Vấn đề cải chính thông tin trên báo mạng điện tử (khảo sát các báo điện tử vietnamnet, vnexpres net, dan tri com và vov vn từ tháng 12012 đến tháng 122012)

hiện vấn đề cải chính này đến đâu, nhất là việc khảo sát cụ thể đối với loại hình báo điện tử lại càng khó khăn hơn do tính chất tức thời và thay đổi liên tục của đặc điểm loại hình báo

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC : PGS.TS Đỗ Thị Thu Hằng

HÀ NỘI - 2013

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan, đây là công trình nghiên cứu tổng hợp của riêng tôi, dưới sự hướng dẫn của người hướng dẫn khoa học Các số liệu và kết quả trong luận văn là trung thực Những ý kiến và kết luận khoa học được đề cập trong luận văn chưa được ai công bố trong bất cứ công trình nào khác

Tác giả luận văn

Nguyễn Văn Dũng

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin trân trọng gửi lời cảm ơn đến các thầy, các cô giáo trong và ngoài Khoa Báo chí và Truyền thông – Học viện Báo chí và Tuyên truyền – Học viện Chính trị – Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh đã nhiệt tình giảng dạy cho tôi trong những năm qua

Đặc biệt, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc đến cán bộ hướng

dẫn khoa học PGS.TS Đỗ Thị Thu Hằng đã tận tình chỉ bảo, hướng dẫn và

góp ý cho tôi trong suốt quá trình nghiên cứu để hoàn thành luận văn này

Tôi cũng xin chân thành cảm ơn nhóm cộng tác đã giúp đỡ tôi rất nhiều trong việc hoàn thành cuộc khảo sát, thu thập tài liệu

Tôi xin chân thành cảm ơn những ý kiến đóng góp quý báu của các thầy, các cô, các nhà báo, nhà khoa học đã giúp đỡ tôi trong quá trình tìm hiểu

và nghiên cứu

Xin cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã quan tâm góp

ý và động viên tôi trong quá trình viết luận văn

Luận văn còn nhiều thiết sót, mong nhận được nhiều ý kiến đóng góp của các thầy cô và bạn đọc để tôi hoàn thiện hơn nữa công trình khoa học này

Hà Nội, tháng 10 năm 2013

Tác giả luận văn

Nguyễn Văn Dũng

DANH MỤC HÌNH VẼ

Hình 1.1: Biểu đồ thể hiện mức độ thường xuyên đọc các trang báo của độc giả)25 Hình 1.2: Biểu đồ thể hiện tỷ lệ những phát hiện của độc giả về lỗi sai trên

báo điện tử 26

Hình 2.1: Ảnh chụp màn hình sai lỗi chính tả trên báo Dân trí 43

Hình 2.2 VnExpress đã sửa 46

Hình 2.3: Báo khác đăng lại bài sai của VnExpres nhưng chưa sửa 47

Hình 2.4: Ảnh chụp qua màn hình máy tính bài: “Vụ đại gia bán đất cho Trung Quốc: Yêu cầu xử lý dứt điểm” trên dantri.com, 27/8/2012 49

Hình 2.5 50

Hình 2.6 51

Hình 2.7: Vov chính thức đăng lời cải chính về tin viết sai 53

Hình 2.8: Các trang báo đưa lại tin sai vẫn không bóc gỡ bài đăng sai 53

Hình 2.9: Tin đăng sai trên VnExpress được các báo đăng lại vẫn chưa gỡ bỏ 54

Hình 2.10: Nội dung bài báo đăng lại tin sai trên VnExpress 55

Hình 2.11: Bài báo có những chi tiết sai của Vov 56

Hình 2.12: Tin thông báo kết quả xử lý đơn thư trên Vov 57

Hình 2.13: Ảnh lấy trên mạng xã hội Facebook 58

Hình 2.14: Ảnh chụp bài báo sau khi click vào đường link trên Dantri.com 59 Hình 2.15: Ảnh chụp bài báo sau khi click vào đường link trên Vnexpress.net 60

Hình 2.16: Ảnh chụp lời xin lỗi ca sĩ Ngân Khánh trên trang 2sao! – Chuyên trang giải trí của báo điện tử Vietnamnet 66

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

CHÍNH THÔNG TIN TRÊN BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ 10

1.1 Cơ sở lý luận của về vấn đề cải chính thông tin trên báo chí 10 1.2 Cơ sở thực tiễn cho vấn đề cải chính thông tin sai trên báo mạng điện tử 20 1.3 Báo điện tử và đặc điểm loại hình 26 1.4 Vai trò của việc cải chính thông tin sai trên báo điện tử 31

2.1 Một số dạng thông tin sai mang tính phổ biến trên báo điện tử hiện nay 41 2.2 Thực trạng cải chính thông tin sai trên bốn trang báo điện tử được khảo sát 61 2.3 Những thách thức đối với vấn đề cải chính thông tin sai trên báo điện

tử hiện nay 70

ĐIỆN TỬ VIỆT NAM THỜI GIAN TỚI 80

3.1 Ba chỉ dẫn xử lý các lỗi sai trên báo điện tử 80 3.2 Những yếu tố tạo nên thành công trong cải chính thông tin sai trên báo điện tử Việt Nam hiện nay 87 3.3 Giải pháp để nâng cao chất lượng vấn đề cải chính thông tin trên báo điện tử 95

KẾT LUẬN 106 TÀI LIỆU THAM KHẢO 108 PHỤ LỤC

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Cùng với sự phát triển của công nghệ, báo chí điện tử tuy ra đời sau những loại hình báo chí khác nhưng đã nhanh chóng phát triển về số lượng, chất lượng và ngày càng khẳng định được vị trí của mình trong đời sống báo chí, đời sống xã hội của đất nước Đội ngũ báo chí điện tử, báo chí trực tuyến phát triển mạnh mẽ cùng với các nhà cung cấp dịch vụ Internet tạo nên một mạng thông tin báo chí điện tử sôi động có sức thu hút hàng triệu lượt người truy cập hàng ngày Theo Báo cáo công tác báo chí năm 2012, nhiệm vụ phương hướng năm 2013 của Ban Tuyên giáo Trung ương, tính đến tháng 2/2013, cả nước có 74 báo, tạp chí điện tử, 336 mạng xã hội, 1.174 trang thông tin điện tử tổng hợp… Thông tin trên báo điện tử và lượng người đọc báo điện tử phát triển nhanh về số lượng

Nhưng cũng cần nhìn nhận: Thông tin trên báo điện tử chú trọng tính nhanh và nóng, điều này dễ dẫn đến thông tin sai Tính xác thực thông tin trên báo điện tử hiện nay vẫn còn là vấn đề cần bàn luận Chưa kể, nhiều tờ báo đã

có những tin sai nghiêm trọng ảnh hưởng không chỉ đến cá nhân, tổ chức ở quy mô nhỏ mà còn gây tổn hại đến đời sống kinh tế - xã hội, tạo tâm lý hoài nghi trong nhân dân Trong khi đó, việc cải chính tin sai trên các tờ báo điện

tử còn chưa thỏa mãn được chủ thể bị đưa tin sai đồng thời chưa nhận được đồng thuận tuyệt đối từ những người làm nghề Trong 3 năm liên tục gần đây, những thông tin, vụ việc mà báo chí đưa ra yêu cầu các Bộ, Ban, Ngành xử lý có

tỷ lệ đúng là 90%, 95%, 95% Như vậy, tỷ lệ báo chí phản ánh cho các cơ quan

xử lý đúng là rất cao nhưng 5% báo chí đưa tin sai đã gây bức xúc cho xã hội

Thực tế cho thấy, vấn đề cải chính thông tin đã được quy định cụ thể trong Luật Báo chí và các văn bản hướng dẫn thi hành Luật Tuy nhiên, đến nay, vẫn chưa có một khảo sát cụ thể nào để xem các cơ quan báo chí thực

hiện vấn đề cải chính này đến đâu, nhất là việc khảo sát cụ thể đối với loại hình báo điện tử lại càng khó khăn hơn do tính chất tức thời và thay đổi liên tục của đặc điểm loại hình báo này chi phối

Vấn đề cải chính trên báo điện tử không chỉ là chuyện riêng của những người làm nghề báo, mà còn liên quan đến vấn đề đạo đức nghề nghiệp, đồng thời có ý nghĩa đối với các nhà quản lý trong việc định hướng phát triển dòng báo của “tương lai” này

Nghiên cứu vấn đề này cũng giúp công chúng báo điện tử có cái nhìn đầy đủ về cách thức thông tin của báo điện tử và biết tự đặt câu hỏi khi tiếp nhận nguồn tin trên báo điện tử

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Phải khẳng định, cải chính tin sai trên báo chí nói chung, với loại hình báo điện tử nói riêng là vấn đề không mới, nhưng tính chất thời sự vẫn luôn nóng bỏng Về vấn đề này, có một vài văn bản pháp quy Nhà nước đã quy định cụ thể, được xem là “kim chỉ nam” của quá trình nghiên cứu, so sánh đối chiếu đối với những người tiếp cận với vấn đề này như Hiến pháp nước CHXHCNVN, Luật Báo chí và các Nghị định, văn bản hướng dẫn dưới Luật

Luận văn đề cập đến một vấn đề có tính nghiệp vụ cao, trong đó, có các mối quan hệ liên quan đến nhiều lĩnh vực nghiến cứu của báo chí nói chung như: Đạo đức làm báo, vấn đề báo chí và pháp luật, những sai phạm trên báo các loại hình báo chí nói chung Vì vậy, nghiên cứu vấn đề cải chính đồng nghĩa phải đề cập đến các nghiên cứu liên quan

Trước tiên, trong mối quan hệ giữa báo chí và pháp luật nói chung, đã

có khá nhiều công trình khoa học trước đó đề cập tới như:

PGS.TS Lê Thanh Bình, ThS Phí Thị Thanh Tâm: Quản lý Nhà nước

và pháp luật về báo chí (sách chuyên khảo dành cho học viên ngành báo chí truyền thông) - NXB Văn Hóa Thông Tin, 2009

Lê Thị Thuỳ Dương: Vấn đề vi phạm luật báo chí trên báo in hiện nay (Luận văn thạc sĩ, 2010, ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG Hà Nội)

Luận văn đã đánh giá thực trạng thi hành Luật Báo chí của nước ta trong những năm vừa qua Nêu bật những ưu điểm mà báo chí nước ta đã đạt được và đồng thời, chỉ ra những mặt hạn chế của báo chí Ngoài ra, cũng nêu lên các quan điểm đường lối, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước đối với công tác báo chí Khảo sát, phát hiện, phân loại và phân tích, đánh giá những biểu hiện vi phạm Luật Báo chí trên báo in hiện nay Từ đó, tìm ra những nguyên nhân khách quan và chủ quan dẫn đến những sai phạm Đề xuất, kiến nghị những phương hướng có tính khả thi nhằm khắc phục những

vi phạm Luật Báo chí nhằm nâng cao hiệu quả của báo chí trong giai đoạn hiện nay và những năm tiếp theo

Riêng nghiên cứu về báo mạng điện tử và các góc độ đưa tin liên quan cũng có rất nhiều công trình nghiên cứu trước đó Trong đó, có một vài công trình liên quan đến dề tài tác giả nghiên cứu phải kể ra như:

- Nguyễn Hoàng Quỳnh Hương: Tương tác giữa tòa soạn và công chúng báo mạng điện tử (Luận văn thạc sĩ, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, 2011) Luận văn chỉ ra rằng: với báo mạng điện tử, vai trò và sự tham dự của công chúng càng nổi bật hơn, đa dạng hơn Nhờ thế mạnh kỹ thuật, công nghệ hiện đại cùng với Internet, Báo mạng điện tử đã giúp giải quyết ở mức rộng sự tương tác giữa báo chí và công chúng Tính tương tác - một đặc trưng của Báo mạng điện tử - góp phần làm cho bộ mặt của loại hình báo chí này trở nên sinh động hơn, gần gũi hơn

so với đờ sống xã hội, là minh chứng rõ nét cho sự đòi hỏi cũng như đáp ứng ngày càng cao về tính dân chủ trong hoạt động báo chí Luận văn đã trình bày một cách hệ thống các khái niệm về Báo mạng điện tử và tính tương tác như

là một đặc trưng của loại hình Báo mạng điện tử; Khảo sát, phân tích hiệu quả

tương tác giữa các tờ báo mạng điện tử lớn của Việt Nam đối với công chúng

và tổng kết những hình thức, công cụ tương tác hiện đang sử dụng; Đề xuất một số giải pháp nhằm phát huy thế mạnh, đồng thời khắc phục những hạn chế khi vận dụng những hình thức và công cụ tương tác trong hoạt động của loại hình Báo mạng điện tử

- Phạm Thị Mai: Ngôn ngữ thể loại tin trên báo mạng điện tử Việt Nam hiện nay (Luận văn thạc sĩ, 2010– ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG

Hà Nội) Tại luận văn này, tác giả khảo sát trên hai báo điện tử Vietnamnet và Vnexpress Thời gian khảo sát từ tháng 3 đến tháng 5 năm 2010 Để làm rõ hơn các đặc điểm của ngôn ngữ thể loại tin trên báo mạng điện tử, tác giả có

so sánh ngôn ngữ thể loại tin trên các báo Vietnamnet, Vnexpress với một số báo giấy như Tuổi trẻ Thành phố Hồ Chí Minh, báo Thanh niên Luận văn đã nêu những vấn đề lí luận về ngôn ngữ thể loại tin trên báo mạng điện tử như các khái niệm, thuật ngữ liên quan, chỉ ra đặc điểm ngôn ngữ báo mạng điện

tử, vai trò của thể loại tin trên báo mạng điện tử và ý nghĩa của việc nâng cao chất lượng sử dụng ngôn ngữ thể loại này Khảo sát thực trạng ngôn ngữ thể loại tin trên báo mạng điện tử Vietnamnet và Vnexpress, tác giả tập trung tìm hiểu ngôn ngữ chữ viết của thể loại tin với ba thành tố chủ yếu là tít, sapô và text Đặc điểm ngôn ngữ thể loại tin trên báo mạng điện tử là có tính thông báo, tính biểu cảm, ngắn gọn, cô đọng, phong cách trẻ trung, có sự độc lập cao giữa các thành tố tít, sapô và text Trên cơ sở các vấn đề lí luận và thực tiễn đã nghiên cứu, tác giả đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hơn nữa hiệu quả sử dụng ngôn ngữ thể loại tin trên báo mạng điện tử

Bàn cụ thể hơn về những vấn đề lỗi sai và cải chính lỗi sai trên báo chí nói chung, báo mạng nói riêng có những công trình gần đây như:

- Phan Thị Thanh Thủy: Nhận diện thông tin sai và việc cải chính thông tin sai trên báo in nước ta hiện nay (Luận văn thạc sĩ, 2011 – ĐH

Khoa học xã hội và Nhân văn, ĐHQG Hà Nội) Luận văn đã chỉ ra những dạng lỗi sai thường gặp trên báo giấy, đinh ra tiêu chí cho cách thức cải chính các lỗi sai này thông qua khảo sát một số báo: Lao động, Tiền phong

và Đời sống Pháp luật Qua những lỗi sai đó, luận văn cũng đề ra một vài biện pháp khắc phục, nâng cao chất lượng cải chính thông tin sai trên loại hình báo in hiện nay

- Trần Thị Thanh Vân: Thực trạng lỗi văn hoá trong sử dụng ngôn ngữ trên báo mạng điện tử (Luận văn thạc sĩ, 2012, ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG Hà Nội) Luận văn đã chỉ ra những lỗi thường thấy trên các tờ báo mạng Việt Nam hiện nay mà cụ thể là Dantri, VnExpress.net và Ngoisao.net, từ đó đề xuất những hướng khắc phục các lỗi đã nêu ra

Đi song song với vấn đề thông tin sai và cải chính thông tin sai, dù ở bất cứ loại hình báo chí nào là vấn đề liên quan, gắn bó khó tách rời: Đạo đức nghề nghiệp của người làm báo trong đó phải kể đến công trình nghiên cứu của TS Nguyễn Thị Trường Giang (Luận án Tiến sĩ, 2011, Đạo đức nghề nghiệp của nhà báo Việt Nam hiện nay) Luận án này đề cập đến việc: Những nguyên tắc, chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp tồn tại không chỉ trong ý thức của các nhà báo, trong các tác phẩm báo chí mà còn được thể hiện cụ thể trong những tình huống, những mối quan hệ thường gặp của hoạt động thực tiễn báo chí Đồng thời chỉ ra 5 biểu hiện tích cực trong đạo đức nghề báo Việt Nam hiện nay là: Trung thành với các lợi ích của đất nước, nhân dân; phát hiện, biểu dương cái tốt và dũng cảm đấu tranh chống lại cái xấu; ý thức giữ gìn bản sắc, truyền thống tốt đẹp của dân tộc; yêu nghề, lăn lộn trong thực tiễn; tích cực tham gia các hoạt động xã hội, từ thiện và những biểu hiện vi phạm đạo đức nghề nghiệp của nhà báo Việt Nam như: Chạy theo những thông tin tiêu cực; xa rời nguyên tắc khách quan, chân thật của báo chí; thiếu tính nhân văn, vô cảm; thiếu trách nhiệm xã hội; lợi dụng chức vụ, quyền hạn

của nhà báo, cơ quan báo chí để trục lợi Qua đó đề xuất 4 nhóm giải pháp nhằm nâng cao đạo đức nghề nghiệp của nhà báo Việt Nam và 7 bước để xây dựng một bộ quy tắc đạo đức nghề nghiệp trong một cơ quan báo chí

Ngoài ra, đây là vấn đề được bàn đến nhiều trong các Hội thảo ngành, diễn đàn nghiệp vụ, xin kể ra một số bài viết tiêu biểu:

- Báo cáo: “Báo chí Việt nam cần hành lang pháp lý rõ ràng hơn” của Học viện Báo chí Tuyên truyền tại Hội thảo quốc tế về chống xúc phạm danh

dự, nhân phẩm, uy tín trên báo chí tổ chức 10/3/2010

- Báo cáo tại Hội thảo khoa học quốc gia “Đạo đức nghề báo trong khai thác và xử lý nguồn tin” tại Hà Nội tháng 10/2012 do Thứ trưởng Bộ

Thông tin và Truyền thông Đỗ Quý Doãn trình bày

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Luận văn làm rõ vấn đề cải chính thông tin trên loại hình báo điện tử hiện nay qua khảo sát thực tiễn hai trang báo điện tử của Đài tiếng nói Việt Nam địa chỉ: Vov.vn, báo điện tử Vietnamnet có địa chỉ: Vietnamnet.vn, trang điện tử của báo Khuyến học và Dân trí Dantri.com.vn và báo điện tử VnExpress.net Qua đó làm rõ thực trạng vấn đề cải chính tin sai trên báo điện tử hiện nay và những ưu nhược điểm trong vấn đề này Đồng thời đề xuất cách cải chính thông tin hợp lý, đảm bảo đúng Luật, đúng quy định, thể hiện sự tôn trọng độc giả của người làm nghề và vẫn đảm bảo tính thời sự cho trang báo

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Luận văn sẽ tập trung nghiên cứu lý thuyết của việc cải chính thông tin sai trên báo điện tử Qua đó nêu bật ý nghĩa vai trò của việc cải chính thông tin sai trên báo điện tử trong yêu cầu của một nền báo chí hiện đại cần tính

“nhanh” nhưng cũng cần tính “chính xác” hiện nay Đồng thời nêu bật ý nghĩa

của việc cải chính tin sai loại hình báo điện tử đối với việc xác định uy tín cơ quan báo chí

Luận văn sẽ nghiên cứu thực trạng vấn đề cải chính thông tin sai trên báo điện tử Việt Nam hiện nay qua bốn trang Vov.vn và Vietnamnet.vn, VnExpress.net và Dantri.com.vn Bên cạnh đó sẽ có so sánh với một số tờ trang báo khác ở thể loại báo điện tử, trong cùng một thông tin đưa sai để làm

rõ vấn đề hiện trạng cải chính và chỉ ra phương thức cải chính hiệu quả nhất

Từ những vấn đề trên, luận văn sẽ chỉ ra những thách thức và các giải pháp thực tiễn để nâng cao chất lượng và hiệu quả của vấn đề cải chính thông tin sai cho báo điện tử trong nhu cầu phát triển hiện nay

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là báo điện tử, qua bốn trang báo chính là: Báo điện tử của Đài tiếng nói Việt Nam địa chỉ: Vov.vn, Báo điện tử Dân trí - Dantri.com.vn và báo điện tử Vietnamnet có địa chỉ: Vietnamnet.vn

và Báo điện tử VnExpress.net

Luận văn tập trung vào thông tin sai phải cải chính được kể cả công khai

và không công khai trên các trang báo này Thực trạng cải chính ra sao, đã đảm bảo đúng Luật quy định hay chưa, phương thức cải chính như thế nào?

Về thời gian nghiên cứu: Từ tháng 1/2012 đến tháng 12/2/2012

5 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài, tác giả sử dụng các phương pháp nghiên cứu chủ yếu sau đây:

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Với mục đích tìm cơ sở cho việc xây dựng hệ thống lý thuyết về cải chính báo chí nói chung và báo điện tử nói riêng, đồng thời kế thừa những kết quả nghiên cứu sẵn có làm cơ sở cho việc

so sánh, đánh giá kết quả khảo sát, tìm ra những đề xuất khoa học cho vấn đề nghiên cứu

- Phương pháp điều tra bằng hỏi (an-ket): nhằm thu nhận những nhận xét, đánh giá của công chúng báo điện tử đối với nội dung thông tin cải chính trên báo điện tử Việc chọn mẫu sẽ lấy cơ sở từ phân tích thành phần công chúng Kích cỡ mẫu: 1200 mẫu, lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu điển hình

- Phương pháp phỏng vấn: Với mục tiêu nghiên cứu vấn đề cải chính thông tin sai ở các tờ báo điện tử, tôi sẽ tiến hành phỏng vấn sâu các chuyên gia trong lĩnh vực báo điện tử, một số nhà quản lý báo chí trung ương và địa phương, phỏng vấn nhóm từng cơ quan báo chí, nhóm công chúng dùng báo điện tử

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận văn

Luận văn sẽ bổ sung một phần lý thuyết về những vấn đề tin sai và cải chính tin sai trên báo điện tử, là nguồn tài liệu tham khảo cho các nhà nghiên cứu, quản lý báo chí và cả những người làm báo trong hoạt động của báo điện

tử nói riêng, báo chí nói chung

Nghiên cứu vấn đề cải chính qua hoạt động thực tiễn của báo điện tử luôn

có tính thời sự Về mặt thực tiễn, luận văn sẽ chỉ rõ thực trạng vấn đề cải chính thông tin sai trên báo điện tử đã đáp ứng được yêu cầu của độc giả hay chưa?

Ý nghĩa về mặt thực tiễn của luận văn còn ở chỗ gợi ý cách thức cải chính thông tin hợp lý cho các trang báo điện tử nhằm bổ sung kinh nghiệm cho những người làm báo về mặt nghiệp vụ, tránh những sai sót trong quá trình thông tin viết bài, trau dồi đạo đức báo chí

Đối với lãnh đạo một số cơ quan báo chí và người quản lý báo chí, nghiên cứu góp phần tạo ra cái nhìn khách quan chân thực về hiện trạng cải chính trên báo điện tử hiện nay Giúp hạn chế ít nhất những thông tin sai và đặc biệt có thái

độ nghiêm túc trước thông tin sai do phóng viên hay biên tập viên thực hiện Đồng thời đề xuất việc xây dựng những văn bản quy phạm pháp quy liên quan

để hoạt động thông tin trên báo điện tử nghiêm túc, chính xác

7 Kết cấu luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, luận văn có 3 chương như sau:

Chương 1: Những vấn đề lý thuyết của việc thông tin và cải chính

thông tin sai trên báo điện tử

Chương này triển khai trong khoảng 18 trang, trình bày toàn bộ các vấn

đề về mặt lý thuyết về đặc điểm loại hình báo điện tử, vấn đề thông tin và cải chính thông tin trên báo điện tử Đồng thời ý nghĩa và sự cần thiết phải cải chính thông tin trên báo điện tử nếu đưa tin sai

Chương 2: Thực trạng và thách thức trong vấn đề cải chính tin sai

trên báo điện tử ở Việt Nam hiện nay

Chương này được trình bày trong khoảng 50 trang Chương này bao gồm toàn bộ sự khảo sát, đánh giá thực tiễn vấn đề cải chính thông tin trên bốn trang báo Dantri.com.vn, VnExpres.net, Vov.vn và Vietnamnet.vn Nhận xét cụ thể những cách làm tốt và chưa tốt của các tờ báo được khảo sát Đánh giá ưu khuyết điểm, chỉ ra những thách thức của vấn đề cải chính này trong thời gian tới

Chương 3: Giải pháp đối với vấn đề cải chính trên báo điện tử ở Việt

Nam thời gian tới

Chương này trình bày khoảng 30 trang Tập trung vào việc đánh giá và

đề xuất giải pháp để nâng cao chất lượng thông tin cải chính trên báo điện tử

thời gian tới

Phần phụ lục: bao gồm các tư liệu, hình ảnh … minh họa cho vấn đề

nêu trong luận văn có dự kiến khoảng 10 trang

Chương 1:

CỞ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ THÔNG TIN VÀ

CẢI CHÍNH THÔNG TIN TRÊN BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ 1.1 Cơ sở lý luận của về vấn đề cải chính thông tin trên báo chí

1.1.1 Khái niệm về cải chính thông tin sai trên báo chí

Thông tin chính là chức năng của báo chí Được hiểu là hoạt động sống của báo chí Trong hoạt động báo chí, thông tin là công cụ chủ yếu để nhà báo thực hiện mục đích của mình Thông tin trở thành cầu nối giữa báo chí và công chúng

Hoạt động báo chí nằm trong các hoạt động có ý thức của con người

Vì vậy, phải khẳng định, hoạt động thông tin đó sẽ không tránh khỏi việc có những sai sót

Dựa theo lý thuyết mô hình truyền thông thì trong quá trình truyền thông có hiện tượng nhiễu Và trong nhiều nguyên nhân gây nhiễu quá trình này như: Điều kiện tự nhiên, phương tiện kỹ thuật thì nguyên nhân từ chính bản thân thông tin cũng có vai trò quan trọng Việc nội dung thông tin kém chất lượng hoặc thông tin sai chính là nhân tố tham gia vào việc làm “nhiễu quá trình truyền thông”

Nói trên phương diện thực tiễn báo chí thì có thể thấy rằng: Trên báo chí không tránh được những thông tin sai Và hiện tượng thông tin sai này có

ở trên tất cả các loại hình báo chí bao gồm cả: Phát thanh, truyền hình, báo in, báo điện tử…

Về phương diện lý luận, để cho quá trình truyền thông được diễn ra thông suốt, có hiệu quả và những phản hồi như mong đợi thì người làm truyền thông phải khắc phục những hiện tượng “nhiễu” thông tin, trong đó có việc phải thông tin lại những gì đã đưa sai, không đúng sự thật

Bên cạnh đó việc cải chính còn phụ thuộc vào Quy định về việc yêu cầu Báo cải chính khi viết bài sai sự thật, vu khống, xúc phạm uy tín cá nhân

Tại Việt Nam, báo chí là cơ quan ngôn luận của các tổ chức chính trị, xã hội,

là diễn đàn của nhân dân Trên thực tế, có không ít trường hợp vì những lý do khách quan và chủ quan, những thông tin (bài viết) trên báo có thể không đúng sự thật, thậm chí có nội dung vu khống, xúc phạm đến danh dự, uy tín của công dân Trong những trường hợp như vậy, công dân có quyền yêu cầu

cơ quan báo chí đăng lời cải chính, xin lỗi Không chỉ vậy, công dân còn có quyền khởi kiện báo ra tòa, yêu cầu xin lỗi và bồi thường thiệt hại

Phải khẳng định rằng, cải chính là một hoạt động nghề nghiệp không thể thiếu của nghề báo và của người làm báo Bởi trên thực tế, chưa từng có

cơ quan báo chí nào trong quá trình hoạt động nghiệp vụ không có lúc sai Vấn đề cải chính là vấn đề vừa thuộc lý luận báo chí, vừa mang ý nghĩa trong thực tiễn làm báo và được quy định bởi các quy định pháp lý cụ thể

Theo Từ điển Tiếng việt: Từ “Cải chính” được hiểu là: Sửa lại cho đúng Còn đính chính được hiểu là: Sửa lại cho đúng những chỗ in, viết, nói sai

Theo cách giải thích rộng hơn, “Cải chính’’ được hiểu là lời của toà soạn hay của một cơ quan, một tổ chức, một cá nhân bác bỏ một thông tin hoặc một nhận xét sai và nói rõ trên các phương tiện thông tin đại chúng, ý kiến mà mình khẳng định là đúng về việc ấy Cải chính thường đồng nghĩa với đính chính

Như vậy, trong hoạt động báo chí nói chung, cải chính được hiểu là : Lời của một cơ quan báo chí về việc bác bỏ, hay sửa lại những thông tin đã đăng, phát, sai nội dung trên ấn phẩm của cơ quan mình và khẳng định lại

thông tin đúng

1.1.2 Cơ sở pháp lý quy định việc cải chính tin sai trên báo chí

Sau đây, chúng tôi xin chỉ ra những cơ sở pháp lý có tính chất quan trong trong vấn đề cải chính tin sai trên báo chí

a, Những vấn đề được quy định trong Hiến pháp năm 1992 và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Báo chí năm 1999

Hiến pháp nước Cộng Hòa xã hội Chủ nghĩa Việt Nam năm 1992 mặc

dù không quy định cụ thể đến những vấn đề cải chính, nhưng đã quy định nghiêm cấm những hoạt động văn hóa thông tin làm tổn hại đến lợi ích đất nước, đến đời sống văn hóa và nhân cách của người Việt Nam tại điều 33 và điều 69 như sau:

Điều 33 ghi rõ: “Nhà nước phát triển công tác thông tin, báo chí, phát thanh, truyền hình, điện ảnh, xuất bản, thư viện và các phương tiện thông tin đại chúng khác Nghiêm cấm những hoạt động văn hoá, thông tin làm tổn hại lợi ích quốc gia, phá hoại nhân cách, đạo đức và lối sống tốt đẹp của người Việt Nam”

Điều 69 quy định: “Công dân có quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí;

có quyền được thông tin; có quyền hội họp, lập hội, biểu tình theo quy định của pháp luật”

Vấn đề này được cụ thể hóa hơn trong Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Báo chí năm 1999 - Đây là văn bản pháp quy chính thức nhất cho hoạt động báo chí nước nhà

Vấn đề cải chính được quy định cụ thể ở điều 9 và 10

“Điều 9 Cải chính trên báo chí

Báo chí thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống xúc phạm danh dự của tổ chức, danh dự, nhân phẩm của công dân thì phải cải chính và xin lỗi hoặc đăng, phát sóng lời cải chính của tổ chức, công dân Trong trường hợp báo chí không cải chính hoặc cải chính không thoả đáng; không đăng, phát sóng lời cải chính của tổ chức, công dân mà không có lý do chính đáng thì họ

có quyền khiếu nại với cơ quan chủ quản báo chí hoặc yêu cầu Toà án xét xử

Lời cải chính của cơ quan báo chí của tổ chức, công dân phải được đăng, phát sóng kịp thời và tương xứng với thông tin cần cải chính

Điều 10 Những điều không được thông tin trên báo chí

Để quyền tự do ngôn luận trên báo chí được sử dụng đúng đắn, báo chí phải tuân theo những điều sau đây:

1- Không được kích động nhân dân chống Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, phá hoại khối đoàn kết toàn dân;

2- Không được kích động bạo lực, tuyên truyền chiến tranh xâm lược, gây hận thù giữa các dân tộc và nhân dân các nước, kích động dâm ô, đồi trụy, tội ác;

3- Không được tiết lộ bí mật Nhà nước: bí mật quân sự, an ninh, kinh

tế, đối ngoại và những bí mật khác do pháp luật quy định;

4- Không được đưa tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống nhằm xúc phạm danh dự của tổ chức, danh dự, nhân phẩm của công dân.”

Như vậy nếu báo chí đăng tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống xúc phạm danh dự của tổ chức, danh dự, nhân phẩm của công dân thì phải cải chính Đồng thời, điều luật này cũng khẳng định, mọi sự cải chính của cơ quan báo chí phải được đăng, phát kịp thời và tương xứng với thông tin cải chính Vấn đề này được hiểu là, thông tin sai đến đâu, phải cải chính đến đó Tùy vào tính chất mức độ sai của thông tin đã đăng phát để cải chính cho phù hợp và tất nhiên, việc cải chính phải kịp thời, không để quá lâu sau khi thông tin sai

b, Quy chế cải chính trên báo chí của Bộ Văn hóa Thông tin ban hành năm 2007

Đây là văn bản cụ thể nhất quy định các vấn đề cải chính thông tin trên báo chí hiện nay Theo đó, Quy chế cải chính trên báo chí gồm 6 điều (xem phụ lục 1) quy định cụ thể phạm vi và đối tượng điều chỉnh; những nội dung thông tin phải cải chính, yêu cầu cải chính và đăng phát ý kiến của tổ chức, cá nhân; thời hạn cải chính; khiếu nại, tố cáo; xử lý vi phạm

Có thể nói, quy chế này đã quy định chi tiết và là văn bản mang tính soi chiếu cho hoạt động cải chính trên báo chí nói chung, báo in nói riêng Trong

đó, cũng có quy định về những nội dung thông tin cần phải cải chính mà phóng viên, người viết bài phải chú ý đến để tránh tinh trạng thông tin sai

Tại Điều 2 của quy chế này có quy định những nội dung thông tin phải cải chính Theo đó, cơ quan báo chí, tác giả tác phẩm báo chí phải thực hiện

việc cải chính thông tin đã đăng, phát trên báo chí trong các trường hợp sau:

1 Thông tin sai sự thật;

2 Thông tin xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín tổ chức; xúc phạm danh dự, nhân phẩm cá nhân

3 Thông tin gây hiểu lầm làm tổn hại đến uy tín, danh dự, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân và xã hội

Thông tin sai sự thật đang là lỗi nội dung báo chí nói chung, báo điện

tử nói riêng dễ mắc phải nhất Trong đó, tính chất mức độ nghiêm trọng của việc thông tin sai sự thật này cũng khác nhau Có thể là sai các chi tiết, cũng

có thể là sai nội dung thông tin cốt lõi Thêm vào đó, việc thông tin gây mơ

hồ, hiểu lầm cũng là lỗi mà người viết bài dễ mắc phải

Điều 3 trong quy chế cải chính là phần xác định rõ nhất nội dung và hình thức của thông tin cải chính phải đảm bảo nếu đã để xảy ra tình trạng

thông tin sai

Tại điều này, quy định chi tiết về nội dung tin cải chính bao gồm: Thông tin cải chính phải nêu rõ những thông tin nào sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín tổ chức; danh dự, nhân phẩm của cá nhân đã đăng, phát trong tác phẩm báo chí và nội dung thông tin được cải chính

- Lời xin lỗi của cơ quan báo chí, tác giả tác phẩm báo chí được đăng, phát liền sau nội dung thông tin cải chính

- Gửi văn bản thông báo việc cải chính trên báo chí và lời xin lỗi đến tổ chức, cá nhân có liên quan

Cũng trong điều này, vị trí và hình thức của thông tin cải chính cũng được quy định cụ thể: Thông tin cải chính, xin lỗi, văn bản kết luận, ý kiến phát biểu phải được đăng, phát đúng vị trí, đúng chuyên mục, đúng số trang với cùng một kiểu, cỡ chữ (đối với báo in, báo điện tử), đúng chuyên mục, giờ phát sóng, số lần phát sóng (đối với báo nói, báo hình) mà báo chí đã đăng, phát thông tin Các báo điện tử, trang tin điện tử phải xoá ngay thông tin thuộc diện phải cải chính

- Khi đăng, phát thông tin cải chính, xin lỗi, văn bản kết luận, phải ghi, nói rõ: “Cải chính nội dung thông tin trong tác phẩm báo chí (tên tác phẩm báo chí) đã đăng, phát trên báo, đài (tên cơ quan báo chí) số, ngày phát hành, ngày, giờ phát sóng”

- Khi đăng, phát ý kiến phát biểu, phải ghi, nói rõ: “Thông tin phản hồi

về nội dung thông tin trong tác phẩm báo chí (tên tác phẩm báo chí) đăng, phát trên báo, đài (tên cơ quan báo, đài) số báo, chuyên mục phát hành, phát sóng… (số báo) phát hành, phát sóng ngày tháng năm…” của tổ chức, cá nhân (tên tổ chức, cá nhân)

Trong quá trình nghiệp vụ, tính thời gian của thông tin cải chính cũng rất được chú trọng Theo đó, quy định về thời hạn cải chính cũng phải đảm bảo theo đúng yêu cầu đối với từng loại hình báo chí Chậm nhất là là sau 01 (một) ngày đối với báo chí điện tử trên mạng Internet, sau 5 (năm) ngày đối với báo in ra hàng ngày, cách ngày đối với báo nói, báo hình Trường hợp chuyên mục một tuần một lần thì phát vào thời gian phát chuyên mục kế tiếp

Đối với báo tuần thì thời hạn cải chính chậm nhất là sau 10 ngày

Riêng trường hợp tạp chí xuất bản trên 30 (ba mươi) ngày/ kỳ, ngoài việc phải đăng trên tạp chí đó trong số ra gần nhất, thì chậm nhất là sau 7 (bảy) ngày còn phải đăng trên một tờ báo hàng ngày hoặc đài phát thanh, đài

truyền hình có phạm vi phát hành, phủ sóng tương đương với phạm vi phát

hành của tạp chí và phải chịu toàn bộ chi phí về việc đăng, phát thông tin

Tại Quy chế này, các vấn đề cụ thể của vấn đề cải chính đã được xác định chi tiết Quy chế này là thước đo cho cách thức cải chính trên báo chí hiện nay Giúp định dạng nội dung và hình thức của thông tin cải chính đối với tất cả các báo Theo đó, nếu cơ quan báo chí vi phạm các quy định của quy chế này có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự theo đúng quy định của pháp luật

Mức phạt hành chính cũng được quy định cụ thể tại Điều 7 trong Nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động báo chí xuất bản của Chính phủ năm 2011 (Xem phụ lục 3)

Những cơ sở pháp lý trên cho thấy: Hoạt động cải chính trên báo chí là hoạt động có cơ sở pháp lý cao và cụ thể, rõ ràng Được quy định, hướng dẫn bằng hệ thống văn bản pháp quy chặt chẽ Vấn đề cải chính là vấn đề có tính chất bắt buộc theo các quy định của pháp luật hiện hành

1.1.3 Tiêu chí cho vấn đề cải chính thông tin sai trên báo chí

Dựa trên những cơ sở lý luận và pháp lý của vấn đề cải chính thông tin, chúng tôi xin đưa ra một vài tiêu chí như sau về vấn đề cải chính trên báo chí nói chung, báo mạng nói riêng Qua những tiêu chí này, người nghiên cứu cũng có căn cứ để khảo sát cho những nội dung khác nhau

Về mặt hình thức: Phải khẳng định, cải chính không phải là mục

thường xuyên nên nó không thể là chuyên mục bất biến Tuy nhiên, không phải vì thế mà mục này có thể tùy tiện Nếu như trên báo giấy, cải chính tin sai sẽ thường đặt trong dạng một hộp thông tin nhỏ, có đầu đề thưởng là: CẢI CHÍNH, ĐÍNH CHÍNH, ĐỌC LẠI CHO RÕ, NÓI LẠI CHO RÕ….Nhưng trên báo điện tử thì không thể đặt tên chuyên mục để cải chính như trên báo giấy như vậy được

Theo quy chế cải chính trên báo chí của Bộ Văn hóa Thông tin thì sai ở chỗ nào, trang nào, chuyên mục nào phải cải chính ở đúng vị trí đó Thậm chí

cỡ chữ cũng phải đúng với cơ chữ khi thông tin sai

Điều này đặt ra một vấn đề còn đang có nhiều tranh cãi mà đến giờ các nhà chức trách vẫn chưa ngã ngũ

Một là: Nếu sai ở trang chủ của giao diện điện tử thì tin cải chính cải chính ngay trang giao diện đó hay không?

Hai là: Nếu sai ở tít bài với cỡ chữ khổ lớn thì đính chính với cỡ chữ khổ lớn như vậy có hợp lý không?

Tất nhiên, trường hợp 1 là lỗi rất hiếm gặp nhưng không phải không có trong thực tiễn làm báo, còn trường hợp thứ 2 thì báo điện tử hoàn toàn có thể thực hiện được Sai ở Tít bài với cỡ chữ lớn hoàn toàn có thể đính chính tại tít khác với kích thước tương tự như vậy

Vì vậy, tác giả luận văn xin đưa ra tiêu chí định tính về mặt hình thức cho vấn đề cải chính tin sai trên báo điện tử như sau:

- Cải chính đúng ở vị trí mà thông tin đã đưa sai

- Cải chính nên tuỳ theo mức độ sai của thông tin mà nên viết lại theo dạng một tin hoặc một bài hoàn chỉnh Theo đó sai đến đâu, cải chính đến đó

- Cải chính trên báo điện tử cũng có thể thực hiện theo hình thức: Đưa tin hoặc đường link đã đăng tin sai cùng với tin đã chính thức cải chính để độc giả tiện đối chiếu

Như vậy, với các tiêu chí định tính tạm thời được đưa ra, đối chiếu với thực tiễn vấn đề cải chính trên một số báo, chúng ta sẽ có cái nhìn cụ thể và trung thực hơn về chuyện cải chính của báo điện tử Việt Nam hiện nay

* Về mặt nội dung

Nội dung của phần cải chính rất quan trọng, vì phần nội dung đó sẽ làm

rõ thông tin sai, khẳng định thông tin đúng và quan trọng hơn cả là phần nội

dung đó thể hiện thái độ của tòa soạn đối với chủ thể bị thông tin sai và đối với bạn đọc

Hiện nay, phần nội dung của các cải chính trên báo chí mới chỉ làm rõ việc viết lại những thông tin sai (trong 1 đến 2 câu) mà không chỉ rõ tác giả viết sai, và đặc biệt không nói về vị trí có thông tin sai đó, thậm chí cả chữ ký của cơ quan đứng ra cải chính cũng không đồng nhất Vì vậy, theo tác giả bài viết, xét về mặt nội dung, phần cải chính trên các báo cần đảm bảo những phần sau:

- Ghi rõ, tên bài báo, có thể có hoặc không tên tác giả (vì quy chế cải chính không yêu cầu) và thời gian đăng bài viết có nội dung thông tin sai đó

Có thể kèm theo link đã up bài sai

- Chỉ rõ thông tin sai và khẳng định lại thông tin đúng

- Lời xin lỗi của tòa soạn với chủ thể bị thông tin sai và độc giả

- Chữ ký của chủ thể đính chính xin lỗi

Báo điện tử có ưu thế về việc không giới hạn độ dài thông tin, không giới hạn các con chữ vì vậy hoàn toàn có thể viết lại một bài cải chính với những nội dung tin đúng để thông tin đến độc giả được đa chiều và sâu rộng hơn

Quan trọng hơn cả là hiện nay, hiện tượng các báo điện tử trích dẫn nguồn tin của nhau rất nhiều Ví dụ tin của Dân trí có thể được hàng chục tờ báo khác dẫn nguồn lại Vì vậy, nếu xảy ra hiện tượng tin sai, đó không phải chỉ là tin sai trên một tờ báo điện tử mà là rất nhiều tờ, trang báo khác Vì vậy, khi tờ báo sản xuất tin sai đó có lời cải chính, xin lỗi tới độc giả thì cũng phải kèm theo yêu cầu các báo khác dẫn đường link (đường dẫn) tháo, gỡ tin sai đó xuống tại các trang của họ Có như vậy tin sai mới được thông tin lại một cách triệt để Còn như cách làm hiện nay, các báo chỉ thông tin lại lỗi sai, xin lỗi độc giả mà quên không yêu cầu các trang dẫn link gỡ tin sai xuống thì cải

chính vẫn ở mức “nửa vời”, bởi người đọc vẫn đọc được nhưng tin sai sự thật

ấy ở các trang khác Và vì có thể không được biết tờ sản xuất tin gốc đã đính chính nên họ vẫn cho rằng tin sai kia là đúng sự thật Vì vậy, xét về mặt nội dung, việc yêu cầu các báo khác ngừng dẫn link sai là yêu cầu không thể thiếu của vấn đề cải chính thông tin trên các báo điện tử hiện nay

* Tiêu chí về mặt thời gian

Về nguyên tắc, tại Điều 3 trong Quy chế cải chính nêu rõ:

- Lời xin lỗi của cơ quan báo chí, tác giả tác phẩm báo chí được đăng, phát liền sau nội dung thông tin cải chính

- Gửi văn bản thông báo việc cải chính trên báo chí và lời xin lỗi đến tổ chức, cá nhân có liên quan

Trong quá trình nghiệp vụ, tính thời gian của thông tin cải chính cũng rất được chú trọng Theo đó, quy định về thời hạn cải chính cũng phải đảm bảo theo đúng yêu cầu đối với từng loại hình báo chí Chậm nhất là là sau 01 (một) ngày đối với báo chí điện tử trên mạng Internet, sau 5 (năm) ngày đối với báo in ra hàng ngày, cách ngày đối với báo nói, báo hình Trường hợp chuyên mục một tuần một lần thì phát vào thời gian phát chuyên mục kế tiếp

Như vậy, yêu cầu về thời gian cải chính đối với báo điện tử là rất nhanh (1 ngày) sau khi đăng tin sai Tuy nhiên, thực tiễn làm báo đã chỉ ra rằng, cần phải có thời gian để ban biên tập cũng như độc giả phát hiện tin sai ở đâu, những chỗ nào Nhất là đối với những trường hợp có công văn yêu cầu xem xét lại nội dung thông tin, kiểm điểm quá trình tác nghiệp của phóng viên thì

rõ ràng, việc thẩm định lại thông tin sẽ không thể đảm bảo việc toà soạn phải đính chính, cải chính ngay sau một ngày đăng tin sai được Trường hợp cải chính sau một ngày có lẽ chỉ áp dụng được với những lỗi sai thông tin sau: Sai do lỗi chính tả, sai do tít và do hình ảnh sử dụng chưa đúng với nội dung thông tin trong bài

Riêng với những lỗi sai nghiêm trọng – sai toàn bộ nội dung thông tin thì thời gian cải chính phải được hiểu là đăng ngay sau khi đã có kết luận chính thức của các cơ quan liên quan Như vậy, hợp lý với thực tiễn làm báo hơn

Xét trên những tiêu chí định tính mà chúng tôi đưa ra như trên, thì có thể nhận xét sâu sắc hơn về thực trạng của việc cải chính thông tin sai trên các

trang báo điện tử Việt Nam hiện nay

1.2 Cơ sở thực tiễn cho vấn đề cải chính thông tin sai trên báo mạng điện tử

1.2.1 Tính cấp bách và đặc thù của cải chính thông tin trên báo mạng điện tử

Đến thời điểm này, báo điện tử là loại hình ra đời sau cùng nhưng lại chiếm ưu thế áp đảo Sự phát triển của báo chí điện tử rất linh hoạt Tại Việt Nam, so với lịch sử hình thành báo in và phát thanh truyền hình, báo điện tử được xem là non trẻ Tuy nhiên, loại hình này cũng đang phát triển hết sức mạnh mẽ Theo thống kê của Bộ Thông tin và Truyền thông, đến tháng 2-

2013, riêng trong lĩnh vực thông tin điện tử, 336 mạng xã hội, 1174 trang

thông tin điện tử tổng hợp

Sự phát triển mau lẹ của loại hình báo mạng điện tử này bên cạnh những ưu điểm nhất định cũng bộc lộ nhiều mối lo ngại đối với công tác quản

lý báo chí Vì sự phát triển quá nóng, dẫn đến những hệ luỵ từ việc thông tin sai của báo điện tử cũng không hề nhỏ Trong năm 2012, Bộ TT&TT đã đình bản tạm thời giấy phép hoạt động 06 tháng đối với báo điện tử Tầm nhìn và báo điện tử Doanh nhân Việt Nam toàn cầu Thực hiện thủ tục thu hồi giấy phép hoạt động của báo điện tử Doanh nhân Việt nam toàn cầu theo đề nghị của cơ quan chủ quản

Theo bài viết tham luận tại Hội thảo “Lãnh đạo, quản lý báo chí điện tử trước yêu cầu mới”) của tác giả Vinh Khang, báo điện tử ở Việt Nam hiện nay đang gặp phải 4 vấn đề nổi bật bao gồm:

Báo điện tử đang sử dụng ngôn ngữ báo chí bừa bãi Theo tác giả, những báo điện tử phát triển từ báo in thường có sự “chỉn chu” nhất định về ngôn từ do phải trải qua một quá trình biên tập gắt gao Song các báo điện tử thuần túy thì dường như đang đi theo xu hướng tự nhiên chủ nghĩa về ngôn

từ Cách đây vài năm, chuyện lỗi chính tả quá nhiều trên báo điện tử những tưởng đã là bức xúc nghiêm trọng, nhưng so với tình trạng hiện nay thì vẫn còn là những lỗi đơn giản Nhiều bài dịch trên báo điện tử không rõ nghĩa hoặc thậm chí sai nghĩa không phải là chuyện hiếm, còn việc các bài viết dùng các cụm từ sai, câu không đầy đủ là chuyện quá… thường tình Chưa kể

có tình trạng cắt dán bài của các website khác dẫn đến “râu ông nọ cắm cằm

bà kia” hoặc để sót các câu cụt mà vẫn vượt qua mọi khâu biên tập để lên mặt báo Đáng sợ hơn là việc sử dụng ngày càng tràn lan các từ lóng mà vốn những người có học vấn gặp phải trong câu chuyện thường ngày cũng phải thấy ngượng

Đồng thời, tác giả cũng cho rằng: Báo mạng điện tử đang thiên về xu hướng kéo độc giả bằng mọi giá… Liên tiếp các website tin tức ra đời trong vòng 1 năm trở lại đây đều áp dụng một công thức duy nhất để lôi kéo người đọc là những tin bài về các vụ lộ băng sex, người mẫu này hở ngực, ca sĩ kia

“lộ hàng”… Những cái tít giật gân luôn được gắn với một số động từ, tính từ nhất định như “choáng váng, sốc, kinh hoàng, hoảng hồn” … Có những trang web được gắn với tên gọi “giáo dục” nhưng nội dung đầy những thông tin vô cùng phản giáo dục, có trang tưởng như để tôn vinh phụ nữ thì lại đầy những hình ảnh hở da hở thịt cùng những câu chuyện xâm phạm đời tư cá nhân, dùng những ngôn từ thiếu tôn trọng phái yếu Có trang web vốn được coi là một trang nghiêm túc với những bài viết mang tính xã hội cao thì nay cũng đầy những chuyện cướp, giết ngay trên trang chủ Oái oăm nhất là những bài với nội dung quá tầm thường, rẻ tiền và thậm chí nhiều khi bị độc giả gọi là

rác rến ấy nhiều khi lại được đặt ngay cạnh những bài viết về những vấn đề về chủ quyền, dân tộc Gần đây còn nổi lên một xu hướng câu khách là báo nọ

“đánh vỗ mặt” báo kia, tố nhau đưa tin sai hoặc phơi bày lỗi nghiệp vụ Đành rằng chuyện báo chí mắc lỗi cũng là điều đáng phê phán, nhưng góp ý, đưa tin mang tính xây dựng thì khác với việc tranh thủ sai sót của người khác để hút khách cho mình, lại dùng những ngôn từ không được đẹp đẽ ở trong bài và

“đập” ngay đồng nghiệp trên tiêu đề Đó là chưa kể việc tranh thủ đưa sâu thêm nội dung về vấn đề gây tranh cãi mà thực chất chẳng có thông tin nào có ích cho xã hội

Báo điện tử hiện nay cũng gặp phải lỗi: Thông tin không thẩm định Tác giả Vinh Khang cho rằng: “Trong báo chí, yêu cầu đầu tiên đối với mỗi nhà báo luôn là “Thẩm định, thẩm định và thẩm định,” nhưng hiện nay có tình trạng như thể “quăng thông tin” bất kỳ lên mặt báo Một thông tin có thật nhưng không có lợi cho xã hội nhiều khi tòa soạn còn cân nhắc để tránh đăng tải, vậy mà giờ đây trên báo chí điện tử lại xuất hiện nhan nhản những thông tin không thể nào xác thực được, không trích dẫn nguồn tin, không có phỏng vấn đối tượng Nguy hại hơn là có tình trạng phóng viên lướt web, sục sạo các diễn đàn rồi cắt dán ý kiến của người nọ người kia để tạo thành thứ mà họ gọi

là báo chí Họ ngang nhiên “cướp” một bài viết trên Facebook của người này, trích dẫn phát biểu của các thành viên diễn đàn ảo với những cái biệt danh vô nghĩa vào bài viết của mình và đàng hoàng ký tên bên dưới Đã có nhiều đơn kiện báo chí đưa tin sái, đưa tin một chiều, đã có nhiều vụ cơ quan quản lý xử phạt, kể cả bằng tiền hoặc những hình thức cao hơn Nhưng có lẽ đây không phải là biện pháp mà các tờ báo chộp giật sợ, bởi chỉ vài hôm sau, những nội dung như vậy lại xuất hiện đầy trên các website

Thêm vào đó, báo điện tử đang phát triển thiếu chuyên nghiệp, vi phạm

bản quyền nghiêm trọng Hiện có những website mà mỗi tuần phát khoảng

1.200 tin bài thì đến hơn 1000 tin bài là “mượn” của báo khác Trầm trọng hơn là kiểu lấy bài của báo khác rồi biên tập lại, hoặc thậm chí để nguyên xi và… điền tên của mình Cũng không kém phần phổ biến là sao chép bài của báo khác nhưng đổi giờ phát lên sớm hơn, và kết quả là bài “đạo báo” lên mạng Internet trước cả bài báo gốc – điều nực cười nhưng vẫn thường xuyên xảy ra Thật may là giờ đây công nghệ quá phát triển, nên những mánh lới này rất dễ bị phát hiện Nhưng những khiếu nại liên quan vấn đề bản quyền giữa các cơ quan báo chí, kể cả khi viện đến sự giúp đỡ của các cơ quan quản lý, vẫn như viên đá cuội ném xuống mặt hồ và không hề có dấu hiệu cải thiện Thiết nghĩ có lẽ trong tương lai nên học theo các quốc gia phát triển để đưa vấn đề này ra giải quyết tại tòa án với những yêu cầu đền bù thiệt hại lớn bằng vật chất, có như vậy mới hy vọng có lời giải cho vấn đề xâm phạm bản quyền nhức nhối lâu nay

Như vậy, thực tiễn hoạt động làm báo điện tử đã đặt ra rất nhiều thách thức về vấn đề thông tin sai và những lỗi báo điện tử hiện đang gặp phải Điều

đó đòi hỏi vấn đề cải chính cho báo điện tử cần được lưu tâm hơn, đảm bảo đúng các luật quy định và cũng đảm bảo đặc thfu riêng của loại hình báo chí này

1.2.2 Tác động của môi trường công nghệ và ảnh hưởng của công chúng đối với vấn đề cải chính thông tin trên báo mạng điện tử

Sự ra đời của báo mạng điện tử đi liền với công nghệ thông tin và mạng Internet Theo báo cáo về tình hình Internet tại khu vực Đông Nam Á tính đến cuối tháng 7/2013 của hãng nghiên cứu thị trường comScore, với 16,1 triệu người dùng Internet hàng tháng, Việt Nam là quốc gia có dân số trực tuyến lớn nhất tại khu vực ASEAN

Báo cáo của comScore tập trung vào xu hướng thịnh hành trong việc sử dụng web, video trực tuyến, tìm kiếm trực tuyến, thương mại điện tử… và chủ

yếu tập trung vào 6 quốc gia trong khu vực, bao gồm Việt Nam, Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore và Thái Lan

Việt Nam hiện đang là quốc gia có lượng người dùng Internet đông nhất tại khu vực Đông Nam Á, bỏ xa quốc gia đứng thứ 2 là Indonesia với 13,9 triệu người dùng và thứ 3 là Malaysia với 12 triệu người dùng

Việt Nam cũng là quốc gia có lượng tăng trưởng người dùng Internet nhanh thứ 2 tại khu vực So với năm 2012, lượng người dùng Internet tại Việt Nam đã tăng thêm đến 14% Việt Nam và Thái Lan là 2 quốc gia có lượng người dùng Internet ở độ tuổi trẻ nhất khu vực, với 42% người sử dụng Internet tại Việt Nam ở độ tuổi 15-24, 32% người dùng ở độ tuổi từ 25 đến 34 Tại Việt Nam, Facebook cũng là mạng xã hội phổ biến nhất thế giới, xếp sau

đó là Zing Me Cũng theo comScore, với việc người dùng Internet ở độ tuổi trẻ, thời lượng trực tuyến của người dùng tại Việt Nam và Thái Lan cũng nhiều nhất khu vực Trung bình mỗi người dùng Internet tại Việt Nam trực tuyến 26,2 giờ mỗi tháng

Các chuyên gia nhận định thời gian trực tuyến của người dùng càng lâu là cơ hội để các lĩnh vực như thương mại điện tử hay các dịch vụ trực tuyến phát triển, đặc biệt tại các thị trường giàu tiềm năng như Việt Nam và Thái Lan

Trên thực thế, xu thế sử dụng các thiết bị để truy cập Internet tại khu vực Đông Nam Á nói chung, Việt Nam nói riêng cũng đã có sự thay đổi theo thời gian Trước đây chủ yếu người dùng tại khu vực này truy cập Internet bằng máy tính, tuy nhiên giờ đây, máy tính thường được dùng để truy cập Internet trong giờ hành chính (giờ làm việc), trong khi đó điện thoại di động

và máy tính bảng thường xuyên được dùng để lên mạng vào buổi tối

Những con số trên cho thấy rõ ràng, môi trường công nghệ đang thay đổi những thói quen đọc báo truyền thống của người Việt Sự phát triển của công nghệ cũng tạo điều kiện để báo mạng phát triển mạng mẽ hơn

Chúng tôi đã tiến hành khảo sát bảng hỏi (Xem chi tiết bảng hỏi tại phụ lục 4) với 1200 người thuộc các nhóm đối tượng như sau: Sinh viên trường Học viện Báo chí và truyên truyền và Khoa Báo chí và Truyền thông trường

ĐH KHXH&NV, đọc giả nhóm tuổi từ 22 đến 32 của các tại một số cơ quan nhà nước và tư nhân…, có đến 80% những người được hỏi có đọc báo mạng điện tử hàng ngày, số người không đọc chỉ chiếm 0,5%

Trong đó, các trang báo điện tử được độc giả thường xuyên truy cập, đọc tin tức thường là Dân trí, Vietnamnet, VnExpress

Hình 1.1: Biểu đồ thể hiện mức độ thường xuyên đọc các trang báo của độc giả)

Tuy nhiên, độc giả cũng phản ánh, họ thường xuyên gặp phải các lỗi sai như sau: Sai lỗi chính tả: 38,1%; Sai tên nhân vật trong bài: 16%; Sai về thời gian: 8,9%; Sai ảnh hoặc sai chú thích khi minh họa ảnh: 29,9%: Mục khác (không phát hiện lỗi): Chiếm 7,1% Chúng tôi thể hiện chi tiết kết quả khảo sát về vấn đề này qua biểu đồ dưới đây

Hình 1.2: Biểu đồ thể hiện tỷ lệ những phát hiện của độc giả về lỗi sai trên báo điện tử

Rõ ràng, trong môi trường báo mạng, sự tương tác đối với độc giả nhiều, nhanh, tức thời thì vấn đề cải chính phải càng được chú trọng

1.3 Báo điện tử và đặc điểm loại hình

1.3.1 Khái niệm báo điện tử

Khi internet ra đời và phát triển, báo chí đã biết tận dụng mảnh đất màu

mỡ đó để làm giàu cho chính mình Bởi vậy sự xuất hiện của báo mạng điện

tử là xu thế tất yếu của thời đại

Hiện nay, việc sử dụng thuật ngữ định danh loại hình báo chí mà thông tin được truyền tải và tiếp nhận qua mạng internet vẫn chưa thống nhất và là vấn đề đang được tranh cãi

Sai tên nhân vật

Sai về thời gian

Sai ảnh hoặc sai chú thích khi m inh họa

Mục khác (không phát hiện lỗi)

Trên thế giới loại hình có nhiều tên gọi khác nhau như online newpaper (báo chí trên mạng/ trực tuyến), e- journal (electronic journal- báo chí điện tử), e- zine ( electronic magazine- tạp chí điện tử)…

Ở Việt Nam, thuật ngữ báo mạng điện tử được sử dụng khá phổ biến, chẳng hạn báo Nhân dân điện tử, Lao động điện tử… ngoài ra còn nhiều người gọi chúng bằng cái tên khác như: Báo mạng, báo chí internet, báo trực tuyến…

Điều 3, Luật Báo chí (Luật báo chí năm 1989 được sửa đổi, bổ sung tại

kỳ họp thứ 5 Quốc hội khoá X) quy định: “Báo điện tử là loại hình báo chí được thực hiện trên mạng thông tin máy tính” Cách hiểu này đã dẫn đến sự xuất hiện các: “ báo điện tử” đối với các tờ báo đưa thông tin lên mạng internet như Nhân Dân, Lao Động, thời báo kinh tế Sài Gòn…hay các trang thông tin của các nhà cung cấp thông tin trên mạng internet như tin nhanh Việt Nam (VnExpress) của FPT, VASC ORIENT của Công ty Phát triển phần mềm VASC- hiện nay là Vietnamnet, VDC Media của công y điện toán và truyền số liệu VDC…

Và cũng từ cách gọi này mà văn bản pháp lý của Bộ Văn hoá - Thông tin cấp cho các báo trực tuyến đầu tiên ở Việt Nam gọi là “giấy phép hoạt động báo điện tử”

Ngoài thuật ngữ “online newpaper” được sử dụng rộng rãi trên trong các công trình nghiên cứu báo chí học, nhất là trong lĩnh vực truyền thông mới để chỉ các khái niệm cùng đặc tính như: online publishing (xuất bản trực tuyến), online media (phương tiện truyền thông trực tuyến), online journalist (nhà báo trực tuyến), online radio (phát thanh trực tuyến), online television (truyền hình trực tuyến)

Trên thực tế sự ra đời của loại hình báo chí này phụ thuộc vào sự ra đời của một loạt những phát minh từ công nghệ và mạng internet Nói đến báo

điện tử là phải có máy tính, các thiết bị kết nối và mạng internet Vì vậy,

chúng tôi thống nhất dùng thuật ngữ báo điện tử thay vì cách gọi báo mạng điện tử như một số công trình nghiên cứu khác, bởi tất nhiên phải có mạng

internet mới có sự hình thành xuất hiện và hoạt động của các trang báo điện tử

mà đôi lúc còn được gọi vắn tắt là “báo mạng”

Tại Việt Nam, tờ báo điện tử đầu tiên là tờ tạp chí Quê hương điện tử

ra đời vào năm 1997 Đây là tờ tạp chí của Ủy ban về người Việt Nam ở nước ngoài trực thuộc Bộ Ngoại giao, phát hành số đầu tiên vào ngày 6/2/1997, chính thức khai trương ngày 3/12/1997 Năm 1998, báo điện tử Vietnamnet ra đời; năm 1999, báo Nhân dân điện tử ra đời…

1.3.2 Đặc điểm loại hình báo điện tử

Báo điện tử hiện nay đang là loại hình mới nhất của làng báo chí, nhưng đang thể hiện những ưu thế, những đặc trưng của mình qua một vài điểm như sau:

Báo điện tử cho phép cập nhật thông tin tức thời, thường xuyên và liên tục Nhờ vào sự phát triển của công nghệ, máy vi tính và đặc biệt là vai trò của mạng toàn cầu internet, các nhà báo trực tuyến có thể dễ dàng xâm nhập

sự kiện, nhanh chóng viết bài và gửi về toà soạn thông qua hệ thống thư điện

tử Với tốc độ đường truyền nhanh, thậm chí các nhà báo có thể đưa tin cùng lúc với sự kiện, ví dụ như khi tường thuật một trận bóng đá, hay một cuộc họp báo Không chỉ tức thời, báo mạng điện tử còn cho phép nhà báo thường xuyên update (cập nhật) thông tin Điều này khác với báo giấy hoặc các loại hình báo chí khác ở chỗ nhà báo có thể đăng tải thêm tin tức bất cứ lúc nào

mà không phải chờ đến giờ lên khuôn hay sắp xếp chương trình như ở các loại hình báo chí khác Chính vì thế mà người ta còn cho báo điện tử một đặc trưng là tính phi định kì Đặc điểm này giúp cho báo mạng dễ dàng vượt trội hơn so với các loại hình báo chí khác về tốc độ thông tin, lượng thông tin,

đảm bảo tính thời sự và tạo ra sự thuận tiện cho độc giả Nhiều người tìm đến báo điện tử để cập nhật thông tin cũng là vì lí do này

Hai là: Báo điện tử là loại hình báo chí có tính tương tác cao Trong đó, tính tương tác là một trong những đặc trưng quan trọng của báo chí Khi mà mọi điều kiện của con người được nâng cao, nhu cầu được đáp ứng về thông tin, cũng như sự tương tác với báo chí của độc giả càng được coi trọng Ở bất

kì loại hình báo chí nào, tính chất này cũng được những người làm báo lưu tâm Đối với báo mạng, nhờ có những đặc trưng nổi trội về công nghệ mà dường như tính tương tác có vẻ cao hơn so với các loại hình còn lại

Không dừng lại ở sự tương tác giữa độc giả với toà soạn, ở báo điện tử, chúng ta còn có thể thấy sự tương tác nhiều chiều giữa độc giả với nhà báo, độc giả với độc giả, hay độc giả với nhân vật trong tác phẩm báo chí

Quá trình tương tác trên báo điện tử nhanh chóng và thuận tiện hơn nhiều so với các loại hình báo chí khác Ngay sau mỗi tác phẩm báo chí đăng trên trang báo mạng điện tử đều có mục phản hồi, ngoài ra còn có rất nhiều kênh tương tác khác như feedback, vote, email, forum tiện cho độc giả dễ dàng đóng góp ý kiến của mình Điều này khó thấy trên báo hình, phát thanh hay báo giấy

Ba là: Tính đa phương tiện Người ta nói báo điện tử là một loại hình báo chí tổng hợp, tích hợp nhiều công nghệ (multimedia) Trên một tờ báo mạng, thậm chí ngay trong một tác phẩm báo mạng có thể tích hợp cả báo viết, báo phát thanh và báo hình Khi đọc báo mạng độc giả có thể chủ động xem những tác phẩm mình quan tâm ở bất kì trang nào giống như báo in Đồng thời cũng được trực quan những hình ảnh, video clip, lắng nghe những

âm thanh mà không hề bị phụ thuộc vào các yếu tố thời gian, không gian Sự tích hợp này giúp cho báo điện tử có được những yếu tố hấp dẫn của các loại hình báo chí khác, vì thế mà trở nên sinh động hơn, hấp dẫn hơn

Bốn là: Khả năng liên kết lớn Báo điện tử có khả năng liên kết vô cùng lớn nhờ vào các siêu liên kết (hyperlink), các từ khoá, web link, hồ sơ Từ một bài báo, độc giả có thế dễ dàng tìm kiếm những thông tin liên quan thông qua các liên kết để tìm hiều sâu hơn về vấn đề quan tâm Hoặc từ một trang báo, có thể dễ dàng đi đến các web liên kết khác chỉ với một thao tác click chuột Khả năng liên kết của báo mạng điện tử thật sự mở ra một kho thông tin vô hạn cho độc giả

Năm là: Khả năng lưu trữ và tìm kiếm dễ dàng Báo điện tử cho phép lưu trữ bài viết theo hệ thống khoa học, với một lượng khổng lồ thông tin lưu trữ Đồng thời với đó là khả năng tìm kiếm dễ dàng nhờ vào các mục tìm kiếm với các từ khoá được đính kèm trên mỗi trang báo mạng điện tử Có thể xem theo ngày, xem theo bài, hoặc theo chủ đề Nếu không có điều kiện đọc ngay lúc online, độc giả báo mạng có thể lưu bài viết lại để đọc sau, hoặc là độc giả cũng có thể đọc lại nhiều lần tuỳ thích, mà thao tác hoàn toàn đơn giản Điều này với truyền hình hay phát thanh là vô cùng khó

Từ những đặc điểm loại hình, báo điện tử đang thể hiện những ưu thế

vượt trội tuy nhiên, loại hình nhất cũng có những hạn chế nhất định

Ai cũng có thể làm báo mạng đó vừa là ưu điểm nhưng cũng là nhược điểm trong việc quản lí thông tin Không ít các bài viết kém chất lượng, các bài viết đưa những thông tin sai lệch, gây hoang mang dư luận đã được đăng tải mà không có sự kiểm duyệt của cơ quan, nhà nước nào Ngoài ra còn có hiện tượng copy bài từ báo này sang báo khác mà không trích rõ nguồn

Đối tượng tiếp cận báo điện tử chủ yếu là những người trẻ những người nắm bắt và tiếp thu sản phẩm công nghệ một cách nhanh chóng hoặc là những người có điều kiện tiếp cận với internet Điều này rất hạn chế đối với đối tượng thanh niên vùng sâu vùng xa, những nơi chưa có mạng internet

hoặc những người không không biết sử dụng mạng Lúc này, báo phát thanh bộc lộ rõ những ưu việt của mình hơn báo điện tử

Trong đó, điểm hạn chế đầu tiên là nguyên nhân của những thông tin sai trên báo điện tử Thêm vào đó, một vài điểm được cho là thế mạnh như: Thông tin nhanh, nóng hổi, cập nhật liên tục lại trở thành điểm yếu khi báo điện tử là loại hình làm công chúng hoài nghi nhiều nhất về độ chính xác của thông tin liên quan

1.4 Vai trò của việc cải chính thông tin sai trên báo điện tử

1.4.1 Cải chính đảm bảo uy tín của cơ quan báo chí

Cải chính thông tin sai là việc không có tờ báo nào hoàn toàn không mắc phải Vì cạnh tranh thông tin nên các tờ báo phải đưa tin cho nhanh mà chưa qua kiểm tra chính xác Người đọc báo giấy khi cầm tờ báo trên tay mà thấy hai từ “cải chính” thì cảm thấy rất khó chịu Tương tự với báo điện tử cũng vậy Nếu cải chính xuất hiện với tần suất cao sẽ gây phản cảm cho người đọc và tờ báo cũng dần dần mất uy tín Điều này có đúng hay không?

Để có thông tin, nhà báo phải đi lấy nguồn tin, vậy nguồn tin ấy từ những đâu? Từ hệ thống văn bản pháp quy, từ người đại diện phát ngôn của các tổ chức, thông tin trong quá trình tự thu thập điều tra, phỏng vấn, từ nguồn tin riêng

Việc một tờ báo thường xuyên sai sót là điều khó chấp nhận Vì vậy, nguồn tin của báo chí cần phải có độ chính xác cao, hạn chế ít nhất thông tin sai dẫn đến việc phải cải chính Nhưng chuyện sai sót không thể tránh được trong quá trình làm nghề Và khi bị sai sót, việc cải chính đó có ảnh hưởng đến uy tín cơ quan báo chí hay không?

Phần lớn những sai sót của báo chí được “phát hiện” bởi độc giả Cục trưởng Cục Báo chí Hoàng Hữu Lượng cho biết: Trong năm 2009 Cục Báo chí đã tiếp nhận và xử lý 293 đơn thư khiếu nại, tố cáo liên quan

132 vụ việc được đăng trên báo in Cục đã xử lý trách nhiệm đối với 31 lượt trường hợp, phạt hành chính hơn 200 triệu đồng, trong đó có bảy trường hợp đưa tin sai sự thật

Và những bài báo đã viết không đúng sự thật thì cần phải cải chính, ngoài về mặt trách nhiệm pháp lý còn là vấn đề uy tín của tòa soạn Bởi nếu

cơ quan báo chí thường xuyên thông tin sai, thì cần xem lại tôn chỉ mục đích, xem lại cơ cấu quản lý và thói quen thu thập thông tin cua phóng viên Nhưng bản chất của truyền thông là có sự: Phản hồi

Những sai sót của cơ quan báo chí do độc giả phát hiện và chỉ ra cho thấy một phần của sự phản hồi làm nên hiệu quả của báo chí Tức là độc giả không chỉ đọc thông tin rồi để đấy, mà có sự ngẫm nghĩ, có sự trao đổi ngược lại với tòa soạn Theo lý thuyết truyền thông, đó là những thông tin có giá trị cao trong việc tác động vào nhận thức người đọc Là hiệu quả thực của báo chí Vì vậy không có lý do gì để tòa soạn hay cơ quan báo chí không phản hồi Nếu thông tin độc giả không đúng, nhà báo, cơ quan báo chí hoàn toàn có thể phản hồi bằng cách giữ nguyên quan điểm của mình Nhưng nếu thông tin của báo thực sự là có sai thì việc cải chính cũng là cách phản hồi đầy trách nhiệm của cơ quan báo chí Nó không làm mất đi uy tín của cơ quan báo chí

mà cho thấy sự tôn trọng cần thiết đối với độc giả của mình

Chuyện cải chính thông tin không làm mất đi uy tín của các cơ quan báo chí, ngược lại một tờ báo không bao giờ cải chính chưa chắc đã là tờ báo

uy tín

1.4.2 Cải chính đảm bảo việc tôn trọng độc giả

Thực tế báo chí nói chung, báo mạng nói riêng của chúng ta hiện nay chưa có chuẩn mực chung nào cho vấn đề cải chính Đăng ở đâu, như thế nào, phần nào, bao nhiêu từ thì vừa, trình bày mục đó ra sao? Tên mục cải chính

này cũng không thống nhất Báo thì ghi là “cải chính”, báo thì “nói lại”, báo

lại chọn cách “đọc lại cho rõ”… điều đó tất nhiên làm người đọc cảm thấy

chưa hài lòng, cảm thấy chưa được xin lỗi thỏa đáng

Từ góc tiếp nhận của độc giả mà nói, trước nay, người Việt ta vẫn luôn tin rằng: Thông tin trên báo chí là thông tin “chuẩn”, thông tin thực, bởi có những câu như thế này: “Nói có sách, mách có báo”

Đứng từ góc độ tiếp cận của độc giả thì sự đòi hỏi tính chính xác của thông tin trên báo chí rất cao Bởi thực tế cho thấy rằng, nguồn tin trên báo chí dù ở loại hình nào đều được xem là có tính chính thống, bởi tính chất của báo chí là hoạt động thông tin có tính chính trị - xã hội Vì vậy, khi báo chí thông tin sai, việc cải chính vừa có tính pháp lý vừa là trách nhiệm của báo chí trước công chúng

Để một tờ báo tồn tại vầ phát triển, báo chí cần có độc giả Vì vậy, lòng tin và sự yêu thích của độ giả là nhân tố đảm bảo cho sự sống của tờ báo đó

Vì vậy, việc đăng thông tin cải chính (dựa trên phản hồi hay không có phản hồi) là thể hiện sự tôn trọng của các cơ quan báo chí nói chung đối với công chúng của mình

Trên thực tế, không thể tránh được những sai sót trong khi báo chí thông tin Một số quốc gia phương Tây còn cho phép báo chí có thể sai nếu là

do nguồn tin cung cấp thông tin sai, nhưng không chấp nhận lỗi sai do cẩu thả Vì vậy, vấn đề xin lỗi của báo chí khi thông tin sai là cần thiết Bởi độc giả cần thông tin được chỉnh sửa trung thực đúng sự thật và kèm với đó là một lời xin lỗi chân thành.“ Từ những năm 1931, tác giả Thục Điểu đã viết trên tờ Phương Đông thế này: “Bởi vì nếu không có độc giả thì báo in ra làm gì? Sống với ai được? Độc giả với báo cũng như rồng với mây, cá với nước không thể nào mà rời nhau được Làm báo phải quý trọng độc giả, đó là lẽ tất nhiên Song, sự quý trọng ấy cung có nhiều cách, hoặc quý trọng bằng cách chân thành, hoặc quý trọng bằng cách giả dối, hoặc quý trọng bằng cách

khinh bỉ Như tờ Phương đông này chưa hề viết thẳng lên báo cái câu “trọng

danh dự của độc giả” bao giờ, nhưng cái ý quý trọng độc giả nó vẫn lai láng

chứa chan ở câu văn nét chữ Thật, bạn đọc nghĩ mà coi, Đông phương không

khi nào đem những tưởng hoang đường, văn chương thô bỉ mà công nhiên

bày lên mặt báo để mà làm dơ mắt độc giả Trái lại, hàng ngày Đông phương vẫn cống hiến độc giả bằng những tư tưởng mới mẻ, văn chương thanh tao, cho đến những tin lặt vặt, Đông phương cũng lựa chọn cẩn thận”

Cải chính trên thực tế cũng là mọt cách tôn trọng độc giả mà báo chí ngày nay nên phát huy thay vì việc cố tình “lờ” đi những vụ việc tin sai, khiến

uy tín của cơ quan báo chí giảm và lòng tin của công chúng cũng vơi dần

1.4.3 Cải chính đảm bảo đạo đức nghề nghiệp

Thông tin là vấn đề thuộc lĩnh vực nghiệp vụ báo chí Theo John Hohenberg, tác giả của cuốn Ký giả chuyên nghiệp, một nhà báo chuyên nghiệp ngày nay cần có những điều kiện tối thiểu: “Học hành đầy đủ, được huấn luyện hợp lý và có tinh thần kỷ luật; thích nghi với những kỹ thuật căn bản của báo chí; có ý chí thực hiện những công việc đôi khi gây bất mãn và thường không được đền bù; tuyệt đối tôn trọng sự chính trực cá nhân và nghề nghiệp”

Thiếu tướng Lê Phúc Nguyên, Tổng Biên tập báo QĐND nhận xét:

“Hiện nay, ngày càng có nhiều tờ báo ra đời, sự cạnh tranh thông tin trở nên quyết liệt hơn Để bạn đọc tin tưởng đến với tờ báo thì mỗi sai sót dù lớn, dù nhỏ đều không thể xuê xoa được Từ lỗi chính tả, lỗi kỹ thuật đến sai sót về địa danh, con số, tên người dù không ai mong muốn xảy ra nhưng đó thực

sự là những bài học đau đớn đối với tất cả chúng ta”

Tác giả Nguyễn Thị Trường Giang đã chỉ ra mối liên hệ giữa báo điện

tử và đạo đức những người làm báo Theo đó, nhìn từ góc độ đạo đức nghề nghiệp, thông tin trên báo mạng điện tử còn nhiều điều đáng bàn Thời gian