Xây dựng mô hình tòa soạn sản xuất hai phiên bản cho cơ quan báo đảng địa phương (khảo sát tòa soạn các báo bình dương, đồng nai, và bà rịa vũng tàu năm 2013)

Có nơi chỉ thuần túy hiểu rằng chỉ cần có thêm video clip, âm thanh trên báo mạng điện tử là đã đủ tạo sự khác biệt so với báo in… Trước thực trạng trên, cộng với thực tiễn bản thân đang

(Khảo sát tòa soạn các báo: Bình Dương, Đồng Nai,

và Bà Rịa - Vũng Tàu năm 2013)

Ngành : Báo chí học

Mã số : 60.32.01.01

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ HỌC

Người hướng dẫn khoa học: PGS, TS VŨ QUANG HÀO

TP HỒ CHÍ MINH - 2014

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Tác giả

Lê Minh Tùng

MỤC LỤC

Trang

Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ TÒA SOẠN HAI

PHIÊN BẢN BÁO IN VÀ BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ 11

1.1.Xu hướng tòa soạn hội tụ báo in và báo mạng điện tử 11 1.2 Tòa soạn hội tụ - Những vấn đề lý thuyết đặt ra 25 1.3 Sự cần thiết phải hình thành tòa soạn hai phiên bản thuộc cơ

Chương 2: MÔ HÌNH TÒA SOẠN SẢN XUẤT HAI PHIÊN BẢN Ở

2.1 Sơ lược về Báo Bình Dương, Báo Đồng Nai, Báo Bà Rịa - Vũng Tàu 39 2.2 Mô hình tổ chức bộ máy của tòa soạn hai phiên bản ở các cơ

quan báo Đảng địa phương Bình Dương, Đồng Nai, Bà Rịa -

2.3 Quy trình sản xuất nội dung ở tòa soạn sản xuất hai phiên bản

thuộc Báo Bình Dương, Báo Đồng Nai, Báo Bà Rịa - Vũng Tàu 58

Chương 3: ĐỀ XUẤT MÔ HÌNH TÒA SOẠN SẢN XUẤT HAI PHIÊN

3.1 Đề xuất mô hình tòa soạn sản xuất hai phiên bản phù hợp cho cơ

3.2 Về tổ chức bộ máy trong mô hình báo Đảng địa phương vừa có

3.3 Về việc tổ chức sản xuất nội dung theo xu hướng tòa soạn hội tụ

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

BTV : Biên tập viên

ĐH : Đại học Nxb : Nhà xuất bản PGS : Phó Giáo sư PGS, TS : Phó Giáo sư, Tiến sĩ

PV : Phóng viên SGGP : Sài gòn Giải phóng Th.S : Thạc sĩ

TP.HCM : Thành phố Hồ Chí Minh

TS : Tiến sĩ TTXVN : Thông tấn xã Việt Nam

UBND : Ủy ban nhân dân URL : Đường dẫn trên mạng Internet

Trang

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Thời gian gần đây, nắm bắt xu thế phát triển của công nghệ số và báo mạng điện tử, tại Việt Nam tốc độ phát triển báo mạng điện tử diễn ra khá nhanh Hàng loạt cơ quan báo chí đã cho ra mắt thêm tờ báo điện tử, chuyên trang báo điện tử hoạt động song hành với báo in; một số khác thì thành lập hẳn cơ quan báo chí điện tử như Vnexpress, Vietnamnet, Dân Trí… Đó là chưa kể rất nhiều trang tin điện tử tổng hợp của các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp cũng có những chức năng cập nhật thông tin tương tự như báo mạng điện tử

Đối với các báo Đảng địa phương (cơ quan ngôn luận của các Đảng bộ tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương), do những đặc điểm chủ quan lẫn khách quan, việc phát triển báo mạng điện tử theo xu thế mặc dù đã được rất nhiều cơ quan báo chí nhận thức được, tuy nhiên nhìn chung mức độ đầu tư, phát triển chưa cao, chưa đồng bộ Với riêng các báo Đảng địa phương ở khu vực miền Đông Nam bộ, do đặc thù thuận lợi nằm gần “trục” TP.HCM, phần nào chịu sức ép cạnh tranh thông tin và cả hưởng thụ những kinh nghiệm phát triển báo mạng điện tử của các cơ quan báo chí có bề dày thành tích và tính chuyên nghiệp cao, nên cũng đã và phải có bước chuyển khá đáng kể về việc phát triển báo mạng điện tử trong thời gian gần đây Hầu hết các cơ quan báo Đảng ở khu vực Đông Nam bộ đều đã đầu tư, vận hành các trang web, vừa với tính chất là một phiên bản của các số báo in, vừa cập nhật thêm thông tin dưới nhiều thể dạng để góp phần làm phong phú nội dung các trang báo Gắn liền với đó, mô hình tòa soạn sản xuất hai phiên bản (báo in và báo mạng điện tử) trong cùng một cơ quan báo chí cũng đang là một vấn đề khá “nóng bỏng” đối với các cơ quan báo Đảng địa phương nói chung và các báo Đảng địa phương ở khu vực Đông Nam bộ nói riêng

Tuy nhiên, cũng do nhiều nguyên nhân, trên thực tế việc tiếp cận vấn

đề, nhận thức và tiến hành ứng dụng mô hình tòa soạn sản xuất hai phiên bản

đối với các báo Đảng địa phương ở khu vực miền Đông Nam bộ cho thấy vẫn còn rất nhiều bất cập, cần bàn tới để phân tích, đánh giá đúng thực trạng cũng như đề ra phương hướng, giải pháp thực hiện tốt hơn Trong đó, thực trạng dễ thấy nhất là mỗi cơ quan báo chí ứng dụng mô hình tòa soạn hội tụ hai phiên bản và lý thuyết truyền thông đa phương tiện mỗi kiểu, dẫn tới thiếu nhất quán trong cách nghĩ, cách làm và hiệu quả cũng chưa cao như mong đợi Một số điển hình dễ thấy của thực trạng này, đó là:

- Hiện nay mỗi cơ quan báo Đảng địa phương ở Đông Nam bộ đã hình thành trang web (báo điện tử hoặc trang tin điện tử tổng hợp), thậm chí có nơi

có nhiều trang web đa ngôn ngữ hoạt động song hành với báo in nhưng mức

độ đầu tư chưa xứng tầm Có nơi đầu tư còn dàn trải, theo thời vụ, chưa xác định đúng trọng tâm, định hướng cần phát triển của từng loại hình

- Mô hình tổ chức bộ máy tòa soạn sản xuất hai phiên bản còn đơn giản; mặc dù có ý thức xây dựng mô hình tòa soạn hai phiên bản trong điều kiện vừa hoạt động báo in vừa hoạt động báo mạng điện tử nhưng nhìn chung vẫn đang loay hoay chưa có được giải pháp tối ưu nhất

- Tính chuyên nghiệp trong cách tổ chức thực hiện, sản xuất nội dung sản phẩm báo chí đa phương tiện trên hai phiên bản chưa cao, chưa gắn kết nhịp nhàng Giữa báo in và báo mạng điện tử thiếu sự hỗ trợ cần thiết, có nơi quá xem trọng báo in, có nơi lại quá đề cao vai trò báo mạng hoặc ngược lại; một số trường hợp thậm chí còn lo ngại nếu đăng online trên báo mạng hoặc

tổ chức nội dung trên báo mạng theo hướng đa phương tiện sẽ… khó bán được báo giấy!

- Chưa chú trọng đào tạo đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý và phóng viên, kỹ thuật viên có khả năng, trình độ đủ đáp ứng yêu cầu phát triển của báo mạng điện tử Hầu hết nhân sự hiện tại chỉ là “gắp thả”, thuyên chuyển nhân sự thuần túy từ báo in sang làm báo mạng

- Trình độ khoa học công nghệ và các ứng dụng, tính năng ưu việt của báo mạng điện tử đối với các báo Đảng địa phương cũng đang là một vấn đề

đặt ra Có nơi chỉ thuần túy hiểu rằng chỉ cần có thêm video clip, âm thanh trên báo mạng điện tử là đã đủ tạo sự khác biệt so với báo in…

Trước thực trạng trên, cộng với thực tiễn bản thân đang công tác tại một cơ quan báo Đảng địa phương ở miền Đông Nam bộ (Báo Bình Dương),

bản thân học viên thực hiện đề tài “Xây dựng mô hình tòa soạn sản xuất hai

phiên bản cho cơ quan báo Đảng địa phương” (Khảo sát tòa soạn các báo:

Bình Dương, Đồng Nai, và Bà Rịa - Vũng Tàu năm 2013) để làm luận văn tốt

nghiệp thạc sĩ chuyên ngành báo chí của mình, với mong muốn được nêu lên tình hình, thực tế vận dụng mô hình tòa soạn sản xuất hai phiên bản báo in và báo mạng điện tử trong cùng cơ quan báo Đảng địa phương khu vực miền Đông Nam bộ trong thời gian qua, từ đó có những kiến nghị nhằm góp phần giải quyết lý luận và đề xuất mô hình tòa soạn sản xuất hai phiên bản phù hợp trong điều kiện cơ quan báo Đảng địa phương để đáp ứng yêu cầu hoạt động

thực tiễn

Đây là đề tài có tính thời sự và mới mẻ, mặt khác cũng được kỳ vọng

có tính ứng dụng thực tiễn cao vào quá trình công tác của học viên trong thời gian tới

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Trong quá trình tiếp cận, tìm hiểu đề tài, học viên đã cố gắng sưu tìm các công trình nghiên cứu khoa học, các đề tài, bài viết, tư liệu… có liên quan

về báo in, báo mạng điện tử cũng như mô hình tòa soạn sản xuất hai phiên bản của hai loại hình báo chí này Nhìn chung, các công trình nghiên cứu về báo in và báo mạng điện tử nói chung thì khá nhiều, trong đó một số đề tài, bài viết… có cách tiếp cận gần gũi với đề tài mà học viên thực hiện, có thể được kể ra như sau:

Về các giáo trình, lý luận chung về báo chí có liên quan đến đề tài, có

giáo trình Cơ sở lý luận báo chí của PGS.TS Nguyễn Văn Dững (Nxb Lao Động, 2012); Báo chí truyền thông hiện đại (PGS.TS Nguyễn Văn Dững, Nxb Đại học quốc gia Hà Nội, 2011); Báo chí - Những điểm nhìn thực tiễn do

PGS, TS Nguyễn Văn Dững chủ biên (Nxb Văn hóa - Thông tin, 2000 và

2001); tác phẩm Báo chí thế giới - Xu hướng phát triển (TS Đinh Thị Thúy Hằng, Nxb Thông tấn 2008); Toàn cầu hóa và những cơ hội, thách thức đối

với báo chí, truyền thông đại chúng Việt Nam (PGS, TS Đức Dũng, 2008); Báo mạng điện tử: Những vấn đề cơ bản (Trường Giang, 2011)… Đây là

những giáo trình, tài liệu có tính chuyên sâu dùng để làm phương pháp luận, giúp đưa ra những khái niệm, quan điểm cơ bản cho việc nghiên cứu

Đối với báo mạng điện tử, đây là lĩnh vực đang phát triển nhanh chóng với thế mạnh là các ứng dụng truyền thông đa phương tiện nên thời gian qua

đã có nhiều đề tài nghiên cứu khoa học như tại trường Đại học Khoa học Xã

hội và Nhân văn Hà Nội có luận văn thạc sĩ báo chí Nâng cao chất lượng báo

chí Internet trong thời gian tới của tác giả Nguyễn Thị Bình (năm 2006); luận

văn Tìm hiểu một số vấn đề về lý luận và thực tiễn của báo chí trực tuyến ở

Việt Nam của Phan Văn Tú (năm 2006) Tại Học viện Báo chí - Tuyên truyền,

cùng trong năm 2007, sinh viên Vũ Anh Tú đã bảo vệ khóa luận tốt nghiệp đại

học báo chí với đề tài: Tính đa phương tiện trên báo điện tử Việt Nam; tác giả

Đồng Tiến Việt thì bảo vệ thành công luận văn thạc sĩ Truyền thông đại

chúng, chuyên ngành Báo chí học có tiêu đề: Tính tương tác trên báo mạng

điện tử ở Việt Nam Ngoài ra còn có một số đề tài nghiên cứu khoa học khác

như Đề tài nghiên cứu khoa học cấp cơ sở trọng điểm: Tổ chức và quản lý báo

mạng điện tử ở Việt Nam (tác giả Nguyễn Thị Thoa, năm 2007); Khóa luận

tốt nghiệp đại học báo chí của Nguyễn Hải Đăng, năm 2011 với đề tài Tác

phẩm báo chí đa phương tiện trên báo mạng điện tử nước ta hiện nay…

Về mối quan hệ giữa báo in và báo mạng điện tử, thời gian qua cũng có một số đề tài nghiên cứu có thể được kể đến như luận văn thạc sĩ báo chí của

Nguyễn Thu Giang với tiêu đề Công chúng Hà Nội với việc đọc báo in và báo

điện tử (trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội, năm 2007)

Tại Học viện Báo chí - Tuyên truyền có khóa luận tốt nghiệp đại học báo chí,

chuyên ngành Báo trực tuyến, tiêu đề: Xử lý tin, bài của báo in cho báo mạng

điện tử của sinh viên Đào Hồng Vân vào năm 2011 Đối tượng khảo sát của

khóa luận này là các tin, bài của hai tờ báo in Hà Nội mới và Tiền Phong được sử dụng cho các phiên bản điện tử của hai tờ báo này là Hà Nội mới điện tử và Tiền Phong online trong các tháng đầu năm 2011 Trên cơ sở làm

rõ thực trạng sử dụng tin, bài báo in cho phiên bản điện tử và các ưu, nhược điểm của quá trình xử lý thông tin của hai tờ báo đã khảo sát, khóa luận của Đào Hồng Vân đã đề xuất một số giải pháp nhằm góp phần nâng cao, cải thiện chất lượng tin, bài báo in được sử dụng trên phiên bản điện tử để chúng thực sự phù hợp với đặc điểm, tính chất của báo trực tuyến

Đầu năm 2012, tác giả Huỳnh Tường Bách (Trường Đại học Khoa học

Xã hội và Nhân văn Hà Nội) đã bảo vệ thành công đề tài Tổ chức hoạt động

báo trực tuyến trong cơ quan báo in Trước đó, năm 2011, tại trường Đại học

Kinh tế TP.HCM, học viên Trần Lê Trung Huy đã bảo vệ luận văn thạc sĩ với

đề tài Phân tích xu hướng lựa chọn báo in và báo điện tử của bạn đọc báo

Tuổi Trẻ tại TP.HCM Cùng thời gian này, trên các diễn đàn mạng còn có một

số tác phẩm tương tự như Loại hình báo in và báo điện tử; Xu hướng phát

triển của báo chí; Kỹ thuật biên tập tác phẩm từ báo in sang báo điện tử…

Ngoài ra, một số chuyên luận, tài liệu chuyên đề về báo mạng điện tử cũng đề cập đến mô hình tòa soạn báo trực tuyến qua hai dạng: Những tờ báo mạng điện tử thuộc các cơ quan báo in, đài phát thanh, đài truyền hình; Những tờ báo mạng điện tử độc lập như tác phẩm của tác giả Nguyễn Thị

Trường Giang (Học viện Báo chí và Tuyên truyền) với tiêu đề Báo mạng điện

tử - Những vấn đề cơ bản (năm 2011) Trên các diễn đàn hội thảo, bài viết

chuyên đề trên báo chí thời gian gần đây cũng thường xuyên đề cập đến vai trò, xu hướng phát triển của báo in và báo mạng điện tử như: Trên trang web

songtre.vn ngày 21/04/2011 có bài nghiên cứu Báo chí địa phương trong xu

thế hội tụ truyền thông của Th.S Nguyễn Tiến Vụ (Văn phòng UBND tỉnh

Bắc Ninh); Báo mạng Việt Nam bắt đầu vượt báo giấy? (Vietwebpro); Báo

điện tử - điểm sáng của cuộc cách mạng thông tin (Vnexpress, năm 2005);

Phải phát triển nhanh báo điện tử ở Việt Nam (TTXVN, năm 2005); Đổi mới hoạt động của báo chí điện tử ở Việt Nam (Tạp chí Cộng sản, năm 2012)…

Với các công trình nghiên cứu khoa học, tài liệu chuyên đề nói trên, nhìn chung các đề tài đã làm rõ được đặc điểm của báo in, báo mạng điện tử,

xu hướng phát triển của từng loại hình… song chưa đi sâu phân tích, làm rõ vai trò, vị trí và đặc biệt là chưa đề cập đến mô hình tòa soạn sản xuất hai phiên bản báo in và báo mạng điện tử trong điều kiện đặc thù ở cùng một cơ quan báo Đảng địa phương Bên cạnh đó, việc xây dựng mối quan hệ, tổ chức sản xuất nội dung và định hướng thông tin cho từng loại hình báo in, báo mạng điện tử, nhất là trong bối cảnh cùng tồn tại trong cùng một cơ quan báo Đảng địa phương thì hầu như chưa được nhắc tới

Vì những lý do trên, tác giả cho rằng đề tài “Xây dựng mô hình tòa

soạn sản xuất hai phiên bản cho cơ quan báo Đảng địa phương” (Khảo sát

tòa soạn các báo: Bình Dương, Đồng Nai, và Bà Rịa - Vũng Tàu năm 2013)

là một đề tài không trùng lắp với các đề tài đã công bố và cũng có tính ứng

dụng cao vào hoạt động thực tiễn

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

- Khảo sát về tổ chức bộ máy và cách thức sản xuất nội dung ở tòa soạn hai phiên bản báo in và báo mạng điện tử thuộc cơ quan báo Đảng miền Đông Nam bộ mà Báo Bình Dương, Đồng Nai, Bà Rịa - Vũng Tàu là điển hình Công việc khảo sát nêu rõ được những ưu thế, hạn chế, nguyên nhân và mối quan hệ hỗ trợ thông tin tuyên truyền của 2 loại hình báo chí này;

- Đề xuất mô hình tòa soạn sản xuất hai phiên bản báo in và báo mạng điện tử phù hợp với đặc thù cơ quan báo Đảng địa phương để các cơ quan báo chí nói chung và các tòa báo Đảng bộ địa phương nói riêng có thể xem xét, nghiên cứu, áp dụng nhằm xây dựng mô hình tổ chức và quy trình sản xuất nội dung ở tòa soạn hai phiên bản một cách khoa học, phát huy hiệu quả cả bản in và các trang báo mạng điện tử ở mức cao nhất

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Với tiêu đề: “Xây dựng mô hình tòa soạn sản xuất hai phiên bản cho

cơ quan báo Đảng địa phương” (Khảo sát tòa soạn các báo: Bình Dương,

Đồng Nai, và Bà Rịa - Vũng Tàu năm 2013), khách thể khảo sát của luận văn

này là các phiên bản báo in và báo mạng điện tử của Báo Bình Dương, Báo Đồng Nai và Báo Bà Rịa - Vũng Tàu năm 2013

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là những thành công, hạn chế và những vấn đề đặt ra trong việc tổ chức mô hình bộ máy và sản xuất nội dung cho cả phiên bản in và phiên bản báo mạng điện tử của cơ quan báo Đảng địa phương miền Đông Nam bộ

cả phiên bản in và phiên bản báo mạng điện tử của các báo này đều liên tục cải tiến, vừa đáp ứng nhiệm vụ tuyên truyền chính trị, vừa đáp ứng nhiệm vụ làm kinh tế báo chí để bù đắp chi phí hoạt động do ngân sách Nhà nước chỉ cấp hỗ trợ một phần rất ít Do vậy, việc nghiên cứu mô hình tòa soạn hai phiên bản ở Báo Bình Dương, Đồng Nai, Bà Rịa - Vũng Tàu để tổ chức sản xuất ra các sản phẩm báo chí ngày càng nâng cao chất lượng nhằm đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ nêu trên là vấn đề vừa có tính thời sự, vừa có tính đại diện cho “khối” cơ quan báo Đảng địa phương miền Đông Nam bộ được đánh giá

là khá năng động

Với phạm vi và đối tượng khảo sát mang tính đại diện như vậy, hy vọng luận văn sẽ góp phần giúp cho những người làm báo nói chung có thêm những cứ liệu cần thiết, hữu ích để nâng cao chất lượng, sự phối hợp hoạt động của hai loại hình báo chí này cũng như xây dựng được mô hình tòa soạn hai phiên bản phù hợp nhằm đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu của công chúng độc giả hiện nay và trong thời gian tới

5 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình thực hiện luận văn, tác giả sử dụng kết hợp một số phương pháp nghiên cứu sau:

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu được thực hiện trong việc khảo sát các công trình nghiên cứu, tài liệu lý luận, các văn bản, chỉ thị, nghị quyết

có liên quan đến hoạt động của cơ quan báo chí nói chung và cơ quan báo chí vừa có báo in vừa có báo mạng điện tử nói riêng Phương pháp này cũng được

sử dụng để hệ thống hóa những vấn đề của lý luận báo chí, truyền thông tạo

cơ sở lý thuyết cho đề tài nghiên cứu

- Phương pháp khảo sát thực tế được vận dụng để làm sáng tỏ thực trạng, mô hình tổ chức, hiệu quả hoạt động của tòa soạn hai phiên bản báo in

và báo mạng điện tử thuộc Báo Bình Dương, Đồng Nai, Bà Rịa - Vũng Tàu, qua đó chỉ ra được những ưu điểm, hạn chế và những vấn đề đặt ra trong việc

tổ chức hoạt động của hai loại hình báo chí này trong cùng một cơ quan báo Đảng địa phương

- Phương pháp phỏng vấn sâu được thực hiện với các cán bộ lãnh đạo, quản lý, phóng viên, biên tập viên đang trực tiếp làm việc tại Báo Bình Dương, Báo Đồng Nai, Báo Bà Rịa - Vũng Tàu

- Các phương pháp mang tính công cụ như phân tích, tổng hợp được sử dụng để đánh giá các cứ liệu và rút ra những luận điểm khoa học, từ đó đề xuất những giải pháp cần thiết, mô hình tòa soạn sản xuất hai phiên bản phù hợp với cơ quan báo Đảng địa phương nhằm phát huy ưu điểm, hạn chế nhược điểm, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả của báo in và báo mạng điện tử trong cùng một cơ quan báo chí

Ngoài ra, trong quá trình nghiên cứu, tác giả còn sử dụng các phương pháp: sưu tầm tài liệu, hệ thống, so sánh… nhằm thu thập các cứ liệu và để sáng tỏ thêm các luận điểm trong luận văn

Tất cả các phương pháp kể trên đều có tác động tích cực vào kết quả của luận văn

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

6.1 Ý nghĩa lý luận

Đây là công trình nghiên cứu có ý nghĩa rất thiết thực, đề cập đến mô hình tòa soạn sản xuất hai phiên bản báo in và báo mạng điện tử trong cơ quan báo Đảng địa phương ở nước ta Hy vọng luận văn có thể góp phần vào

lý luận về tổ chức hoạt động của cơ quan báo chí nói chung

Luận văn cũng được hy vọng sẽ là tài liệu tham khảo bổ ích, tin cậy cho các sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh khi nghiên cứu về những vấn đề liên quan đến báo in, báo mạng điện tử trong cùng một cơ quan báo in Đây còn là những cứ liệu tham khảo có tính thực tiễn cho các giảng viên chuyên ngành báo in, báo mạng điện tử ở nước ta

Trong xu hướng phát triển của báo chí hiện đại và vấn đề truyền thông hội

tụ đang ngày càng “nóng bỏng” thì kết quả của luận văn sẽ ít nhiều có đóng góp trong việc bổ sung, hoàn thiện lý luận về mô hình, tổ chức hoạt động của một cơ quan báo chí đa phương tiện trong điều kiện cụ thể của Việt Nam

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Ở góc độ thực tiễn, những cứ liệu của luận văn sẽ là một nguồn tài liệu giúp các nhà lãnh đạo, quản lý cơ quan báo chí và những người làm báo tham khảo để có thêm góc nhìn và bổ sung về chuyên môn trong quá trình công tác của mình; từ đó góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của mô hình tòa soạn hai phiên bản báo in và báo mạng điện tử trong cơ quan báo Đảng địa phương

Thêm một ý nghĩa nữa của đề tài này là tác giả mong muốn các cơ quan báo Đảng địa phương khi thực hiện phiên bản báo mạng điện tử nên quan tâm xem xét, nghiên cứu trước khi đưa ra quyết định; có thêm cơ sở để đưa ra những tính toán hợp lý về mô tình tổ chức, lộ trình, phương pháp tiến hành, cách tổ chức sản xuất nội dung giữa báo in và báo mạng điện tử ngay từ đầu một cách bài bản, khoa học để đạt hiệu quả cao nhất, tránh sự lãng phí không cần thiết

Trên cơ sở những nghiên cứu của đề tài, tác giả tiếp tục hy vọng đây sẽ

là cuộc khảo nghiệm đáng tin cậy để các báo Đảng địa phương có cùng bối cảnh xem xét, rút kinh nghiệm và cải tiến mô hình hoạt động tòa soạn hai phiên bản, đồng thời cũng là dịp để bản thân tác giả và các báo Đảng địa phương nơi tiến hành khảo sát sớm có nghiên cứu, đánh giá trung thực về hiệu quả hoạt động nhằm có hướng cải tiến hoạt động ngày càng tốt hơn

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận văn gồm 3 chương, 9 tiết

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ TÒA SOẠN

HAI PHIÊN BẢN

1.1 Xu hướng tòa soạn hội tụ báo in và báo mạng điện tử

1.1.1 Ưu điểm, hạn chế của báo in và báo mạng điện tử

1.1.1.1 Ưu điểm, hạn chế của báo in

* Ưu điểm:

Trong quyển “Cơ sở lý luận báo chí” (Nxb Lao động năm 2012), PGS,TS Nguyễn Văn Dững đã nêu ra các ưu điểm của báo in như sau:

Thế mạnh thứ nhất là báo in có thể thông tin, phân tích, giải thích

và giải đáp những vấn đề phức tạp một cách hệ thống, sâu sắc với

độ tin cậy cao; báo in tác động vào thị giác, do đó có lợi thế thu phục lý trí và tình cảm con người bằng tính logic và chiều sâu của nghệ thuật lập luận, thông qua các quan điểm, luận cứ, luận chứng

và số liệu chân thực Tuy nhiên, phần lớn báo in nước ta hiện nay chưa khai thác và phát huy triệt để lợi thế này, mà chủ yếu chạy theo tin “hot”, hay sa vào giật gân câu khách - đây là lợi thế của báo mạng điện tử; trong khi chưa chú trọng chọn lọc sự kiện, phân tích

sự kiện và vấn đề thời sự theo chiều sâu để lôi kéo, thuyết phục công chúng, chiếm lĩnh thị trường thông tin Ngay cả những tờ báo chính trị hàng đầu cũng ngày càng thiếu vắng những cây bút chính luận - lợi thế hơn hẳn và có khả năng thu hút tâm điểm chú ý của công chúng và định hướng dư luận xã hội

Thứ hai, người đọc có thể hoàn toàn chủ động về không gian,

thời gian và tư thế trong việc tiếp nhận thông tin; mặt khác, có thể đọc đi đọc lại một ấn phẩm để nhận thức, khai thác các tầng nấc thông tin về những vấn đề phức tạp, tế nhị Chính lợi thế này đặt ra yêu cầu và tính chuyên nghiệp cao cho những người làm báo in trong quá trình cạnh tranh thông tin hiện nay

Thứ ba, thông tin độ tin cậy, chính xác và tính tư liệu cao, dễ bảo

quản, nhất là đối với một nước ở trong khu vực khí hậu nhiệt đới ẩm như nước ta Do đó, người ta còn cho rằng nhà báo là nhà chép sử,

là người thư ký của thời đại Mỗi số báo là một tờ lịch cuộc sống Hiện nay, với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin, việc lưu trữ các dữ liệu trên máy tính và phương tiện khác rất thuận tiện, nhưng tư liệu báo in vẫn có sức nặng riêng của nó Vấn đề này cũng lại đặt ra cho những người làm báo in trong việc chắt lọc và liên kết các chi tiết,

sự kiện và vấn đề thông tin để có thể tạo lập hệ thống thông tin dữ liệu tin cậy và thú vị, có sức thuyết phục cao

Thứ tư, có thể dễ dàng chuyền tay nhau các ấn phẩm báo in và bản

tin thời sự, do đó, công chúng trực tiếp có khả năng lây lan kết nối với công chúng gián tiếp, hình thành dư luận xã hội bền vững hơn

Thứ năm, đề tài và nguồn tin trên báo in có thể là nguồn tin cho

các loại hình báo chí khác khai thác, phát triển, nhất là truyền hình Những thế mạnh trên đây đòi hỏi những phẩm chất nghề nghiệp và năng khiếu báo chí - báo in ở những người làm báo in như phẩm chất tư duy logic, khả năng quan sát và năng lực ngôn từ… [12, tr.107-108]

* Hạn chế:

Bên cạnh những mặt mạnh như nêu trên, báo in cũng có những điểm hạn chế của nó Có thể kể đến như sau:

Thứ nhất, tính thời sự của thông tin chậm Chu kỳ xuất bản hiện

nay ngắn nhất là từ 24 đến 12 giờ, trong khi tốc độ phát triển cuộc sống ngày càng nhanh, nhu cầu thông tin của công chúng cập nhật đòi hỏi ngày càng cao trong điều kiện có sự hỗ trợ tối đa của kỹ thuật công nghệ truyền thông cùng với các công cụ hỗ trợ mềm

Thứ hai, ký hiệu thông tin của báo in đơn điệu, chỉ có chữ viết và

hình ảnh tĩnh, nếu kỹ năng xử lý thông tin bằng ngôn từ không cao

và kỹ thuật viết và trình bày, in ấn không bắt mắt sẽ hạn chế tính hấp dẫn

Thứ ba, việc phát hành báo in tốn kém, chậm chạp, cồng kềnh,

phụ thuộc vào phương tiện vận tải, đường sá giao thông và cả điều kiện thiên nhiên Ở ngay thủ đô Hà Nội, nhưng nhật báo hầu như không đến được công chúng trước 7 giờ sang, còn ở nông thôn, vùng sâu vùng xa thì lại là vấn đề nan giải hơn nữa

Thứ tư, báo in nhìn chung đắt hơn các ấn phẩm truyền thông

khác Mỗi tờ báo, một tháng phải chi tới hàng chục ngàn đồng theo thời giá hiện nay là hơn 10kg thóc Mức chi này không phải nhóm công chúng nào cũng đáp ứng được, đặc biệt là nông dân

và dân nghèo thành thị Do đó, báo in không chỉ kén chọn công chúng từ bình diện trình độ văn hóa mà còn cả mức sống và điều kiện sống

Thứ năm, trước đây, khi mua báo đọc xong, giấy báo cũ được sử

dụng vào nhiều mục đích dân sinh khác; ngày nay giấy báo cũ hầu như chỉ có dùng vào việc tái chế Phát triển báo in liên quan đến nguồn giấy, vấn đề trồng rừng và bảo vệ môi trường sinh thái; hiện nay trong khi sử dụng, mực in báo dễ phai dính; sau khi sử dụng, rác thải báo in cũng là vấn đề… [12, tr.109]

Để làm rõ các nội dung trên, trong quyển “Cơ sở lý luận báo chí”, PGS,

TS Nguyễn Văn Dững còn đưa ra thông tin cho biết: Một thực tế từ đầu thế

kỷ XXI, nhiều tờ báo in trên thế giới đã bị sụt giảm số lượng bản in nhanh chóng Ví dụ: Le Monde Diplomatique (Pháp) giảm 12% lượng phát hành trong năm 2004 và hơn 20% trong năm 2010; nhật báo Mỹ International Herald Tribune giảm hơn 14% Ở Mỹ, trong những năm 2000-2010, riêng ngành báo in đã có 10.000 nhân viên bị sa thải, chiếm hơn 6% chỗ làm việc Hãng tin Reuters cũng đã công bố cắt giảm 4.500 số nhân viên hưởng lương Trong cuộc suy thoát kinh tế toàn cầu từ năm 2007 đến nay, hàng loạt tờ báo in sụt giảm, thậm chí phá sảm; hàng ngàn người mất việc

Trong xu thế cạnh tranh gay gắt giữa các loại hình báo chí hiện nay, báo in sẽ phải thích nghi bằng phương thức kinh doanh, tồn tại và phát triển thích hợp, từ việc viết thế nào cho hấp dẫn, trình bày, thiết kế, in ấn và quản

lý ra sao, rồi kết hợp với các dạng thức truyền thông khác như thế nào… Có thể có nhiều nguyên nhân làm cho báo in sụt giảm số lượng phát hành, mất nhiều việc làm và gặp khó khăn hơn, ngoài sự cạnh tranh gay gắt của các kênh truyền thông hiện đại Thứ nhất, xu hướng chi phối, kiểm soát ngày càng chặt chẽ của các tập đoàn kinh tế và các thế lực chính trị đã làm cho thông tin trở nên khô cứng và đơn điệu, vốn đã không được cập nhật bằng các kênh như phát thanh, truyền hình, Internet với nhiều hình thức trực tuyến, đa nguồn tin; thứ hai là ở các nước phát triển loại nhật báo phát không (sống nhờ vào quảng cáo) và phát tận nhà trước khi người ta bước ra khỏi cửa nhà lúc sáng sớm ngày càng gia tăng; thứ ba là không ít tờ báo in tự đánh mất mình khi ngày càng đi vào ngụy tạo sự kiện (như các cơ quan báo chí “a dua” theo chính quyền Mỹ và Anh loan tin rằng Iraq có vũ khí giết người hàng loạt…) chuyện giật gân rẻ tiền và gần đây là sử dụng tự do báo chí của một số tờ báo phương Tây đã xâm hại đến tự do tín ngưỡng của người Hồi giáo mà ít chú tâm tới việc phát huy thế mạnh của mình là tác động vào nhận thức lý trí, khai thác chiều sâu

sự kiện và vấn đề bằng lối viết gần gũi, hấp dẫn cũng như ít chú ý khai thác mảng đề tài bình dân, sát thực với đời sống thường ngày của cư dân

Nhiều tờ báo in chạy theo tin “hot”, trong khi không phải là thế mạnh của mình, đã bỏ rơi hoặc xem nhẹ năng lực lựa chọn và phân tích thông tin để thuyết phục và thu phục công chúng

Tuy nhiên, báo in vẫn là trục chính của các phương tiện truyền thông đại chúng, mà quanh nó, các loại hình khác phát triển đa dạng.

1.1.1.2 Ưu điểm, hạn chế của báo mạng điện tử

* Ưu điểm:

Báo mạng điện tử cho phép kết nối và truyền tải một dung lượng thông tin lớn, với tốc độ nhanh Nhờ vậy, con người trên khắp hành

tinh dễ dàng truy cập, liên kết với nhau, chia sẻ, trao đổi, hình thành

dư luận xã hội và tham gia giải quyết những vấn đề toàn cầu, những vấn đề khu vực hay từng quốc gia một cách nhanh chóng và hiệu quả Đây là loại hình báo chí có năng lực hàng đầu trong việc xã hội hóa các sự kiện và vấn đề thời sự nhanh chóng, rộng khắp và phong phú sinh động nhất

Báo mạng điện tử tạo ra khả năng giao lưu trực tuyến, tương tác nhiều chiều giữa đông đảo công chúng, tạo điều kiện cho mỗi người trực tiếp tiếp cận với nguồn tin, đa nguồn tin mà có thể không cần qua khâu trung gian biên tập sửa chữa; tần suất tương tác giữa chủ thể và công chúng, truyền thông có điều kiện thực hiện tốt nhất, cho nên năng lực và hiệu quả tác động rất lớn

Báo mạng điện tử có thể cung cấp thông tin, dữ liệu theo yêu cầu của mỗi người, theo địa chỉ thông qua đơn đặt hàng, từ việc mua bán dạy học, nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ đến tư vấn tình cảm… nhờ khả năng liên kết (Hyperlink) Khả năng này cho phép tạo

ra nhiều tầng, nhiều lớp thông tin không giới hạn - một siêu thị thông tin đa dạng, phong phú và sinh động

Khả năng lưu giữ thông tin và rất tiện lợi cho việc tìm kiếm, truy cập cũng như kết nối đa nguồn

Là kênh truyền thông đa phương tiện, sinh động và hấp dẫn có khả năng lôi kéo đông đảo người tham gia, là sân chơi giải trí, tư vấn… bổ ích

Có thể chỉnh sửa hoặc gỡ bỏ thông tin sau khi đã xuất bản đồng thời tạo cơ hội cho công chúng truy cập và lưu trữ tư liệu dưới dạng file hết sức tiện lợi

Tạo khả năng và cơ hội kinh doanh - dịch vụ, nhất là dịch vụ gia tăng, dịch vụ đa loại hình để tăng nguồn thu [12, tr.123-124]

Cũng theo PGS, TS Nguyễn Văn Dững trong quyển “Cơ sở lý luận báo chí”: Đối với nhà truyền thông chuyên nghiệp, báo mạng điện tử cho phép nắm bắt từng giờ về số lượng, cơ cấu và địa bàn công chúng nhóm đối tượng tham gia truy cập để có định hướng cho việc sản xuất và phân bổ thông tin; đồng thời giúp nhà kinh doanh nghiên cứu tiếp cận thị trường…

Ngày nay, mạng thông tin toàn cầu đã và đang hình thành một lối tư duy, một phong cách làm việc tạo ra những tiền đề, điều kiện phát triển kinh

tế tri thức cũng như phát triển nguồn lực con người, vốn con người trong xã hội hiện đại Phương thức truyền thông của báo mạng điện tử đã giảm đi rất nhiều tính độc quyền, khả năng nhào nặn, áp đặt thông tin hoặc sự định hướng

áp đặt từ phía các cơ quan quyền lực; mỗi người đều có thể bày tỏ ý kiến đánh giá, thái độ của mình trước những sự kiện và vấn đề thời sự

Khả năng kết nối là điểm nhấn tạo sức mạnh cho báo mạng điện tử, trong đó có kết nối với blog và các mạng xã hội khác Từ cuối những năm 90, nhất là sau cuộc chiến tranh Iraq do Mỹ và Liên quân phát động năm 2003, weblog ra đời nhưng một phương thức truyền thông mới (viết tắt là blog) Blog là một dạng website cá nhân được thiết lập bởi một cá nhân nhằm mục đích thông báo những sự kiện và vấn đề để có thể chia sẻ với các nhóm công chúng khác nhau và hình thành dự luận xã hội, trước hết là trong cộng đồng cư dân mạng Chủ nhân của blog được gọi là blogger Blogger có thể là nhà báo, nhà hoạt động chính trị - xã hội, hoặc bất kỳ một

ai có điều kiện thiết lập website cá nhân và thạo tin Dạng thức truyền thông này có nhiều ưu thể: đưa nhanh các sự kiện và vấn đề; hình thành dư luận ở nhóm nhỏ, tương tác giữa các nhóm nhanh và từ đó hình thành dư luận xã hội; mọi người dễ dàng tham gia bình luận, đánh giá trực tiếp dưới mọi góc độ mà không cần bất kỳ một sự biên tập chỉnh sửa nào; tính năng động cao; biên độ tương tác rộng, tần số tương tác cao; chủ đề thông tin sát với đời sống hơn, gần gũi với dân cư hơn; dễ thiết lập (từ trẻ em đến cụ già đều có thể tự lập trang weblog của mình)

Nhờ tính đa phương tiện (multimedia) của báo mạng điện tử, thông tin

có thể được chuyển tải qua nhiều hình thức như chữ viết, hình ảnh, âm thanh,

đồ họa Với các file video, audio, ngôn ngữ báo mạng lại được sử dụng có nét tương đồng với ngôn ngữ phát thanh và ngôn ngữ truyền hình, trong khi ngôn ngữ thông tin văn bản đọc trên màn hình lại tương đồng với ngôn ngữ báo in Nắm bắt được lợi thế đó, nhiều tờ báo mạng đã có sự đổi mới trong việc chuyển tải thông tin, đẩy mạnh khai thác tính đa phương tiện của báo mạng Ở Việt Nam có thể kể đến Vietnamnet, tuoitreonline, VOVnews, TVTweb, Vnexpress… Trên các website này thường thấy bài báo dạng văn bản, có cả chỉ dẫn như “nghe VOV”, “nghe âm thanh”, “bấm vào đây để xem video”… Thông tin cũng có thể được bổ sung thông qua các liên kết đến các trang web khác Việc kết hợp nhiều yếu tố như vậy sẽ không làm rối hay nhiễu thông tin, mà trái lại, còn làm cho thông tin trở nên sinh động hấp dẫn hơn, giúp công chúng tiếp nhận khách quan, từ nhiều góc độ để có cái nhìn toàn cảnh, hình dung rõ nét nhưng là nhân chứng sự kiện Do đó, người viết cho báo mạng điện tử luôn phải cân nhắc lựa chọn từ ngữ cho thích hợp với hình ảnh,

âm thanh Đối với hình ảnh thì cần cận cảnh, với âm thanh phải mang tính thông tin cao, vừa hấp dẫn, vừa tăng tính tư liệu, chứng cứ tăng độ tin cậy hơn

Một website báo mạng điện tử với khả năng tạo ra nhiều cửa sổ, nhiều lớp có thể tạo cho khán giả nhưng tùy chọn để được đọc, nghe, xem tường thuật trực tuyến, trực tiếp nhiều trận bóng đá hay các sự kiện liên quan cùng lúc Bởi về công nghệ, báo mạng điện tử có thể truyền dữ liệu đa phương tiện

từ chữ viết, âm thanh đến hình ảnh tĩnh và động

Báo mạng điện tử có khả năng kết nối các ký hiệu, dạng thức và loại hình thông tin- truyền thông đa phương tiện (multimedia) tạo sự hấp dẫn, thu hút công chúng nhất là giới trẻ và giới tri thức Tính phi định kỳ, update thông tin liên tục Với báo mạng điện tử khái niệm số báo, ngày ra báo bị phá vỡ Lúc đầu, báo mạng điện tử thường như một phiên bản số của báo in Sau này, nhiều cơ quan báo chí đã lập ra bộ phận phóng viên, biên tập viên, kỹ thuật và

nhân viên thiết kế đồ họa để làm báo theo lối mới, thông tin được cập nhật liên tục trên mạng nên nhanh chóng, phong phú và đa dạng

Khẩu hiệu của báo Vnexpress: Cập nhật nhiều lần trong ngày Còn theo nghiên cứu của ĐH Texas, tần suất cập nhật thông tin của một số tờ báo khá cao: USA today: 148 lần/ngày, Wall Street Journal: 86 lần; Long island Newsday: 203 Sự kiện diễn ra trong một quá trình dài, trải dài trên nhiều không gian, báo mạng có ưu thế cập nhật hơn hẳn các loại hình khác Truyền hình dù có lợi thế trực tiếp nhưng không thể đồng thời quán xuyến được tín hiệu ở nhiều không gian sự kiện

Tương tác xã hội vừa là đặc điểm vừa là thế mạnh vượt trội của báo mạng điện tử, nhất là thông qua các forum trực tuyến tạo diễn đàn cho công chúng bàn thảo và chia sẻ những sự kiện và vấn đề nóng hổi của dư luận xã hội quan tâm Công nghệ đã cho phép báo mạng điện tử hỗ trợ khả năng giao tiếp hai chiều với công chúng trên phạm vi rộng lớn mà không một loại hình nào có được Người sử dụng có thể gửi ý kiến bình luận, câu hỏi hay nhận xét

cá nhân vào bất cứ một vấn đề, một bản tin đã được đăng bài Báo mạng điện

tử dễ dàng thăm dò dư luận (thống kê và xử lý kết quả thăm dò) ngay trên mặt báo, các loại hình báo chí khác không làm được Người đọc điền thông tin và hồi âm bằng vài cú click chuột Báo mạng điện tử có thể đếm chính xác số lượng người truy cập, từ đó có chấn chỉnh phù hợp với từng trang báo mà không mất nhiều thời gian, công sức

Giữa người đọc và phương tiện tạo khả năng tìm kiếm thông tin với những tiện ích rất nhanh chóng, hiệu quả Người đọc với tòa soạn, ý kiến dưới bài, qua email, thăm dò ý kiến phản hồi và tương tác của công chúng, dư luận

xã hội về những vấn đề mà họ quan tâm Qua đó, tòa soạn dễ dàng nắm được năng lực và hiệu quả tác động trên những sự kiện và vấn đề mà họ đưa ra Người đọc và tác giả có thể tạo khả năng giao tiếp và kết nối, siêu liên kết giữa người đọc và nhân vật trong tác phẩm và tác giả cũng như người đọc với người đọc

Bên cạnh đó, việc weblog ra đời góp phần làm thay đổi cơ bản mô thức truyền thông - từ một nguồn nhiều người tiếp nhận (one - to - many) đến đa nguồn - đa tiếp nhận (many- to- many) Mô thức truyền thông thay đổi mỗi người đều có cơ hội và tự do bày tỏ ý kiến về những vấn đề mà họ quan tâm,

xã hội trở nên dân chủ hơn, đa ý kiến hơn và đương nhiên khó kiểm soát dư luận xã hội - hiện tượng tiềm ẩn nhiều khả năng khó dự báo Mặt khác, khi internet ra đời, báo chí truyền thống “bị” cạnh tranh từ nhiều hướng, với sự xuất hiện của blog, nguồn tin báo chí phải mở ra từ nhiều phía và tốt nhất là tìm cách hợp tác và liên kết, nếu không muốn bị lỗi thời và mất công chúng - thị trường Xã hội càng văn minh, quyền lực của nhà nước càng thu nhỏ, quyền lực nhân dân càng được tăng cường, trong đó có quyền tự do ngôn luận

mà báo chí, trước hết là thông qua kênh truyền thông Internet - báo mạng điện

tử với những dạng đặc thù của nó, là phương tiện hữu hiệu nhất

Từ những thế mạnh nêu trên, có thể thấy mạng internet và báo mạng điện tử trong môi trường số đã làm thay đổi về căn bản phong cách tư duy và làm nghề của giới báo chí - truyền thông Do đó, hầu hết tòa soạn báo chí nước ngoài và một số cơ quan báo chí nước ta đã xây dựng tòa soạn hội tụ thay thế tòa soạn truyền thống

và hại, như con dao hai lưỡi Màng lọc chủ yếu chính là người khai thác sử dụng

Do đó, khi truy cập Internet, luôn luôn chú ý tới nguồn tin Bất cập này của Internet đã ảnh hưởng đến báo mạng điện tử, nhất là hệ thống “vành đai” của nó

là các mạng xã hội, các trang thông tin điện tử, các website…

- Vấn đề an ninh mạng luôn luôn đặt ra đối với mọi quốc gia, mọi tổ chức chính trị, kinh tế, văn hóa - xã hội; hoặc là bị mất cắp bí mật quốc gia hoặc là bị các hacker tấn công làm tê liệt hệ thống điều hành và có khả năng mất mát tài sản - dữ liệu, nếu không có giải pháp hữu hiệu

- Mạng Internet và báo mạng điện tử là kênh dẫn hữu hiệu nhất cho quá trình toàn cầu hóa truyền thông đại chúng, nhưng cũng là kênh tiềm ẩn những nguy cơ biến thành công cụ can thiệp chính trị, xâm lăng văn hóa từ nước mạnh, nước giàu sang các nước nghèo và những nước đang phát triển

- Báo mạng điện tử, truyền thông xã hội và mạng xã hội đang kết nối về mọi phương diện và hình thành sức mạnh xã hội, thế lực xã hội đặc biệt quan trọng, tiềm ẩn nhiều cơ hội và nguy cơ khó lường

Do đó, cần có cơ chế quản lý phù hợp để Internet và báo mạng điện tử phục vụ sự phát triển với tốc độ nhanh và bền vững - xét trên phạm vi quốc gia; truy cập, khai thác và sử dụng thế nào để phát triển nguồn lực - vốn con người, xét từ lý thuyết sức mạnh mềm là điều rất cần thiết Thiết lập môi trường văn hóa, nhất là văn hóa gia đình, đồng thời tạo lập hành lang pháp lý

ổn định là vấn đề rất có ý nghĩa trong việc khai thác thế mạnh và hạn chế

những bất cập của báo mạng điện tử và mạng thông tin toàn cầu

1.1.2 Ưu và nhược điểm của báo mạng điện tử trực thuộc báo in

1.1.2.1 Tận dụng nguồn tài nguyên sẵn có

Một trong những ưu điểm dễ thấy nhất của báo mạng điện tử trực thuộc báo in là được thừa hưởng toàn bộ tài nguyên có sẵn của báo in Các sản phẩm báo chí được sản xuất cho tờ báo in, do cùng chung “một mẹ” với báo mạng điện tử nên thuận lợi trong việc sử dụng trên báo mạng sau khi hoặc thậm chí là trước khi báo in cho in ấn, phát hành Hiện nay hầu hết các cơ quan báo chí in ở nước ta đều có thêm phiên bản báo mạng điện tử nên mặc nhiên được thừa hưởng khối lượng sản phẩm báo chí khá dồi dào từ “báo mẹ”, cộng thêm các sản phẩm cập nhật online nên thông tin khá phong phú

Thế mạnh thứ hai của báo mạng điện tử thuộc cơ quan báo in là có được lực lượng quản lý có thâm niên, kinh nghiệm làm báo được phân công

cử sang phụ trách báo mạng điện tử Đó là chưa kể còn được thừa hưởng đội ngũ phóng viên sẵn có từ báo mẹ nên nguồn thông tin nhìn chung khá mạnh

mẽ Đối với các tòa soạn báo mạng điện tử lớn còn có ngay cơ sở hạ tầng tốt, nguồn kinh phí dồi dào từ cơ quan báo…

Ngoài ra, không thể quên thế mạnh của báo mạng điện tử trực thuộc cơ quan báo in, nhất là các cơ quan báo in có số lượng phát hành lớn và rộng, là

có được lực lượng bạn đọc dồi dào kế thừa từ uy tín của báo mẹ Cũng chính nhờ lợi thế này mà hiệu ứng và sức lan tỏa của báo mạng điện tử thuộc cơ quan báo in cũng sẽ phát triển mạnh mẽ hơn các tòa soạn báo mạng điện tử độc lập phải xây dựng từ đầu để thu hút và giữ chân độc giả trung thành

1.1.2.2 Tư duy “không dám thay đổi”

Mặc dù có nhiều lợi thế như nêu trên nhưng báo mạng điện tử thuộc cơ quan báo in cũng bộc lộ không ít hạn chế mà phần nào có thể nói cũng chính

do bắt nguồn từ những lợi thế ấy Chẳng hạn, dù được kế thừa tài nguyên, lực lượng nhân sự sẵn có của báo in nhưng nếu những người phụ trách báo mạng điện tử không thay đổi tư duy, sự sáng tạo cho phù hợp đặc điểm cũng nắm bắt như xu hướng phát triển của báo mạng điện tử thì đó lại chính là “tử huyệt” trong quá trình vận hành báo mạng điện tử Hiện tượng phổ biến nhất là tin bài

từ báo in chuyển tải lên báo trực tuyến không dám chỉnh sửa lại cho phù hợp với văn phong, hình thức báo trực tuyến; vẫn còn dài lê thê, không có cấu trúc tin bài hiện đại… làm giảm độ lôi cuốn đối với công chúng báo mạng điện tử

Một hạn chế thường gặp khác đối với báo mạng điện tử thuộc cơ quan báo in ở nước ta trong thời gian qua là chưa sẵn sàng cho tư duy làm báo hiện đại, không dám thay đổi, chưa kể có tòa soạn báo sợ rằng nếu có báo mạng điện tử, lượng người mua báo in sẽ giảm đi mà không suy nghĩ tìm cách tự thay đổi, điều chỉnh nội dung cho phù hợp xu hướng phát triển

1.1.2.3 Vấn đề thu hẹp số lượng phát hành và doanh số quảng cáo của báo in

Tại hội nghị tổng kết báo chí toàn quốc năm 2013, triển khai phương hướng, nhiệm vụ năm 2014, không phải hiển nhiên mà lãnh đạo Bộ Thông

tin - Truyền thông tuyên bố đến năm 2020 báo mạng điện tử sẽ là loại hình báo chí chủ lực của cơ quan truyền thông Điều này một mặt thừa nhận rõ

xu hướng phát triển của báo chí hiện đại, mặt khác cũng nói lên định hướng quy hoạch, phát triển của báo chí nước ta Cũng tại hội nghị này, Thứ trưởng Bộ Thông tin - Truyền thông Nguyễn Thành Hưng cho biết năm

2013 đã chứng kiến sự sụt giảm đáng kể về doanh thu của các cơ quan báo chí in trước “sức ép” của báo mạng điện tử Số bản báo phát hành trên thị trường giảm 14 triệu bản so với năm 2012, chỉ còn 836 triệu bản Sự khó khăn của các cơ quan báo chí in không chỉ thể hiện ở sự sụt giảm lượng phát hành mà còn khiến cơ quan chủ quản của hai tạp chí Thế Giới Mới, Khoa Học Tổ Quốc xin phép tự giải thể vì không đủ điều kiện hoạt động Tổng doanh thu quảng cáo của tất cả cơ quan báo in năm 2013 đạt 1.650 tỉ đồng, giảm 0,9% so với năm 2012

Một thực tế dễ thấy tại Việt Nam trong thời gian gần đây, đó là báo mạng điện tử hoàn toàn miễn phí, cộng với việc phát triển ồ ạt của công nghệ thông tin nên đã dẫn tới một bộ phận độc giả đã và đang “quay lưng” với báo

in truyền thống Trong khoảng 10 năm trở lại đây, số lượng phát hành của báo

in ngay tại các tờ báo từng có tia-ra “khủng” như Công an TPHCM, Tuổi Trẻ TP.HCM, Thanh Niên… đều đã giảm đáng kể, thậm chí có tờ sụt giảm hơn 50% số lượng phát hành so với thời kỳ hoàng kim Doanh thu từ bán báo cũng

từ đó tụt dốc theo

Sau nhiều tháng “chống chọi” với tình hình ngày một khó khăn trong phát hành, cuối cùng Ban biên tập Nhật báo Sài Gòn Giải phóng 12hG (nhật báo chiều duy nhất phía Nam - phụ trang của báo SGGP) phải đi đến quyết định “tạm ngưng phát hành” vào ngày 11/7/2010 Không chỉ báo SGGP chống chọi với “sức ép khủng hoảng”, theo thông tin từ các cơ quan chức năng, thống kê chưa đầy đủ cho thấy tại Việt Nam đã có ít nhất 4 tờ báo xin ngừng hoạt động, 5 báo xin giảm kỳ, 6 báo xin giảm trang, nhiều báo in ở các địa phương gặp phải rất nhiều khó khăn

Nhưng khi số lượng thấp xuống, điều tệ hại hơn nữa là khách hàng đặt quảng cáo cũng sẽ ít đi Những xấp quảng cáo dày cộp kèm theo tờ Tuổi Trẻ, Thanh Niên đang dần giảm bớt, nếu không thì doanh số quảng cáo cũng vơi dần Ngoài lý do kinh tế èo uột, số lượng người đọc giảm; khách hàng đặt quảng cáo đang chuyển dần sang quảng cáo trực tuyến trên mạng internet bởi sức lan tỏa và hiệu quả cao của internet và báo mạng điện tử

Doanh thu quảng cáo trên báo chí trực tuyến toàn cầu, nhân tố làm thay đổi và kích thích sự phát triển của loại hình truyền thông này đang tiếp tục tăng và có thể còn tăng nhanh hơn trong thời gian tới Hoạt động quảng cáo trên các báo trực tuyến, đặc biệt là các báo trực tuyến độc lập như VnExpress, VietnamNet, Dân Trí, 24h.com.vn… tăng trưởng mạnh mẽ Sự phát triển đột biến của nguồn thu từ quảng cáo trên báo chí trực tuyến cũng đã kéo doanh thu quảng cáo trên Internet tăng theo

Các tòa báo mạng điện tử thuộc cơ quan báo in cũng có doanh số tài trợ, quảng cáo cao như Thanh Niên Online, Tuổi Trẻ Online, Tiền Phong Online… Đây lại là dấu hiệu đáng lo cho báo in, tờ báo “mẹ” của báo mạng điện tử Nhưng đối với nhiều tờ báo in, việc này cũng chính là cơ hội khi họ phát triển mạnh hệ thống trực tuyến với mô hình truyền thông tích hợp

Quảng cáo trên báo mạng điện tử đang phát triển mạnh mẽ do đặc trưng của báo chí trực tuyến: Quảng cáo trực tuyến đang ngày một phổ biến bởi nó đem lại cho các đơn vị tiếp thị những tính năng đặc biệt mà những kênh thông tin khác không có Người sử dụng sản phẩm, dịch vụ đã dần có thói quen

“lướt web” để tìm hiểu “săm soi” sản phẩm trước khi mua một cách rất riêng

tư và thậm chí được tư vấn dễ dàng về chính sản phẩm đó trên mạng Quảng cáo trực tuyến tạo cho các nhà quảng cáo cơ hội rất tốt để gây ấn tượng với khách hàng trước khi họ quyết định Báo mạng điện tử (và Internet) còn đem lại cho nhà quảng cáo khả năng theo dõi phản ứng của người tiêu dùng trên mạng, nhờ đó đề ra được những cách tiếp thị thích hợp

Chi phí quảng cáo trên báo mạng điện tử thấp hơn so với quảng cáo truyền thống và khả năng tương tác đa dạng và phong phú cũng khiến cho quảng cáo trên Internet hấp dẫn hơn Đặc biệt với báo mạng điện tử, có thể

đo lường được hiệu quả quảng cáo (bao nhiêu người có thể nhìn thấy (tiếp cận) thông tin quảng cáo đó 1 lần, 2 lần,… n lần - khái niệm “reach”) và có thể tính ra chi phí cụ thể: mất bao nhiêu USD để đưa được thông tin quảng cáo tới 1.000 người khai thác báo trực tuyến (trong tương quan so sánh với giá quảng cáo qua truyền hình vào giờ cao điểm để đưa thông tin đó tới 1.000 khán giả)

Theo Magna Global, cơ quan chuyên theo dõi và nghiên cứu chiến

lược trong lĩnh vực truyền thông, đặc biệt là phân tích về quảng cáo toàn cầu, thì 2013 - doanh thu từ quảng cáo trực tuyến vượt qua mảng báo in và trở thành lĩnh vực thu hút chi tiêu quảng cáo lớn thứ 2 (sau TV - chiếm khoảng 40% tổng doanh thu của toàn ngành) với doanh thu đạt khoảng 117 tỷ USD

Bản đánh giá của Magna Global cho biết thêm, nếu đi sâu vào mảng

quảng cáo trên Internet, khu vực video trực tuyến sẽ đóng góp khoảng 4,7 tỷ USD vào doanh thu quảng cáo toàn cầu và có tốc độ tăng trưởng khoảng 19,6% mỗi năm cho đến hết năm 2016 Đến năm 2016, doanh thu từ quảng cáo qua video trực tuyến sẽ đạt khoảng 11,4 tỷ USD

Cũng theo Magna Global, doanh thu từ quảng cáo qua di động (cũng là một kênh đặc biệt để chuyển tải báo trực tuyến) sẽ chiếm một “miếng bánh” nhỏ hơn với khoảng 2,7 tỷ USD nhưng lĩnh vực này sẽ cạnh tranh dữ dội với mảng video trực tuyến Trong khoảng 5 năm tới, các nhà xuất bản web sẽ được chứng kiến doanh thu từ quảng cáo di động đạt khoảng 6,6 tỷ USD

Báo in sẽ ngày càng thu hẹp do độc giả đang bị thu hút dần qua các báo trực tuyến tương ứng ngày càng nhiều hơn, nhất là công chúng trẻ

Biểu đồ 1.1: Số lượng phát hành báo in suy giảm

Nguồn: WAN-IFRA

Biểu đồ cho thấy số lượng phát hành của báo in hầu hết đều suy giảm ở các khu vực, trong đó ảnh hưởng nặng nhất là Tây Âu và Bắc Mỹ

1.2 Tòa soạn hội tụ - Những vấn đề lý thuyết đặt ra

1.2.1 Quan niệm về tòa soạn hội tụ

Trong tài liệu của bài viết “Tòa soạn hội tụ - từ lý luận đến thực tiễn” đăng trên Tạp chí Người làm báo, TS.Nguyễn Thành Lợi cho biết: Khái niệm hội tụ được đưa ra từ năm 1978 mà tác giả của nó chính là giáo sư công nghệ truyền thông nổi tiếng người Mỹ Nicholas Negroponte Điều đó cho thấy, quá trình hội tụ trên thế giới đã diễn ra từ vài thập kỷ nay Tuy nhiên, đến năm

1983, giáo sư Ithiel de Sola Pool của Học viện Công nghệ Hoa Kỳ (MIT) mới chính thức đưa ra khái niệm truyền thông hội tụ và dự đoán rằng, với sự phát triển của kỹ thuật số hóa, sẽ khiến các loại hình truyền thông vốn được phân

chia rạch ròi, nay hội tụ với nhau Và, khi thời đại truyền thông số ra đời đã khiến “con đường” siêu cao tốc bao quanh trái đất bằng hình ảnh, âm thanh và

dữ liệu hội tụ với nhau Trong bối cảnh đó, báo chí truyền thông phải tìm cách

để thích ứng với môi trường truyền thông mới Do vậy, việc xây dựng các tòa soạn hội tụ đã và đang trở thành xu thế phát triển của ngành báo chí - truyền thông hiện đại

Với xu thế hội tụ truyền thông mạnh mẽ như hiện nay, các phương tiện truyền thông truyền thống và truyền thông mới lại có xu hướng cùng tích hợp, tương tác và hỗ trợ nhau, bằng những phương thức đa dạng và phức tạp hơn trước Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là, hội tụ truyền thông không có nghĩa là sự cộng dồn một cách máy móc các loại hình báo chí trong cùng một cơ quan,

mà thực chất trước xu thế hội tụ, một tòa soạn sẽ phải cấu trúc, sắp xếp lại để trở thành một “guồng máy” sản xuất tin tức, chế ra nhiều “món ăn” đáp ứng các thị hiếu của công chúng hiện đại

Trong cuốn Mô hình hội tụ truyền thông (Media Convergence Models), Kevin L.McCrudden cho rằng: Hội tụ truyền thông là sự giao thoa giữa mô hình truyền thông mới và truyền thông truyền thống Trong đó, ông đưa ra mô hình truyền thông hội tụ lấy mạng Internet làm hạt nhân và Internet là phương tiện truyền thông mạnh mẽ nhất từng được tạo ra, bởi vì nó có thể bắt chước tất cả phương tiện truyền thông khác, còn các phương tiện khác không thể bắt chước Internet Qua đó có thể thấy, các phương tiện truyền thông mới và truyền thống có thể tương tác theo sự phát triển của công nghệ số hóa Điều

đó đã khiến báo chí, phát thanh và truyền hình từng bước bị Internet “tấn công” mạnh mẽ và trong môi trường hội tụ truyền thông đó, công chúng có thể tự do tìm kiếm thông tin một cách nhanh nhất trên các phương tiện truyền thông mà họ ưa thích

Biểu đồ 1.2: Mô hình hội tụ truyền thông

Mô hình hội tụ truyền thông của McCrudden

Trong lịch sử báo chí thế giới, trước đây, hầu hết các tòa soạn trên thế giới đều được xây dựng và vận hành theo mô hình tòa soạn riêng rẽ, phóng viên chủ yếu “phục vụ” cho một loại hình báo chí Điều đó đã khiến các tòa soạn báo không phát huy được sức mạnh tổng thể về nguồn nhân lực cũng như ưu thế vượt trội của công nghệ đa phương tiện Chính vì vậy, hiện nay nhiều tờ báo trên thế giới đã tìm cách xây dựng mô hình tòa soạn đa phương tiện, lấy báo điện tử làm trung tâm và khái niệm tòa soạn hội tụ (newsroom convergence) ra đời

Có thể thấy, tòa soạn hội tụ là một “chiến lược biên tập”, nhằm thúc đẩy công chúng có thể sử dụng bất cứ thiết bị nào để tiếp cận thông tin Tuy nhiên, tòa soạn hội tụ phải phụ thuộc vào các quy định cũng như luật báo chí của từng quốc gia, đặc biệt là nền tảng khoa học và công nghệ, cũng như văn hóa tòa soạn Do đó, sự ra đời và phát triển tòa soạn hội tụ là một tất yếu khách quan của đời sống truyền thông hiện đại Và sự tích hợp giữa các phương tiện truyền thông mới và cũ trong cùng một tòa soạn là đặc điểm nổi bật nhất của tòa soạn hội tụ Có người cho rằng, sự tích hợp này giống như như một cuộc “hôn nhân”, bao gồm nhiều chủ thể: báo in, báo mạng điện tử,

phát thanh, truyền hình, tạp chí Các chủ thể phải điều tiết lẫn nhau, kết hợp linh hoạt với nhau để tạo ra “những đứa con tinh thần” mà công chúng dễ dàng đón nhận trong bất kỳ hình thức nào

Từ những phân tích như trên, có thể tiếp cận khái niệm về tòa soạn hội

tụ như sau:

Một tòa soạn hội tụ là mô hình tòa soạn nằm trên một mặt phẳng,

có bàn siêu biên tập (super desk) đặt ở vị trí trung tâm sản xuất và phân phối nội dung thông tin cho các loại hình truyền thông thích hợp, nhằm thúc đẩy công chúng có thể sử dụng bất cứ thiết bị nào

để tiếp cận thông tin

Thực chất, tòa soạn hội tụ là một “trung tâm sản xuất và phân phối tin tức” không có bức tường ngăn cách giữa báo in, truyền hình, đài phát thanh và các trang web, từ tổng biên tập đến phóng viên đều làm việc trên một mặt phẳng, có thể trực tiếp điều hành và giám sát các hoạt động chung của tòa soạn [25, tr.124-125]

1.2.2 Một số đặc điểm của tòa soạn hội tụ

Như đã phân tích ở trên, tòa soạn hội tụ được hiểu là một mô hình tòa soạn hiện đại, trong đó có sự hợp nhất giữa các phòng (ban) chuyên môn trong tòa soạn, các phóng viên, biên tập viên cũng như lãnh đạo cùng làm việc trong một không gian mở trên một mặt phẳng, lấy trung tâm sản xuất và phân phối tin tức đa phương tiện làm hạt nhân - nơi có thể giúp lãnh đạo tòa soạn đưa ra chỉ thị nhanh nhất và thống nhất về nội dung đến từng nhân viên trong tòa soạn

Kinh nghiệm của một số tòa soạn nổi tiếng trên thế giới cho thấy, một trong những đặc điểm cơ bản nhất của tòa soạn hội tụ là từ lãnh đạo đến nhân viên đều làm việc trên một mặt phẳng Trong tòa soạn, các phóng viên “đầu quân” cho các loại hình truyền thông khác nhau như truyền hình, phát thanh, báo

in, báo mạng điện tử cùng hợp nhất địa điểm làm việc trong một văn phòng lớn, thay vì mỗi loại hình bố trí riêng rẽ một tầng hay một tòa nhà riêng biệt

Theo thiết kế, giữa tòa soạn là khu vực lãnh đạo - có một bàn siêu biên tập (super desk) - nơi được coi là “sở chỉ huy” của tòa soạn, giúp lãnh đạo đưa

ra chỉ thị một cách nhanh nhất khi tác nghiệp Ngoài ra, các ban (phòng) chuyên môn cũng dễ dàng trao đổi ý tưởng và có phản hồi lại ngay sau khi nhận được chỉ thị của lãnh đạo Lãnh đạo các phòng (ban) có thể trao đổi trực tiếp với nhau và lên kế hoạch sản xuất tin tức, từ đó chỉ đạo phóng viên đưa tin một cách tốt nhất cho các loại hình báo chí

Với cách sắp xếp trên một mặt phẳng như vậy, tòa soạn hội tụ buộc phải tích hợp công nghệ và kỹ thuật Tất cả các công nghệ để sản xuất ra một bài báo in, hay báo mạng điện tử, hoặc clip truyền hình, audio phát thanh đều được tích hợp trong một văn phòng

Trong tòa soạn hội tụ, phóng viên, biên tập viên, phóng viên ảnh cùng hợp tác làm tin, bài thay vì hoạt động độc lập như trước Nói một cách đơn giản, khi xảy ra sự kiện có tính thời sự, một nhóm phóng viên cùng thu thập tin tức, đồng thời chia sẻ những thông tin đã thu thập được và thống nhất chọn cách tốt nhất để đưa tin

Mô hình tòa soạn điển hình theo kiểu này là tờ Osterreich (Áo) Theo thiết kế, tòa soạn đã xây dựng một phòng tin tức theo mô hình bánh xe Bàn siêu biên tập hay còn gọi là “sở chỉ huy” được đặt ở trung tâm Với cách sắp xếp đó, phóng viên viết cho báo in và báo mạng điện tử cùng làm việc trong một môi trường, có thể hỗ trợ nhau trong công việc, thay vì mỗi bên chỉ quan tâm sản xuất nội dung cho kênh của mình như trước kia Khi (phòng) ban báo

in họp bàn về nội dung, những phóng viên của báo mạng điện tử cũng biết chính xác vấn đề gì đang được thảo luận để chủ động tổ chức tin bài, mặc dù hai ban này được tổ chức riêng rẽ

Ngoài ra, phóng viên báo in hoàn toàn có thể sử dụng tư liệu, ảnh trong bài viết, phóng viên báo mạng điện tử có thể sử dụng phần text của báo in làm lời dẫn cho clip của mình… Các bản tin trên báo mạng điện tử cũng có thể sử dụng đồ họa hay các số liệu của báo in và báo mạng đã đăng tải Trong quá trình tác

nghiệp, tòa soạn thường xuyên tổ chức các khóa bồi dưỡng và đào tạo cho phóng viên báo in biết cách tường thuật tin tức trên truyền hình; đối với phóng viên ảnh không chỉ biết chụp ảnh, mà còn có thể quay phim và tiến hành các cuộc phỏng vấn Nói cách khác, khi làm việc trong tòa soạn hội tụ, các nhà báo sẽ phải làm việc “đa năng” hơn và phải đối mặt với hình thức hội tụ đa phương tiện Nhà báo tác nghiệp trong môi trường này phải chuẩn bị những bản tin đó một cách đa dạng hơn để có thể đăng tải trên nhiều phương tiện truyền thông khác nhau

Qua đó có thể thấy, muốn làm tốt nội dung hội tụ, phóng viên, biên tập viên của tòa soạn hội tụ phải là phóng viên “đa năng”, vừa có kỹ năng viết bài, vừa biết sử dụng các thiết bị kỹ thuật cho cơ quan báo chí đa phương tiện

1.3 Sự cần thiết phải hình thành tòa soạn hai phiên bản thuộc cơ quan báo in

Trong những năm gần đây, có thể thấy rõ các xu hướng quan trọng trong truyền thông là: Sự bùng nổ của Internet với các dịch vụ đa phương tiện; sự phát triển nhanh chóng của thông tin di động và nhu cầu độc giả và số lượng độc giả tiếp cận thông tin đa phương tiện ngày càng tăng

Một số nguyên nhân chủ yếu khiến cho multimedia trên thế giới phát triển mạnh mẽ, đó là:

Thứ nhất, sự phát triển công nghệ máy tính và công nghệ mạng Các

thế hệ máy tính nối tiếp nhau ra đời, dung lượng và tốc độ xử lý ngày càng tăng lên Cơ sở hạ tầng thông tin của các quốc gia cũng không ngừng được nâng cấp, tốc độ đường truyền mạng được cải thiện rõ rệt Những yếu tố kỹ thuật hiện đại đã có tác động mạnh đến sự ra đời và phát triển của hàng loạt trang web hỗ trợ dạng này

Sự phát triển của các phương tiện truyền thông và công nghệ mới: Truyền hình qua điện thoại di động hiện nay chính là bước đột phá mới nhất trong lĩnh vực công nghệ thông tin trong tương lai Tốc độ phát triển của khoa học công nghệ máy tính tạo ra những cơ sở cực kỳ thuận lợi cho việc phát triển multimedia trên internet

Ở Việt Nam hiện nay, số người sử dụng internet đang không ngừng tăng lên Dân chúng cũng có trình độ hiểu biết về máy tính và mạng cũng gia tăng mạnh trong những năm gần đây Đây là những tiền đề thuận lợi cho các hình thức truyền thông đa phương tiện trên internet phát triển ở Việt Nam trong thời gian tới đây Truyền thông đa phương tiện trên internet có sức hấp dẫn rất lớn đối với bất cứ ai tiếp cận trang web có hỗ trợ mạnh các ứng dụng

đa phương tiện Người tiếp cận web không chỉ được cập nhật tin tức dưới dạng chữ viết mà còn có thể nghe rất nhiều kênh phát thanh và xem truyền hình ngay trên các website báo chí

Biểu đồ 1.3: Tỷ lệ người sử dụng báo mạng điện tử

Nguồn: Net Index

Tỷ lệ người sử dụng Internet, báo mạng điện tử ngày càng tăng rõ rệt

Thứ hai, nhu cầu được thông tin và tiếp cận với thông tin của công

chúng ngày càng tăng lên Đòi hỏi này không chỉ đơn giản là có thông tin mà thông tin còn phải có chất lượng cao Kèm theo đó là nhu cầu được thể hiện thông tin Người nghe không thẩm định thông tin, phản hồi về thông tin được cung cấp, hơn nữa họ muốn trở thành một nguồn cung cấp tin Khả năng tương tác trực tuyến của Internet hỗ trợ multimedia cho phép công chúng thực hiện toàn bộ quá trình đó

Thứ ba, nhu cầu phát triển tự thân của các loại hình báo chí đứng trước xu

thế cạnh tranh gay gắt của các loại hình phương tiện truyền thông khác Sự cạnh tranh tất sẽ dẫn đến nhu cầu tăng chất lượng tin bài, tăng độ hấp dẫn của trang web

để thu hút lượng người truy cập Để tăng tính hấp dẫn, báo chí Internet rất cần sự phong phú đa dạng của các loại hình thông tin trên cùng một trang web

Còn nhớ, cách đây hơn 5 năm, một số chuyên gia nhận định rằng, chỉ trong vòng 5 -7 năm tới, tức bây giờ, báo mạng điện tử sẽ trở thành một phương tiện thông tin đại chúng được nhiều người khai thác nhất trên thế giới

Đó là lúc Internet toàn cầu đã có mặt ở khắp mọi nơi và máy tính (và các thiết

bị tương đương) đã được phổ cập tới tất cả mọi gia đình, đặc biệt là khi nó đã được kết hợp với hàng loạt các chức năng khác như xem phim, mua bán, kết bạn, tư vấn, giáo dục, quản lý

Với hàng chục triệu người Việt Nam xem tin tức trên mạng Internet thì công chúng của báo mạng điện tử ở nước ta có một con số ấn tượng Và số lượng công chúng của báo mạng điện tử sẽ tiếp tục bùng phát trong thời gian tới từ chính yêu cầu của cuộc sống, của thế hệ trẻ, khi sản xuất, quản lý gắn liền với sự phát triển của Internet và máy tính Thậm chí, báo mạng điện tử đang dần trở thành loại hình báo chí không thể thiếu đối với bạn đọc ở nhiều lứa tuổi Cùng với sự phát triển ồ ạt của công nghệ, báo mạng điện tử được đọc không chỉ PC, laptop, máy tính bảng mà ở tất cả các thiết bị di động đang mỗi ngày mỗi xuất hiện đa dạng như hiện nay

Sự ra đời của báo mạng đã làm thay đổi thói quen tiếp nhận thông tin trước đây của một bộ phận công chúng đọc giả Nếu như trước đây, công chúng phải chờ đến một thời điểm nhất định trong ngày, thường là buổi sáng

để cầm một tờ báo in trong tay và đọc nó, hoặc phải chờ đến một giờ nhất định để xem một chương trình trên ti vi hay trên đài phát thanh thì nay, với

sự ra đời và phát triển vượt bậc của công nghệ internet, báo mạng điện tử có thể đáp ứng nhu cầu thông tin của công chúng vào bất cứ thời điểm nào trong ngày chỉ qua một cái kích chuột Chỉ cần trỏ vào các siêu liên kết

(Hyperlink), hay chỉ cần gõ tên địa chỉ (URL) vào máy là nhận được ngay thông tin yêu cầu Cùng với các ngôn ngữ lập trình được thiết kế riêng cho Web như HTML, XML, Java… các trang web được hiện ra một cách sống động nhất Thông tin không chỉ hiện ra dưới dạng văn bản (text), các đối tượng đồ họa (graphics) mà còn là các hoạt cảnh chuyển động (video clip) kèm theo hình ảnh, âm thanh sống động…

Cùng với sự phát triển chóng mặt của các công nghệ kết nối, giúp đẩy nhanh tốc độ truy tải, số lượng các báo mạng điện tử cũng nở rộ khắp nơi trên thế giới, truyền tải thông tin dưới mọi hình thức mà các loại báo truyền thống cung cấp Có thể coi báo mạng điện tử hiện nay là sự hội tụ của cả báo giấy (text), báo tiếng (audio) và báo hình (video) Người lướt web không chỉ được cập nhật tin tức dưới dạng chữ viết mà còn có thể nghe rất nhiều kênh phát thanh và xem truyền hình ngay trên các website báo chí

Một thế mạnh nữa của báo mạng điện tử, như đã trình bày ở trên, là khả năng tương tác nhiều chiều Đơn giản nhất là khả năng tương tác hai chiều giữa công chúng và tòa soạn: người đọc có thể phát biểu ý kiến, bình phẩm thông tin và đưa lên mạng Nhờ đó tòa soạn có thể nắm bắt nhanh tâm

tư, chính kiến, nguyện vọng, thị hiếu của đọc giả để có những điều chỉnh cần thiết Với khả năng tương tác nhiều chiều, tòa soạn có thể tổ chức nhiều cuộc giao lưu trực tuyến giữu đọc giả trong, ngoài nước với các vị lãnh đạo hoặc các nhà hoạt động xã hội, văn hóa, khoa học… về những đề tài mà nhiều người quan tâm Đây là một lợi thế của báo mạng mà báo in không thể làm được và rất hạn chế đối với truyền hình và phát thanh

Báo mạng có sức chứa to lớn cả về không gian và thời gian, tức dung lượng của thông tin gần như không hạn chế Mỗi một tờ báo mạng là một cấu trúc rộng về không gian với nhiều mảng khác nhau, mỗi mảng gần như một tờ báo riêng Chẳng hạn như về thời sự quốc tế, thời sự trong nước, giáo dục, khoa học, thể thao, văn hóa, văn nghệ, âm nhạc, công nghệ thông tin, giải trí… Khi truy cập một bài báo trên mạng, ngay lập tức độc giả có thể

vào xem các bài có liên quan với chỉ một cú nháy chuột vào đường link gắn kèm Đây là một khả năng mà báo giấy không thể có

Báo mạng điện tử lại có thể giúp giảm khoảng 75% chi phí sản xuất và phát hành cho các tờ báo Chi phí phát hành lên tới 55 tỉ USD của ngành công nghiệp báo chí Mỹ đã giảm đi một cách đáng kể trong khoảng hai thập

kỷ trở lại đây khi mà báo in phải cạnh tranh mạnh mẽ với báo điện tử trên Internet về phương diện độc giả và quảng cáo

Trò chuyện với VietNamNet, ông Eric Mettout, Tổng Biên tập Báo mạng L’Express nói: “Với một hệ thống lưu trữ dữ liệu lớn, độc giả có thể tìm được những bài viết của báo L’Express được đăng từ cách đây hơn một chục năm Hiện nay, một số bài viết của L’Express báo giấy đã xuất hiện trên mạng cùng với lúc báo in được phát hành”

Cùng lúc cuốn hút độc giả của báo giấy, báo mạng điện tử còn lấy đi quảng cáo, nguồn lợi nhuận quan trọng của báo giấy Với Internet, khi mua hàng, người dùng có thể so sánh cùng lúc sản phẩm của các hãng khác nhau với vài cú nháy chuột Trong khi đó, ít ai có đủ kiên trì để xem hàng chục các tờ rơi hay nhiều số báo để tìm ra một nơi có giá cả hợp lý nhất

Theo một khảo sát mới đây, gần 70% người Mỹ cho rằng báo chí truyền thống không phản ánh đầy đủ và gần một nửa đang chuyển sang Internet để lấy tin tức Cuộc khảo sát trên mạng của We Media/Zogby Interactive cho thấy trong khi hầu hết mọi người nghĩ rằng báo chí có ý nghĩa quan trọng đối với chất lượng cuộc sống, có đến 64% không hài lòng với chất lượng báo chí trong cộng đồng nơi họ ở Gần 50% trong số 1.979 người tham gia cuộc khảo sát nói nguồn tin tức và thông tin chủ yếu của họ

là Internet, tăng từ 40% cách đây 1 năm Chưa đến một phần ba coi truyền hình là nguồn cung cấp thông tin, trong khi 11% thường xuyên nghe đài và chỉ 10% đọc báo Hơn một nửa số người trong độ tuổi từ 18 đến 29 lướt mạng để đọc tin, và tỷ lệ này ở những người từ 65 tuổi trở lên là 35% Người già là nhóm duy nhất không chọn Internet là nguồn tin quan trọng nhất, với 38% chọn truyền hình

Một báo cáo khác của Hiệp hội các Nhật báo Mỹ thì cho biết, doanh số quảng cáo trên báo in ở nước này trong năm 2007 giảm 7,9%, mức giảm tồi tệ thứ hai trong vòng hơn nửa thế kỷ qua Điều đáng nói là những con số này đã bao gồm mức tăng trưởng về doanh số quảng cáo trên bản điện tử của các báo…

Nói cách khác, người ta có thể mô tả diện mạo của một tờ báo mạng điện tử hoàn chỉnh như một cấu trúc mở rộng về không gian cho nhiều đối tượng bạn đọc, dày về thời gian với sự tích lũy nhiều tầng thông tin Một cơ cấu giao diện hai chiều giữa tòa soạn và bạn đọc, một tổ hợp dịch vụ thông tin đa dạng đọc, nghe, nhìn phong phú Tuy tuổi đời của báo mạng điện tử mới chỉ dừng lại là con số trên một chục năm so với lịch sử hàng trăm năm của báo chí, nhưng không phải mới ra đời mà báo mạng điện tử chịu lép vế trước những loại hình báo chí khác Nhờ những ưu thế vượt trội của mình mà báo mạng điện tử ngày càng thu hút công chúng đến với mình

Trong bối cảnh đó, gương mặt của báo in sẽ như thế nào trước sự phát triển của hệ thống báo mạng điện tử là vấn đề đặt ra với các cơ quan báo in Trước thách thức gay gắt của Internet, của các dịch vụ đa phương tiện và sự hội tụ của công nghệ số, các phương tiện truyền thông cũ đang đứng trước một khúc ngoặt của lịch sử, từng bước định hình sự phát triển tương lai của mình thông qua các chiến lược và giải pháp về nội dung, công nghệ, tác động xã hội và chính sách phù hợp

Rõ ràng, việc cần thiết phải có thêm phiên bản báo mạng điện tử của một tờ báo in là điều không còn phải bàn cãi Việc tổ chức như thế nào mới chính là điều mà luận văn này cần giải quyết

Theo ghi chép của phóng viên VietNamNet từ chuyến đi khảo sát báo chí Pháp: Hiện nay ở một số quốc gia có nền báo chí phát triển như Pháp,

Mỹ, phần lớn các báo giấy đều có xu hướng lên mạng Một số báo lớn, có uy tín ở Pháp như Le Monde, Liberation, L’Express đều có bản điện tử, trong

đó, L’Express và Le Monde trên mạng đã hoạt động được hơn 10 năm