Vấn đề tích hợp kỹ năng đa phương tiện cho các nhà báo địa phương các tỉnh miền đông nam bộ (khảo sát tư liệu năm 2013)

Những giải pháp cụ thể đối với vấn đề tích hợp kỹ năng đa phương tiện trong hoạt động báo chí của nhà báo địa phương các tỉnh miền Đông Nam bộ.... Hồ Chí Minh mới cần đến việc tích hợp c

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

NGUYỄN THỊ PHƯỢNG

VẤN ĐỀ TÍCH HỢP KỸ NĂNG ĐA PHƯƠNG TIỆN CHO CÁC NHÀ BÁO ĐỊA PHƯƠNG CÁC TỈNH MIỀN

ĐÔNG NAM BỘ

(Khảo sát tư liệu năm 2013)

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ HỌC

MÃ SỐ: 60 32 01 01

TP HỒ CHÍ MINH – 2014

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi, dưới

sự hướng dẫn của TS Hà Huy Phượng, Phó trưởng Khoa Báo chí, Học viện Báo chí và Tuyên truyền Các số liệu, trích dẫn, kết quả nghiên cứu trong luận văn là hoàn toàn trung thực, chính xác, rõ nguồn Nếu sai, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

TP Hồ Chí Minh, ngày 10 tháng 7 năm 2014

Tác giả

NGUYỄN THỊ PHƯỢNG

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 2

Chương 1: TÍCH HỢP KỸ NĂNG ĐA PHƯƠNG TIỆN TRONG HOẠT ĐỘNG BÁO CHÍ CỦA NHÀ BÁO - NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN 17

1.1 Khái niệm và các thuật ngữ liên quan 17

1.2 Đặc điểm truyền thông đa phương tiện và vai trò của việc tích hợp kỹ năng đa phương tiện trong hoạt động báo chí của nhà báo 29

1.3 Các kỹ năng đa phương tiện trong hoạt động báo chí của nhà báo 34

1.4 Những yêu cầu đối với nhà báo khi tích hợp kỹ năng đa phương tiện trong hoạt động báo chí 42

Chương 2: THỰC TRẠNG TÍCH HỢP KỸ NĂNG ĐA PHƯƠNG TIỆN TRONG HOẠT ĐỘNG BÁO CHÍ CỦA NHÀ BÁO ĐỊA PHƯƠNG CÁC TỈNH MIỀN ĐÔNG NAM BỘ 48

2.1 Tổng quan về báo chí và đội ngũ nhà báo địa phương các tỉnh Đông Nam bộ 48

2.2 Kỹ năng xử lý ngôn ngữ đa phương tiện và các chương trình tương tác của đội ngũ nhà báo địa phương các tỉnh miền Đông Nam bộ trong hoạt động báo chí 55

2.3 Khả năng ứng dụng kỹ thuật đa phương tiện của nhà báo địa phương các tỉnh miền Đông Nam bộ trong hoạt động báo chí 69

2.4 Đánh giá thực trạng tích hợp kỹ năng đa phương tiện trong hoạt động báo chí của nhà báo địa phương các tỉnh miền Đông Nam bộ 80

Chương 3: NHỮNG GIẢI PHÁP VÀ KHUYẾN NGHỊ NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ TÍCH HỢP KỸ NĂNG ĐA PHƯƠNG TIỆN CHO ĐỘI NGŨ NHÀ BÁO ĐỊA PHƯƠNG CÁC TỈNH MIỀN ĐÔNG NAM BỘ 93

3.1 Những vấn đề đặt ra đối với đội ngũ nhà báo và việc tích hợp kỹ năng đa phương tiện của nhà báo địa phương trong hoạt động báo chí 93

3.2 Giải pháp chung nâng cao hiệu quả tích hợp kỹ năng đa phương tiện trong hoạt động báo chí 101

3.3 Những giải pháp cụ thể đối với vấn đề tích hợp kỹ năng đa phương tiện trong hoạt động báo chí của nhà báo địa phương các tỉnh miền Đông Nam bộ 108

3.4 Một số khuyến nghị 118

KẾT LUẬN 132

TÀI LIỆU THAM KHẢO 135

PHỤ LỤC

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Xu thế toàn cầu hóa đã và đang tác động to lớn tới sự phát triển của ngành truyền thông nói chung và báo chí nói riêng Với sự phát triển của internet, những thông tin mới, nóng diễn ra trên thế giới đều có thể được cập nhật và truyền tải một cách nhanh nhất đến với công chúng xã hội Nói một cách khác, công chúng có thể biết thông tin về thế giới chỉ qua cái vuốt tay nhẹ trên màn hình cảm ứng của máy tính và các thiết bị di động

Nhờ sự phát triển nhanh chóng của internet, hiện nay, một cơ quan báo chí hiện đại không thể chỉ còn là một tờ báo giấy hay chương trình truyền hình thông thường, mà thường kèm theo sản phẩm báo điện tử hoặc các dịch

vụ truyền tin khác trên internet Doanh thu từ bản điện tử này ngày càng lớn

so với phiên bản báo giấy

Rất nhiều cơ quan báo chí còn hình thành kênh phát thanh, kênh truyền hình và đặc biệt là báo trên mobile (gửi các bản tin cho bạn đọc qua điện thoại

di động) Người ta gọi cả hệ thống đó là báo chí thời Multimedia - truyền thông đa phương tiện Và nhà báo trong thời đại này được gọi là nhà báo đa phương tiện (MJ-Multimedia Journalist)

Truyền thông đa phương tiện (Multimedia) là sự kết hợp của ngôn ngữ viết (văn bản), hình ảnh, video, âm thanh, đồ họa và các chương trình tương tác nhằm truyền tải một câu chuyện hay một vấn đề bằng nhiều hình thức truyền thông khác nhau Những người hoạt động trong lĩnh vực báo chí và truyền thông đứng trước cơ hội rất lớn để nâng cao, mở rộng năng lực sáng tạo của mình đáp ứng đòi hỏi của công chúng cũng như trong môi trường mà tốc độ và sự thay đổi đòi hỏi nhanh chưa từng thấy

Phát triển trong bất kỳ lĩnh vực nào của đời sống xã hội đều là một xu hướng tất yếu, trong đó khoa học và công nghệ luôn là những lĩnh vực tiên

phong Tuy nhiên, để có được sự đồng bộ giữa sự tiến bộ của công nghệ với nhu cầu và khả năng nhận thức của con người thì không phải ở bất kỳ đâu và vào lúc nào cũng có thể thực hiện tốt được Và việc ứng dụng đa phương tiện ngày càng nhiều trong hoạt động báo chí, truyền thông hiện nay cũng không nằm ngoài quy luật đó

Ngày nay, yêu cầu đa kỹ năng đối với nhà báo hiện đại đã trở thành đòi hỏi bình thường Xu hướng đa phương tiện của báo chí hiện đại đòi hỏi các nhà báo cần phải được đào tạo bài bản hoặc tự học hỏi không ngừng để nâng cao năng lực, đáp ứng được yêu cầu làm báo ngày càng tiên tiến Nói một cách khác, nhà báo phải tích hợp được các kỹ năng đa phương tiện để vừa có thể viết tin, bài, chụp ảnh cho báo in, vừa có thể quay video, thu audio cho báo mạng điện tử và PT-TH

Không chỉ các nhà báo ở Trung ương, các đô thị lớn như Hà Nội hay TP

Hồ Chí Minh mới cần đến việc tích hợp các kỹ năng đa phương tiện trong hoạt động nghề nghiệp mà ngay cả các nhà báo địa phương cũng phải tự đổi mới mình để tiếp cận với kỹ thuật, công nghệ làm báo hiện đại Nhà báo địa phương các tỉnh miền Đông Nam bộ cũng không nằm ngoài xu hướng ấy, bởi đây được xem là khu vực phát triển năng động nhất cả nước, tập trung khá nhiều cơ quan báo chí và có nền báo chí phát triển so với các khu vực khác Đặc biệt, đội ngũ nhà báo ở đây luôn năng động, sáng tạo và từng bước tiếp cận với kiểu làm báo hiện đại Tuy nhiên, trong số ấy, có bao nhiêu nhà báo hiểu về đa phương tiện, được tích hợp đa phương tiện và làm việc trong môi

trường đa phương tiện? Đây chính là lý do tác giả lựa chọn đề tài: “Vấn đề

tích hợp kỹ năng đa phương tiện cho các nhà báo địa phương các tỉnh miền Đông Nam bộ” làm luận văn thạc sĩ chuyên ngành báo chí học Luận

văn khảo sát thực trạng đội ngũ nhà báo địa phương ở các tỉnh miền Đông Nam bộ, trong đó chọn mẫu khảo sát tại 3 tỉnh, gồm: Đồng Nai, Bà Rịa-Vũng

Tàu và Bình Dương nhằm đưa ra các giải pháp cải thiện vấn đề tích hợp kỹ năng đa phương tiện cho nhà báo ở đây

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

2.1 Trên thế giới

Multimedia - Truyền thông đa phương tiện ngày càng trở nên phổ biến trên thế giới khi các cơ quan báo chí hiện đại không chỉ xuất bản một sản phẩm báo giấy thông thường như trước kia Các trang thông tin điện tử hàng đầu, như New York Times, Washington Post, BBC News đã cung cấp cho công chúng những sản phẩm hấp dẫn từ kỹ thuật đa phương tiện Nhiều công trình nghiên cứu của các tác giả trên thế giới đã luận bàn về vấn đề này

Tác giả Tony Feldman trong cuốn "Multimedia" (NXB Blueprint, 1994)

đã tập trung nghiên cứu tác động của đa phương tiện đối với giáo dục, đào tạo, kinh doanh và các lĩnh vực vui chơi giải trí Bởi, đa phương tiện (sự kết hợp của từ ngữ, âm thanh và hình ảnh dưới dạng điện tử) sẽ thay đổi cuộc sống một cách sâu sắc hơn bất kỳ cuộc cách mạng phương tiện truyền thông trước đó Cuốn sách này là tài liệu tham khảo cho bất cứ ai muốn nắm bắt rõ ràng về tiềm năng to lớn của đa phương tiện cả về thương mại và con người Tác giả Tay Vaughan trong cuốn "Mutilmedia: Making it word" (NXB McGraw-Hill Education Pvt Limited, 2006) nghiêng về việc hướng dẫn sử dụng văn bản, hình ảnh, âm thanh và video; thiết kế, tổ chức, sản xuất và các

dự án đa phương tiện, như CD-ROM, DVD và các trang web chuyên nghiệp Cuốn sách chủ yếu mang tính hướng dẫn thực hành về đa phương tiện

Cuốn "Digital Multimedia" của tác giả Nigel P.Chapman và Jenny Chapman (NXB Wiley, 2004) lại bao gồm các nguyên tắc cơ bản của từng loại phương tiện truyền thông, như văn bản, đồ họa, âm thanh, hình ảnh động

và video được mô tả số hóa Bên cạnh đó, cuốn sách cũng tập trung đề cập

đến tính năng tương tác của đa phương tiện, trong đó nhấn mạnh đến ưu thế tương tác trên web

Tác giả Ray Vilialobo trong cuốn "Exploring Multimedia for Designers" (NXB Thomson Delmar Learning, 2008) đề cập đến những khái niệm cơ bản

và công nghệ của văn bản, đồ họa, hình ảnh động, âm thanh, video và cách chúng được đan xen để tạo ra các sản phẩm đa phương tiện

Cuốn "Multimedia Communications" của tác giả Fred Halsall (NXB Addison-Wesky, 2001) lại tập trung giải quyết các môn học chính liên quan đến truyền thông đa phương tiện (như ứng dụng, mạng, các giao thức và các tiêu chuẩn) nhằm giúp người đọc hiểu hơn về kỹ thuật Cuốn sách nghiêng về

mô tả hoạt động và các tính năng cũng như ứng dụng của truyền thông đa phương tiện

Tác giả SMH Colin trong cuốn "The way multimedia works" (NXB Microsoft Rress, 1994) giải thích rõ ràng đa phương tiện là những gì và làm thế nào nó hoạt động; làm thế nào để mua và thiết lập các máy tính đa phương tiện tốt nhất hoặc làm thế nào để nâng cấp máy tính hiện tại của bạn; những gì bạn có thể làm và học hỏi với phần mềm đa phương tiện Cuốn sách cũng nghiêng về hướng dẫn kỹ thuật cho những ai thích khám phá công nghệ, kỹ thuật mới

Hơn 1.100 trang trong cuốn "Encyclopedia of Multimedia" của nhiều tác giả do Borko-Furht biên tập (NXB Springer, 2008) ngoài đề cập đến các khái niệm, vấn đề quan trọng của truyền thông đa phương tiện còn dự báo xu hướng công nghệ trong lĩnh vực công nghệ đa phương tiện, hệ thống, kỹ thuật

và các ứng dụng Cuốn sách đề cập đến tất cả các khía cạnh của phần mềm,

hệ thống, công cụ web và phần cứng cho phép video, âm thanh cùng tích hợp Hai tác giả Ralf Steinmetz và Klara Nahrstedt trong cuốn "Multimedia Systems" (NXB Springer, 2004) lại cung cấp sự hiểu biết rộng về hệ thống đa

phương tiện và các ứng dụng một cách thống nhất Cuốn sách cũng đề cập đến vấn đề tích hợp đa phương tiện nhưng liên quan đến các yếu tố kỹ thuật, như thiết bị, hệ điều hành, mạng lưới, an ninh… song chưa đề cập đến các kỹ năng

Đề cập đến các ứng dụng kỹ thuật đa phương tiện, 2 tác giả Ralf Steinmets và Klara Nahrstedt trong cuốn "Multimedia Applications" (NXB Springer, 2004) đã cung cấp khá đầy đủ, toàn diện về hệ thống đa phương tiện

và các ứng dụng một cách thống nhất Cuốn sách giúp người đọc lập trình các ứng dụng đa phương tiện, thiết kế các thông tin đa phương tiện với giao diện máy tính của mình

Trong cuốn “Tổ chức tòa soạn đa phương tiện” do Carmilla Floyd, một nhà báo tự do của Thụy Điển viết về những mô hình tòa soạn đa phương tiện (Bộ Thông tin truyền thông, 2009) Trong đó, mô hình tòa soạn đa phương tiện của Svenska Dagbladet (SvD) được miêu tả như sau:

“SvD sản xuất báo in nhưng có cả báo điện tử và báo điện tử được cập nhật hàng trăm lần mỗi ngày, 7 ngày một tuần (24/7) SvD thực hiện chính sách đưa tin lên mạng trước vì vậy mỗi khi phóng viên hoàn thành một bài viết thì một tin ngắn gọn luôn được chuyển ngay để đẩy lên SvD Tiếp tục trong suốt cả ngày và đêm, SvD liên tục cập nhật và

bổ sung thông tin cho bài viết" [7, tr 11]

Điểm lại một số công trình nghiên cứu về truyền thông đa phương tiện trên thế giới để thấy rằng đây là một xu hướng phát triển tất yếu đang rất được quan tâm Đặc biệt, sự phát triển của công nghệ thông tin vào cuối thế kỷ 20

đã làm nở rộ các tập đoàn truyền thông đa phương tiện khiến cho sự tập trung

sở hữu báo chí và thương mại hóa báo chí ngày càng nhanh và tràn ngập các lục địa Do đó, những công trình nghiên cứu này có ý nghĩa rất quan trọng trong hoạt động báo chí của Việt Nam

2.2 Ở Việt Nam

Theo thống kê của Hội Nhà báo Việt Nam, tính đến tháng 12 năm 2013,

cả nước có 838 cơ quan báo chí (báo in: 199, ở Trung ương: 86 cơ quan, địa phương: 113 cơ quan; tạp chí: 639, ở Trung ương: 507 cơ quan; địa phương:

132 cơ quan) Việt Nam hiện có gần 35 ngàn người làm việc trong lĩnh vực báo chí, trong đó có khoảng 17 ngàn nhà báo được cấp thẻ hoạt động hợp pháp

Về báo điện tử, có 92 báo, tạp chí điện tử, trong đó có 72 báo, tạp chí điện tử của cơ quan báo in và 20 báo, tạp chí điện tử độc lập Số lượng trang thông tin điện tử tổng hợp của các cơ quan báo chí là 265

Bàn về báo chí truyền thông, trong đó có đội ngũ nhà báo, đã có rất nhiều công trình nghiên cứu chuyên sâu PGS, TS Tạ Ngọc Tấn trong cuốn

“Từ lý luận đến thực tiễn báo chí” (NXB Văn hóa thông tin, 1999); “Truyền thông đại chúng” (NXB Chính trị quốc gia, 2004) và “Cơ sở lý luận báo chí” (NXB Lý luận chính trị, 2005) đã tập trung làm rõ những khái niệm, thuật ngữ liên quan đến đặc điểm, vai trò của báo chí, nhà báo cùng những vấn đề đặt ra

PGS, TS Nguyễn Văn Dững trong cuốn “Truyền thông - Lý thuyết và

kỹ năng cơ bản” (NXB Lý luận chính trị, 2006) đã cho thấy cơ chế tác động của truyền thông đối với công chúng và xã hội Tác giả công trình này cũng

đã bàn đến vấn đề báo chí đa phương tiện và xem đây là một xu hướng phát triển tất yếu Trong xu hướng chung đó, nhà báo bắt buộc phải có sự thay đổi nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển ngày càng cao của báo chí hiện đại

Trong cuốn “Cơ sở lý luận báo chí” (NXB Lao động, 2012), PGS,TS Nguyễn Văn Dững đã bàn đến những kỹ năng của nhà báo Theo đó, kỹ năng

là khả năng vận dụng những vấn đề lý thuyết vào quá trình tác nghiệp, là những thao tác nghề nghiệp trong quá trình thu thập và xử lý thông tin Đối với nhà báo, kỹ năng là những hành vi, thao tác nghề nghiệp hàng ngày, từ việc nắm tình hình chung và tình hình cụ thể lĩnh vực được phân công theo dõi, phát hiện và tiếp cận nguồn tin, giao tiếp, khai thác thông tin - dữ liệu…đến viết bài, và nghe ngóng dư luận xã hội

Bàn về lao động nhà báo, TS Lê Thị Nhã trong cuốn “Lao động nhà báo

- Lý thuyết và kỹ năng cơ bản” (NXB Chính trị, hành chính, 2010) ngoài việc đưa ra các khái niệm về nhà báo, lao động nhà báo còn mô tả rõ về nhiệm vụ của từng chức danh trong cơ quan báo chí, như tổng biên tập, biên tập viên, phóng viên, cộng tác viên…

TS Hà Huy Phượng trong cuốn “Tổ chức nội dung và thiết kế, trình bày báo in” (NXB Lý luận chính trị, 2006) đã tập trung nghiên cứu những vấn đề

về thiết kế, trình bày báo Cuốn sách còn giới thiệu một số nội dung cơ bản về những phần mềm ứng dụng để thiết kế, trình bày báo, như phần mềm dàn trang, chỉnh sửa hình ảnh, công nghệ in ấn…

Nhóm tác giả tập thể lớp Cao học báo chí khóa 17 (Học viện Báo chí và Tuyên truyền, 2012) khi thực hiện tiểu luận môn "Báo mạng điện tử và multimedia" với đề tài “Báo chí truyền thông đa phương tiện” đã dành chương đầu tiên để viết về nhà báo đa phương tiện, trong đó chú ý khai thác những đặc điểm cũng như yêu cầu về nhà báo đa phương tiện Đây là những đánh giá bước đầu khá quan trọng cho những thảo luận, trao đổi về nhà báo

đa phương tiện trong tương lai

Trong bài viết “Báo chí trong thời đại truyền thông đa phương tiện” (Tạp chí Người làm báo, 2012), TS Nguyễn Đức Hạnh cho rằng "với sự trợ giúp của công nghệ, một người hoàn toàn có thể thích ứng với nhiều vị trí công việc khác nhau trong cùng một đơn vị Tại các cơ quan báo chí, báo điện tử,

nhà xuất bản một người có thể sẵn sàng làm quản lý, biên tập, xây dựng các nội dung báo chí, ấn phẩm, bìa sách… Tại các hãng truyền hình, hãng sản xuất phim, một người có thể là quản lý, biên tập, xây dựng các chương trình truyền hình, phim điện ảnh, xử lý âm thanh, hình ảnh trước khi phát sóng, thiết kế các nội dung truyền hình, hay làm các kỹ xảo điện ảnh "[31, tr 49]

TS Vũ Ngọc Thanh trong bài “Đào tạo phóng viên đa năng cho truyền

thông đa phương tiện” (Tạp chí Người làm báo, 2012) đã đưa ra so sánh khá

thú vị: có thể coi toà soạn báo chí đa phương tiện cũng như một đội bóng Nếu đội bóng nào có siêu sao, nhiệm vụ của ông bầu và huấn luyện viên là phải tổ chức được các cầu thủ khác hỗ trợ quanh cầu thủ ngôi sao Nói cách khác, nếu tờ báo thiếu ngôi sao không chắc đã là tờ báo kém, bởi sự chuyên nghiệp, tài năng trong tổ chức, quản lý, điều hành nhân sự của lãnh đạo tòa soạn đóng vai trò lớn hơn

PGS,TS Đinh Thị Thúy Hằng trong bài viết “Đào tạo báo chí ở trường đại học trong xu thế báo chí hiện đại” (Tạp chí Người làm báo, 2013) một lần

nữa khẳng định:

“Xu hướng mới của báo chí hiện nay là sự phát triển của mô hình tòa soạn báo chí hội tụ, tòa soạn đa phương tiện Đây là hướng đi của báo chí hiện đại trên thế giới và tại Việt Nam Chính vì vậy mà ngày càng nhiều cơ quan báo chí ở các nước đòi hỏi các nhà báo của mình phải trở thành những nhà báo đa năng, có nghĩa là các nhà báo cần phải nắm bắt được các kỹ năng của tất cả các loại hình báo chí: báo in, phát thanh, truyền hình, báo điện tử và biết cả chụp ảnh, các phương pháp làm báo trên nền thiết bị mới như máy tính bảng, điện thoại thông minh…”[58, tr 21]

Trong luận văn thạc sĩ báo chí học “Cách thức đưa tin đa phương tiện trên báo mạng điện tử ở Việt Nam hiện nay”, tác giả Phạm Thị Hồng (Học

viện Báo chí và Tuyên truyền) tập trung khảo sát hai tờ báo mạng là Vietnamnet.vn và Vnexpress.net nhằm tìm ra những ưu, nhược điểm để đóng góp những giải pháp giúp nâng cao hiệu quả, cách thức đưa tin đa phương tiện trên báo mạng hiện nay

Luận văn thạc sĩ của tác giả Trần Quang Huy về “Hoạt động tương tác trên báo mạng điện tử” cũng tiến hành khảo sát Vietnamnet.vn và Vnexpress.net nhằm nghiên cứu hình thức hoạt động tương tác của báo mạng điện từ để tổng hợp, xác định những vấn đề lý luận cơ bản về hoạt động tương tác của báo mạng điện tử Trên cơ sở này, luận văn đưa ra những gợi ý nhằm nâng cao chất lượng hoạt động tương tác của các cơ quan báo mạng điện tử Trong luận án tiến sĩ báo chí học, đề tài “Đạo đức nghề nghiệp của nhà báo Việt Nam hiện nay”, tác giả Nguyễn Thị Trường Giang (Học viện Báo chí và Tuyên truyền) lại tập trung nghiên cứu về vấn đề đạo đức của nhà báo thông qua những vụ việc cụ thể sau 10 năm thực hiện quy ước, quy định đạo đức nghề nghiệp Luận án cho thấy đạo đức của nhà báo đã và đang bị xâm phạm, dẫn tới việc ngày càng có nhiều nhà báo sa ngã, vướng vào vòng lao lý Tác giả Nguyễn Thị Hải Vân (Học viện Báo chí và Tuyên truyền) trong luận văn thạc sĩ báo chí học “Vấn đề bồi dưỡng cán bộ báo chí ở nước ta” lại đặt ra những yêu cầu trong công tác đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ cho các hội viên Hội nhà báo Việt Nam trong thời kỳ mới Đặc biệt, kể từ khi đất nước chính thức gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) thì việc nâng cao trình độ, kiến thức, nghiệp vụ, đạo đức nghề nghiệp, trình độ ngoại ngữ, khả năng tác nghiệp của nhà báo là hết sức cần thiết để đáp ứng yêu cầu, đòi hỏi của công chúng

Luận văn thạc sĩ báo chí học “Đội ngũ người làm báo tỉnh Thanh Hóa hiện nay -Thực trạng và giải pháp phát triển” của tác giả Nguyễn Quang Vinh (Học viện Báo chí và Tuyên truyền) đã tiến hành khảo sát đội ngũ những

người làm báo trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa (bao gồm cả nhà báo địa phương

và nhà báo ở các cơ quan thường trú trên địa bàn tỉnh) nhằm đánh giá thực trạng cũng như tìm các giải pháp để nâng cao chất lượng đội ngũ này, nhất là trong xu hướng toàn cầu hóa thông tin Tuy nhiên, ở luận văn này, trong các nhóm giải pháp để nâng cao chất lượng đội ngũ nhà báo, không có giải pháp được xem là khá quan trọng hiện nay, đó là việc tích hợp các kỹ năng đa phương tiện

Nghiên cứu về báo chí các tỉnh miền Đông Nam bộ, một số luận văn thạc sĩ báo chí học, như “Báo Đảng các tỉnh miền Đông Nam bộ” của tác giả

Hồ Thị Hiền (Học viện Báo chí và Tuyên truyền), “Công chúng báo Đảng các tỉnh miền Đông Nam bộ” của tác giả Nguyễn Tôn Hoàn (Trường đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội) cũng đã chọn ba địa phương, gồm: Đồng Nai, Bà Rịa -Vũng Tàu và Bình Dương để tập trung nghiên cứu đại diện Tuy nhiên, ở cả ba địa phương này, hai tác giả chỉ nghiên cứu quá trình hình thành, phát triển, thuận lợi, khó khăn trong hoạt động nghề nghiệp cũng như công chúng ở những tờ báo Đảng địa phương này

Có thể thấy, các tác giả của các công trình nghiên cứu trên thế giới và ở Việt Nam đã bàn đến báo chí truyền thông cùng những vấn đề liên quan Tuy nhiên, việc nghiên cứu về đội ngũ nhà báo, nhất là khả năng tích hợp kỹ năng

đa phương tiện ở các nhà báo Việt Nam nói chung và các tỉnh miền Đông Nam bộ nói riêng chưa được đề cập tới, trong khi đó, đây lại là khu vực báo chí phát triển năng động nhất cả nước Chính vì vậy, trên cơ sở kế thừa những

kết quả nghiên cứu, luận văn “Vấn đề tích hợp kỹ năng đa phương tiện cho

các nhà báo địa phương các tỉnh miền Đông Nam bộ” đề cập đến vấn đề

khá mới mẻ, đảm bảo không trùng lắp với các công trình nghiên cứu trước đó

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu nhằm khảo sát khả năng tích hợp kỹ năng đa phương tiện trong hoạt động báo chí của các nhà báo ở Việt Nam hiện nay nói chung, nhà báo địa phương các tỉnh Đông Nam bộ nói riêng Từ đó, góp phần cải thiện vấn đề tích hợp kỹ năng đa phương tiện cho nhà báo

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích trên, tác giả luận văn thực hiện những nhiệm vụ cụ thể sau:

- Hệ thống hóa những vấn đề lý luận về báo chí và truyền thông nói chung, trong đó nhấn mạnh những vấn đề lý luận cơ bản liên quan đến báo chí truyền thông đa phương tiện và vấn đề tích hợp kỹ năng đa phương tiện của nhà báo trong hoạt động báo chí Những vấn đề lý luận này là cơ sở, nền tảng cho việc ứng dụng vào thực tiễn khả năng tích hợp đa phương tiện cho các nhà báo địa phương các tỉnh miền Đông Nam bộ

- Khảo sát thực trạng tích hợp kỹ năng đa phương tiện của nhà báo địa phương các tỉnh Đông Nam bộ, trong đó chọn mẫu khảo sát 3 tỉnh, bao gồm: Đồng Nai, Bình Dương và Bà Rịa- Vũng Tàu (ưu tiên những nhà báo công tác tại Đài PT-TH, báo mạng điện tử) Từ đó, đưa ra các kết quả nghiên cứu để chứng minh vấn đề tích hợp kỹ năng đa phương tiện cho nhà báo địa phương

ở khu vực Đông Nam bộ hiện nay là quan trọng, cần thiết và cần được cải thiện

- Từ những vấn đề lý luận và thực tiễn về khả năng tích hợp kỹ năng đa phương tiện cho nhà báo nói chung, nhà báo đa phương tiện địa phương nói riêng, tác giả luận văn đưa ra hệ thống giải pháp và khuyến nghị nhằm nâng cao kỹ năng tích hợp đa phương tiện cho nhà báo địa phương các tỉnh Đông

Nam bộ, cụ thể đối với đội ngũ nhà báo ở 3 tỉnh, gồm: Đồng Nai, Bình Dương và Bà Rịa -Vũng Tàu

4 Đối tượng nghiên cứu; đối tượng và phạm vi khảo sát

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu vấn đề tích hợp kỹ năng đa phương tiện cho nhà

báo địa phương các tỉnh miền Đông Nam bộ

4.2 Đối tượng và phạm vi khảo sát

+ Đối tượng khảo sát: Khảo sát đội ngũ nhà báo địa phương các tỉnh miền Đông Nam bộ

+ Phạm vi khảo sát: Luận văn chọn mẫu khảo sát đội ngũ nhà báo của 3

tỉnh miền Đông Nam bộ, gồm: Đồng Nai, Bình Dương và Bà Rịa-Vũng Tàu, trong đó, mẫu đại diện là các nhà báo làm ở những cơ quan báo in (có phiên bản điện tử) và Đài PT-TH vì đây là môi trường các nhà báo ứng dụng kỹ năng đa phương tiện tốt hơn cả Sở dĩ tác giả luận văn chọn đại diện 3/6 tỉnh miền Đông Nam bộ là do 3 tỉnh này có những nét tương đồng về vị trí địa lý,

điều kiện kinh tế - xã hội và báo chí

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

Luận văn nghiên cứu dựa trên cơ sở nhận thức luận các vấn đề lý luận và quan điểm, chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước về báo chí truyền thông Trong đó, tập trung làm rõ những vấn đề về xu hướng phát triển báo chí truyền thông đặc biệt là báo chí truyền thông đa phương tiện và vấn đề tích hợp kỹ năng đa phương tiện cho nhà báo nói chung, nhà báo địa phương nói riêng trong hoạt động báo chí Ngoài ra, luận văn còn vận dụng kiến thức của các ngành khoa học khác liên quan, như: triết học, tâm lý học,

xã hội học, công nghệ thông tin, kinh tế học, nghệ thuật học…

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện được đề tài này, tác giả luận văn sử dụng những phương pháp công cụ sau:

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Tìm kiếm, tập hợp, lập phiếu đọc,

trích dẫn, phân tích các loại tài liệu nhằm hệ thống hóa các vấn đề lý luận, xây dựng khung lý thuyết làm cơ sở lý luận phục vụ cho mục đích nghiên cứu đề tài

- Phương pháp khảo sát, thống kê, phân tích, tổng hợp, so sánh, chứng minh: Cụ thể, tác giả luận văn lập phiếu khảo sát thực trạng đội ngũ các nhà

báo địa phương về vấn đề tích hợp kỹ năng đa phương tiện trong hoạt động báo chí, từ đó đưa ra những kết quả cụ thể liên quan đến vấn đề tích hợp kỹ năng đa phương tiện của các nhà báo địa phương miền Đông Nam bộ; tìm ra nguyên nhân ảnh hưởng đến khả năng tích hợp kỹ năng đa phương tiện của đội ngũ nhà báo các tỉnh miền Đông Nam bộ hiện nay

- Phương pháp điều tra xã hội học (bảng hỏi anket): Cụ thể, tác giả luận

văn lập 300 phiếu theo bộ câu hỏi liên quan đến đề tài, phát cho 2 nhóm đối tượng là nhà báo và công chúng báo chí Mục đích của phương pháp này là để

có số liệu mang tính chất định tính và định lượng về khả năng tích hợp kỹ năng đa phương tiện đối với nhà báo địa phương các tỉnh miền Đông Nam bộ

- Phương pháp phỏng vấn sâu (phỏng vấn chuyên gia): Cụ thể, tác giả

luận văn soạn câu hỏi, chủ đề, đối tượng, thời gian, địa điểm, biên bản phỏng vấn Đối tượng phỏng vấn gồm các giảng viên báo chí; các nhà báo có chuyên môn sâu liên quan đến đề tài; lãnh đạo các cơ quan báo chí 3 tỉnh miền Đông Nam bộ Mục đích của phương pháp này là thu nhận những ý kiến khách quan về vấn đề tích hợp kỹ năng đa phương tiện đối với nhà báo nói chung, nhà báo địa phương các tỉnh miền Đông Nam bộ nói riêng

- Phương pháp thảo luận nhóm: Cụ thể, tác giả luận văn nêu chủ đề thảo

luận và lựa chọn đối tượng (cán bộ, phóng viên, biên tập viên), thời gian, địa điểm thảo luận Mục đích của phương pháp này là nhằm thu thập ý kiến về vấn đề tích hợp đa phương tiện đối với nhà báo nói chung, nhà báo địa phương nói riêng

- Phương pháp lập Facebook trên mạng internet: Cụ thể, tác giả luận

văn lập Facebook với tên gọi “Multimedia Journalist” (nhà báo đa phương tiện) trên internet Đây là diễn đàn mạng xã hội có hiệu quả cao Phương pháp này thực hiện nhằm thu nhận những ý kiến khách quan của cộng đồng mạng, trong đó có các nhà chuyên môn, nhà báo thảo luận về đa phương tiện, khả năng tích hợp kỹ năng đa phương tiện của nhà báo nói chung và nhà báo địa phương các tỉnh miền Đông Nam bộ nói riêng

6 Ý nghĩa lý luận và giá trị thực tiễn của luận văn

6.1 Ý nghĩa lý luận

Luận văn là tài liệu tham khảo phục vụ công tác đào tạo, nghiên cứu tại các cơ sở đào tạo, nghiên cứu về lĩnh vực báo chí truyền thông Cụ thể, đó là những vấn đề lý luận báo chí truyền thông hiện đại, trong đó có vấn đề về kỹ năng đa phương tiện trong hoạt động báo chí của nhà báo

7 Điểm mới của luận văn

- Luận văn hệ thống hóa những vấn đề lý luận về báo chí truyền thông, trong đó có vấn đề tích hợp kỹ năng đa phương tiện trong hoạt động báo chí của nhà báo

- Luận văn chỉ ra thực trạng vấn đề tích hợp kỹ năng đa phương tiện của nhà báo ở Việt Nam nói chung, ở các tỉnh miền Đông Nam bộ nói riêng trong hoạt động báo chí

- Luận văn đưa ra được giải pháp và khuyến nghị đối với các cơ quan báo chí nói chung, báo chí và nhà báo các tỉnh miền Đông Nam bộ nói riêng đối với việc ứng dụng tích hợp kỹ năng đa phương tiện trong hoạt động báo chí

8 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, Phụ lục, luận văn

gồm có 3 chương, 12 tiết, 140 trang, 20 hình minh họa

Chương 1 TÍCH HỢP KỸ NĂNG ĐA PHƯƠNG TIỆN TRONG HOẠT ĐỘNG

BÁO CHÍ CỦA NHÀ BÁO - NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN

1.1 Khái niệm và các thuật ngữ liên quan

1.1.1 Khái niệm

- Truyền thông

Với ý nghĩa là một hoạt động thực tiễn, truyền thông gắn bó chặt chẽ với lịch sử phát triển của nhân loại Có thể nói, loài người xuất hiện và tồn tại bao lâu thì hoạt động truyền thông cũng xuất hiện và tồn tại bấy lâu Nhờ có hoạt động truyền thông mà con người liên kết thành xã hội; tổ chức được các hoạt động mang tính tập thể; truyền đạt được những tri thức và kinh nghiệm sản xuất, kinh nghiệm ứng xử cho các thế hệ sau; nhận thức được ngoại giới và bản thân ngày càng đầy đủ, sâu sắc

Theo PGS.TS Mai Quỳnh Nam trong bài viết “Truyền thông và phát triển” đăng trên Tạp chí “Người làm báo” năm 2007 thì:

“Truyền thông là một phạm trù cơ bản, qua đó các hệ thống xã hội được hình thành, phát triển Thông qua truyền thông, các thành tố xã hội, hệ thống con người, các hệ thống xã hội bao gồm cả hệ thống nhỏ, hệ thống lớn liên tiếp được cải biến và phân hóa…Thông qua truyền thông, các giá trị và chuẩn mực được chuyển giao và xã hội hóa Mẫu truyền thông ảnh hưởng tới các diễn biến hành động hình thành và củng cố các hệ thống xã hội Với ý nghĩa đó, truyền thông được xem là một thao tác xã hội” [42, tr 15]

PGS,TS Nguyễn Văn Dững trong cuốn “Truyền thông lý thuyết và kỹ năng cơ bản” cho rằng: “Truyền thông là quá trình liên tục trao đổi thông tin,

tư tưởng, tình cảm… nhằm chia sẻ kỹ năng và kinh nghiệm giữa hai hoặc nhiều người nhằm tăng cường hiểu biết lẫn nhau, thay đổi nhận thức, tiến tới

điều chỉnh hành vi và thái độ phù hợp với nhu cầu phát triển của cá nhân/nhóm/cộng đồng/xã hội” [13, tr 13]

Tác giả Nguyễn Văn Hà trong cuốn “Giáo trình Cơ sở lý luận báo chí” cho rằng: “Truyền thông là hoạt động có ý thức của con người Đó là quá trình trao đổi hoặc chia sẻ thông tin, tình cảm, kỹ năng bằng một hệ thống ký hiệu quy ước nhằm tạo sự liên lạc với nhau để có thể dẫn tới những thay đổi

trong nhận thức và hành vi” [23, tr 17]

Như vậy, truyền thông là hiện tượng xã hội phổ biến, ra đời, phát triển cùng với sự phát triển của loài người Đó chính là quá trình trao đổi, tương tác thông tin với nhau về những vấn đề của đời sống xã hội nhằm thay đổi, điều chỉnh hành vi cho phù hợp với sự phát triển của cá nhân, cộng đồng và xã hội Truyền thông là một quá trình diễn ra theo trình tự thời gian, bao gồm các yếu tố tham dự, như: nguồn, thông điệp, kênh truyền thông, người nhận, phản hồi, các yếu tố gây nhiễu… Hình thức truyền thông ngày càng đa dạng góp phần làm cho đời sống xã hội ngày càng phong phú

Theo tác giả Nguyễn Văn Hà trong cuốn giáo trình “Cơ sở lý luận báo chí”:

“Báo chí thường được hiểu hai nghĩa: (1) Trong quan niệm truyền thống, báo chí là phương tiện thông tin đại chúng trên giấy, gồm báo

in và tạp chí (2) Trong quan niệm hiện đại, báo chí là hình thức và hoạt động truyền thông đại chúng phổ biến nhất bên cạnh các hình thức và hoạt động truyền thông đại chúng khác, như xuất bản, quảng cáo, quan hệ công chúng…Theo nghĩa này, báo chí gồm bốn loại hình, đó là báo in, PT - TH và báo trực tuyến” [23, tr 81]

PGS,TS Nguyễn Văn Dững trong cuốn “Cơ sở lý luận báo chí” cho rằng:

“Bản chất của báo chí truyền thông là hoạt động thông tin-giao tiếp xã hội trên quy mô rộng lớn nhất, là công cụ và phương thức kết nối xã hội hữu hiệu nhất, là công cụ và phương thức can thiệp xã hội hiệu quả nhất trong mối quan hệ với công chúng và dư luận xã hội, với nhân dân và các nhóm lợi ích, với các nước trong khu vực và quốc tế"

[14, tr 61]

Và "Báo chí là hiện tượng xã hội luôn tồn tại và phát triển trong những điều kiện kinh tế - xã hội cụ thể dưới sự tác động và chi phối trực tiếp của thiết chế chính trị, quyền lực chính trị; được sự hỗ trợ tối đa của các phương

tiện kỹ thuật và công nghệ, nhất là công nghệ tin học” [14, tr 63]

Như vậy, báo chí được hiểu là một hình thái ý thức xã hội, lấy hiện thực khách quan làm đối tượng phản ánh Và đối tượng được phản ánh đó phải xác thực cụ thể Báo chí gắn liền với thông tin thời sự Những vấn đề, sự kiện diễn ra hằng ngày, hằng giờ cần sự phân tích, mổ xẻ của báo chí nhằm rộng đường dư luận; những thông tin kinh tế, cơ hội việc làm cần thiết cho nhiều người Thông tin trong báo chí vừa có tính xã hội cao vừa có tính tư tưởng và khuynh hướng rõ rệt

- Nhà báo và nhà báo địa phương

* Nhà báo

Theo Luật Báo chí nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (sửa đổi,

bổ sung năm 1999): “Nhà báo là người có quốc tịch Việt Nam, có địa chỉ thường trú tại Việt Nam, có đủ các tiêu chuẩn chính trị, đạo đức và nghiệp vụ báo chí do Nhà nước quy định đang hoạt động hoặc công tác thường xuyên

với một cơ quan báo chí Việt Nam và được cấp thẻ nhà báo” [ 39, tr 4 ]

TS Lê Thị Nhã trong cuốn “Lao động nhà báo - Lý thuyết và kỹ năng cơ

bản” cho rằng:

“Nhà báo dùng để chỉ những người hoạt động nghiệp vụ có tính chất thường xuyên, chuyên nghiệp trong cơ quan báo chí Tuy nhiên, theo nghĩa rộng, nhà báo có thể bao gồm những người tham gia hoạt động báo chí (có hay không có hợp đồng, biên chế trong cơ quan báo chí) Trong thời đại internet, trào lưu “báo chí công dân” (citizen journalism) phát triển mạnh mẽ Trên thế giới nhiều tờ báo, website khuyến khích sự cộng tác của các nhà báo tự do, những người dân thường … đã thu được thành công và danh tiếng” [44, tr 12]

Theo quy định, các nhà báo chuyên nghiệp tại Việt Nam, công tác 3 năm chính thức tại một tòa soạn báo của Việt Nam sẽ được Bộ Thông tin và Truyền thông xem xét cấp thẻ nhà báo Đây là loại thẻ hành nghề duy nhất trong nghề báo ở Việt Nam và có giá trị khi hoạt động nghiệp vụ

Tác giả John Hohenberg trong cuốn “Ký giả chuyên nghiệp” gọi nhà báo

là các ký giả chuyên nghiệp Ông cho rằng:

“Ký giả hành nghề với khả năng, với lòng can đảm, tính liêm khiết và chí cương quyết độc lập Anh là một lực lượng chủ yếu trong xã hội cởi mở của thế giới ngày nay Càng có nhiều tự do, những trách nhiệm của anh càng nặng nề Vì tính chất đặc biệt của nghề nghiệp anh, anh

có liên hệ sâu xa đến sự thay đổi của xã hội, đến những căn bản của việc phục vụ quần chúng và cuộc tranh đấu để tiến tới một xã hội tốt

trên cả hai bình diện pháp lý và đạo đức” [14, tr 300, 301]

Tóm lại, nhà báo là những người hoạt động trong lĩnh vực báo chí, có đủ tiêu chuẩn về đạo đức, năng lực và chịu sự quản lý của Nhà nước Nhà báo làm nghề viết báo chuyên nghiệp nhằm sáng tạo nên những tác phẩm báo chí cung cấp thông tin cho công chúng Nhà báo hiện nay không chỉ hoạt động đơn phương tiện mà còn phải có khả năng độc lập kết hợp ngôn ngữ viết, ảnh, video, âm thanh, thiết kế đồ họa và các phương thức tương tác khác nhằm sáng tạo ra một sản phẩm báo chí tích hợp được nhiều loại hình báo chí Muốn đạt được điều này, nhà báo phải không ngừng học hỏi, trau dồi kiến thức; nhạy bén; sử dụng thành thạo các công cụ và kỹ năng trong tác nghiệp, như máy vi tính, máy ảnh, máy ghi âm, máy quay, các phần mềm dựng trang, dựng hình

*Nhà báo địa phương

Tác giả Hồ Xuân Sơn trong bài viết “Đổi mới báo chí địa phương trong

cơ chế thị trường” cho rằng:

“Báo địa phương là tờ báo mà nội dung chủ yếu phản ánh được tình hình chính trị, kinh tế - xã hội và các hoạt động công tác Đảng ở địa phương Đọc một tờ báo địa phương, nếu người đọc không thấy rõ dấu

ấn của địa phương đó ngoài tiêu đề trên măng sét thì chưa thể coi là tờ báo làm đúng chức năng, nhiệm vụ của mình” [53, tr 255]

Hiện nay, báo chí địa phương ở nước ta có hệ thống như sau: Báo Đảng

là cơ quan trực thuộc Tỉnh ủy, chịu sự lãnh đạo, chỉ đạo trực tiếp của Tỉnh ủy Đài PT-TH tỉnh là cơ quan trực thuộc Ủy ban Nhân dân tỉnh, chịu sự lãnh đạo, chỉ đạo trực tiếp của Tỉnh ủy và Ủy ban Nhân dân tỉnh Ngoài ra, ở một

số địa phương còn có cơ quan báo chí của các ngành (công an, liên đoàn lao động, văn hóa); báo hoặc tạp chí văn nghệ của Hội Văn học nghệ thuật Hệ thống các đài truyền thanh, truyền hình cấp huyện, thị xã tuy chưa được thừa nhận là cơ quan báo chí nhưng đã làm tốt chức năng tiếp sóng, một số đài còn sản xuất được tác phẩm truyền hình, truyền thanh Ở một số tỉnh, hệ thống đài truyền thanh, truyền hình cấp huyện được bàn giao cho đài PT-TH tỉnh quản

lý trực tiếp, trở thành một bộ phận của cơ quan báo chí Hiện nay, hầu hết các

tờ báo Đảng địa phương và đài PT-TH đều đã cho ra đời tờ báo điện tử hoặc trang tin điện tử nhằm đáp ứng nhu cầu thông tin của độc giả Cụ thể, các tòa soạn báo in xây dựng thêm các tờ báo điện tử - phiên bản của tờ báo in; đài PT-TH xây dựng thêm các trang tin điện tử và những nhà báo công tác ở những cơ quan báo chí địa phương này được gọi chung một thuật ngữ “nhà báo địa phương”

Về nghĩa vụ, theo Hiến pháp và Luật Báo chí, nhà báo địa phương phải hoạt động đảm bảo đúng tôn chỉ, mục đích, định hướng thông tin, chấp hành nghiêm chỉnh đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước Nhà báo địa phương tham gia tuyên truyền, cổ vũ những thành tựu đạt được của địa phương, cả nước nhằm nâng cao trình độ dân trí, đáp ứng

nhu cầu hưởng thụ văn hóa lành mạnh của nhân dân; bảo vệ và giữ gìn truyền thống bản sắc văn hóa dân tộc; tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc, phát huy lòng yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc với mục đích cùng Đảng, cùng quân, dân ổn định chính trị, an ninh quốc phòng, phát triển kinh tế, văn hóa - xã hội địa phương

Về quyền hạn, nhà báo địa phương có quyền cụ thể hóa các nghị quyết, chỉ thị, quyết định của Trung ương, của tỉnh thông qua các tác phẩm báo chí Như vậy, nhà báo địa phương là một bộ phận không thể tách rời của hoạt động báo chí Việt Nam nói chung và báo chí địa phương nói riêng Vai trò của nhà báo địa phương rất quan trọng trong việc cụ thể hóa những chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước đến các tầng lớp nhân dân Do vậy, nhà báo địa phương không thể tách rời guồng hoạt động của báo chí cả nước

mà phải luôn nỗ lực để sáng tạo nên những tác phẩm báo chí mang hơi thở cuộc sống, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công chúng

- Đa phương tiện và tích hợp kỹ năng đa phương tiện trong hoạt động báo chí

* Đa phương tiện

Khái niệm đa phương tiện (multimedia) xuất hiện từ khoảng giữa thế kỷ

XX khi internet còn chưa ra đời Cho đến nay, khái niệm này đã trở nên phổ biến để chỉ nhiều loại sản phẩm, phần mềm khác nhau trên máy vi tính và mạng internet

Vào năm 1965, từ “Multi-media” đã được sử dụng để miêu tả một buổi trình diễn đặc biệt có tên là “Exploding Plastic Inevitable” – buổi biểu diễn đầu tiên có sự kết hợp của nhạc rock, chiếu bóng, ánh sáng và trình diễn nghệ thuật Sau đó, từ này đã được sử dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực khác nhau

và với nhiều ý nghĩa khác nhau

Đa phương tiện còn được hiểu là một sự kết hợp phương tiện truyền thông (media) và các dạng nội dung (content) khác nhau Đa phương tiện được sử dụng mang ý nghĩa tương phản với phương tiện truyền thồng sử dụng chỉ máy tính thô sơ để hiển thị như văn bản hoặc dạng thức truyền thống của

in ấn hoặc tài liệu sản xuất thủ công Đa phương tiện bao gồm sự kết hợp văn bản, âm thanh, ảnh tĩnh, hoạt hình, video, link hoặc các nội dung tương tác khác

Theo PGS,TS Nguyễn Văn Dững trong cuốn “Cơ sở lý luận báo chí”:

“Đa phương tiện cho phép chuyển tải nhiều phương tiện truyền tải thông tin, như văn bản, đồ họa và âm thanh, hình ảnh… cùng với khả năng gây ấn tượng bằng sự tương tác Đa phương tiện cho phép kết hợp các loại hình truyền thông trong việc chuyển tải thông điệp nhằm gây chú ý, hấp dẫn và gia tăng khả năng thuyết phục công chúng Thông điệp, sản phẩm multimedia có khả năng tác động vào nhiều giác quan con người, không chỉ tăng độ hấp dẫn mà quan trọng là tính khách quan, chân thực, độ tin cậy của thông tin [14, tr 89]

TS Hà Huy Phượng trong bài giảng về truyền thông đa phương tiện dành cho các lớp cao học báo chí tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền cho rằng, đây là quá trình trao đổi thông điệp giữa một người, một nhóm người thông qua việc sử dụng đa mã ngôn ngữ để biểu đạt thông tin Cụ thể như văn bản, hình ảnh tĩnh, hình ảnh động và các chương trình tương tác

Tóm lại, đa phương tiện là việc sử dụng nhiều loại hình phương tiện (ngôn ngữ văn tự và phi văn tự) Đối với riêng lĩnh vực báo chí, tính đa phương tiện thể hiện ở việc nhà báo sử dụng nhiều loại phương tiện để sáng tạo nên một sản phẩm báo chí hoàn chỉnh và truyền tải đến công chúng bằng nhiều cách thức khác nhau

Đa phương tiện có thể được hiểu theo 3 vấn đề: Thứ nhất, đó là sự tích

hợp đa mã ngôn ngữ biểu đạt (có thể bằng chữ viết, hình ảnh (hình ảnh tĩnh

và hình ảnh động), âm thanh); Thứ hai, đó là sự tương tác So với các loại

hình truyền thông truyền thống, yếu tố tương tác có nhiều điểm lợi thế hơn,

đó là tương tác trực tiếp, tương tác đồng thời, tương tác trong mọi thời điểm,

mọi không gian thời gian; Thứ ba, đó là ứng dụng tối đa các tính năng kỹ

thuật đa phương tiện Hay nói cách khác, nói đến truyền thông đa phương tiện

là nói đến kỹ thuật Kỹ thuật là yếu tố tạo nên truyền thông đa phương tiện Vì vậy, cùng với sự phát triển của khoa học kỹ thuật thì truyền thông đa phương tiện mới xuất hiện và phát triển mạnh Sự hội tụ và tích hợp các tính năng kỹ thuật là đặc trưng của truyền thông đa phương tiện

* Tích hợp kỹ năng đa phương tiện trong hoạt động báo chí

Từ điển Tiếng Việt, NXB Giao thông vận tải, năm 2011 định nghĩa:

"Tích hợp là sự dồn chung lại, hợp chung lại"[67, tr 822]

Còn có thể hiểu kỹ năng là khả năng vận dụng những kiến thức đã thu nhận được trong một lĩnh vực nào đó áp dụng vào thực tế Đó là những kỹ năng đạt được từ quá trình làm việc và trong cuộc sống mà bạn có thể sử dụng chúng Kỹ năng liên quan giữa các nghề nghiệp bao gồm kỹ năng cá nhân (như kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm…), kỹ năng chuyên môn (thiết kế web, lập trình, sửa chữa máy móc…) và kỹ năng phân tích (nghiên cứu, phân tích, tài chính, thống kê…)

Tác giả Nguyễn Văn Hà trong cuốn “Giáo trình cơ sở lý luận báo chí” khi nói đến các mô hình báo chí đã cho rằng, đây là thời kỳ xuất hiện những tòa soạn tích hợp (integration newsroom) hay còn gọi là tòa soạn hội tụ (convergence newsroom) Tiền đề vật chất cho việc hình thành tòa soạn tích hợp là quá trình dịch chuyển từ kỹ thuật tuyến tính sang kỹ thuật số trong lĩnh

vực truyền thông diễn ra với tốc độ cao, dẫn đến sự tích hợp truyền thông đa phương tiện" [23, tr 299]

Xu hướng phát triển tòa soạn tích hợp truyền thông đa phương tiện đòi hỏi người làm báo ngoài các kiến thức, kỹ năng truyền thống còn phải được trang bị thêm nhiều kiến thức, kỹ năng mới về cách đưa tin hiện đại Phóng viên báo in không chỉ hiểu sâu và viết tốt về đối tượng mà còn phải biết xử lý

âm thanh, hình ảnh, đồ họa Phóng viên phát thanh không chỉ biết tự ghi âm

mà còn phải biết lồng nhạc, biết dựng chương trình Tương tự, phóng viên truyền hình không chỉ biết quay phim mà còn phải biết viết lời bình, đạo diễn, dàn dựng và tự thể hiện lời bình… Khi làm việc trong tòa soạn tích hợp, người làm báo cũng tích hợp cho mình những kiến thức, kỹ năng tương ứng Mẫu phóng viên bây giờ phải là “3 trong 1”, thậm chí là “4 trong 1”

Cũng theo PGS,TS Nguyễn Văn Dững, “mô hình tòa soạn hội tụ đã làm thay đổi cách nhà báo làm tin, viết bài, nhất là cách thức tòa soạn báo chí huy động, khai thác, kết nối các nguồn tin và nguồn lực xã hội trong xã hội thông tin phục vụ quá trình sản xuất tin tức và nó làm thay đổi cung cách công

chúng tiếp nhận sản phẩm báo chí” [13, tr 321]

Như vậy, việc tích hợp kỹ năng đa phương tiện là một yêu cầu tất yếu đối với nhà báo trong xu thế phát triển của báo chí hiện nay Nhà báo phải nắm được, tác nghiệp được ở nhiều loại hình báo chí khác nhau và để sản xuất ra được sản phẩm truyền thông đa phương tiện Không những thế, nhà báo còn phải thành thạo về kỹ thuật, nhất là các phần mềm liên quan in ấn, dựng trang,

xử lý đồ họa, âm thanh, hình ảnh để có thể “tác chiến” trong mọi hoàn cảnh một cách nhanh nhất, kịp thời nhất

1.1.2 Các thuật ngữ liên quan

+ Văn bản (text): Từ cũ còn gọi là văn tự, chữ Đây là thành phần không

thể thiếu của các loại hình báo chí, nhất là báo in và báo mạng điện tử Bản

thân văn bản có khả năng truyền tải đầy đủ và trọn vẹn những nội dung thông điệp của tác phẩm báo chí Văn bản cũng còn được sử dụng để làm rõ hơn nội dung của các file âm thanh, video, đồ họa đính kèm

+ Hình ảnh (Image, picture)

- Hình ảnh tĩnh (still image): Hình ảnh tĩnh bao gồm ảnh chụp (picture)

và hình ảnh đồ họa (graphic)

* Hình ảnh chụp (picture) là hình ảnh chụp lại khoảng khắc gắn liền với

sự việc, sự kiện làm nổi bật lên thông tin giúp công chúng nắm bắt được diễn biến của sự việc, sự kiện Hình ảnh chụp phải mang tính khách quan, chân thực

* Hình ảnh đồ họa (graphic): Là hình ảnh được biểu đạt dưới dạng hình

vẽ, giúp bạn đọc tiếp nhận nhanh, dễ hiểu, dễ nhớ, ấn tượng Đây là một lĩnh vực truyền thông trong đó thông điệp được tiếp nhận qua con đường thị giác Thiết kế đồ họa tạo ra các giải pháp bằng hình ảnh cho các vấn đề truyền thông thông qua các phần mềm ứng dụng của máy tính Sự kết hợp giữa hình khối và màu sắc trong đồ họa đã tạo ra những hình ảnh, không gian có chiều sâu thường được sử dụng để diễn đạt thông tin bằng đồ thị, biểu đồ, bảng, bản

đồ, lược đồ

- Hình ảnh động: Bao gồm hình ảnh đồ họa động (animation graphic);

hình ảnh chụp động (animation picture) và hình ảnh động video clips

* Hình ảnh đồ họa động (animation graphic): Là những hình ảnh đồ họa

sử dụng cảnh quay video để tạo ra ảo giác về chuyển động hoặc xuất hiện động Hình ảnh đồ họa động thường kết hợp với âm thanh nhằm gia tăng sự sinh động, hấp dẫn cho thông tin sự kiện được phản ánh

* Hình ảnh chụp động (animation picture): thường sử dụng dưới dạng trình chiếu ảnh (slideshow), gồm nhiều hình ảnh khác nhau được sắp xếp theo một trật tự cố định, nhằm cung cấp một thông tin nào đó cho công chúng

Những hình ảnh này chuyển động với một tốc độ định sẵn và có thể có các chú thích nhằm giải thích rõ nội dung của ảnh Bên cạnh ảnh động được thể hiện dưới dạng slideshow, báo mạng điện tử còn có khả năng tích hợp một sản phẩm ảnh khác gọi là animation Đây là những hình ảnh động được tạo ra

từ những hình ảnh tĩnh

* Hình ảnh động video clips: Thế mạnh của video là đem lại hình ảnh sống động và chân thực Video là phương tiện tốt nhất để miêu tả hành động, đưa người đọc đến nội dung chính của tác phẩm Đây cũng là thế mạnh không còn là độc tôn của truyền hình mà đang được báo mạng điện tử tập trung khái thác bởi bản thân những đoạn video đã mang tính đa phương tiện, gồm cả hình ảnh, âm thanh, được kết hợp thêm hình ảnh tĩnh và văn bản

+ Âm thanh (audio clips): Theo từ điển Tiếng Việt, NXB Giao thông vận

tải, năm 2011: "Âm thanh là tiếng do một vật gì truyền ra" [67, tr 30]

Âm thanh điện tử là các dao động cơ học (biến đổi vị trí qua lại) của các phân tử, nguyên tử hay các hạt làm nên vật chất và lan truyền trong vật chất như các sóng Âm thanh, giống như nhiễu sóng, được đặc trưng bởi tần

số, bước sóng, chu kỳ, biên độ và vận tốc lan truyền (tốc độ âm thanh) Âm

thanh là sự kết hợp giữa âm nhạc, tiếng động và lời nói

Ở tác phẩm báo chí đa phương tiện có tích hợp âm thanh không đơn thuần giống như phát thanh thông thường Âm thanh ở đây là một phương tiện truyền tải thông tin đến công chúng bên cạnh những phương tiện khác như hình ảnh, đồ họa, văn bản

+ Các chương trình tương tác (Interractive programs): Đây là phương

thức thu nhận trao đổi thông tin giữa cơ quan báo chí và công chúng thể hiện

tính dân chủ cao và đang được báo mạng điện tử khai thác Có thể kể đến các chương trình tương tác mà công chúng có thể trực tiếp tham gia vào sản phẩm

báo chí đa phương tiện, như giao lưu trực tuyến, trả lời trắc nghiệm, giải đố, bình chọn

Hiện các cơ quan báo chí đang sử dụng khá nhiều các loại hình tương tác nhằm tăng cường kết nối với công chúng Loại hình tương tác phổ biến nhất hiện nay là trực tiếp qua đường thư tín của bưu điện, E-mail, gọi điện thoại, phản hồi trực tiếp dưới mỗi bài báo (comment ý kiến trên báo điện tử), bình chọn, thăm dò dư luận, tương tác qua diễn đàn trực tuyến (trực tiếp hoặc gián tiếp)… Đặc biệt, thế mạnh tương tác thể hiện rất rõ trên báo mạng điện tử, tạo

ra một cách “đọc” mới cho công chúng truyền thông Tác phẩm báo chí giờ đây không còn ý nghĩa là một sáng tạo của một nhà báo cụ thể mà là sản

phẩm tập thể, trong đó, công chúng báo điện tử là đồng chủ thể sáng tạo Khả

năng tương tác cao của báo mạng điện tử không chỉ tạo cảm giác gần gũi hơn giữa công chúng báo chí và tòa soạn mà nó có ý nghĩa dân chủ trong thông tin

và tiếp nhận thông tin

1.2 Đặc điểm truyền thông đa phương tiện và vai trò của việc tích hợp kỹ năng đa phương tiện trong hoạt động báo chí của nhà báo

1.2.1 Đặc điểm của truyền thông đa phương tiện

* Những thế mạnh của truyền thông đa phương tiện:

- Cập nhật một cách nhanh nhất các sự kiện, sự việc diễn ra trong đời sống chính trị, kinh tế, xã hội: Mục tiêu của truyền thông đa phương tiện là

cung cấp những thông tin mới nhất, nhanh nhất, hấp dẫn nhất cho công chúng Bên cạnh đó, truyền thông đa phương tiện có lợi thế về dung lượng truyền tải

mà báo in, PT-TH không thể có được.Vì vậy, nó có khả năng cung cấp một lượng thông tin lớn, phong phú, chi tiết, được cập nhật liên tục một cách

nhanh nhất

Hiện nay, số người truy cập internet để xem – nghe – đọc tin tức ngày càng đông vì loại hình này có thể đáp ứng nhiều yêu cầu và cung cấp nhiều

thông tin mà mọi người quan tâm So với báo in, PT-TH, báo mạng điện tử có khả năng bảo quản thông tin hiệu quả, gọn nhẹ, đỡ tốn kém và phục vụ kịp thời cho việc tra cứu theo yêu cầu Nhờ đó, báo mạng điện tử Việt Nam còn là phương tiện để tuyên truyền chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước, giúp cho bạn bè trên thế giới, Việt kiều đang sống ở nước ngoài hiểu về công cuộc đổi mới, tình hình phát triển của đất nước Báo mạng điện

tử cũng góp phần đắc lực trong việc cung cấp thông tin phục vụ các hoạt động

phát triển kinh tế - xã hội cho một phần không nhỏ các bộ phận dân cư

- Thể hiện tính phi định kỳ: Khi nói đến báo chí truyền thống, người ta

thường nhắc đến “tính định kỳ” Đặc trưng định kỳ của báo chí truyền thống được xem như điểm khác biệt cơ bản so với các báo mạng điện tử và các hình thức truyền thông đại chúng khác Báo mạng điện tử ra đời đã phá vỡ tính định kỳ của báo chí truyền thống Các bài báo không cần chờ đến một khung giờ nhất định mới được tung lên mà có thể lên ngay khi tin, bài đã được biên tập, kiểm định nhằm sẵn sàng đáp ứng nhu cầu của độc giả Với ưu thế và sự trợ giúp của công nghệ, báo điện tử cho phép chuyển tải những thông tin tới công chúng gần như tức thời Việc cập nhật thông tin có khi đồng thời với sự kiện như truyền hình, phát thanh trực tuyến Việc cập nhập thông tin có thể tiến hành bất cứ nơi đâu trên thế giới, trừ phi nơi đó không thể đăng nhập vào internet Nếu báo in còn phải chờ đợi khâu in ấn, phát hành qua các mạng lưới của báo mới đến được với độc giả; PT-TH chờ khung giờ phát sóng thì báo điện tử chỉ cần một động tác click chuột, thông tin có thể đến ngay với người

sử dụng

- Khả năng tương tác cao: Đó là khả năng phản hồi, trao đổi thông tin

của độc giả báo mạng điện tử với tờ báo, tác giả Ở báo in, khả năng tương tác thể hiện qua việc xây dựng các hình thức trả lời thư bạn đọc, ý kiến độc giả… PT-TH với công nghệ trực tiếp cũng tạo được khả năng tương tác cao đặc biệt

trong các chương trình giao lưu, tọa đàm (talkshow) Thính giả, khán giả được mời gọi điện thoại trực tiếp đến phòng thu, trường quay để trao đổi với

“nhà đài” và khách mời

So với báo điện tử, khả năng tương tác của báo in, PT - TH đều có giới hạn Đó là sự giới hạn về dung lượng, giới hạn về không gian giao tiếp, giới hạn về tần suất và mức độ dân chủ trong giao tiếp Báo điện tử có khả năng giao lưu trực tuyến, tương tác nhiều chiều giữa công chúng và toà soạn, tạo điều kiện cho công chúng trực tiếp tiếp cận với nguồn tin mà không qua khâu trung gian nào Do cập nhật thông tin liên tục, từng giây từng phút đến công chúng, nên hiệu quả truyền thông đạt được rất lớn Nhờ các thể loại tường thuật trực tuyến, phỏng vấn trực tuyến sự việc sắp, đang, sẽ xảy ra đều có thể đưa lên mạng Đứng ở góc độ quản lý, thế mạnh này giúp báo điện tử dễ dàng thăm dò dư luận (và thống kê, xử lý kết quả thăm dò) ngay trên “mặt báo” của mình - điều mà các loại hình báo chí như báo in, truyền thống khó

có thể làm truyền hình

* Những hạn chế của truyền thông đa phương tiện:

- Độ xác thực của thông tin: Nhà báo trong quá trình tác nghiệp thường

muốn thông tin của mình là độc quyền, nhanh hơn so với các cơ quan báo chí khác nên khai thác tư liệu chưa kỹ lưỡng Biên tập viên thường chạy theo độ hot của thông tin mà thiếu kiểm định Bên cạnh đó, do thông tin đăng tải trên báo mạng điện tử thường dễ chỉnh sửa nên cũng tạo tâm lý chủ quan cho cơ quan báo chí Vì thế, có những tin, bài được thực hiện đa phương tiện rất công phu nhưng độ chính xác, tin cậy của thông tin lại chưa cao bằng các loại hình báo chí khác Thêm vào đó, để câu view, không ít tờ báo mạng điện tử đã đăng những thông tin quá chi tiết, tỉ mỉ, sa đà vào giật gân, câu khách, như các vụ án, đời tư nghệ sĩ…

- Độ bảo mật thấp: Việc thực hiện một tác phẩm báo chí đa phương tiện

thường phải trải qua nhiều công đoạn khác nhau, phụ thuộc vào công nghệ, kỹ thuật nên chắc chắn thông tin khó được bảo mật hoàn toàn Thực tế đã có những tòa soạn bị hacker tấn công làm sập hoàn toàn hệ thống và phải mất rất nhiều công sức lẫn tiền bạc với khôi phục lại được Do đó, việc bảo mật thông tin phụ thuộc rất nhiều vào người quản trị mạng của mỗi cơ quan báo chí

- Tiềm ẩn những nguy cơ về nguồn thông tin không lành mạnh Báo điện

tử hiện cung cấp rất nhiều thông tin đến cho công chúng Tuy nhiên, bên cạnh nguồn tin chính thống, cung cấp thông tin đúng chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước còn có vô vàn những thông tin giật gân, câu khách, thiếu chính xác Có không ít những tờ báo điện tử, trang thông tin điện

tử “lá cải” chuyên cung cấp những thông tin không có tính định hướng, giáo dục cần thiết Và cùng với sự tăng trưởng của Internet tốc độ cao, đã xuất hiện nhiều website cung cấp video và truyền hình trực tuyến cả trong và ngoài nước, trong đó phần nhiều là những chương trình không chính thống, những video clips không lành mạnh…

1.2.2 Vai trò tích hợp kỹ năng đa phương tiện trong hoạt động báo chí của nhà báo

- Giúp nhà báo có khả năng tác nghiệp ở đa loại hình, đa kỹ năng, thích ứng trong môi trưởng truyền thông số, tích hợp, hội tụ truyền thông Mô hình

tòa soạn hiện được các cơ quan báo chí ở Việt Nam phấn đấu xây dựng là tòa soạn hội tự, tòa soạn tích hợp Ở tòa soạn này có sự tập trung quản lý vào một nhóm người (super desk – siêu biên tập) nhằm đảm bảo sự vận hành tòa soạn theo hướng thống nhất Từ đó tận dụng các nguồn lực, sử dụng đa phương tiện để sản xuất tin tức dưới nhiều dạng thức khác nhau (hình ảnh, chữ viết,

âm thanh, video,…), tận dụng nhiều kênh để truyền phát tin tức (báo in, báo mạng, ứng dụng mobile, mạng xã hội…) Điều này đòi hỏi nhà báo phải “đa năng” hơn, kỹ năng tác nghiệp không bó hẹp trong một chuyên môn nhất

định Nếu như trước đây, người viết chỉ biết viết, người quay video chỉ biết quay thì giờ đây phóng viên sử dụng thông thạo các phương tiện phục vụ công việc báo chí, như: máy tính, máy ảnh, ghi âm và quay camera Chỉ khi nhà báo tích hợp được các kỹ năng đa phương tiện, sử dụng thành thạo kỹ thuật liên quan đến truyền thông đa phương tiện sẽ dễ dàng tốt nghiệp trong môi trường báo chí ngày càng được số hóa và chuyên nghiệp

- Tạo nên sự sinh động, đa dạng hình thức thông tin Công nghệ thông

tin đã dẫn đến việc liên hợp các loại phương tiện báo chí khác nhau vào trong một phương thức hoạt động Có thể thấy, ưu điểm lớn nhất của truyền thông

đa phương tiện là sự kết hợp giữa văn bản (text), số liệu (data), hình ảnh (image), âm thanh (sound), đồ họa (graphic) và hệ thống các kỹ thuật khác nhau để làm cho nội dung trở nên đa diện, thuyết phục và tăng tính tương tác với người tiếp nhận Điều này tạo nên những tác phẩm báo chí đa dạng, sinh động, đáp ứng nhu cầu tiếp nhận thông tin của công chúng trong xã hội hiện đại

- Thông tin được xử lý cập nhật nhanh chóng, liên tục Ngày nay, công

chúng không cần chờ đến ngày báo phát hành, chương trình phát thanh hoặc truyền hình tới giờ phát sóng mà có thể cập nhật ngay những tin tức, sự kiện chính trị-xã hội đang diễn ra trên thế giới và trong nước Những thông tin được báo mạng cung cấp kịp thời giúp chuyển tải những chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước đến nhân dân một cách nhanh chóng nhất Khoảng cách tiếp cận thông tin giữa công chúng ở Việt Nam và thế giới cũng được rút ngắn nhờ internet

-Tạo ra môi trường dân chủ trong hoạt động báo chí: Có thể nói, chưa

khi nào, hoạt động báo chí ở Việt Nam lại sôi động như hiện nay Nhiều loại hình báo chí ra đời, nhiều kênh thông tin cho người dân lựa chọn với thông tin công khai, phong phú và đa dạng Các cơ quan báo chí ngày càng quan tâm

đến tính tương tác với công chúng bằng việc tạo ra các diễn đàn, chương trình giao lưu, tọa đàm… nhằm thu hút bạn đọc, khán thính giả đến với mình Và điều quan trọng hơn là người dân đã được trực tiếp tham gia vào quá trình làm báo, trở thành những nhà báo công dân góp tiếng nói quan trọng vào thành công, thương hiện của cơ quan báo chí

1.3 Các kỹ năng đa phương tiện trong hoạt động báo chí của nhà báo

1.3.1 Kỹ năng xử lý ngôn ngữ đa phương tiện và các chương trình tương tác

+ Xử lý văn bản (text): Theo TS Nguyễn Thị Trường Giang trong cuốn

"Báo mạng điện tử - Những vấn đề cơ bản", mặc dù những thành phần khác trong tính đa phương tiện có sức hấp dẫn và ưu điểm vượt trội song văn bản vẫn là thành phần không thể thiếu của tác phẩm báo chí đa phương tiện

“Bản thân văn bản có khả năng truyền tải đầy đủ và trọn vẹn những nội dung thông điệp Nó thường được dùng để thể hiện nội dung chính dẫn dắt bài báo và được kết hợp với hình ảnh tĩnh, đồ họa để tăng tính hấp dẫn, chân thật của thông tin Ngoài ra, văn bản còn được dùng để chú thích, bổ trợ, cung cấp, làm rõ nội dung thông tin cho các đoạn

video, hình ảnh, đồ họa…” [21, tr 107]

Phần văn bản thường được kết hợp với ảnh tĩnh để tăng tính chân thực của thông tin hay để miêu tả một tiến trình, văn bản sẽ làm rõ vị trí, chi tiết khi kết hợp với đồ họa hoặc nó được dùng để cung cấp thông tin đầu tiên về một sự kiện trước khi các khía cạnh về sự kiện đó được thông tin dưới các thành phần khác Có thể nói, thông tin dưới dạng văn bản vẫn chiếm vị trí quan trọng nhất trong báo in và báo điện tử hiện nay Trong nhiều bài báo đa phương tiện, dạng văn bản ngoài việc được sử dụng để chuyển tải những thông tin ban đầu thì ngay trong các đoạn video, audio hay đồ họa đều phải

cần đến để làm rõ thông tin hoặc nhấn mạnh thông tin giúp công chúng có thể theo dõi thông tin một cách chính xác và hiệu quả nhất

PGS, TS Hoàng Anh trong cuốn "Một số vấn đề về sử dụng ngôn ngữ trên báo chí" cho rằng:

"Muốn sử dụng ngôn ngữ một cách chính xác, nhà báo phải tuân thủ

ít nhất 2 yêu cầu Thứ nhất, nhà báo phải giỏi tiếng mẹ đẻ, cụ thể là:

nắm vững ngữ pháp; có vốn từ vựng rộng, chắc, và không ngừng được

trau dồi; thành thạo về ngữ âm; hiểu biết về phong cách Thứ hai, phải

bám sát các sự kiện có thực và nguyên dạng để phản ánh, không tưởng tượng, thêm bớt Hai yêu cầu này có quan hệ qua lại hết sức mật thiết Giỏi ngôn ngữ mà xa rời hiện thực thì ngôn ngữ có thể là rỗng tuếch, thiếu hơi thở ấm nóng của cuộc sống vốn là thứ có sức chinh phục mạnh mẽ đối với độc giả Ngược lại, biết rõ hiện thực nhưng kém

về ngôn từ thì cũng không thể chuyển tải thông tin một cách hiệu quả như mong muốn, thậm chí đôi khi còn mắc lỗi tới mức gây hại cho

người khác hoặc xã hội" [1, tr 3]

PGS, TS Vũ Quang Hào trong cuốn “Ngôn ngữ báo chí” cho rằng, ngôn ngữ báo chí chuẩn bao gồm 2 yếu tố: đúng và sự thích hợp:

“Một hiện tượng ngôn ngữ được coi là đúng phải thỏa mãn được những đòi hỏi của cấu trúc nội tại của ngôn ngữ và phải phù hợp với truyền thông ngôn ngữ, được mọi thành viên trong cùng một cộng đồng hiểu đúng như nhau Cái đúng là yêu cầu bắt buộc trong việc sử dụng ngôn ngữ ở tất cả các cấp độ và ở mỗi cấp độ ấy lại có những yêu cầu, những tiêu chuẩn riêng Như vậy, trong chuẩn ngôn ngữ thì cái đúng là nhân tố quan trọng bậc nhất đảm bảo cho quá trình giao tiếp” [24, tr 25]

Cũng theo PGS, TS Vũ Quang Hào thì chuẩn mực của ngôn ngữ còn cần phải thích hợp bởi thông tin đúng mà không thích hợp thì hiệu quả thông tin kém Trong kỹ năng này, theo TS Hà Huy Phượng (Học viện Báo chí và Tuyên truyền) xu hướng của công chúng hiện nay thích đọc các bài báo ngắn ngọn (cả trên báo in và báo mạng điện tử), do vậy, văn bản hay nói cách khác

là ngôn ngữ thể hiện phải súc tích, chuẩn văn phạm Nhà báo khi sử dụng kỹ năng xử lý văn bản cần phải nắm chắc các yêu cầu về ngôn ngữ báo chí để có cách viết, trình bày thích hợp Bên cạnh đó, nhà báo phải rất quan tâm đến cách đặt tít sao cho trực tiếp, cụ thể, ngắn gọn, rõ ràng; sử dụng sapô súc tích; box chuyển tải được các số liệu, chi tiết sự kiện; trích dẫn chi tiết gây hấp dẫn cho bạn đọc

+ Xử lý hình ảnh: Như chúng ta đã biết, ảnh báo chí là một trong những

hình thức thông tin của báo chí, thông qua việc phản ánh các hoạt động thực tiễn của đời sống xã hội, bằng những hình ảnh cụ thể, chân thực và sinh động nhằm mang lại cho người xem một lượng thông tin, một giá trị tư tưởng và

thẩm mỹ nhất định

Ảnh báo chí, xét về mặt phạm trù, phải đảm bảo hai yếu tố Thứ nhất,

ảnh đó phải bảo đảm tất cả các tính chất tự nhiên của ảnh báo chí, gồm: tính

chính trị, tính chân thật, tính thời sự và giá trị tài liệu của ảnh Thứ hai, bức

ảnh đó phải được xã hội hóa, tức là được sử dụng trên các phương tiện thông tin đại chúng Trong tác phẩm báo chí đa phương tiện, hình ảnh thường thấy nhất là ảnh tĩnh và ảnh động

TS Hà Huy Phượng trong cuốn "Tổ chức nội dung và thiết kế, trình bày báo in" cho rằng: "Ảnh báo chí là những bức ảnh có nội dung thông tin diễn tả thời sự, khách quan, chân thực các sự kiện, vấn đề của hiện thực bằng hình ảnh và đạt các yêu cầu về chất lượng kỹ thuật, nghệ thuật" [47, tr 74, 75]

Như vậy, có thể thấy một bức ảnh báo chí tốt là một bức ảnh đẹp cả về nội dung (giá trị thông tin) và hình thức nghệ thuật (bố cục chặt chẽ, chú thích

rõ ràng )

- Ảnh chụp tĩnh (still image) được sử dụng nhiều và có vai trò quan trọng

trong bài báo Hình ảnh ở đây bao gồm ảnh chụp và hình họa Tùy theo từng

tờ báo mà định dạng và kích thước của những hình ảnh tĩnh đó được quy định dùng khác nhau

Ngoài những ảnh mang tính chất minh họa, các ảnh tĩnh khác được chụp vào đúng thời điểm để làm nổi bật thông tin xác thực góp phần làm rõ và xác minh thông tin Những bức ảnh tĩnh ghi lại những khoảnh khắc gắn liền với

sự việc, sự kiện sẽ làm nổi bật cảm xúc, nhấn mạnh một điểm quan trọng trong bài báo, dễ dàng tạo ra cảm xúc đặc biệt đối với công chúng Những bức ảnh tĩnh thường được kết hợp với văn bản hay những hình ảnh có tính đại diện được kết nối với nội dung thông tin thông qua các liên kết Và đối với công chúng, việc tiếp nhận thông tin qua ảnh sẽ nhanh chóng, dễ dàng và hấp dẫn hơn qua chữ viết Chỉ cần nhìn thoáng qua bức ảnh đi kèm tin, bài là công chúng đã phần nào hình dung ra nội dung bài viết cũng như quyết định có nên đọc bài báo đó hay không

Ảnh tĩnh trong tác phẩm báo chí (cả báo in và báo điện tử) có thể kết hợp với văn bản hoặc được người dùng làm đường dẫn đến nội dung khác Nó không chỉ tăng tính xác thực của các thông tin trong tác phẩm báo chí mà còn

là một công cụ giúp công chúng thoải mái, dễ chịu hơn khi đọc

- Hình ảnh đồ họa tĩnh (still graphic): TS Hà Huy Phượng trong cuốn

“Tổ chức nội dung thiết kế và trình bày báo in” cho rằng: “Hình ảnh độ họa hoặc đồ họa tin tức là dạng thức thông tin diễn tả sự kiện, vấn đề bằng hình

vẽ Hình vẽ có thể kết hợp với chữ viết hoặc hình ảnh chụp để biểu đạt các chi tiết, tình tiết sự kiện hoàn chỉnh” [47, tr 96]