Báo chí bộ công an với vấn đề an ninh phi truyền thống (khảo sát tạp chí công an nhân dân, tạp chí khoa học chiến lược, báo công an nhân dân năm 2014 2015)

Đề tài đã chỉ ra đóng góp của báo chí trong từng mặt công tác công an, từ tuyên truyền, phổ biến chính sách, pháp luật của Đảng, Nhà nước, ngành Công an đến phản ánh tình hình an ninh, t

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

VŨ THỊ BÍCH DIỆP

BÁO CHÍ BỘ CÔNG AN VỚI VẤN ĐỀ AN NINH PHI TRUYỀN THỐNG

(Khảo sát Tạp chí Công an Nhân dân, Tạp chí Khoa học Chiến lược,

Báo Công an Nhân dân năm 2014-2015)

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ HỌC

Ngành : Báo chí học

Mã số : 60 32 01 01

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS, TS NGUYỄN VĂN DỮNG

HÀ NỘI - 2016

CỦA HỘI ĐỒNG KHOA HỌC

Hà nội, ngày 26 tháng 9 năm 2016

CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG

PGS,TS Nguyễn Vũ Tiến

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực, có xuất

xứ rõ ràng Những kết luận trong luận văn chưa từng được công

bố trong bất cứ công trình nào

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Vũ Thị Bích Diệp

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

ANQG : An ninh quốc gia

AN-QP : An ninh - quốc phòng

ANTT : An ninh truyền thống

ANPTT : An ninh phi truyền thống

BCBCA : Báo chí Bộ Công an

CAND : Công an nhân dân

KHCL : Khoa học và Chiến lược

NXB : Nhà xuất bản

PTTT : Phương tiện truyền thông

PTTTĐC : Phương tiện truyền thông đại chúng TTATXH : Trật tự, an toàn xã hội

XHCN : Xã hội chủ nghĩa

DANH MỤC BẢNG VÀ BIỂU ĐỒ

Bảng 2.1: Kết quả khảo sát số lượng báo, tạp chí trong 2 năm

Bảng 2.2: Bảng thống kê số lượng tác phẩm phản ánh về ANPTT của báo và

tạp chí

Bảng 2.3: Thống kê các tác phẩm báo chí thực hiện các vai trò tham gia giải

quyết các vấn đề ANPTT

Biểu đồ 2.1: Tỉ lệ tác phẩm báo chí BCBCA thực hiện các vai trò trong việc

tham gia giai quyết các vấn đề ANPTT

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1 Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ AN NINH PHI TRUYỀN THỐNG VÀ VAI TRÒ BÁO CHÍ BỘ CÔNG AN 14

1.1 Nhận thức về An ninh phi truyền thống 14 1.2 Vai trò của báo chí Bộ Công an trong việc tham gia giải quyết vấn

đề an ninh phi truyền thống 33 1.3 Các căn cứ xác định nhiệm vụ của báo chí Bộ Công an 44

Chương 2: THỰC TRẠNG BÁO CHÍ BỘ CÔNG AN THAM GIA GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ AN NINH PHI TRUYỀN THỐNG 51

2.1 Tổng quan về báo chí Bộ Công an và các đối tượng khảo sát 51 2.2 Những kết quả đạt được của báo chí Bộ Công an trong việc tham gia giải quyết vấn đề an ninh phi truyền thống 56 2.3 Hạn chế, nguyên nhân hạn chế trong việc tham gia giải quyết vấn đề

an ninh phi truyền thống của báo chí Bộ Công an 80

Chương 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HIỆU QUẢ VIỆC THAM GIA GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ AN NINH PHI TRUYỀN THỐNG CỦA BÁO CHÍ BỘ CÔNG AN 94

3.1 Những vấn đề đặt ra đối với an ninh phi truyền thống ở Việt Nam 94 3.2 Một số giải pháp nâng cao chất lượng hiệu quả việc tham gia giải quyết vấn đề an ninh phi truyền thống của báo chí Bộ Công an, góp phần đấu tranh phòng ngừa những vấn đề đặt ra với an ninh phi truyền thống ở Việt Nam 98

KẾT LUẬN 115 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 117 PHỤ LỤC

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Báo chí cách mạng là một trong những công cụ quyền lực, có đóng góp quan trọng vào sự nghiệp bảo vệ ANQG, giữ gìn TTATXH Xuyên suốt quá trình đấu tranh giải phóng dân tộc, báo chí cách mạng Việt Nam luôn thể hiện được vai trò quan trọng của mình, thực sự là vũ khí sắc bén trên mặt trận tư tưởng, góp phần to lớn vào sự nghiệp cách mạng nói chung và bảo vệ ANQG, giữ gìn TTATXH nói riêng Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn:

“Báo chí phải phục vụ nhân dân, chủ nghĩa xã hội, đại đoàn kết dân tộc và hòa bình thế giới Người làm báo phải là chiến sĩ xung kích trên mặt trận văn hóa, tư tưởng”

Đối với sự nghiệp bảo vệ ANQG, giữ gìn TTATXH, báo chí cách mạng Việt Nam đã có nhiều đóng góp quan trọng Báo chí đã phát huy tốt vai trò nòng cốt trong tuyên truyền đường lối, chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng, Nhà nước và các quy định của ngành Công an về bảo vệ an ninh, trật tự; phân tích, làm sáng tỏ tính đúng đắn, khoa học và cách mạng của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về đấu tranh giải phóng dân tộc, bảo vệ Đảng, bảo vệ sự nghiệp cách mạng, về xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân và sự vận dụng sáng tạo các quan điểm, tư tưởng đó vào công cuộc bảo vệ ANQG, giữ gìn TTATXH Đặc biệt trong điều kiện hội nhập quốc tế sâu rộng hiện nay, báo chí đã có những đóng góp quan trọng nhằm nâng cao nhận thức cho nhân dân về tính chất quyết liệt, phức tạp và lâu dài của cuộc đấu tranh bảo vệ ANQG, giữ gìn TTATXH Báo chí lực lượng CAND là một

bộ phận cấu thành quan trọng của báo chí cách mạng Việt Nam, báo chí CAND ngày càng phát triển về mọi mặt, khẳng định được vị thế và uy tín trong làng báo chí cả nước Báo chí CAND đã thực sự là lực lượng nòng cốt,

chủ công, tiên phong, đóng vai trò quan trọng trong việc tham gia giải quyết các vấn đề bảo vệ an ninh, trật tự

Từ sau khi kết thúc Chiến tranh Lạnh (năm 1991), trên các PTTTĐC và các diễn đàn quốc tế, bắt đầu xuất hiện khái niệm “An ninh phi truyền thống” Bước vào thập niên đầu tiên của thế kỷ XXI (2001-2010), trong nhiều nghị quyết và các văn kiện quan trọng của mình, Đại hội đồng và Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc đã đề cập đến vấn đề ANPTT, tác động đến sự phát triển của các nước, tác động đến cuộc sống của hàng tỷ người trên hành tinh Nhiều quốc gia, các định chế kinh tế - tài chính quốc tế, tổ chức hợp tác khu vực và các diễn đàn quốc tế đã có các chương trình nghị sự hợp tác rộng rãi ứng phó với các thách thức, nguy cơ của ANPTT Hàng trăm hội thảo cấp quốc gia và hàng chục hội thảo khoa học quốc tế được tổ chức nhằm nhận diện các nguy

cơ của ANPTT và tìm kiếm giải pháp phòng ngừa, ứng phó Trong khi các nhà khoa học đang nghiên cứu đi đến nhận diện đầy đủ, sâu sắc và đúng đắn

về những vấn đề cơ bản của ANPTT thì nhiều tác nhân của ANPTT đang hằng ngày, hằng giờ ảnh hưởng sâu sắc đến sự ổn định và phát triển bền vững của tất cả các quốc gia trên thế giới, đe dọa cuộc sống của người dân trên mọi quốc gia Chủ nghĩa khủng bố, khủng hoảng tài chính tiền tệ, chủ nghĩa chia

rẽ dân tộc, tôn giáo cực đoan, buôn lậu ma túy, tội phạm xuyên quốc gia, dịch bệnh, môi trường sinh thái xấu đi, an ninh năng lượng, an ninh nguồn nước…đang tác động hết sức nghiêm trọng đến ổn định và phát triển bền vững của nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam

Hiện nay, hệ thống các cơ quan báo chí trong lực lượng CAND có 29 đơn vị; với 6 báo in, 20 tạp chí, 1 kênh phát thanh truyền hình, 1 nhà xuất bản,

1 cổng thông tin điện tử; được xác định là các cơ quan ngôn luận, cơ quan thông tin lý luận chính trị, nghiệp vụ của Đảng ủy Công an Trung ương và Bộ Công an Các cơ quan báo chí trong lực lượng CAND đã có những đóng góp

quan trọng trong việc tham gia giải quyết về vấn đề ANPTT; chỉ ra những thách thức, đe dọa an ninh phi truyền thống của Việt Nam; tích cực định hướng dư luận, bảo vệ sự trong sáng, tính khoa học cách mạng của chủ nghĩa Mác - Lênin, bảo vệ quan điểm, đường lối, chủ trương của Đảng, pháp luật, chính sách của Nhà nước Các đơn vị báo chí trong lực lượng CAND hiện đang thu hút hàng triệu công chúng cả trong và ngoài lực lượng CAND như: Báo CAND, Tạp chí CAND, Báo An ninh Thủ đô, Báo An ninh Hải Phòng, Báo Công an thành phố Hồ Chí Minh, Kênh truyền hình ANTV; thể hiện qua

số lượng xuất bản hàng tháng và số ấn phẩm, chuyên đề của các báo, tạp chí; thời gian phát sóng, số chương trình truyền hình của kênh truyền hình Đây là điều kiện thuận lợi để các cơ quan báo chí trong lực lượng CAND nói chung

và BCBCA nói riêng mở rộng, nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác giải quyết các về vấn đề ANPTT Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân khác nhau, các cơ quan BCBCA tham gia giải quyết các vấn đề ANPTT còn nhiều hạn chế Do vậy, để thực hiện tốt hơn nữa nhiệm vụ chính trị mà Đảng, Nhà nước, Đảng ủy Công an Trung ương và lãnh đạo Bộ Công an, lãnh đạo đơn vị chủ quản giao cho, việc khảo sát, đi sâu nghiên cứu, phân tích, đánh giá thực trạng những kết quả đã đạt được, những hạn chế và tìm ra nguyên nhân của những hạn chế của BCBCA trong việc tham gia giải quyết các vấn đề ANPTT là hết sức quan trọng Từ đó, tìm kiếm những giải pháp nâng cao chất lượng, hiệu quả của BCBCA với vấn đề ANPTT là cần thiết trên cả phương diện lý luận

và thực tiễn Chính bởi lý do đó, tác giả chọn đề tài nghiên cứu: “Báo chí Bộ

Công an với vấn đề an ninh phi truyền thống (Khảo sát Tạp chí Công an

nhân dân, Tạp chí Khoa học Chiến lược, Báo Công an nhân dân năm

2014-2015)” làm luận văn thạc sĩ Báo chí học

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Với vấn đề ANPTT từ trước tới nay đã được nhiều người đề cập và nghiên cứu Tuy nhiên, khái niệm ANPTT trong giai đoạn hiện nay với cách hiểu là an ninh mới, an ninh tổng hợp, an ninh toàn diện mới được đề cập nhiều sau chiến tranh lạnh kết thúc Khi những đe dọa ANPTT ngày càng trở thành mối đe dọa chủ yếu đối với an ninh nhân loại thì nó cũng nhanh chóng trở thành mối quan tâm rộng rãi của giới nghiên cứu Do vấn đề nghiên cứu còn tương đối mới mẻ nên cho đến nay, mới có một số tác giả trong và ngoài nước nghiên cứu vấn đề này ở những góc độ khác nhau, nội dung khác nhau Trong nước, thời gian qua, đã có một số tài liệu, công trình nghiên cứu khoa học đề cập đến BCBCA và một vài khía cạnh khác nhau của vấn đề ANPTT Điển hình có thể đề cập tới các công trình nghiên cứu tiêu biểu sau:

- Đề tài khoa học cấp Bộ của PGS, TS Hồ Châu: “Mối đe dọa đối với an ninh phi truyền thống và tác động của nó đến quan hệ quốc tế hiện nay” Đề tài

đã nhận diện về ANPTT (khái niệm, nguồn gốc, nội dung các vấn đề ANPTT, tác động của các mối đe dọa đến ANPTT, nhận thức và quan điểm của Việt Nam

về vấn đề ANPTT)

+ Đối với sách, giáo trình nghiên cứu liên quan đến đề tài

- Cuốn sách “Truyền thông đại chúng trong công tác thông tin đối

ngoại của Việt Nam hiện nay” của PGS, TS Phạm Minh Sơn và TS Nguyễn

Thị Quế Trong nội dung của cuốn sách, các tác giả đã khẳng định báo chí đã tham gia đấu tranh chống những quan điểm, nhận thức sai trái, chống các âm mưu, thủ đoạn diễn biến hòa bình của các thế lực chống đối

- Cuốn sách “Báo chí trong đấu tranh chống diễn biến hòa bình” của

tác giả Vũ Hiền và Trần Quang Nhiếp Trong cuốn sách, các tác giả nêu ra các vấn đề: Mục tiêu diễn biến hòa bình của các thế lực thù địch đối với Việt Nam hiện nay, diễn biến hòa bình và nguy cơ xâm lược chính trị, vai trò của

báo chí trong đấu tranh chống diễn biến hòa bình, các phương tiện thông tin đại chúng và nhiệm vụ đấu tranh chống diễn biến hòa bình trên các phương tiện thông tin đại chúng ở nước ta hiện nay Bên cạnh đó, các tác giả cũng nêu

ra một số luận điểm diễn biến hòa bình

- Cuốn sách “An ninh quốc gia, những vấn đề an ninh phi truyền

thống”, Tập thể tác giả, NXB Chính trị - Hành chính, xuất bản năm 2013

Cuốn sách gồm 3 phần: an ninh kinh tế và an ninh tài chính tiền tệ trong ANQG; an ninh chính trị - xã hội trong ANQG và các vấn đề ANPTT khác Cuốn sách cung cấp thông tin khoa học cơ bản trên bình diện lý luận và những vấn đề, kinh nghiệm, bài học thực tiễn về ANPTT Đây là tài liệu tham khảo cho cán bộ, lãnh đạo, quản lý các cấp, các tổ chức chính trị và bạn đọc quan tâm đến vấn đề ANQG của đất nước trong bối cảnh tình hình mới

+ Đối với đề tài khoa học nghiên cứu liên quan đến đề tài

- Đề tài khoa học cấp Bộ do GS.TS Nguyễn Phùng Hồng - Chuyên viên cao cấp của Bộ Công an, nguyên Tổng biên tập Tạp chí CAND làm chủ

nhiệm: “Báo chí Việt Nam trong sự nghiệp bảo vệ an ninh, trật tự” Đề tài đã

khẳng định trong sự nghiệp bảo vệ an ninh, trật tự có vai trò to lớn của báo chí cách mạng Việt Nam Đề tài đã chỉ ra đóng góp của báo chí trong từng mặt công tác công an, từ tuyên truyền, phổ biến chính sách, pháp luật của Đảng, Nhà nước, ngành Công an đến phản ánh tình hình an ninh, trật tự trên

cả nước, đến nêu gương cán bộ công an, gương người tốt việc tốt tham gia bảo vệ an ninh tổ quốc, đến tuyên truyền đấu tranh với các thế lực thù địch…

- Đề tài khoa học cấp Bộ do tác giả Vũ Hồng Sơn - Phó Tổng biên tập

Tạp chí CAND làm chủ nhiệm: “Báo chí Công an với công tác tuyên truyền

chống diễn biến hòa bình” Đề tài đã khái quát về báo chí CAND, tình hình

công tác báo chí, xuất bản trong CAND Làm rõ bản chất, hình thức của hoạt động “diễn biến hòa bình” mà các thế lực thù địch đã và đang tác động đến

nước ta Đề tài khắng định những đóng góp to lớn của BCBCA trong đấu tranh phòng, chống “diễn biến hòa bình” Đề tài cũng chỉ ra một số giải pháp

để nâng cao chất lượng công tác tuyên truyền chống “diễn biến hòa bình” trong BCBCA

- Đề tài khoa học cấp Nhà nước do Trung tướng PGS, TS Dương

Thông làm chủ nhiệm: “Chống diễn biến hòa bình, bạo loạn, lật đổ” Đề tài

đã phân tích lịch sử, nguồn gốc của chiến lược “diễn biến hòa bình” và đề cập

âm mưu, phương thức, thủ đoạn phá hoại tư tưởng của đế quốc Mỹ và các thế lực thù địch đối với nước ta Các tác giả tham gia trong đề tài đã khẳng định,

Mỹ và các thế lực thù địch sử dụng báo chí là một phương tiện quan trọng để phá hoại tư tưởng, chống phá cách mạng nước ta

+ Đối với luận án, luận văn nghiên cứu liên quan đến đề tài

- Luận án Tiến sĩ Luật học của tác giả Nguyễn Văn Ngọc - Giám đốc

Học viên An ninh nhân dân: “Hoạt động phá hoại tư tưởng chống Việt Nam

qua báo chí và giải pháp nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh của cơ quan

an ninh” Đề tài đã nêu rõ những hoạt động thâm độc của các thế lực thù địch

lợi dụng phương tiện báo chí để chống Việt Nam và đề cập tới những giải

pháp của công tác an ninh

- Luận án Tiến sĩ Quản lý nhà nước của tác giả Trần Anh Vũ: “Quản lý

nhà nước về an ninh trên lĩnh vực xuất bản ở nước ta hiện nay thực trạng và giải pháp” Luận án tập trung nghiên cứu các công tác quản lý nhà nước về

an ninh trên lĩnh vực xuất bản; đưa ra những đánh giá về thực trạng công tác này Từ đó đề xuất những giải pháp để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về

an ninh trên lĩnh vực xuất bản

- Luận văn Thạc sĩ “Báo chí Việt Nam đấu tranh chống những quan điểm sai trái trong tình hình hiện nay” của tác giả Hồ Thị Hồng Anh bảo vệ

tại trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn năm 2005 Trong luận văn,

tác giả có những nghiên cứu công phu về quan điểm sai trái và vai trò của báo chí Việt Nam trong đấu tranh quan điểm sai trái Tác giả đưa ra nhận dạng những quan điểm sai trái: quan điểm sai trái do các thế lực thù địch tác động tác động tuyên truyền; quan điểm sai trái do trình độ nhận thức chính trị kém; quan điểm sai trái do các phần tử phản động, thóai hóa, cơ hội chính trị, bất mãn gây ra Trong chương 2, tác giả nói đến thực trạng báo chí Việt Nam chống các quan điểm sai trái thông qua khảo sát một số báo Từ đó, tác giả đưa ra những nhận xét về ưu điểm, hạn chế và những vấn đề đặt ra trong công tác đấu tranh chống quan điểm sai trái Luận văn này cũng đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả đấu tranh chống quan điểm sai trái

- Luận văn Thạc sĩ “Báo Đảng với việc đấu tranh chống luận điệu sai

trái, thù địch” của tác giả Trần Hạnh Nguyên: Tác giả đã nhận diện về các

luận điệu sai trái, thù địch; chủ trương của Đảng và Nhà nước và vai trò của báo chí trong đấu tranh chống luận điệu sai trái, thù địch Thông qua khảo sát thực trạng công tác tuyên truyền của các báo Đảng trong lĩnh vực này, tác giả

đã đưa ra những đánh giá chung, những vấn đề đặt ra đối với báo Đảng trong việc đấu tranh chống luận điệu sai trái thù địch Từ bối cảnh của thời kỳ mới, tác giả đề xuất một số giải pháp để nâng cao hiệu quả báo Đảng với việc đấu tranh chống luận điệu sai trái, thù địch

- Luận văn Thạc sĩ “Báo chí Bộ Công an với vấn đề phòng, chống tội

phạm” của tác giả, Nguyễn Vũ Linh đã khẳng định vai trò của BCBCA trong sự

nghiệp phòng, chống tội phạm, chỉ ra quan điểm của Đảng, Nhà nước ta về báo chí, tự do báo chí với phòng chống tội phạm Luận văn đã trình bày về thực trạng hoạt động của BCBCA với việc đấu tranh phòng, chống tội phạm, chỉ ra những hạn chế nguyên nhân Từ đó xác định nhiệm vụ và giải pháp phát huy vai trò của BCBCA trong sự nghiệp phòng, chống tội phạm

Tuy nhiên các công trình nghiên cứu này chủ yếu tập trung tìm giải pháp cho công tác công an hoặc giải pháp cho toàn lực lượng báo chí hoặc chủ yếu bàn về một vấn đề nhỏ trong ANPTT, điển hình như vấn đề hoạt động phá hoại tư tưởng của các thế lực thù địch, “diễn biến hòa bình” Các đề tài nêu trên chưa khái quát chung thực trạng BCBCA với vấn đề ANPTT, chưa có những giải pháp cụ thể để nâng cao chất lượng BCBCA với vấn đề ANPTT Đó vẫn là một khoảng trống cần nghiên cứu để tổng kết Vì vậy, việc

đề tài đi sâu khảo sát, phân tích thực trạng BCBCA với vấn đề ANPTT, những kết quả đã đạt được, đánh giá những hạn chế và nguyên nhân từ đó nghiên cứu những giải pháp nâng cao chất lượng BCBCA với vấn đề ANPTT

là việc làm cần thiết Do đó tác giả lựa chọn nghiên cứu đề tài này

Trong luận văn, tác giả sẽ kế thừa những ý tưởng khai phá của những nhà nghiên cứu đi trước và coi đó là tiền đề lý luận và thực tiễn để triển khai

đề tài luận văn của mình

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

- Nhận diện về vấn đề ANPTT gồm các khái niệm, nguồn gốc, bản chất, phân chia các nội dung thuộc vấn đề ANPTT, mối quan hệ giữa ANPTT

và ANTT, mối quan hệ giữa ANPTT với ANQG

- Xác định các vai trò của BCBCA trong việc tham gia giải quyết vấn

đề ANPTT

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Khảo sát và phân tích thực trạng BCBCA tham gia giải quyết vấn đề ANPTT

- Đề xuất một số giải pháp góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả tham gia giải quyết vấn đề ANPTT của BCBCA, góp phần đấu tranh, phòng

ngừa với những thách thức, đe dọa ANQG trong thời gian tới

4 Đối tƣợng nghiên cứu, khảo sát

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là BCBCA với vấn đề ANPTT

BCBCA là nằm trong hệ thống các cơ quan báo chí của lực lượng CAND, là bộ phận cấu thành của báo chí cách mạng Việt Nam BCBCA ngày càng phát triển về số lượng, chất lượng, thực sự là lực lượng nòng cốt, chủ công, tiên phong, đóng vai trò quan trọng trong việc tham gia giải quyết các vấn đề bảo vệ an ninh, trật tự ANPTT là vấn đề thuộc về ANQG, là vấn

đề mới đang trong quá trình nghiên cứu và hoàn thiện Vấn đề ANPTT đang từng ngày, từng giờ tác động đến sự ổn định và phát triển của các quốc gia và con người Những kiến thức về ANPTT chưa phổ biến rộng rãi với các cấp, các ngành và quần chúng nhân dân BCBCA là các cơ quan trực thuộc Đảng

ủy Công an Trung ương, bộ Công an, thường xuyên được tiếp cận với những quan điểm, chỉ đạo của Đảng, Nhà nước, Bộ Công an về vấn đề ANPTT một cách nhanh nhất, chính thống nhất Do đó BCBCA có nhiều điều kiện thuận lợi để phản ánh các vấn đề ANPTT, tham gia giải quyết vấn đề ANPTT

4.2 Đối tượng khảo sát

Hệ thống các cơ quan báo chí trong lực lượng CAND hiện có 29 đơn

vị Ngoài các đơn vị báo chí trực thuộc Bộ Công an, các Tổng cục, nhà trường tại Hà Nội còn có các báo giấy và báo điện tử của Công an các đơn

vị địa phương (Báo An ninh Hải Phòng, Báo Công an Thành phố Hồ Chí Minh, Báo Công an Đà Nẵng, Báo Công an Nghệ An, Tạp chí Khoa học và Giáo dục An ninh của Đại học An ninh nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh, Tạp chí Khoa học và Giáo dục Cảnh sát nhân dân của Đại học Cảnh sát nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh) Luận văn tập trung khảo sát, phân tích các bài báo có nội dung về vấn đề an ninh phi truyền thống của 3 đơn vị

báo chí cấp Bộ Công an, tiêu biểu là: Tạp chí CAND ; Tạp chí Khoa học Chiến lược; Báo CAND hằng ngày

Thời gian khảo sát từ tháng 1/2014 đến tháng 12/2015

- Tạp chí CAND: Được xác định là cơ quan thông tin lý luận chính trị

nghiệp vụ của Đảng ủy Công an Trung ương và Bộ Công an, trong 50 năm qua, Tạp chí CAND đã có những đóng góp quan trọng vào sự nghiệp cách mạng của Đảng và của ngành Công an, nhất là trên lĩnh vực tư tưởng, lý luận,

chính trị, nghiệp vụ, pháp luật, góp phần đấu tranh phòng, chống hoạt động

phá hoại tư tưởng của các thế lực thù địch, tích cực định hướng dư luận; bảo

vệ sự trong sáng, tính khoa học cách mạng của chủ nghĩa Mác - Lênin, bảo vệ quan điểm, đường lối, chủ trương của Đảng, pháp luật, chính sách của Nhà nước.Vì vậy, tác giả lựa chọn Tạp chí CAND là đại diện điển hình trong các

tạp chí của lực lượng Công an để tiến hành khảo sát

- Tạp chí Khoa học Chiến lược: Tạp chí Khoa học Chiến lược là cơ

quan của Viện Chiến lược và Khoa học Bộ Công an, cơ quan đầu ngành giúp

Bộ trưởng Bộ Công an trong nghiên cứu khoa học và tổng kết các mặt công tác công an, phục vụ yêu cầu chiến đấu bảo vệ an ninh, trật tự và nâng cao trình độ lý luận, năng lực nghiệp vụ của cán bộ, chiến sĩ công an Vì vậy Tạp chí Khoa học và Chiến lược là đối tượng phù hợp để tiến hành khảo sát nghiên cứu đề tài

- Báo CAND: Báo CAND là cơ quan ngôn luận của Đảng ủy Công an

Trung ương và Bộ Công an Báo CAND ra đời trong thời kỳ Công an Việt Nam anh dũng chiến đấu bảo vệ chính quyền cách mạng còn rất non trẻ Từ

đó đến nay, Báo CAND đã liên tục làm tốt nhiệm vụ công tác tuyên truyền, giáo dục, phục vụ đắc lực, thực hiện đường lối của Đảng, các chính sách, luật pháp của Nhà nước, chủ trương của Đảng ủy Công an Trung ương và Lãnh đạo Bộ Công an trên lĩnh vực bảo vệ an ninh chính trị, giữ gìn TTANXH và

xây dựng lực lượng CAND trong sạch, vững mạnh, tiến lên chính quy, từng bước hiện đại Với nhiều ấn phẩm, thời gian qua báo CAND đã thu hút được

sự quan tâm của đông đảo bạn đọc là cán bộ, chiến sĩ trong lực lượng công an cũng như bạn đọc trên cả nước Trong đó có nhiều bài viết trong lĩnh vực đấu tranh chống “diễn biến hòa bình”, “bạo loạn lật đổ”, phòng chống phá hoại tư tưởng của các thế lực thù địch Báo CAND được đánh giá là một trong những báo Đảng, có uy tín cao, là tờ báo đầu ngành của lực lượng Công an Vì vậy tác giả lựa chọn báo CAND là một đại diện tiêu biểu để tiến hành khảo sát

Do điều kiện và thời gian thực hiện luận án còn hạn hẹp nên trong 3 đơn vị được khảo sát thì báo Công an nhân dân có 6 ấn phẩm, tác giả chỉ chọn nhật báo CAND để khảo sát; khảo sát tạp chí CAND có 2 kỳ/ tháng (chuyên

đề An ninh xã hội không khảo sát); khảo sát tạp chí Khoa học Chiến lược có 1 kỳ/tháng (chuyên đề Thế giới toàn cảnh không khảo sát)

5 Cơ sở lý lu n và phương pháp nghiên cứu

5.1 s u n

Luận văn được thực hiện dựa trên quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; các quan điểm của Đảng và Nhà nước, các chỉ thị, nghị quyết của Bộ Công an về công tác báo chí, về vấn đề ANPTT

Lý luận chuyên ngành báo chí cho vấn đê nghiên cứu là vai trò hay chức năng xã hội của báo chí đối với đời sống xã hội [16] trong đó chú trọng các chức năng thông tin - giao tiếp, chức năng tuyên truyền - giáo dục, chức năng giám sát, phản biện xã hội

5.2 Phư ng pháp nghiên cứu

Để thực hiện mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu, tác giả áp dụng các phương pháp cụ thể sau:

- Phương pháp phân tích tài liệu nhằm mục đích có những nền tảng lý thuyết quan trọng về những vấn đề liên quan đến đề tài luận văn như các khái

niệm, bản chất, các cơ sở lý luận báo chí, các căn cứ xác định nhiệm vụ của BCBCA phục vụ cho mục đích nghiên cứu của đề tài

- Phương pháp thống kê được sử dụng để thống kê số lượng các bài trên báo, tạp chí thuộc diện khảo sát có nội dung, phản ánh về vấn đề ANPTT

- Phương pháp phỏng vấn sâu được sử dụng để phỏng vấn Lãnh đạo Ban Biên tập các tờ báo, tạp chí trong hệ thống các cơ quan BCBCA; các phóng viên, biên tập viên, những người trực tiếp tham gia viết bài; Lãnh đạo các cơ quan làm công tác an ninh tư tưởng, văn hóa của Bộ Công an; các nhà chuyên môn, chuyên gia, các nhà nghiên cứu về vấn đề mà đề tài luận văn đề cập đến nhằm thu thập ý kiến đánh giá

- Phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh được sử dụng nhằm phân tích, đánh giá và rút ra những kết luận có tính khái quát về thực trạng giải quyết vấn đề an ninh phi truyền thống trên BCBCA cũng như những thành công và các mặt hạn chế

6 Ý nghĩa lý lu n và thực tiễn của lu n văn

6.1 Ý nghĩa u n

Luận văn là sự đóng góp cho công tác nghiên cứu lý luận báo chí, khẳng định vai trò, chức năng, đóng góp của BCBCA trong bảo đảm ANQG, giữ gìn TTATXH Đồng thời luận văn cũng là tài liệu tham khảo có giá trị mà phóng viên, biên tập viên BCBCA và những cán bộ, chiến sĩ các đơn vị công

an vận dụng vào công tác, chiến đấu thực tiễn Ngoài ra, trong một mức độ nào đó, luận văn là một tài liệu tham khảo cho những đơn vị, cá nhân quan tâm về vấn đề này

6.2 Ý nghĩa thực tiễn của u n văn

Luận văn khảo sát, phân tích các ấn phẩm báo, tạp chí của Bộ Công an

có nội dung về vấn đề ANPTT Từ phân tích, nhận xét những thành công cũng như mặt hạn chế, nguyên nhân sẽ đưa ra những đề xuất, kiến nghị thiết

thực nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả của BCBCA với vấn đề ANPTT; góp phần đấu tranh phòng ngừa, ứng phó với những thách thức, đe dọa đến ANQG, TTATXH

7 Kết cấu của lu n văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn có kết cấu 3 chương, 8 tiết 109 trang cụ thể

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của vấn đề an ninh phi truyền thống và

vai trò báo chí Bộ Công an Chương 2: Thực trạng báo chí Bộ Công an tham gia giải quyết vấn đề an ninh

phi truyền thống Chương 3: Một số giải pháp nâng cao chất lượng hiệu quả việc tham gia giải

quyết vấn đề an ninh phi truyền thống của báo chí Bộ Công an

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ AN NINH

PHI TRUYỀN THỐNG VÀ VAI TRÕ BÁO CHÍ BỘ CÔNG AN 1.1 Nh n thức về An ninh phi truyền thống

1.1.1 Các khái niệm iên quan đến đề tài u n văn

1.1.1.1 An ninh

“An ninh là tình hình trật tự xã hội bình thường yên ổn, không có rối loạn” [40; tr 6]

Từ điển Bách khoa CAND Việt Nam định nghĩa: “ANQG - sự ổn định và

phát triển bền vững của chế độ xã hội, độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ và các lợi ích quan trọng khác của một quốc gia” [48; tr 24]

Có nhiều quan điểm của giới học thuật về “an ninh” và “ANQG”

Nhưng cơ bản các nhà nghiên cứu đều thống nhất chung quan niệm, đó là trong quan hệ quốc tế, an ninh gắn liền với sự tồn vong của quốc gia Khi nói

về ANQG, mục tiêu căn bản của mỗi quốc gia là nhằm duy trì sự tồn vong (trước hết là toàn vẹn lãnh thổ) bảo vệ chủ quyền và lợi ích cốt tử của một quốc gia thông qua những biện pháp khác nhau như ngoại giao, quân sự, cải cách bộ máy hành chính, phát triển kinh tế và bảo vệ các hoạt động kinh tế trong và ngoài lãnh thổ quốc gia của mình…

ANQG là sự cần thiết để duy trì sự tồn tại của quốc gia hay cụ thể là một chế độ tại một thời điểm nhất định thông qua việc sử dụng sức mạnh kinh

tế, ngoại giao với bên ngoài, triển khai sức mạnh vũ trang của nhà nước hiện hành và quyền lực chính trị với bên trong đất nước ANQG còn là sự ổn định

và phát triển bền vững của chế độ xã hội trong nước, trong đó đề cao: độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ và các lợi ích quan trọng khác của một quốc gia ANQG đề cập đến sự yên ổn của một quốc gia, ở bên trong

thì không có rối loạn, ở bên ngoài thì không bị các quốc gia khác quấy nhiễu, xâm phạm hoặc bị các thế lực thù địch đe dọa

Quan niệm về ANQG ở các nước trên thế giới trước đây tập trung vào sức mạnh quân sự, bây giờ nó bao gồm một loạt các khía cạnh, tất cả đều có tác động đến an ninh quân sự hay kinh tế Theo đó, để sở hữu ANQG, một quốc gia cần phải có một an ninh kinh tế, an ninh năng lượng, an ninh môi trường, mối đe dọa an ninh không chỉ kẻ thù truyền thống như các nước khác, mà còn các tổ chức phi chính phủ bạo lực, các tập đoàn ma túy, các tập đoàn đa quốc gia và các tổ chức phi chính phủ, một số đột biến bao gồm thiên tai và các sự kiện gây thiệt hại môi trường nghiêm trọng

1.1.1.2 An ninh truyền thống

Từ “truyền thống” tiếng latinh là traditio, nghĩa là “hành vi lưu truyền”;

“chuyển sang cho người khác, giao, trao lại” Trong văn học, “truyền thống”

được phân biệt bốn nghĩa chính:

- Sự giao một cái gì đó cho một người nào đó;

- Sự lưu truyền những sự kiện lịch sử, những thuyết tôn giáo, những truyền thuyết, từ thế hệ này sang thế hệ nọ bằng con đường truyền khẩu và không có bằng cớ chính thức và thành văn;

- Đặc biệt, trong giáo hội Giatô, sự lưu truyền từ thế kỷ này sang thế kỷ khác sự hiểu biết những điều thuộc về đạo và không hề có trong thánh thư;

- Tất thảy những gì người ta biết hoặc làm theo truyền thống, tức là bằng một sự lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ nọ nhờ ở lời nói hay làm mẫu

Về mặt ngôn ngữ, truyền thống không chỉ là sự miêu tả, mang yếu tố lịch sử hay sự phân tích các đối tượng được sáng tạo, truyền thống không chỉ

là những “nội dung” được truyền, mà đó là các sự kiện, các phong tục, các học thuyết, các hệ ý thức hay thiết chế đặc biệt

Truyền thống còn được hiểu là những tập tục, thói quen, là những kinh nghiệm xã hội được hình thành từ lâu đời trong lối sống và nếp nghĩ của con người, được truyền lại từ thế hệ này sang thế hệ khác

“Truyền thống là thói quen hình thành đã lâu đời trong lối sống và nếp nghĩ, được truyền lại từ thế hệ này sang thế hệ khác” [40; tr 1053]

“ANTT là những vấn đề liên quan đến an ninh quốc gia và thường được

gắn với những hành động như: sự xâm lăng, lấn chiếm lãnh thổ, lãnh hải và được thực hiện bằng hành động gây chiến tranh, gây xung đột…” [8; tr 134]

Khái niệm ANTT gắn liền với ANQG mà nội dung cơ bản là lợi ích sống còn của quốc gia trước các mối đe dọa chủ yếu từ các nước khác ANQG

là biểu hiện của mối quan hệ nhà nước trong các mối quan hệ quốc tế mang đậm màu sắc chính trị và quân sự Do đó, ANQG còn được hiểu là khả năng

tổ chức và huy động các nguồn lực có thể ngăn chặn được các cuộc xâm nhập, tấn công hoặc can thiệp vũ trang đến từ bên ngoài; bảo vệ đất nước trước các mối đe dọa hoặc tấn công quan sự từ bên ngoài Nội hàm khái niệm ANQG như vậy được hiểu tương đối thống nhất trên bình diện quốc tế qua nhiều thế kỷ trước đây cũng như trong thời kỳ diễn ra chiến tranh Lạnh Với cách hiểu ANQG như vậy thì ANQG chính là ANTT

Khái niệm ANTT nhấn mạnh vào an ninh chính trị và quân sự của một quốc gia nhằm chống lại sự đe dọa quân sự từ các nước thù địch bảo đảm sự tồn tại ổn định của thể chế chính trị, bảo đảm lợi ích sống còn của quốc gia và chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ

Như vậy, có thể hiểu ANTT là sự ổn định, phát triển bền vững của Nhà nước và Quốc gia, sự bất khả xâm phạm độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc trước các mối đe dọa chủ yếu xuất phát từ chủ thể mang tính nhà nước, gắn liền với vũ trang xâm lược

1.1.1.3 An ninh phi truyền thống

Sau khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, đặc biệt là thập niên đầu thế kỷ XXI, thế giới có nhiều biến động phức tạp vượt qua khuôn khổ dự báo của

giới nghiên cứu về một thế giới hòa bình, ổn định và thịnh vượng Trong thế

giới đương đại, bên cạnh mối đe dọa về quân sự, vẫn tồn tại và xuất hiện nhiều yếu tố mới đe dọa đến an ninh con người, ANQG như: khủng bố, dịch bệnh, biến đổi khí hậu, ma túy, tội phạm xuyên quốc gia Trong bối cảnh đó, những nhận thức về an ninh cũng thay đổi nhanh chóng Bên cạnh những quan niệm đã và đang được sử dụng xung quanh chủ đề này như: an ninh tập

thể, an ninh chung, an ninh toàn diện , xuất hiện thuật ngữ ANPTT

(non-traditional security)

Bắt đầu được nói đến vào những năm 80 của thế kỷ XX, sử dụng nhiều trong thập niên đầu thế kỷ XXI, ANPTT trở thành một thuật ngữ phổ biến trong các hội nghị, diễn đàn khu vực, quốc tế, hợp tác song phương, đa phương giữa các quốc gia, các tổ chức cũng như các chủ thể khác trong quan

hệ quốc tế đương đại Tuy nhiên, trên thế giới hiện nay có rất nhiều cách

hiểu, quan niệm khác nhau về ANPTT Giới nghiên cứu trong nước và quốc tế

hiện nay chưa thống nhất được một khái niệm hoàn chỉnh xung quanh thuật ngữ này Tùy thuộc vào cách nhìn nhận, góc độ, lĩnh vực tiếp cận, hoàn cảnh

cụ thể mà từng nhà nghiên cứu đưa quan niệm khác nhau về ANPTT

Trong giới nghiên cứu phương Tây, Richard H Ullman (là thành viên

của Ban Biên tập tờ New York Times Từ tháng 7-1977, ông/bà là Giáo sư ngành

Quan hệ quốc tế tại Đại học Princeton) có lẽ là người đầu tiên đưa ra quan niệm ngắn gọn và cô đọng nhất về ANPTT Trong bài viết mang tính tiên

phong và cách mạng của mình vào năm 1983, ông/bà cho rằng: ANQG không

nên hiểu theo nghĩa hẹp là bảo vệ nhà nước trước những cuộc tấn công quân

sự qua biên giới lãnh thổ mà ANQG còn phải đối mặt với những thách thức

phi truyền thống, bao gồm: khủng bố quốc tế, tội phạm xuyên quốc gia có tổ chức, an ninh môi trường, di cư bất hợp pháp, an ninh năng lượng và an ninh con người [dẫn theo 38]

Nhìn nhận dưới một góc độ khác, Mely Caballero Anthony quan niệm

mối đe dọa ANPTT có thể được định nghĩa là: Thách thức đối với sự tồn vong

và thịnh vượng của các quốc gia, dân tộc, xuất hiện chủ yếu trong các nguồn phi quân sự, chẳng hạn như thay đổi khí hậu, suy thóai môi trường xuyên biên giới và nguồn tài nguyên cạn kiệt, bệnh truyền nhiễm, thiên tai, di cư bất hợp pháp, tình trạng thiếu lương thực, buôn lậu, buôn bán ma túy và các hình thức khác của tội phạm xuyên quốc gia [47; 23]

Còn theo Amitav Acharya (Chủ tịch của UNESCO trong những vấn đề thách thức xuyên quốc gia và Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu ASEAN Trước

đó, ông/bà là Giáo sư Đại học Bristol, Đại học Toronto, Đại học Công nghệ Nanyang (Xingapo), Ủy viên Trung tâm châu Á của Đại học Harvard, Trường

John F Kenedy.), cho rằng ANPTT là “các thách thức đối với sự tồn vong và

chất lượng cuộc sống của con người và nhà nước có nguồn gốc phi quân sự như thay đổi khí hậu, khan hiếm nguồn lực, bệnh dịch, thiên tai, di cư không kiểm soát, thiếu lương thực, buôn người, buôn ma túy và tội phạm có tổ chức” Trong cách tiếp cận vấn đề ANPTT này, hai đối tượng bị thách thức

trực tiếp ở đây là nhà nước và con người

Tại châu Á, Trung Quốc có thể xem là nước có số lượng học giả nghiên

cứu về ANPTT nhiều nhất, đặc biệt sau sự kiện ngày 11-9-2001, khi 2 tòa tháp của Trung tâm Thương mại thế giới tại New York bị đánh sập Thế giới liên tiếp những xảy ra những cuộc khủng bố ở nhiều nơi, cộng thêm tình trạng bạo lực, dịch bệnh diễn ra trong và ngoài biên giới Trung Quốc thì giới nghiên cứu Trung Quốc quan tâm đến vấn đề này gia tăng Theo giới học giả Trung Quốc, các vấn đề ANPTT ở Trung Quốc hiện nay được chia thành năm nhóm:

Một là, vấn đề an ninh liên quan đến phát triển bền vững (sustainable

development), bao gồm bảo vệ môi trường, phát triển tài nguyên, môi trường sinh thái toàn cầu và kiểm soát phòng chống dịch bệnh;

Hai là, mối đe dọa an ninh đến sự ổn định khu vực và quốc tế (regional

and international stability), bao gồm an ninh kinh tế, an sinh xã hội, quyền con người và người tị nạn;

Ba là, tổ chức tội phạm xuyên quốc gia (transnational organized

crimes) bao gồm cả buôn người và buôn bán ma túy;

Bốn là, tổ chức tồn tại ngoài nhà nước (non-state organizations) thách

thức trật tự quốc tế, lớn nhất là sự đe dọa của khủng bố quốc tế;

Năm là, vấn đề an ninh gây ra bởi phát triển công nghệ và toàn cầu hóa,

bao gồm cả an ninh mạng, an ninh thông tin và an ninh kỹ thuật di truyền (genetic engineering security)

Ở cấp độ hợp tác, tổ chức khu vực, ANPTT cũng được đưa ra thảo luận

và có quan niệm cụ thể, rõ ràng, tiêu biểu như trong Tuyên bố chung ASEAN -

Trung Quốc về hợp tác trên lĩnh vực an ninh phi truyền thống thông qua tại

Hội nghị thượng đỉnh lần thứ sáu, giữa các nước thuộc Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) và Trung Quốc tại Phnôm Pênh (Campuchia) ngày 1-

11-2002 ANPTT được hiểu là những vấn đề về các loại tội phạm xuyên quốc

gia, đặc biệt là tội phạm khủng bố và ma túy đe dọa an ninh khu vực và thế giới, đồng thời tạo ra những thách thức mới đối với hòa bình, ổn định trong và ngoài khu vực

Cũng trong tuyên bố trên, các nhà lãnh đạo ASEAN và Trung Quốc bày tỏ “sự quan ngại về những vấn đề ANPTT ngày càng gia tăng như buôn lậu, ma túy, buôn bán phụ nữ và trẻ em, cướp biển, khủng bố, buôn lậu vũ khí, rửa tiền, tội phạm kinh tế quốc tế và tội phạm công nghệ cao” Đồng thời, Hội nghị xác định nội dung hợp tác về các vấn đề “ANPTT” bao gồm các cơ

chế và khả năng hợp tác cụ thể về: phòng chống tội phạm ma túy; phòng chống tội phạm buôn bán người; chống cướp biển; chống tội phạm khủng bố; chống buôn lậu vũ khí; chống tội phạm rửa tiền; chống tội phạm kinh tế quốc tế; chống tội phạm công nghệ cao

Nhìn nhận vấn đề dưới lăng kính của tổ chức quốc tế, theo Liên Hợp

quốc, ANPTT bao gồm bảy lĩnh vực là: kinh tế, lương thực, sức khỏe, môi

trường, con người, cộng đồng và chính trị

ANPTT là một khái niệm rất mới Nó xuất hiện khá lâu sau khái niệm

an ninh truyền thống Từ năm 90 thế kỷ XX, tức là sau khi Chiến tranh lạnh kết thúc, các học giả trên thế giới mới đề xuất khái niệm này Từ đó đến nay, ANPTT trở thành mối quan tâm lớn của các quốc gia, dân tộc trên toàn thế giới, là một trong những chủ đề quan trọng được các nhà khoa học nghiên cứu và luôn là vấn đề nóng hổi được bàn luận trên nhiều diễn đàn khu vực, quốc tế, cũng như trong nhiều nội dung của các quan hệ song phương và đa phương [45; tr 13]

Tuy nhiên, một xu hướng rõ ràng hiện nay đó là việc kéo dài thêm danh sách những vấn đề ANPTT Năm 2003, Viện Quan hệ Quốc tế Trung Quốc Hiện đại xuất bản một cuốn sách về ANPTT liệt kê 17 hiện tượng được coi là các vấn đề ANPTT Ngoài ra từ tháng 8 đến tháng 12 năm 2003, gần 30 các vấn đề ANPTT được nêu lên trong các bài viết trong Hội thảo “ANPTT và Trung Quốc” được tổ chức bởi Tạp chí Kinh tế và Chính trị Thế giới Thêm vào đó ngày càng nhiều các vấn đề ANPTT được nêu lên trong các hội nghị

an ninh khác như sự thiếu hụt tài nguyên nước, xung đột công nghiệp thủy sản, tắc nghẽn giao thông, sự tuyệt chủng nhiều loại động vật, đói nghèo…

Có vẻ như mọi vấn đề đều có liên quan đến ANPTT một khi các vấn đề đó

được coi là đủ nghiêm trọng

ANPTT bao gồm: Chủ nghĩa khủng bố quốc tế, khủng hoảng tài chính tiền tệ, chủ nghĩa chia rẽ dân tộc, tôn giáo cực đoan, buôn lậu ma túy, tội phạm xuyên quốc gia, dịch bệnh, môi trường sinh thái xấu đi, an ninh năng

lượng, an ninh lương thực

Từ những kiến giải trên có thể quan niệm rằng: ANPTT là quan niệm

về an ninh trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, trong đó việc xác định các yếu tố đe dọa ANQG không chỉ là từ sự đối kháng về ý thức hệ hay đối đầu về quân sự mà còn từ các yếu tố khác mang tính toàn cầu ANPTT đặt

an ninh của từng quốc gia trong mối quan hệ chặt chẽ với an ninh khu vực và

an ninh toàn cầu

Một số đặc điểm chủ yếu của ANPTT:

- Các vấn đề an ninh phi truyền thống diễn ra ảnh hưởng trên phạm vi

khu vực hoặc toàn cầu, mang tính xuyên quốc gia, đa quốc gia Nó có thể

phát sinh từ một quốc gia này nhưng có khả năng lan tỏa với tốc độ nhanh, phạm vi rộng đến quốc gia khác (biến đổi khí hậu, tội phạm mạng, dịch bệnh lây lan nhanh ở người, gia súc và cây trồng )

- Các mối đe dọa ANPTT thường do các tác nhân tự nhiên hoặc do các

tổ chức ngoài nhà nước, nhóm người hoặc cá nhân tiến hành; còn ANTT là

xung đột giữa quân đội các nhà nước

- Các mối đe dọa ANPTT uy hiếp trực tiếp đến cá nhân con người hoặc

cộng đồng, rồi quốc gia - dân tộc; còn ANTT uy hiếp trực tiếp đến chủ quyền

lãnh thổ quốc gia - dân tộc

- Các mối đe dọa ANPTT có cả những vấn đề mang tính phi bạo

lực (kinh tế, văn hóa, môi trường, an ninh mạng, dịch bệnh ) và những vấn

đề mang tính bạo lực, nhưng đó là bạo lực phi quân sự (khủng bố, tội phạm

có tổ chức )

- Giải quyết ANPTT nhấn mạnh đến hợp tác, sử dụng biện pháp ngoại

giao, kể cả ngoại giao giữa quân đội các nước

1.1.2 Bản chất của an ninh phi truyền thống

ANPTT là một quan niệm mới về một trạng thái an ninh khác với ANTT, nó phản ánh sự thay đổi nhận thức của con người về an ninh và sự mở rộng nội hàm khái niệm ANQG Nếu ANTT coi ANQG là bảo vệ đất nước các mối đe dọa hoặc tấn công bằng chính trị, quân sự từ bên ngoài và bên trong thì ANPTT không chỉ bảo vệ chủ quyền quốc gia mà còn bảo vệ con người, bảo vệ cộng đồng, nó mang tính xuyên quốc gia do những mối uy hiếp, đe dọa của các nhân tố bên trong và bên ngoài đối với môi trường sinh tồn và phát triển của cộng đồng xã hội và công dân của mỗi quốc gia trong mối quan hệ chặt chẽ với khu vực và thế giới

Bản chất của ANPTT bao gồm các vấn đề chủ yếu sau:

Thứ nhất, ANPTT là quan niệm về an ninh trong bối cảnh toàn cầu hóa

và hội nhập quốc tế khi mà hiện nay có nhiều yếu tố phi quân sự nổi lên trở thành một xu hướng phổ biến, những yếu tốt đó có thể trở thành nguy cơ mang tính toàn cầu, đe dọa nghiêm trọng không chỉ từng quốc gia mà cả khu vực và thế giới

Thứ hai, trong ANPTT, việc xác định các yếu tố đe dọa ANQG không

chỉ là từ sự đối kháng về ý thức hệ hay đối đầu về quân sự là còn là từ các yếu

tố khác mang tính toàn cầu Các yếu tố này, không chỉ đến từ bên ngoài mà còn xuất phát từ bên trong, nội tại của một quốc gia Đó có thể là: thiên tai, môi trường, dịch bệnh; xung đột xã hội; tội phạm; phân tầng xã hội… Những vấn đề này gắn liền với an ninh chính trị và quân sự Hay nói cách khác: ANPTT là một sự bổ sung và mở rộng cho nội hàm của ANTT

Thứ ba, ANPTT đặt ANQG trong mối quan hệ chặt chẽ với an ninh

khu vực và an ninh toàn cầu Là quan niệm về an ninh được hình thành trong

bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế Trong đó, mỗi quốc gia không thể mưu cầu lợi ích an ninh của mình nếu không đặt trong mối quan hệ tương hỗ với an ninh khu vực, an ninh toàn cầu Thật khó cho một quốc gia nào muốn phát triển mà lại tách biệt với thế giới Do vậy, những vấn đề của ANQG có thể rất nhanh chóng trở thành vấn đề của an ninh khu vực, an ninh thế giới và ngược lại

Thứ tư, ANPTT có mối quan hệ chặt chẽ với ANTT Mặc dù có những

điểm khác biệt với ANTT nhưng rõ ràng ANPTT không phải là một sự đối lập mà xét về bản chất đó là sự mở rộng và bổ sung cho các vấn đề ANTT Ngoài một số vấn đề mới xuất hiện thì nhiều yếu tố ANPTT là sự thể hiện hoặc phát sinh từ ANTT trong môi trường và bối cảnh mới dưới những hình thức khác và mức độ tác động, ảnh hưởng khác Trong bối cảnh toàn cầu hóa

và hội nhập hiện nay, nhiều vấn đề ANTT và ANPTT cùng tồn tại đan xen nhau và có thể tác động, xâm nhập, chuyển hóa nhau

Thực tế lịch sử phát triển sôi động, đa dạng, phức tạp của thế giới những năm đầu thế kỷ XXI cho thấy, tác động của những mối đe dọa phi truyền thống đối với ANQG, an ninh khu vực và an ninh toàn cầu là rất lớn Điều đó đòi hỏi chính phủ các nước, các tổ chức khu vực và các tổ chức quốc

tế quan tâm nghiên cứu sâu về an ninh mới dự báo chính xác, kịp thời để giám sát, kiểm soát đề phòng có hiệu quả đối với các mối đe dọa, có thể khái quát ở những điểm sau:

Một là, xuất phát từ quan niệm an ninh tổng hợp để mở rộng tư duy nghiên cứu, phân tích toàn diện môi trường ANQG

Hai là, an ninh bên trong và an ninh bên ngoài thẩm thấu, tác động, dung hòa lẫn nhau

Ba là, không có an ninh bất biến, tuyệt đối, ANQG không ngừng thay đổi cùng với sự đổi thay, phát triển của môi trường trong nước và quốc tế

Từ những minh giải trên cho chúng ta thấy rằng, ANPTT là vấn đề lớn,

rất hệ trọng đối với quốc tế dân sinh, là nội dung quan trọng của nhiệm vụ bảo

vệ Tổ quốc XHCN của chúng ta trong thời kỳ mới

1.1.3 S ược về nguồn gốc hình thành quan niệm an ninh phi truyền thống

Trước đây, trong thời kỳ “Chiến tranh lạnh”, thế giới được chia làm 2

“phe” rõ rệt”: Xã hội chủ nghĩa và Tư bản chủ nghĩa Vào thời kỳ đó, lợi ích

cốt lõi, tối thượng của công tác bảo vệ ANQG là bảo vệ chế độ chính trị và sự toàn vẹn lãnh thổ trước các cuộc tấn công về quân sự hay can thiệp thô bạo từ bên ngoài đất nước Sau khi “Chiến tranh lạnh” kết thúc, vấn đề đối kháng về

ý thức hệ đã không còn quá nặng nề Xu thế hoà bình và hợp tác ngày càng phát triển, các cuộc đối đầu về quân sự trên quy mô toàn cầu giảm xuống Thế nhưng, thay vào đó, thế giới lại chứng kiến sự nổi lên của nhiều yếu tố phi quân sự khác, nó có khả năng tác động, ảnh hưởng tới sự ổn định và phát triển của mỗi quốc gia hết sức gay gắt Đặc biệt trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế mạnh mẽ, các yếu tố đó có điều kiện phát triển trở thành một xu hướng phổ biến, thậm chí trở thành nguy cơ mang tính toàn cầu, đe dọa nghiêm trọng không chỉ từng quốc gia mà cả khu vực trên thế giới Điều này tất yếu dẫn đến quan niệm về an ninh thay đổi, dẫn tới sự ra đời của quan niệm ANPTT

Về thuật ngữ, ANPTT là một thuật ngữ mới và xuất hiện chính thức

trong “Tuyên bố chung ASEAN – Trung Quốc về hợp tác trên lĩnh vực an ninh

phi truyền thống” thông qua tại Hội nghị thượng đỉnh lần thứ 6, giữa các nước

thuộc Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) và Trung Quốc tại Phnôm Pênh (Campuchia) ngày 01-11-2002 Trong bản tuyên bố này các nhà lãnh đạo của ASEAN và Trung quốc bày tỏ về sự quan ngại về những vấn đề ANPTT ngày càng gia tăng như buôn lậu, ma túy, buôn bán phụ nữ và trẻ em,

cướp biển, khủng bố, buôn lậu vũ khí, rửa tiền, tội phạm kinh tế quốc tế và tội phạm công nghệ cao

Cho đến nay, những quan điểm khác nhau về ANPTT có thể được chia thành 2 trường phái

Trường phái thứ nhất quan niệm ANPTT an ninh tổng hợp, bao gồm an

ninh quân sự, chính trị, kinh tế, xã hội, môi trường ANPTT không đối lập với ANTT mà là mở rộng nội hàm của khái niệm ANTT - vốn lấy an ninh quân

sự làm trung tâm Căn cứ xuất phát của quan niệm này là do tính tương đối của ANPTT, một mối đe dọa an ninh phi quân sự có thể chuyển hóa thành xung đột vũ trang, chiến tranh

Trường phái thứ hai quan niệm ANPTT đối lập với ANTT, không

bao hàm an ninh quân sự Trường phái thứ hai rõ ràng hơn về mặt ngữ nghĩa, nhưng cũng thừa nhận, các vấn đề ANPTT có thể dẫn tới xung đột, chiến tranh

Song trùng với khoảng thời gian xuất hiện các quan niệm về ANPTT của những học giả trên thế giới được công bố, ở Việt Nam, thuật ngữ ANPTT cũng bắt đầu được sử dụng, đồng thời cũng là chủ đề hấp dẫn đối với giới nghiên cứu nói chung, khoa học chính trị, an ninh, quốc phòng nói riêng Theo xu hướng đó, một số quan niệm về ANPTT của giới học giả Việt Nam cũng được hình thành, xem ANPTT bao gồm các vấn đề: chủ nghĩa khủng bố quốc tế, buôn bán ma túy và tội phạm xuyên quốc gia, HIV/AIDS, dịch bệnh, nhập cư bất hợp pháp, đói nghèo, chênh lệch phát triển, xuống cấp môi trường, thảm họa thiên nhiên, an ninh thông tin, phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt… Những nhân tố phi quân sự như: chủ nghĩa dân tộc cực đoan, chủ nghĩa khủng bố, an ninh tài chính, tiền tệ, an ninh năng lượng, an ninh khoa học - kỹ thuật, hiệu ứng nhà kính với sự nóng lên của trái đất và mất cân bằng sinh thái (an ninh môi trường sinh thái), buôn lậu ma túy, dịch bệnh truyền nhiễm (đối với con người, gia súc và cây trồng), tội phạm có tổ chức, tội

phạm xuyên quốc gia, rửa tiền, tấn công mạng, di dân bất hợp pháp, bùng nổ dân số, cạn kiệt nguồn nước, cướp biển, kinh tế ngầm đều thuộc lĩnh vực ANPTT

Ở cấp độ khu vực, giới học giả Việt Nam cũng đưa ra một số cách tiếp cận đối với vấn đề ANPTT ở Đông Nam Á Theo đó, ANPTT trong khu vực bao gồm các lĩnh vực: an ninh môi trường; an ninh năng lượng; an ninh kinh tế; an ninh con người; an ninh biển; khủng bố và chống khủng bố; thiên tai, dịch bệnh

ANPTT là vấn đề mới và phức tạp, không hẳn đối lập với ANTT, mà là một cách tiếp cận bổ sung thêm cách nhìn an ninh toàn diện Nhiều mối đe dọa an ninh phi quân sự đã xuất hiện từ trong lịch sử, nhưng diễn ra ở quy mô nhỏ, ảnh hưởng chưa lớn, nhưng từ sau khi “Chiến tranh lạnh” chấm dứt và trật tự thế giới hai cực bị sụp đổ, khi kinh tế thị trường thâm nhập vào mọi ngõ ngách của thế giới, khi toàn cầu hóa trở thành xu thế lớn lôi cuốn các dân tộc tham gia, khi cách mạng khoa học - công nghệ phát triển như vũ bão, đã tạo môi trường, điều kiện cho các thách thức an ninh phi quân sự gia tăng, phạm vi ảnh hưởng mở rộng, tính chất và mức độ uy hiếp lớn lên Quan niệm, cách tiếp cận về ANPTT rất phong phú, đa dạng, thể hiện đây là vấn đề mới

và phức tạp, phạm vi mở rộng trên nhiều lĩnh vực, nhưng điểm thống nhất rất căn bản giữa học giới và chính giới là thách thức ANPTT uy hiếp và hủy hoại những yếu tố nền tảng đảm bảo cho sinh tồn và phát triển của con người, cộng đồng xã hội, quốc gia dân tộc và nhân loại Vì vậy, ứng phó với thách thức ANPTT cần huy động những chủ thể, nguồn lực và sử dụng phương thức hoàn toàn khác với ứng phó với thách thức ANPTT

1.1.4 Phân chia các vấn đề an ninh phi truyền thống

Sự xuất hiện ANPTT không làm phai nhạt và biệt lập với ANTT vì hai vấn đề này luôn đan xen nhau và có thể chuyển hóa lẫn nhau trong điều kiện nhất định Trong thế giới hiện đại, an ninh của mỗi quốc gia vừa bao hàm an

ninh chính trị, quân sự truyền thống và đang đối mặt với nhiều thách thức phi truyền thống như kinh tế, văn hóa, xã hội, thông tin, môi trường, tài nguyên, chủ nghĩa khủng bố,… Từ đó ANQG được bổ sung những nội dung mới, tạo ra những thay đổi mang tính lịch sử và đây cũng là các vấn đề của ANPTT:

Thứ nhất, tranh chấp quyền lực, lãnh thổ truyền thống đang từng bước

chuyển hóa thành tranh chấp các nguồn tài nguyên thiên nhiên và các nguồn lực phục vụ cho sự phát triển kinh tế - xã hội, tranh chấp quyền lực cứng và quyền lực mềm để mở rộng không gian ảnh hưởng phục vụ cho lợi ích quốc gia, dân tộc

Thứ hai, tận dụng ưu thế đi trước, có trình độ khoa học công nghệ cao,

nắm giữ các nguồn lực kinh tế to lớn, các cường quốc phương Tây luôn chủ động sử dụng các thủ đoạn, cơ hội làm sâu sắc thêm mâu thuẫn, trầm trọng thêm những khó khăn nhằm đẩy nhanh việc cải tạo tiến tới lật đổ các quốc gia

có chế độ chính trị khác nhằm thu hút các quốc gia đó vào khu vực ảnh hưởng của mình

Thứ ba, tiến trình toàn cầu hóa không ngừng gia tăng và sự phát triển

như vũ bão của khoa học công nghệ, đặc biệt là công nghệ thông tin đã tạo ra

cơ hội phát triển mới của các quốc gia dân tộc, đồng thời cũng xuất hiện những nguy cơ rất dễ đổ vỡ trong xã hội hiện đại Nguy cơ mất an ninh mạng,

sự phát triển nhanh chóng của các thứ vũ khí thông minh có sức mạnh hủy diệt, ô nhiễm môi trường trái đất và xung quanh trái đất, sự khốc liệt của thiên tai, dịch bệnh hầu như đang tăng lên hàng ngày, sự băng hoại đạo đức hay rối loạn tâm lý, khủng hoảng niềm tin của giới trẻ do mất gốc về văn hóa hoặc áp lực quá nặng nề của cuộc sống… đang đẩy nhân loại đến ranh giới ngày càng mỏng manh an toàn và rủi ro

Thứ tư, chủ nghĩa khủng bố, chủ nghĩa phân biệt chủng tộc, tôn giáo

cực đoan ngày càng phát triển và luôn thực hiện các hoạt động chống phá xã

hội bằng các thủ đoạn bạo lực và nhiều thủ đoạn tinh vi khác Đây chính là những uy hiếp nghiêm trọng đối với anh ninh của mọi quốc gia

Thứ năm, càng phát triển, càng tác động vào thiên nhiên với mục đích

cải tạo nó, hầu như con người càng dấn sâu vào vòng luẩn quẩn và gánh chịu ngày càng nặng nề sự trả thù của thiên nhiên đúng như Ph.Ăngghen đã cảnh báo Trên thực tế, con người đang đối mặt những nguy cơ từ chính sự “phát triển” của mình, đó là sự cạn kiệt tài nguyên, nhiệt độ trái đất tăng lên, nước biển dâng, môi trường sống xấu đi, dịch bệnh đối với con người, cây trồng và vật nuôi… ngày càng nặng nề phức tạp

Thứ sáu, trong tiến trình toàn cầu hóa, an ninh của các quốc gia dân tộc

trở nên phức tạp khó lường do sự tác động của các yếu tố từ bên ngoài và nằm ngoài sự mong đợi cũng như vượt qua sự cảnh giác, đề phòng của con người Vấn đề tội phạm có tổ chức, tội phạm xuyên quốc gia Cùng với xu thế hội nhập quốc tế, các loại tội phạm có tổ chức, tội phạm xuyên quốc gia đã và đang có xu hướng tăng mạnh, đặc biệt là tội phạm về ma tuý, buôn bán vũ khí, buôn người, rửa tiền, tội phạm kinh tế quốc tế… đang đe dọa đến an ninh trật tự, sự ổn định và phát triển của quốc gia Tình hình này đang tiếp tục diễn biến phức tạp, lan rộng khắp các châu lục, đe dọa nghiêm trọng đến hoà bình,

ôn định và gay hậu quả nặng nề cho nhiều quốc gia trên thế giới

1.1.5 Quan hệ giữa an ninh truyền thống với an ninh phi truyền thống

ANTT và ANPTT có mối quan hệ khá chặt chẽ với nhau Mối quan hệ này thể hiện ở các điểm sau đây:

- Khái niệm ANPTT là sự mở rộng nội hàm và ngoại diên của khái niệm ANTT

- Trong những điều kiện nhất định, ANTT và ANPTT có thể chuyển hóa cho nhau Chẳng hạn vũ khí hạt nhân trong thời kỳ chiến tranh lạnh

(1949-1991) là vấn đề của ANTT Ngày nay, nếu vũ khí hạt nhân, nguyên liệu hạt nhân rơi vào tay bọn khủng bố quốc tế sẽ trở thành vấn đề của ANPTT

- Mối đe dọa của một quốc gia ngày nay đều đồng thời xuất phát từ các tác nhân của ANTT và ANPTT

- ANTT và ANPTT tác động qua lại với nhau và nếu không bị khống chế, không bị vô hiệu hóa có thể từ nước này lan sang nước khác, gây ra xung đột vũ trang giữa các nước Chẳng hạn tranh giành nguồn nước ngọt tại các con sông chảy xuyên quốc gia có thể gây ra xung đột vũ trang, thậm chí chiến tranh giành nguồn nước giữa các nước

Ngoài những mối quan hệ nói trên, giữa ANPTT và ANTT có một số khác biệt sau:

Thứ nhất, ANPTT xuất hiện muộn hơn ANTT Tuy nhiên, cần phải

thấy rằng, nhiều vấn đề ANPTT đã xuất hiện từ rất lâu trong lịch sử (dịch bệnh, khan hiếm lương thực, khủng bố ) nhưng do diễn ra ở phạm vi nhỏ hẹp, quy mô chưa lớn, truyền thông chưa phát triển hoặc vấn đề quyền con người chưa được quan tâm, nên ít hoặc không được quan tâm Còn ngày nay,

do tác động của toàn cầu hóa, mặt trái của sử dụng thành tựu cách mạng khoa học - công nghệ, sự mở rộng các phương tiện truyền thông đa phương tiện, các vấn đề ANPTT có điều kiện phát tác nhanh, lan tỏa rộng, ảnh hưởng lớn, trở thành mối quan tâm toàn nhân loại

Thứ hai, ANPTT chịu ảnh hưởng của Chủ nghĩa Tự do và Chủ nghĩa

Kiến tạo (an ninh con người) còn ANTT chịu ảnh hưởng của Chủ nghĩa Hiện thực

Thứ ba, về các lĩnh vực liên quan, ANPTT liên quan đến nhiều lĩnh

vực, nhiều vấn đề (môi trường, lương thực, năng lượng, nhân quyền…) trong khi đó ANTT liên quan đến chính trị, quyền lực, quân sự, chiến tranh

Thứ tư, đối tượng tác động của ANPTT (thế giới, quốc gia, con người)

rộng hơn đối tượng tác động của ANTT (quốc gia) Các mối đe dọa ANPTT hủy hoại ANQG dần dần và lâu dài hơn so với các vấn đề ANTT, vì nó tác động đến các yếu tố mang tính hạt nhân hoặc bệ đỡ cho ổn định và phát triển (cá nhân con người, cộng đồng xã hội, hệ thống thể chế, hạ tầng kỹ thuật chiến lược và môi trường sống)

Thứ năm, ANPTT ít liên quan đến chủ quyền quốc gia còn ANTT gắn

liền với chủ quyền quốc gia Giải quyết ANPTT nhấn mạnh đến hợp tác, sử

dụng biện pháp ngoại giao, kể cả ngoại giao giữa quân đội các nước Còn ANTT thường lấy biện pháp vũ trang - quân sự là chính, còn ngoại giao là hỗ trợ

Hầu hết các quan niệm về ANPTT đều dựa vào nguồn gốc của sự mất

an ninh Ví dụ, những quan niệm này liên quan đến khủng bố, vận chuyển ma túy, tội phạm quốc tế, tình trạng thiếu nước và lương thực, khủng hoảng kinh

tế, phá hoại môi trường, tội phạm công nghệ cao, nhập cư bất hợp pháp, xung đột dân tộc, khủng hoảng dân số… tất cả đều có thể là các vấn đề ANPTT Nếu nhìn lại lịch sử chúng ta thấy rằng tất cả những vấn đề trên đều tồn tại từ rất lâu trước đây Ví dụ, cuộc khủng hoảng kinh tế vào những thập niên 30 của thế kỷ trước gây thiệt hại đối với nhiều nền kinh tế hơn cuộc khủng hoảng kinh tế năm 1997

Sự khác biệt cơ bản nhất trong hai loại an ninh này là một bên lấy ANQG làm tối thượng, an ninh chính trị và an ninh quân sự làm chính; còn một bên có cái nhìn toàn diện hơn, rộng hơn có thể biểu đạt là vấn đề xuyên quốc gia do nhân tố phi chính trị, phi quân sự gây ra, trực tiếp ảnh hưởng thậm chí uy hiếp đến sự phát triển, ổn định và an ninh của nước mình, thậm chí là cả khu vực hay toàn cầu Tuy nhiên, trong thời đại toàn cầu hóa hiện nay, các mối quan hệ, hợp tác, phát triển trên các lĩnh vực đời sống xã hội

ngày càng gắn bó chặt chẽ với nhau, thâm nhập, đan xen, tác động và ảnh hưởng, chi phối lẫn nhau… thì việc phân biệt giữa ANTT và ANPTT trong từng trường hợp cụ thể nhiều khi cũng chỉ mang tính tương đối

Tính tương đối giữa ANPTT và ANTT thể hiện ở chỗ chúng có thể chồng xếp, đan cài và chuyển hóa cho nhau Chẳng hạn, khi xem xét hiện tượng chủ nghĩa khủng bố, từ góc độ chủ thể tiến hành thì mang tính chất ANPTT (do tổ chức ngoài nhà nước tiến hành), nhưng từ góc độ hành vi lại là ANTT (sử dụng bạo lực) Hoặc bạo loạn chính trị, nếu xét về bản chất là ANTT, nhưng nếu xét phương thức sử dụng công nghệ mạng truyền tin gây hiệu ứng nhanh để tập hợp thành đám đông, lại là ANPTT Hoặc các vấn đề tranh chấp nguồn nước, an ninh hàng hải, an ninh nghề cá, vấn đề dân tộc, tôn giáo có thể chuyển hóa từ ANPTT thành ANTT nếu thiếu biện pháp kiểm soát hiệu quả

Do vậy, ANPTT và ANTT là hai mặt của khái niệm an ninh toàn diện

Vì vậy, ANPTT và ANTT cùng tác động đến xây dựng chiến lược ANQG, đảm bảo ổn định và phát triển của quốc gia

1.1.6 Quan hệ giữa an ninh phi truyền thống với việc bảo đảm an ninh quốc gia, giữ gìn tr t tự an toàn xã hội

Việc đảm bảo ANQG, giữ gìn trật TTATXH trong tình hình mới cần phải xét cả từ góc độ ANTT và ANPTT (những mối đe dọa xuất hiện gần đây hoặc những mối đe dọa đã tồn tại từ trước nhưng đến thời gian gần đây mới trở thành xu hướng nguy hiểm đe dọa tới ANQG) Trong bối cảnh hiện nay, khả năng xâm lược vũ trang không lớn Vì thế, nguy cơ đe dọa ANQG trước hết và nguy hiểm nhất đến từ các mối đe dọa ANPTT Việc đảm bảo sự ổn định, phát triển bền vững của nhà nước và quốc gia; sự bất khả xâm phạm độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc (đảm bảo

ANQG) trước hết và quan trọng nhất hiện nay là phải tập trung ngăn chặn các mối đe dọa ANPTT

Các mối đe dọa ANPTT bao gồm:

- Các mối đe dọa an ninh từ thiên tai, môi trường, dịch bệnh biến đổi khí hậu toàn cầu, ô nhiễm môi trường, thiên tai (động đất, sóng thần), dịch bệnh và các đại dịch

- Các mối đe dọa an ninh do xung đột xã hội: xung đột tôn giáo - dân tộc, bạo loạn, ly khai, bất ổn xã hội; phổ biến vũ khí hạt nhân, vũ khí giết người hàng loạt; khủng bố; tình trạng bạo lực xã hội…

- Các mối đe dọa an ninh do hoạt động tội phạm: tội phạm mạng, tội phạm công nghệ cao, tội phạm xuyên quốc gia, tội phạm có tổ chức, buôn lậu, cướp biển, tội phạm ma tuý…

- Các mối đe dọa an ninh nảy sinh do bất cập của cơ chế, chính sách quản lý: cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên, mất an ninh năng lượng, khủng hoảng dân số, đói nghèo, khủng hoảng kinh tế, tài chính và tiền tệ; sự cố sinh học; vi phạm dân chủ, nhân quyền; nhập cư, di dân bất hợp pháp…

Tuy nhiên, đối với mỗi quốc gia, do điều kiện khác nhau, tiềm lực khác nhau nên một nhân tố có thể trở thành mối đe dọa an ninh nguy cấp đối với quốc gia này nhưng chưa chắc đã nguy cấp đối với quốc gia khác

Do mối đe dọa ANPTT vượt quá khả năng xử lý của một nước nên việc đảm bảo ANQG phải dựa trên cơ sở hợp tác quốc tế, tranh thủ tối đa sức mạnh của thời đại, sức mạnh của các nước và cả cộng đồng quốc tế Đẩy mạnh hợp tác quốc tế ở nhiều cấp độ và ở các phạm vi khác nhau là việc đảm bảo cho ANQG một cách vững chắc Tuy nhiên, cần dựa tên cơ sở phát huy nội lực là chủ yếu

Các mối đe dọa ANPTT tuy không thách thức trực tiếp chủ quyền lãnh thổ quốc gia nhưng uy hiếp và hủy hoại các yếu tố tạo nền tảng cho sinh tồn

và phát triển của cá nhân con người, cộng đồng xã hội, quốc gia dân tộc và toàn nhân loại Một số mối đe dọa ANPTT có nguồn gốc nhân tạo, có chủ thể mang tính tổ chức, nhưng đó là các chủ thể ngoài nhà nước; nhiều mối đe dọa ANPTT khác lại không có chủ thể rõ ràng, thường phát sinh từ các tác nhân thiên tạo Không ít mối đe dọa đối với con người đã xuất hiện trong lịch sử nhưng do giới hạn của điều kiện bối cảnh nên phạm vi lan tỏa chưa rộng, sức

uy hiếp chưa lớn Ngày nay, do tác động từ mặt trái của kinh tế thị trường, của toàn cầu hóa, của sử dụng thành tựu khoa học và công nghệ, các mối đe dọa đó có khả năng lan tỏa rộng lớn hơn, sức uy hiếp mạnh hơn, nên được xem là ANPTT

1.2 Vai trò của báo chí Bộ Công an trong việc tham gia giải quyết vấn đề an ninh phi truyền thống

Vấn đề ANPTT vừa là thách thức, vừa là cơ hội Nó sẽ trở thành cơ hội nếu báo chí nói chung và báo chí công an nói riêng biết chủ động, vào cuộc tốt, phát huy các vai trò sau:

1.2.1 Vai trò thông tin

“Thông tin là chức năng khởi nguồn, chức năng cơ bản nhất của báo

chí Báo chí ra đời và phát triển, trước hết là nhằm thoả mãn ngày càng cao nhu cầu thông tin của con người và xã hội Thông tin là nhu cầu sống còn, nhu cầu phát triển của con người và xã hội; đồng thời là động lực kích thích

sự phát triển” [15; tr 161]

Báo chí hiện nay thực hiện vai trò thông tin mọi mặt đến với công chúng trong đời sống xã hội Thông tin trên báo đã dần trở thành sức mạnh chính trị trong cuộc đấu tranh chính trị - tư tưởng, đối với sự phát triển kinh

tế, khoa học và công nghệ, góp phần hình thành diện mạo văn hóa quốc gia Thông tin trên báo ngày càng đi sâu vào đời sống xã hội, thâm nhập vào cuộc sống đời thường, đi vào mọi ngóc ngách của cuộc sống cá nhân và cộng đồng

Đối với những vấn đề mới nảy sinh trong cuộc sống, báo chí cũng cần thông tin kịp thời đến với công chúng

Trong quá trình thông tin của báo chí, một số yêu cầu cần được đảm

bảo như: thông tin phải nhanh chóng, hợp thời; thông tin cần phải đảm bảo

tính phong phú, đa dạng và nhiều chiều; thông tin phải phù hợp với các quy tắc, giá trị xã hội, các giá trị văn hóa và đạo lý dân tộc, phù hợp với phát triển và phục vụ sự phát triển; thông tin trên báo chí phải đảm bảo tính trung thực [15; tr 171-173]

Báo chí lực lượng công an hiện nay đã thông tin về mọi mặt, vấn đề của cuộc sống, kể cả những vấn đề mới nảy sinh như vấn đề ANPTT Trong lĩnh vực ANPTT, cuộc chiến tranh thông tin là một vấn đề mà nhiều quốc gia đang phải đối mặt Vì vậy, báo chí nói chung báo chí lực lượng công an nói riêng cần phải đảm bảo cung cấp kịp thời đến công chúng để họ nhận diện bản chất, tính chất, sự ảnh hưởng của các vấn đề an ninh phi truyền thống, từ đó để công chúng không hiểu sai, không xuyên tạc sự thật Báo chí lực lượng công

an cần thông tin đa dạng, nhiều chiều, đảm bảo tính định hướng đối với vấn

đề này để giúp công chúng hiểu rõ hơn, đặc biệt trong bối cảnh hiện nay người dân đang tiếp nhận một cách dễ dàng nhiều luồng thông tin khác nhau trên các phương tiện TTĐC

Trong quá trình thức hiện chức năng thông tin, báo chí lực lượng công

an không chỉ đưa thông tin chính thống của mình mà cần đưa thông tin từ các chiều khác Nếu chỉ tập trung đưa thông tin một chiều sẽ gây bất lợi trong việc giải quyết các vấn đề ANPTT Thông tin trên báo cần nguyên tắc tôn trọng sự thật, chia sẻ để tạo dựng niềm tin, tạo ra môi trường trao đổi thông tin lành mạnh để ở đó công chúng, độc giả được tiếp cận thông tin một cách đầy đủ