Bài giảng chấn thương cột sống dành cho sinh viên y4 môn ngoại

5.TỔN THƯƠNG GẬP - XOAY Lực gây chấn thương tác động lên một bên vai làm cột sống bị vặn mạnh sang một bên  Gây thương tổn mất vững do bị trật khớp một hoặc hai bên, dây chằng bị đứt..

CHẤN THƯƠNG CỘT SỐNG

Đối tượng giảng dạy: Sinh viên Y4

MỤC TIÊU

Nắm được các nguyên nhân và cơ chế chấn thương

Nắm được phân độ chấn thương

Nắm được lâm sàng và phân độ liệt

Nắm được các tổn thương trên hình ảnh học

ĐẠI CƯƠNG

 Chấn thương cột sống và tủy sống (CTCS & TS) là thương tổn của các cấu trúc xương, dây chằng và thần kinh của tủy sống.

 Thường gặp lứa tuổi lao động, nam gấp 3 lần so với nữ giới.

 Nguyên nhân: TNGT (50-60%), tai nạn lao động, tai nạn sinh hoạt, tai nạn thể thao, …

 Thế giới : 10 – 83/1 triệu người dân/Năm.

 Tại Mỹ: tỷ lệ CTCS: 29 -59/1 triệu dân/Năm.

 Việt Nam: Khoảng 236 – 464 ca/1 triệu dân/Năm.

3.TỔN THƯƠNG ƯỠN QUÁ MỨC

 Tổn thương đập mạnh vào đầu vùng trán, tăng

 Nguyên nhân: BN bị té cao chúi đầu xuống đất

ở tư thế ngữa hoặc tai nạn xe máy đập mạnh

vùng trán xuống tay lái xe

4.TỔN THƯƠNG GẬP QUÁ MỨC

 Tổn thương trong tư thế cột sống gập

 Gây thương tổn dây chằng và trật mặt khớp ở

phía sau

 Vị trí: Có thể gặp ở bất cứ vị trí nào

 Nguyên nhân: tai nạn khi đang ngồi gập dưới

gầm xe hay sập dàn giáo trong xây dựng

5.TỔN THƯƠNG GẬP - XOAY

 Lực gây chấn thương tác động lên một bên vai làm cột sống bị vặn mạnh sang một bên

 Gây thương tổn mất vững do bị trật khớp một hoặc hai bên, dây chằng bị đứt

 Vị trí hay gặp: Cột sống cổ và thắt lưng

 Tuỷ bị kéo dãn và ép

6.TỔN THƯƠNG GIẰNG XÉ

 Lực tác động: thẳng góc trực tiếp có thể từ sau

ra trước hoặc từ trái sang phải

 Gây thương tổn: Các mấu khớp bị gẫy, thân đốt sống bị trật và cột sống vị gập góc

 Vị trí: gặp bất cứ vị trí nào

 Nguyên nhân: Tai nạn lao động, tai nạn giao

thông

PHÂN LOẠI TỔN THƯƠNG

XƯƠNG THEO DENIS

(1983)

THUYẾT 3 CỘT CỦA DENIS

DENIS’ TYPE I : COMPRESSION FRACTURES

A : Fracture in the frontal plane B : Fracture of the anterior upper endplante

C : Fracture of the anterior inferior endplante D : Failure of both endplate

DENIS’ TYPE II : “ BURST FRACTURES

A : Fracture of both endplates B : Fracture of superior endplate C : Fracture of the anterior inferior

endplante

D : Burst / rotation fracture E : Burst / lateral flexion fracture

DENIS’ TYPE III : “ SEAT BELT “

FRACTURE

A : Once level “ Chance “ fracture with

bone disruption

B : Once level discoligamentous disruption

C : Two level fracture with bone and ligamentous

disdruption D : Two level ligamentous disruption

DENIS’ TYPE IV : FRACTURE /

PHÂN LOẠI TỔN THƯƠNG

THẦN KINH

 Tổn thương tủy sống

 Tổn thương rễ

ĐÁNH GIÁ VẬN ĐỘNG

Không có co cơ khi cố gắng vận động 0

Co cơ nhưng không phát sinh động tác 1

Vận động được chi trên mặt phẳng, không

Vận động được chi khi có trọng lực 3Vận động được chi khi có đối trọng 4Vận động bình thường 5

PHÂN ĐỘ LIỆT THEO FRANKEL

Frankel A Mất hoàn toàn vận động và cảm giác dưới thương

tổn Frankel B Mất hoàn toàn vận động, còn cảm giác dưới thương

tổn Frankel C Còn vận động và cảm giác nhưng vận động kém

Frankel D Cảm giác bình thường, vận động khá hơn nhưng

chưa bình thường Frankel E Vận động và cảm giác bình thường

PHÂN ĐỘ LIỆT THEO ASIA

(AMERICAN SPINAL INJURY ASSOCIATION SCALE)

A Liệt hoàn toàn: không còn bất cứ cảm giác hay vận

động nào dưới vùng thương tổn.

B Liệt hoàn toàn: cảm giác còn nhưng mất chức năng vận

động dưới vùng thương tổn.

C Liệt không hoàn toàn: chức năng vận động dưới vùng

thương tổn còn nhưng sức cơ dưới 3/5.

D Liệt không hoàn toàn: chức năng vận động dưới vùng

thương tổn còn nhưng sức cơ từ 3/5 đến 4/5.

E Bình thường: chức năng vận động và cảm giác bình

thường.

HỘI CHỨNG TỔN THƯƠNG

TUỶ CỔ

Rối loạn cảm giác và vận động ngang vị trí thương tổn xuống hai chi dưới

Rối loạn tiểu tiện: Bí tiểu hoặc không tự chủ

Có dấu hiệu bó tháp: Hoffman (-/+), Babinsky (/+)

Phản xạ gân xương: tăng hoặc giảm hoặc mất dưới nơi thương tổn

HỘI CHỨNG TỔN THƯƠNG

TUỶ NGỰC

Rối loạn cảm giác và vận động ngang vị trí thương tổn xuống hai chi dưới

Rối loạn tiểu tiện: Bí tiểu hoặc không tự chủ

Có dấu hiệu bó tháp: Babinsky (+/-)

Phản xạ gân xương tăng hoặc giảm hoặc mất dưới nơi thương tổn

CÓ HAI GIAI ĐOẠN CỦA TỔN

THƯƠNG TUỶ

 Giai đoạn đầu liệt mềm (choáng tuỷ)

 Mất tất cả các cảm giác, vận động và phản xạ

 Thời gian kéo dài: Vài giờ đến vài ngày

 Giai đoạn sau liệt cứng (tự động tuỷ)

 Xuất hiện các phản xạ tự động tuỷ: Ví dụ: Phản xạ hành hang, co rút cơ

 Trương lực cơ tăng

 Phản xạ gân xương tăng

HỘI CHỨNG TỔN THƯƠNG

RỄ THẮT LƯNG

Đau vùng cột sống thắt lưng lan xuống hai chi dưới

Rối loạn cảm giác và vận động ngang vị trí thương tổn xuống hai chi dưới

Rối loạn tiểu tiện: Bí tiểu hoặc không tự chủ

Phản xạ gân xương: bình thường hoặc giảm ở hai chi dưới

Rối loan cảm giác

Rối loại cơ vòng

CHẤN THƯƠNG CỘT SỐNG CỔ

 Đau vùng cột sống cổ

 Giới hạn vận động

 Tê hai tay hoặc tê tứ chi

 Yếu hoặc liệt tứ chi

 Bí tiểu

CHẤN THƯƠNG CỘT SỐNG CỔ NẶNG

 Đau cổ, liệt tứ chi và suy hô hấp

 Choáng thần kinh

 Choáng tuỷ

 Phân ly hành tủy-tủy cổ

SUY HÔ HẤP

 Biểu hiện lâm sàng: Thở nhanh nông, thở bụng, vả mồ hôi

 Nguyên nhân: Liệt cơ hô hấp

CHOÁNG TUỶ

 Biểu hiện lâm sàng: mất tạm thời tất cả các chức năng thần kinh của tủy dưới nơi thương tổn:

 Liệt vận động liệt mềm

 Liệt cơ hô hấp thở bụng

 Liệt cơ vòng Bí tiểu, chướng bụng

 Mất cảm giác

 Mất các phản xạ tủy như phản xạ hành hang.

 Phản xạ hành hang sẽ trở lại đầu tiên, báo hiệu sự kết thúc của choáng tủy.

 Choáng tủy có thể kéo dài từ vài tuần tới vài tháng

PHÂN LY HÀNH TUỶ – TUỶ CỔ

 Biểu hiện lâm sàng: Trụy tim mạch và suy hô hấp ngay

 Nguyên nhân: Do tổn thương tủy sống ngang hay trên mức C3 (thường do trật chẩm đội hay trật C1C2).

 Tử vong rất sớm.

CHẤN THƯƠNG CỘT SỐNG LƯNG - THẮT LƯNG

 Đau vùng cột sống lưng thắt lưng

 Biến dạng gù cột sống

 Sưng nề - tụ máu

 Co rút cơ cạnh sống

 Giới hạn vận động

 Tê hoặc mất cảm giác hai chi dưới

 Yếu hoặc liệt hai chi dưới

 Bí tiểu

CHẨN ĐOÁN HÌNH ẢNH HỌC

 Xquang cột sống : thẳng – nghiêng

 CT scanner

XQUANG:

Đánh giá tình trạng xương và khớp

CÁC YẾU TỐ CẦN NHẬN

ĐỊNH

 Đường cong sinh lý và sự liên tục của cột sống

 Trạng thái nguyên vẹn của thân đốt sống

 Chiều dày của giữa các đốt sống và giữa các khớp

 Xác định vị trí thương tổn

 Xác định các thay đổi về tổng thể cột sống: gấp góc, di lệch, trượt cột sống và xoay trục

 Xác định góc gù thân đốt sống và góc gù vùng chấn thương

CHỤP CẮT LỚP VI TÍNH:

Đánh giá tình trạng xương và khớp ở nhiều bình diện

CÁC YẾU TỐ CẦN NHẬN ĐỊNH

 Đánh giá hình dạng, bờ viền thân các đốt sống

 Đánh giá các đường gãy thân đốt sống, cuống sống, mãnh sống, mỏm gai và mỏm ngang

 Đánh giá các mãnh xương gãy di lệch vào trong ống sống

 Đánh giá các gập góc, di lệch và trượt cột sống

 Đánh giá mức độ hẹp ống sống do sự di dời của mãnh xương

 Các trật khớp và gãy mỏm khớp

CỘNG HƯỞNG TỪ:

Đánh giá tình trạng phần mềm và thần kinh