầu tư Với

xuất phát điểm là bán nguyệt san Việt Nam - Đầu tư nước ngoài và tuần báo Vietnam Investment Review bằng tiếng Anh lần đầu tiên ra mắt bạn

đọc ngày 27/9/1991, đến nay Báo Đầu tư đã trở thành một trong những cơ quan báo chí kinh tế hàng đầu tại Việt Nam Những năm gần đây, Báo Đầu

tư liên tục cải tiến nội dung, hình thức theo hướng chuyên nghiệp, chuyên

sâu về kinh tế

Báo Đầu tư hiện có 3 ấn phẩm báo in tiếng Việt, gồm Đầu tư, Đầu tư

Chứng khoán xuất bản 3 kỳ/tuần, Đầu tư Bất động sản 1 kỳ/tuần; 2 ấn phẩm tiếng Anh là Vietnam Investment Review 1 kỳ/tuần, Time Out 1 tháng/kỳ và

3 ấn phẩm báo điện tử gồm baodautu.vn, vir.com.vn, tinnhanhchungkhoan.vn

- Báo Kiểm toán cuối tháng

Báo Kiểm toán cuối tháng (tiền thân là Tạp chí Kiểm toán được thành

lập ngày 26/6/1995) là cơ quan ngôn luận của Kiểm toán Nhà nước Hiện nay, nhóm Báo Kiểm toán gồm 2 ấn phẩm: Báo Kiểm toán 1 kỳ/tuần và báo Kiểm toán cuối tháng 1 kỳ/tháng

Trong những nỗ lực đổi mới nội dung, Báo Kiểm toán cuối tháng đã đạt

được bước tiến đáng kể trong việc cập nhật thông tin về các lĩnh vực, vấn đề kinh tế, văn hóa, xã hội Quan trọng hơn, báo đã liên tục thông tin kết quả kiểm toán, góp phần đắc lực vào việc cảnh báo, ngăn ngừa những biểu hiện tiêu cực, gian lận, tham nhũng, lãng phí tại các cơ quan, đơn vị, tổ chức và cá nhân có liên quan đến quá trình quản lý, điều hành và sử dụng tài chính công, tài sản công

- Thời báo Kinh tế Sài Gòn

Trải qua 25 năm đồng hành với quá trình đổi mới nền kinh tế đất nước,

Thời báo Kinh tế Sài Gòn đã hình thành 2 nhóm ấn phẩm về kinh tế bằng

tiếng Việt và tiếng Anh Trong đó, Thời báo Kinh tế Sài Gòn (phát hành thứ 5

hàng tuần) cùng Báo điện tử thesaigontimes.vn là ấn phẩm phục vụ giới kinh doanh, các nhà làm chính sách, giới quản lý, nhà đầu tư Cùng nhóm báo in còn có ấn phẩm Sài Gòn tiếp thị, Thời báo Vi tính Sài Gòn Với nhóm báo ngoại ngữ, The Saigon Times Weekly (1 kỳ/tuần) và The Saigon Times Daily (phát hàng từ thứ Hai đến thứ Sáu) hướng đến vai trò cầu nối thông tin giữa Việt Nam và các nhà đầu tư nước ngoài

2.2 Khảo sát, đánh giá thực trạng phỏng vấn chuyên gia

Như đã đề cập ở tiểu mục 1.2.1.3 Phỏng vấn chuyên gia, phỏng vấn

chuyên gia xuất hiện trên mặt báo qua 2 hình thức:

- Trích dẫn phỏng vấn đưa vào bài viết

- Bài phỏng vấn độc lập

Sau đây xin được gọi chung là bài có thông tin phỏng vấn chuyên gia

2.2.1 Tần suất xuất hiện phỏng vấn chuyên gia

Qua khảo sát 4 tờ báo in: Thời báo Kinh tế Việt Nam, Đầu tư, Kiểm

toán cuối tháng, Thời báo Kinh tế Sài Gòn phát hành năm 2014, 2015, có thể

Bảng 2.1 Số lƣợng bài có thông tin phỏng vấn chuyên gia

trên 4 báo kinh tế

(Nguồn: Khảo sát Thời báo Kinh tế Việt Nam, Đầu tư, Kiểm toán

cuối tháng, Thời báo Kinh tế Sài Gòn năm 2014, 2015)

Như vậy, tỷ lệ bài có thông tin phỏng vấn chuyên gia chỉ chiếm 8% trong tổng số các bài đã đăng trên 4 báo khảo sát Ví dụ, tỷ lệ bài có thông tin

phỏng vấn chuyên gia chỉ chiếm 8,7% trong tổng số bài đăng trên Thời báo

Kinh tế Việt Nam Trên Thời báo Kinh tế Sài Gòn, tỷ lệ bài có thông tin phỏng

vấn chuyên gia còn thấp hơn, chỉ chiếm 4,3% trong tổng số bài đăng [PL1]

Trên Thời báo Kinh tế Việt Nam, Báo Đầu tư, Báo Kiểm toán cuối

tháng, phỏng vấn chuyên gia xuất hiện đều đặn hàng tuần, trung bình cứ 11 -