Thực trạng tiếp nhận báo mạng điện tử của học sinh phổ thông trung học ở nội thành hà nội hiện nay (khảo sát các báo điện tử hanoimoi com, dantri com, giaoducthoidai vn từ năm 2011 đến năm 2012)

Chính vì vậy, nghiên cứu sự tiếp nhận của học sinh phổ thông trung học đối với báo mạng điện tử sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn cả hai phía - những nhà giáo dục và những nhà báo, tìm ra nhữ

học viên báo chí và tuyên truyền

luận văn thạc sĩ báO CHí HọC

người hướng dẫn khoa học: pgs.ts phạm duy đức

Hà Nội - 2013

Chương 1 - MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ SỰ TIẾP NHẬN BÁO

MẠNG ĐIỆN TỬ CỦA HỌC SINH PHỔ THÔNG TRUNG HỌC Ở

NỘI THÀNH HÀ NỘI

8

1.1 Báo mạng điện tử và tiếp nhận báo mạng điện tử 8

1.1.1 Báo mạng điện tử và đặc điểm của báo mạng điện tử 8 1.1.2 Đặc điểm tâm lý lứa tuổi học sinh phổ thông trung học 21 1.1.3 Lý thuyết tiếp nhận sản phẩm báo chí 25 1.1.4 Tiếp nhận báo mạng điện tử và đặc điểm của tiếp nhận báo mạng

điện tử

28

1.2 Vai trò tiếp nhận báo mạng điện tử đối với học sinh phổ thông trung học 32 1.3 Các điều kiện tiếp nhận báo mạng điện tử 33

Chương 2 - TÌNH HÌNH TIẾP NHẬN BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ CỦA

HỌC SINH PHỔ THÔNG TRUNG HỌC Ở NỘI THÀNH HÀ NỘI

HIỆN NAY (Khảo sát 500 học sinh phổ thông trung học ở 5 trường phổ

thông trung học các quận nội thành Hà Nội)

2.2.2 Đặc điểm tiếp nhận báo mạng điện tử của học sinh PTTH 43 2.2.3 Tác động của báo mạng điện tử đối với học sinh PTTH 46 2.2.4 Những nhận xét của học sinh PTTH với báo mạng điện tử 50

2.3 Đánh giá chung về sự tiếp nhận báo mạng điện tử của học sinh phổ

thông trung học ở nội thành Hà Nội và những vấn đề đặt ra

59

Chương 3 - PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO NĂNG

LỰC TIẾP NHẬN BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ CỦA HỌC SINH PHỔ

3.3.4 Đối với cơ quan quản lý báo chí và truyền thông 80

sự tác động của báo mạng điện tử đối với sự hình thành và phát triển nhân cách của học sinh, thế hệ tương lai của đất nước

Học sinh phổ thông trung học ở Thủ đô Hà Nội hiên nay đang là độ tuổi phải hoàn thành những kiến thức ở bậc phổ thông để chuẩn bị bước vào tuổi trưởng thành và chuyển sang học tập ở các bậc học kế tiếp phục vụ cho quá trình lập nghiệp trong nền kinh tế - xã hội của đất nước Báo mạng điện tử với những ưu thế về tính cập nhật thông tin có tác động nhất định vào độ tuổi này Báo mạng điện tử đưa thông tin rất nhanh, đa dạng, phong phú, hấp dẫn, đáp ứng nhu cầu đa dạng và năng động của học sinh Mặt khác, với yêu cầu thu hút độc giả, nhiều trang báo điện tử sa vào những nội dung không thực sự phù hợp với lứa tuổi học sinh phổ thông Chính vì vậy, nghiên cứu sự tiếp nhận của học sinh phổ thông trung học đối với báo mạng điện tử sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn cả hai phía - những nhà giáo dục và những nhà báo, tìm ra những điểm mạnh và yếu để có thể phát huy vai trò của báo mạng điện tử trong việc giáo dục thế hệ trẻ, đồng thời, ngăn chặn những tác động tiêu cực từ những

nội dung không phù hợp của báo mạng điện tử Nghiên cứu về vấn đề này cũng góp phần vào giáo dục thị hiếu báo chí cho học sinh ở lứa tuổi này, hướng học sinh khai thác thông tin hiệu quả từ báo mạng điện tử, hướng đến

các giá trị Chân, Thiện, Mỹ Chính vì vậy, việc nghiên cứu đề tài “Thực trạng

tiếp nhận báo mạng điện tử của học sinh phổ thông trung học ở nội thành Hà

Nội hiện nay” có ý nghĩa quan trọng cả về mặt lý luận và thực tiễn

2 Lịch sử nghiên cứu đề tài

Cho đến nay đã có rất nhiều công trình nghiên cứu đi sâu tập trung nghiên cứu tìm hiểu vai trò, tác động của của báo chí đối với đời sống kinh tế

- xã hội, đời sống văn hoá, tinh thần của nhân dân Tuy nhiên, đối với vấn đề tiếp nhận sản phẩm báo mạng điện tử của học sinh phổ thông trung học thì chưa có nhiều nghiên cứu

Trong những năm gần đây, vấn đề về nhu cầu đối với báo chí, tác động của báo chí đối với đối tượng học sinh, sinh viên chỉ có một số nghiên cứu được thực hiện Song những nghiên cứu này tập trung vào báo giấy thay vì báo mạng điện tử Luận văn thạc sĩ xã hội học về công chúng truyền thông

“Nhu cầu đọc báo của sinh viên Thành phố Hồ Chí Minh” của Bành Tường Chân (1999) (chỉ với báo in); Sinh viên Hà Nội và truyền thông đại chúng của

Lý Hoàng Ngân (2000) Dựa trên số liệu điều tra của chương trình nghiên cứu

"Sinh viên Hà Nội trong giao tiếp đại chúng", Tạp chí Xã hội học, tháng

2-1998 đã phân tích nhu cầu của đối tượng sinh viên đối với báo chí, những nhân tố tác động, những vấn đề cần định hướng nhằm đảm bảo hiệu quả báo chí đối với sinh viên

Ở hướng tiếp cận về vai trò của báo chí đối với nhân cách, lối sống, năm

1998, Phân viện Báo chí và Tuyên truyền đã thực hiện đề tài khoa học cấp Bộ

Nghiên cứu tác động của báo chí đối với việc xây dựng lối sống tích cực của thanh niên, sinh viên hiện nay Đề tài đã chỉ ra vai trò, tác động của báo chí

đối với việc xây dựng lối sống từ góc độ tác động truyền thông, tác động tâm

lý

Cũng theo hướng tiếp cận này, Luận án Tiến sĩ của Nghiên cứu sinh

Nguyễn Thị Thoa “Vai trò của báo chí trong việc hình thành lối sống của học

sinh sinh viên” (năm 2000) đã chỉ ra vai trò của báo chí trên các phương diện:

trong giáo dục, nâng cao trình độ văn hoá cho sinh viên; trong giáo dục lối sống cho sinh viên; trong việc đáp ứng nhu cầu văn hoá của sinh viên

Luận văn thạc sĩ “Tâm lý tiếp nhận sản phẩm báo chí của thanh niên

sinh viên hiện nay (khảo sát một số trường Đại học, Cao đẳng tại Hà Nội)”

của Đỗ Thu Hằng (năm 2002) đã lý giải những đặc điểm, những vấn đề có tính quy luật trong tâm lý tiếp nhận của thanh niên, sinh viên Việt Nam với các sản phẩm báo chí, từ đó đưa ra những kiến nghị nhằm tăng cường hiệu quả tiếp nhận của nhóm đối tượng này

Một số nghiên cứu về tiếp nhận sản phẩm báo chí ở một góc độ nhu cầu

và điều kiện tiếp nhận Các nghiên cứu như Luận văn thạc sĩ của Nguyễn Viết

Sơn “Nhu cầu và điều kiện nhận sản phẩm báo chí của sinh viên các trường

đại học khu vực Hà Nội hiện nay” đã đưa ra những đánh giá về nhu cầu và

điều kiện tiếp nhận báo chí của sinh viên, chỉ ra những hạn chế về điều kiện tiếp cận, năng lực tiếp nhận và tác động cảu báo chí đối với sinh viên trên các phương diện về giáo dục nhân cách, văn hoá, giải trí

Tiếp cận về nhu cầu và điều kiện tiếp nhận, Luận văn thạc sĩ truyền

thông đại chúng “Nhu cầu và điều kiện tiếp nhận sản phẩm báo chí của cư

dân nông thôn Hải Dương” của Nguyễn Đức Luận chỉ ra những hạn chế về

điều kiện về nguồn báo chí ở nông thôn, sự thiếu hụt về hỗ trợ tiếp nhận các sản phẩm báo chí, năng lực tiếp nhận của người dân ở khu vực nông thôn tỉnh Hải Dương

Đề tài khoa học cấp Bộ của PGS.TS Nguyễn Văn Dững: “Điều kiện tiếp

nhận sản phẩm báo chí của thanh niên sinh viên khu vực Hà Nội (khảo sát

một số trường đại học cao đẳng ở Hà Nội)” đã phân tích các khía cạnh về

nhu cầu và điều kiện tiếp nhận sản phẩm báo chí Các điều kiện được phân tích trong các nghiên cứu này bao gồm cả các điều kiện về cơ sở vật chất, nguồn cung cấp, nhận thức, năng lực tìm hiểu, năng lực nhận thức, trách nhiệm của các chủ thể liên quan

Trong những năm gần đây, một số nghiên cứu về ảnh hưởng của mạng internet đối với các đối tượng đã được chú ý nghiên cứu Tác giả Bùi Hoài

Sơn trong nghiên cứu “Ảnh hưởng của Internet đối với thanh niên Hà Nội”

(NXB Khoa học xã hội, năm 2006) đã khẳng định internet có tác động tích cực và cả tiêu cực đến thanh niên Hà Nội Trong nghiên cứu này, tác giả nghiên cứu internet ở một diện rộng, không nghiên cứu riêng tác động của báo mạng điện tử, vì vậy, những tác động được phân tích ở góc độ tổng thể Kết quả nghiên cứu là những gợi ý quan trọng cho việc nghiên cứu về tác động của báo mạng điện tử đối với đối tượng học sinh phổ thông

Về báo mạng điện tử, tác giả Nguyễn Thị Trường Giang trong sách

chuyên khảo Báo mạng điện tử - Những vấn đề cơ bản (NXB Chính trị -

Hành chính, Hà Nội, 2011) đã đề cập đến một số vấn đề về những đặc trưng

cơ bản của báo mạng điện tử Những nội dung này là cơ sở để nghiên cứu cơ chế tác động của báo mạng điện tử đến các đối tượng độc giả, giúp định hướng cho tiếp cận thông tin từ báo mạng điện tử cho đối tượng học sinh phổ thông trung học

Có thể nói, trong các nghiên cứu này, đối tượng học sinh trong đó có học sinh phổ thông trung học chưa được chú ý Các nghiên cứu chủ yếu tập trung vào đối tượng sinh viên, những người đã ở độ tuổi trưởng thành, những tác động của báo chí được thể hiện ở những phương diện khác và tác động trong việc định hướng, xây dựng nhân cách cũng khác biệt với lứa tuổi học sinh phổ thông trung học Bên cạnh đó, việc tiếp nhận sản phẩm báo mạng điện tử có

sự khác biệt nhất định đối với báo chí truyền thống Chính vì vậy, việc nghiên

cứu về tiếp nhận sản phẩm báo mạng điện tử của học sinh phổ thông sẽ góp phần bổ sung thêm cơ sở lý luận và thực tiễn về cách tiếp cận tác động của báo mạng điện tử đối với các nhóm đối tượng, cung cấp thêm luận cứ cho việc nâng cao hiệu quả tiếp nhận báo mạng điện tử đối với học sinh phổ thông trung học

3 Cơ sở lý thuyết

Đề tài được tiếp cận từ lý thuyết tiếp nhận sản phẩm báo chí, lý thuyết về tâm lý học, lý thuyết về quản lý báo chí

4 Giả thuyết nghiên cứu

- Tiếp nhận báo mạng điện tử có những đặc điểm khác biệt với tiếp nhận sản phẩm báo chí thông thường;

- Tiếp nhận báo mạng điện tử phụ thuộc vào nhiều điều kiện chủ quan và khách quan liên quan đến đến chủ thể tiếp nhận báo mạng điện tử;

- Thực trạng tiếp nhận báo mạng điện tử của học sinh PTTH trên địa bàn thành phố Hà Nội có những điểm tích cực và hạn chế trong việc giáo dục về kiến thức, nhận thức, nhân cách;

- Cần có sự phối hợp trách nhiệm giữa các cơ quan quản lý nhà nước, cơ quan báo chí, gia đình, nhà trường trong việc nâng cao hiệu quả tiếp nhận báo mạng điện tử cho học sinh PTTH ở nội thành Hà Nội hiện nay

5 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Mục tiêu nghiên cứu

Trên cơ sở làm rõ một số vấn đề lý luận về tiếp nhận sản phẩm báo chí, báo mạng điện tử tử của học sinh phổ thông trung học, luận văn đi sâu khảo sát, đánh giá thực trạng tiếp nhận sản phẩm báo mạng điện tử của học sinh phổ thông trung học ở các quận nội thành Hà Nội hiện nay, góp phần hình thành cơ sở khoa học và thực tiễn cho việc đề ra các giải pháp nâng cao hiệu quả tác động tích cực của báo mạng điện tử đối với học sinh phổ thông trung học ở các quận nội thành Hà Nội hiện nay

5.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để thực hiện mục tiêu nghiên cứu trên, trong phạm vi nghiên cứu của

luận văn, các nhiệm vụ nghiên cứu chủ yếu được thực hiện:

- Làm rõ khái niệm về báo mạng điện tử; đặc điểm tiếp nhận sản phẩm báo mạng điện tử của học sinh phổ thông ở nội thành Hà Nội hiện nay

- Mô tả, khảo sát và đánh giá thực trạng nhu cầu, điều kiện tiếp nhận báo mạng điện tử của học sinh phổ thông trung học ở các quận nội thành Hà Nội hiện nay

- Đề xuất các giải pháp nâng cao năng lực tiếp nhận báo mạng điện tử của học sinh phổ thông trung học ở các quận nội thành Hà Nội hiện nay

6 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

6.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn thực trạng tiếp nhận sản phẩm báo mạng điện tử của học sinh PTTH ở nội thành Hà Nội hiện nay

6.2 Phạm vi nghiên cứu

Nghiên cứu thực trạng tiếp nhận báo mạng điện tử của học sinh PTTH ở

9 quận nội thành Hà Nội hiện nay: Ba Đình, Đống Đa, Cầu Giấy, Hoàn Kiếm, Hai Bà Trưng, Long Biên, Hoàng Mai, Hà Đông

7 Phương pháp nghiên cứu

- Luận văn sử dụng phương pháp liên ngành giữa báo chí học, giáo dục học, văn hoá học, tâm lý học Kết hợp phân tích và tổng hợp, phương pháp điều tra xã hội học, điền dã thực tế, thống kê, so sánh để làm rõ mục tiêu và nhiệm vụ của đề tài

8 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn luận văn

- Góp phần làm rõ hơn một số vấn đề lý luận về tiếp nhận sản phẩm báo chí mà trọng tâm là tiếp nhận sản phẩm báo mạng điện tử của học sinh phổ thông trung học ở nội thành Hà Nội;

- Cung cấp cái nhìn cụ thể về thực trạng tiếp nhận báo mạng điện tử của học sinh phổ thông trung học ở quận nội thành Hà Nội;

- Đề xuất phương hướng và giải pháp nâng cao hiệu quả tiếp nhận và ngăn ngừa những tác động tiêu cực từ báo mạng điện tử đối với học sinh phổ thông trung học hiện nay

9 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, luận văn được kết cấu thành ba chương: Chương 1 - Một số vấn đề lý luận về sự tiếp nhận báo mạng điện tử của học sinh phổ thông trung học ở nội thành Hà Nội hiện nay

Chương 2 - Thực trạng tiếp nhận báo mạng điện tử của học sinh phổ thông trung học ở nội thành Hà Nội hiện nay

Chương 3 - Phương hướng và giải pháp nâng cao năng lực tiếp nhận báo mạng điện tử của học sinh phổ thông trung học ở nội thành Hà Nội hiện nay

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ SỰ TIẾP NHẬN BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ CỦA HỌC SINH PHỔ THÔNG TRUNG HỌC

Ở NỘI THÀNH HÀ NỘI 1.1 Báo mạng điện tử và tiếp nhận báo mạng điện tử

1.1.1 Báo mạng điện tử và đặc điểm của báo mạng điện tử

1.1.1.1 Quan niệm về báo mạng điện tử

Sự phát triển của công nghệ thông tin với sự ra đời của mạng thông tin toàn cầu internet đã đưa đến sự thay đổi lớn trong lịch sử phát triển của báo chí Với ưu thế kết nối không biên giới của Internet, các nhà truyền thông đã cho ra đời một loại hình báo chí mới Đó là báo mạng điện tử

Từ góc độ thuật ngữ, trên thế giới, “báo mạng điện tử” được gọi tên theo những cách thức khác nhau như online newspaper (báo trực tuyến), electronic journal (báo điện tử), cyber newspaper (báo mạng), internet newspaper (báo internet) và nội hàm của những khái niệm này cũng có những điểm khác biệt nhất định

Sau sự xuất hiện của trang điện tử Chicago tribune năm 1992, trong

“Editor and Publisher”, M.Fitzgerald cho rằng báo mạng điện tử là tất cả các phương tiện thông tin đại chúng có sự hiện diện của trang điện tử (web) Công chúng sẽ tìm thấy những thông tin mà trước đây họ thường tìm kiếm qua các công ty, hiệp hội, các tạp chí, các báo, các dịch vụ thông tin và các tổ chức cung cấp thông tin, cũng như các đài phát thanh, truyền hình trên một cơ sở

dữ liệu mới [49] Cách hiểu này đã đồng nhất các trang điện tử chứa đựng những thông tin trên một cơ sở dữ liệu chuẩn và một giao diện nhất định với báo mạng điện tử Trên thực tế, vào thập niên cuối thế kỷ XX, rất nhiều trang điện tử chứa đựng thông tin của cá nhân, tổ chức, các tập đoàn kinh tế ra đời với những mục đích nhất định Tuy nhiên, những trang điện tử này không thể đáp ứng được đặc thù, chức năng, nhiệm vụ… của một trang báo đúng nghĩa

Quan niệm này chưa thực sự thể hiện được đúng đặc trưng, bản chất của báo mạng điện tử

Năm 2008, trong công trình nghiên cứu mang tên “Newspaper publishing and the world wide web”, Michel H Jackson và Norr Paul đã đưa

ra những tiêu chuẩn cần phải tránh của một trang báo mạng điện tử: trang điện

tử của một công ty truyền thông hay tổ chức mà không cung cấp một sản phẩm riêng biệt để làm báo; trang điện tử không được cập nhật thông tin trong vòng 15 ngày; trang điện tử không có bản in tương ứng; trang điện tử chỉ cung cấp những thông tin quảng cáo, rao vặt; trang điện tử chỉ cung cấp khung, đề mục mà không có nội dung bên trong [50] Những tiêu chuẩn ngày nay vẫn có giá trị nhất định, mặc dù tiêu chuẩn 2, 3 có thể không còn phù hợp với thực tiễn hiện nay Điều này xuất phát từ thực tế hiện nay, báo mạng điện

tử có tính chất tức thời, phi định kỳ, tin bài phải luôn được cập nhật liên tục theo thời gian thực Bên cạnh đó, không phải trang báo điện tử nào hiện nay cũng có ấn phẩm báo in đi kèm

Năm 2001, Mark Deuze trong nghiên cứu “Online Journal modelling the first generation news media on the world wide web” (Báo trực tuyến mô hình phương tiện thông tin thế hệ thứ nhất trên mạng toàn cầu) đã đưa ra quan niệm: “Báo mạng điện tử là hình thức báo chí kế tiếp thứ tư sau báo in, báo nói, truyền hình nhưng lại có đặc điểm khác hẳn so với các loại hình báo chí truyền thống Báo mạng điện tử sử dụng các yếu tố công nghệ cao một nhân

tố quyết định Các phóng viên báo mạng điện tử phải lựa chọn phương tiện nào là tốt nhất để đăng một câu chuyện (tính đa phương tiện), phải đặt ra một không gian, một đường dẫn để tạo nên sự tương tác giữa tác phẩm và công chúng (tính tương tác cao), phải kết nhắc đến kết nối, đồng thời mở rộng những câu chuyện, đưa người đọc từ không gian này đến không gian khác (tính siêu văn bản) [48] Như vậy, quan niệm của Mark Deuze đã đề cập khá đầy đủ những đặc trưng của báo mạng điện tử Đó là tính đa phương tiện, tính

tương tác cao, tính siêu văn bản Tuy nhiên, có thể nói, khái niệm của tác giả còn chưa có tính khái quát cao

Ở Việt Nam, cùng với sự phát triển của internet, báo mạng điện tử không còn là một khái niệm xa lạ Báo mạng điện tử đã được chính thức hoá trong các văn bản quy phạm pháp luật ở các cấp độ khác nhau Luật Báo chí năm

1999 quy định: Báo điện tử (được thực hiện trên mạng thông tin máy tính) bằng tiếng Việt, tiếng các dân tộc thiểu số Việt Nam, tiếng nước ngoài Theo Luật Báo chí, báo mạng điện tử khác với loại hình báo chí khác ở chỗ được đăng tải trên mạng internet

Nghị định 55/2001/NĐ-CP của Chính phủ về quản lý, cung cấp và sử dụng dịch vụ internet quy định: “Báo mạng điện tử là việc phát hành báo chí (báo in, báo nói, báo hình, báo mạng điện tử) trên mạng internet Theo quy định này, các nhà cung cấp dịch vụ thông tin internet (ICP-Internet content provider, nhà cung cấp nội dung thông tin) phải tuân theo các quy định về báo chí, xuất bản trên internet của Bộ Văn hoá Thông tin Đồng thời, khi các trang thông tin đủ chuẩn được cấp phép sẽ được hưởng mọi quyền lợi của Luật Báo chí quy định Điều này dường như đánh đồng báo mạng điện tử với các loại hình dịch vụ thông tin internet

Tác giả Nguyễn Thị Thoa trong đề tài khoa học “Tổ chức và quản lý báo mạng điện tử ở Việt Nam” đưa ra quan niệm về báo mạng điện tử: “Báo mạng điện tử là hình thức báo chí thứ tư được sinh ra từ sự kết hợp những ưu thế của báo in, báo nói, báo hình, sử dụng yếu tố công nghệ cao như một nhân tố quyết định; quy trình sản xuất và chuyển tải thông tin dựa trên nền tảng mạng Internet toàn cầu” [41, tr.10]

Tác giả Nguyễn Thị Trường Giang quan niệm: “Báo mạng điện tử là một loại hình báo chí được xây dựng dưới hình thức trang web và phát hành trên mạng internet” [14, tr.53] Quan niệm này chưa thấy được đặc trưng của báo

mạng điện tử Tác giả dường như thống nhất báo mạng điện tử với một website thông thường

Như vậy, có thể nhận thấy, báo mạng điện tử được các tác giả quan niệm, tiếp cận từ những góc độ, khía cạnh khác nhau nhưng có những điểm thống nhất Báo mạng điện tử là một loại hình báo chí mới, gắn với sự phát triển của công nghệ thông tin truyền thông, có tính tương tác, tính tức thời Trên cơ sở nghiên cứu quan niệm đi trước về báo mạng điện tử, ở đây, báo mạng điện tử được quan niệm như sau: Báo mạng điện tử là loại hình báo chí ra đời dựa trên sự tích hợp những ưu thế của của các loại hình báo chí truyền thống; được xây dựng và tiếp cận dựa trên những điều kiện nhất định

về kỹ thuật, công nghệ thông tin, phát hành trên mạng thông tin toàn cầu và được cập nhật theo thời gian thực

1.1.1.2 Đặc điểm của báo mạng điện tử

Nếu như những tờ báo giấy ra đời từ cách đây hàng trăm năm, hay các loại hình báo chí khác xuất hiện cũng đã lâu, khẳng định được chỗ đứng của mình trong toàn bộ đời sống báo chí thế giới; thì báo mạng điện tử, hay còn gọi là báo trực tuyến phải đến tận cuối thế kỉ XX mới ra đời Mặc dù là đứa con sinh sau đẻ muộn của làng báo chí, nhưng có một sự thật không thể chối cãi được, đó là báo mạng điện tử càng ngày càng thể hiện được những ưu thế, những đặc trưng của mình Cụ thể là:

- Báo mạng điện tử cho phép cập nhật thông tin tức thời, thường xuyên

và liên tục

Đối với những người làm báo mạng điện tử thì áp lực về “thời gian mạng” và nhu cầu tin tức của “cư dân mạng” trên khắp thế giới thực sự là một thách thức Bởi người đọc lúc nào cũng có mặt trên Internet, nơi này là đêm, nơi khác lại là ngày Hơn nữa, bạn đọc luôn luôn đòi hỏi thông tin phải nhanh, mới và nóng Vì vậy, tính thời sự là một trong những tiêu chí mà bất kỳ tờ báo nào cũng mong đạt tới

Để đọc những thông tin tiếp theo của báo in, độc giả phải chờ tới số sau,

có thể là ngày hôm sau (nhật báo) cũng có thể là tuần báo vì báo in còn phụ thuộc vào tính định kỳ, thời gian in ấn và phát hành Còn để nhận tin tức trên phát thanh, truyền hình thì khán, thính giả không phải chờ lâu như thế nhưng lại phụ thuộc vào khung giờ, thời lượng phát sóng, thời gian tuyến tính và kỹ thuật Tất nhiên, cũng có những trường hợp ngoại lệ nhưng hiếm khi xảy ra và chỉ có thể cung cấp thông tin tức thời đối với những đài phát thanh, truyền hình được trang bị những phương tiện kỹ thuật hiện đại nhất

Trong khi đó, trên báo mạng điện tử, độc giả gần như không phải chờ đợi Bất kỳ thông tin diễn ra ở đâu, thời gian nào, đêm cũng như ngày, chỉ cần một máy tính xách tay hoặc điện thoại di động có nối mạng, các phần mềm phụ trợ như phần mềm tải âm thanh, hình ảnh… thì khi sự kiện xảy ra, phóng viên có thể cập nhật tin bài ngay tức thời Khi vừa đăng xong bài, có thông tin mới lại có thể cập nhật thông tin mà không gặp bất kỳ khó khăn nào Trên báo mạng điện tử, mối quan hệ về thời gian cũng thay đổi như nén lại, rút ngắn lại Phóng viên tham dự và có thể phát sự kiện ngay lập tức như người ta vẫn thường làm trong truyền hình, phát thanh trực tiếp Cũng chỉ bằng một cái nháy chuột, độc giả ở đâu đó trên khắp hành tinh đã được đón nhận thông tin

và tham gia vào sự kiện

Báo mạng điện tử vượt qua được các rào cản mà các loại hình báo chí khác gặp phải, nội dung thông tin không bị giới hạn bởi khuôn khổ của trang báo, thời lượng phát sóng hay thời gian tuyến tính, quy trình sản xuất thông tin lại đơn giản, dễ dàng nên có thể cập nhật, bổ sung bất kỳ lúc nào với số lượng là bao nhiêu Thông tin trên báo mạng điện tử có thể sống động, nóng hổi đến từng giờ, từng phút, thậm chí đến từng giây Người ta gọi báo mạng điện tử là báo giờ bởi khả năng cập nhật thông tin kịp thời của nó

Việc cập nhật thông tin có thể diễn ra liên tục nhiều lần trong ngày nên một bài báo trên báo mạng điện tử không thể là hoàn chỉnh tuyệt đối hay đánh

dấu chấm hết mà luôn được “sống” bởi nó có thể được kéo dài hoặc rút ngắn bất cứ lúc nào Chính vì vậy, trên báo mạng điện tử, “giới hạn cuối cùng” của một bài báo chỉ là tạm thời và tương đối

Chỉ có báo mạng điện tử mới có khái niệm “bài báo mở” Có thể hiểu

“bài báo mở” trên hai khía cạnh:

Thứ nhất, bài báo sau khi được phát hành vẫn có thể tiếp tục được cập nhật nếu có thông tin mới Trong trường hợp có nhiều thông tin mới về chủ đề thì tổ chức thành các bài viết khác nhau và liên kết thành hồ sơ dữ kiện Vì đặc trưng này mà các tờ báo mạng điện tử phải luôn tính đến việc cập nhật thông tin đều đặn, nếu không, chỉ sau vài lần không thấy gì mới mẻ, người đọc sẽ không tìm đến nữa Tờ báo đó sẽ không chỉ mất đi một hay một vài độc giả

Thứ hai, trong báo mạng điện tử thường xuất hiện các đường dẫn “mở”

ra nội dung khác, giúp người đọc có thể tham chiếu đến các bài báo cùng chủ

đề Theo các đường dẫn đó, người đọc có thể đi từ bài báo này đến bài báo khác, trang báo này đến trang báo khác, tờ báo này sang tờ báo khác… cứ thế

đi vào hành lang vô tận trên Internet Nếu một bài báo trên báo mạng điện tử không chứa đường dẫn nào là đã tự bỏ đi một ưu thế tuyệt vời của báo mạng điện tử

- Báo mạng điện tử là loại hình báo chí có tính tương tác cao

Theo Từ điển từ và ngữ tiếng Việt thì tương tác “là sự tác động qua lại,

có ảnh hưởng lẫn nhau giữa các đối tượng người hoặc vật” Tương tác có vai trò rất quan trọng trong hoạt động truyền thông nói chung và trong hoạt động báo chí nói riêng Tương tác là đặc điểm chính của công nghệ mới, đòi hỏi mô hình đa chiều trong truyền thông Người đọc có thể chủ động tìm kiếm và lựa chọn thông tin chứ không đơn thuần nhận thông tin từ tờ báo Ngoài ra, họ còn tham gia vào quá trình cung cấp thông tin, vì thế, khoảng cách giữa nhà báo, tờ báo và độc giả được rút ngắn Suy cho cùng sự tham gia của công

chúng chính là động lực thúc đẩy phát triển và nâng cao hiệu quả của hoạt động truyền thông

Trước khi báo mạng điện tử ra đời, tính tương tác trong hoạt động báo chí đơn giản là sự tác động qua lại giữa cơ quan báo chí, nhà báo với người tiếp nhận thông tin Nhưng sự xuất hiện của báo mạng điện tử đã làm cho tương tác trong hoạt động báo chí được mở rộng, có nhiều hình thức hơn và giảm đi những hạn chế của hình thức tương tác cũ Tính tương tác của báo mạng điện tử giúp cho bạn đọc không chỉ là một độc giả như báo chí truyền thống mà trở thành người cùng làm báo, cùng chia sẻ thông tin, tạo sự kết nối giữa độc giả và toà soạn

Báo chí truyền thống gặp nhiều khó khăn trong khâu tiếp nhận và truyền tải ý kiến phản hồi của công chúng Đặc biệt do hạn chế về khuôn khổ, số trang, thời lượng chương trình, thời gian tuyến tính nên các loại hình báo chí truyền thống không thể hồi đáp nhanh và hết các thư, ý kiến của công chúng Điều này dễ tạo cảm giác những phản hồi của công chúng không đến được với cơ quan báo chí hoặc không được cơ quan báo chí chú ý đến

Đối với báo mạng điện tử, nhờ sự hỗ trợ của công nghệ cao, độc giả có thể gửi thư điện tử (email) phản hồi ngay lập tức tới từng bài viết, từng tác giả

và toà soạn bằng những thao tác hết sức đơn giản, thuận tiện Tòa soạn gần như nhận được tức thời những ý kiến phản hồi và quá trình xử lý, sàng lọc, lư trữ và đăng tải ý kiến phản hồi cũng nhanh hơn nhờ có sự hỗ trợ của máy tính

và mạng internet Thông qua email, toà soạn có thể gửi đến từng độc giả những bản tóm tắt theo định kỳ giúp họ tiết kiệm thời gian và gắn kết hơn với

tờ báo Cũng nhờ vào khả năng tương tác, báo mạng điện tử thiết lập diễn đàn hay thực hiện các cuộc bỏ phiếu giúp cho công tác điều tra xã hội học vô cùng đơn giản, thuận tiện và nhanh chóng

Báo mạng điện tử còn cho phép những đoạn video cũng có tính tương tác hai chiều, kèm dữ liệu, có thể tra cứu Công chúng báo mạng điện tử xem lại, tra cứu những nội dung tiếp theo và gửi sang điện thoại di động

Trong một nghiên cứu, TS Nguyễn Thị Thoa cho rằng, tính tương tác của báo mạng điện tử được hiểu ở ba góc độ: i) Tương tác có định hướng: là

sự định vị trên các văn bản như các nút “xem tiếp”, “trở về đầu trang”… Điều này giúp cho công chúng chủ động và dễ dàng di chuyển trong một trang báo hoặc giữa các trang báo với nhau; ii) tương tác chức năng: là sự linh hoạt giữa các đường dẫn cho phép người đọc tham chiếu đến các nội dung khác Các siêu liên kết tổ chức thông tin thành từng lớp tạo mối quan hệ giữa thông tin mới nhất và các thông tin tham chiếu, bổ sung trong cùng một chủ đề Các siêu liên kết không chỉ dẫn người đọc từ văn bản này sang văn bản khác mà còn kết nối hình ảnh, đồ hoạ, âm thanh hay các đoạn phim với nhau Trên một

tờ báo mạng điện tử càng nhiều siêu liên kết thì càng tăng sự lựa chọn, định vị nội dung thông tin cho người đọc Tương tác chức năng biểu thị khả năng truyền tải thông tin không hạn chế và mức độ lan toả rất rộng của thông tin báo mạng điện tử; iii) tương tác tuỳ biến: là tính thông minh của các công cụ

cá nhân (hộp thư điện tử) cho phép báo mạng điện tử tự thích ứng để tiếp đón công chúng, nhận sự phản hồi tin bài, về tác giả bài báo, về hình thức tờ báo… và nhanh chóng trả lời họ [43]

Cũng như loại hình báo chí khác, mối liên hệ giữa toà soạn và bạn đọc là hết sức quan trọng đối với báo mạng điện tử Bên cạnh những phản hồi, thắc mắc, còn nhiều đóng góp mang tính xây dựng nhằm nâng cao chất lượng, nội dung và hình thức của tờ báo Qua đó, toà soạn không chỉ hiểu được tâm tư, tình cảm mà còn thu thập và phân loại được đối tượng độc giả Những thông tin trên thường được đăng trong các mục như “Bạn đọc viết”, “Ý kiến bạn đọc”, “Hộp thư bạn đọc”…

Một trong những ưu điểm của tính tương tác trên báo mạng điện tử là nhận sự phản hồi rất nhanh qua hệ thống thư điện tử Về lý thuyết, toà soạn có thể nhận ý kiến phản hồi của độc giả ngay sau bài báo được đăng Bất cứ tờ báo mạng điện tử nào cũng có mục “Liên hệ toà soạn”, trong đó những thông tin và địa chỉ email của toà soạn Độc giả chỉ cần điền nội dung góp ý vào là gửi được cho toà soạn

Hàng ngày, mỗi toà soạn báo mạng điện tử có thể nhận được hàng trăm thư các loại từ bạn đọc Để nhanh chóng thông tin cho độc giả toà soạn đã nhận được thư, báo mạng điện tử còn sử dụng hệ thống thư trả lời tự động Cứ mỗi khi nhận được email, hệ thống trả lời tự động sẽ gửi lại cho độc giả một bức thư với nội dung đã được biên soạn sẵn

Nếu ý kiến nào được toà soạn sử dụng, toà soạn sẽ có thư riêng gửi đến độc giả đó Quá trình chọn lọc và xử lý thư bạn đọc có thể được tiến hành nhanh chóng nhờ sự hỗ trợ của công nghệ cao Đây là công việc rất quan trọng bởi qua đó công chúng cảm thấy được coi trọng khi đến với báo mạng điện tử

Với mong muốn là chiếc cầu nối thân thiện, các toà soạn báo mạng điện

tử còn thiết lập các cuộc giao lưu trực tuyến, bàn tròn trực tuyến, phỏng vấn trực tuyến… tạo điều kiện cho bạn đọc giao lưu, trao đổi về các vấn đề trong cuộc sống với nhiều nhân vật chính mà họ quan tâm, mến mộ Những người tham gia có thể đặt câu hỏi, bày tỏ ý kiến và gửi ngay đến người được phỏng vấn Những người được phỏng vấn nhận câu trả lời và trả lời rất nhanh, chỉ mất vài giây Cùng với sự phát triển của công nghệ đa phương tiện, tương tác trên báo mạng điện tử không chỉ dừng lại ở những dòng văn bản (text) đơn thuần mà còn có cả hình ảnh, âm thanh đã tạo cho hình thức tương tác này có tính hấp dẫn cao

- Tính đa phương tiện

Đa phương tiện là thuật ngữ xuất phát từ cụm từ “multimedia” trong tiếng Anh Thuật ngữ này xuất hiện vào khoảng giữa thế kỷ XX Năm 1965, cụm từ này được sử dụng để miêu tả một buổi biểu diễn đặc biệt có tên là

“Exploding Plastic Inevitable” - buổi biểu diễn đầu tiên có sự kết hợp của nhạc rock, chiếu bóng, ánh sáng và trình diễn nghệ thuật Sau đó, cụm từ này được sử dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực với nhiều ý nghĩa khác nhau Khoảng cuối thập niên 70 của thế kỷ XX, nó được dùng để chỉ những buổi chiếu slide trên máy chiếu có kết hợp với âm thanh Cho đến nay, khái niệm này đã dần trở nên phổ biến để chỉ nhiều loại sản phẩm, phần mềm khác nhau trên máy vi tính và mạng internet

Khi internet ra đời, đặc biệt sự xuất hiện của World Wide Web vào năm

1992 đã cho phép thiết lập những trang web đơn giản được viết bằng ngôn ngữ siêu văn bản HTML (Hyper Text Markup Language) Tuy nhiên, với sự phát triển vượt bậc của công nghệ và trình độ lập trình đã giúp số “phương tiện” được tích hợp trên các trang web ngày càng phong phú và đa dạng Đó là: văn bản (text), hình ảnh tĩnh (still image), hình ảnh động (animation), đồ hoạ (graphic), âm thanh (audio), video và các chương trình tương tác (interactive programs) Báo mạng điện tử thực sự là một loại hình báo chí tổng hợp, tích hợp nhiều công nghệ (multimedia) Trên một tờ báo mạng, thậm chí ngay trong một tác phẩm báo mạng có thể tích hợp cả báo viết, báo phát thanh và báo hình

Khi đọc báo mạng độc giả có thể chủ động xem những tác phẩm mình quan tâm ở bất kì trang nào giống như báo in Đồng thời cũng được trực quan những hình ảnh, video clip, lắng nghe những âm thanh mà không hề bị phụ thuộc vào các yếu tố thời gian, không gian Sự tích hợp này giúp cho báo mạng điện tử có được những yếu tố hấp dẫn của các loại hình báo chí khác, vì thế mà trở nên sinh động hơn, hấp dẫn hơn

- Khả năng liên kết lớn

Báo mạng điện tử có khả năng liên kết vô cùng lớn nhờ vào các siêu liên kết (hyperlink), các từ khoá, web link, hồ sơ Từ một bài báo, độc giả có thế

dễ dàng tìm kiếm những thông tin liên quan thông qua các liên kết để tìm hiều sâu hơn về vấn đề quan tâm Hoặc từ một trang báo, có thể dễ dàng đi đến các web liên kết khác chỉ với một thao tác click chuột Khả năng liên kết của báo mạng điện tử thật sự mở ra một kho thông tin vô hạn cho độc giả

- Khả năng lưu trữ và tìm kiếm dễ dàng

Báo mạng điện tử không bị giới hạn bởi số trang, khuôn khổ hay thời lượng chương trình như các loại hình báo chí khác Thông tin được lưu trữ dưới dạng đĩa từ dung lượng lớn nên có thể chứa hàng trăm cuốn bách khoa toàn thư Về mặt lý thuyết, toàn bộ thông tin của báo mạng điện tử được lưu trên server, người đọc có thể tải về bất cứ lúc nào Báo mạng điện tử là một thư viện đúng nghĩa, nó lưu giữ quá khứ, hiện tại và tương lai, nghĩa là người đọc không chỉ được xem các thông tin hiện tại mà còn có thể quay ngược về quá khứ đọc những thông tin mà học quan tâm Ngoài ra, thông qua đường dẫn, báo mạng điện tử có thể liên kết và tạo ra nhiều lớp thông tin Điều này giúp báo mạng điện tử thực sự là một kho thông tin khổng lồ Kho thông tin được lữu trữ trên mạng điện tử đảm bảo các yếu tố sau:

- Thông tin phong phú, đa dạng cả về số lượng và nội dung Mỗi ngày một tờ báo cập nhật về số lượng rất lớn những sự kiện, vấn đề trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội Tất cả đều được nhìn nhận, đánh giá một cách đa chiều, chi tiết;

- Thông tin chính xác, khách quan và được kiểm chứng Điều này là điểm khác biệt với thông tin trên internet thông thường Những thông tin được lưu trữ trên báo mạng điện tử sẽ là nguồn đáng tin cậy đối với bất kỳ người tìm kiếm nào;

- Thông tin được lưu trữ lâu dài và có hệ thống Mỗi tờ báo mạng điện tử đều có khả năng lưu trữ, sắp xếp toàn bộ tin bài đã đăng theo trật tự thời gian

(giờ, ngày, tháng, năm) và theo từng chuyên mục, dòng sự kiện hoặc vấn đề được dư luận quan tâm Điều này thực sự đem lại những thuận tiện, hữu ích cho người tìm kiếm

Tuy có một kho thông tin khổng lồ nhưng việc tìm kiếm thông tin trên báo mạng điện tử lại hết sức dễ dàng Báo mạng điện tử cung cấp cho độc giả công cụ để tìm kiếm thông tin khoa học và hiệu quả Phát thanh, truyền hình đương nhiên không có khả năng này, với báo in cũng không dễ dàng tìm kiếm nếu muốn đọc lại thông tin các số báo trước, ngay cả khi đã cầm trên tay tờ báo, nhất là những tờ báo dày Với báo mạng điện tử, chỉ cần gõ từ khoá và nhấn nút tìm kiếm (“Go” hoặc “Search”) là có thể tìm được những bài viết đã đăng trước đó Không để người đọc lạc vào thế giới “mê hồn trận” của thông tin, các công cụ này giúp họ nhanh chóng tìm được thông tin theo ý muốn Báo mạng điện tử cho phép người đọc dễ dàng tìm kiếm thông tin theo những cách thức khác nhau: tìm theo chủ đề, chuyên mục, tìm kiếm theo ngày tháng, tìm kiếm theo từ khoá… Bên cạnh đó, nếu không có điều kiện đọc ngay lúc online, độc giả báo mạng có thể lưu bài viết lại để đọc sau, hoặc là độc giả cũng có thể đọc lại nhiều lần tuỳ thích, mà thao tác hoàn toàn đơn giản Điều này với truyền hình hay phát thanh là vô cùng khó

- Tính xã hội hoá cao, khả năng cá thể hoá tốt

Nhờ vào sự phủ sóng của mạng toàn cầu Internet, báo mạng điện tử không có giới hạn về khoảng cách, thêm vào đó là tính tương tác cao, do đó

dễ dàng có thể thấy tính xã hội hoá rất cao ở loại hình báo chí mới mẻ này Tuy nhiên, báo mạng điện tử lại cũng có khả năng cá thể hoá tốt Điều này thoạt nghe tưởng như mâu thuẫn, nhưng hoàn toàn không phải Tính cá thể hoá được thể hiện ở chỗ người đọc được chủ động lựa chọn tờ báo, trang báo, bài báo theo nhu cầu, đọc bao lâu tùy thích

Ngoài ra, báo mạng điện tử có độ lan toả cao, dễ dàng đính chính, chi phí thấp do chỉ phải post bài một lần duy nhất, đồng thời thông tin lại có giá trị sử

dụng cao hơn do được đọc theo nhu cầu của độc giả Tuy vậy, báo mạng điện

tử còn một vài hạn chế, đó là độ tin cậy của thông tin còn thấp, muốn đọc được báo mạng thì độc giả ít nhất cũng phải có máy tính nối mạng, và biết những thao tác sử dụng đơn giản nhất

Báo mạng điện tử cũng có những đặc điểm khác biệt với trang web điện

tử Trong đề tài khoa học cấp cơ sở trọng điểm “Tổ chức và quản lý báo mạng điện tử” năm 2007, các tác giả đã nêu lên sự khác biệt giữa báo mạng điện tử

và trang web điện tử thông thường [41, tr.19-23]

phục vụ công tác tư tưởng, phục vụ lợi ích

quốc gia, dân tộc, nhân dân theo luật báo chí

hiện hành)

Quảng bá cho tổ chức, cá nhân, sản phẩm vì mục đích kinh tế là chủ yếu

Nội dung thông tin được chọn lọc, cân nhắc

kỹ càng về mọi vấn đề chính trị, kinh tế, văn

hoá, an ninh, quốc phòng Tính thời sự của

thông tin cao, gần như ngay lập tức, đồng

thời với sự kiện xảy ra Thông tin là những sự

kiện có thật, chính xác, có thể kiểm tra

Thông tin mang tính định hướng nhận thức tư

tưởng, góp phần quản lý xã hội Có ranh giới

giữa thông tin của trang báo và thông tin của

trang web mà nó có chung tên miền

Nội dung: hẹp, mang tính cá nhân (về doanh nghiệp, về sản phẩm, về công trình nghiên cứu khoa học) Thông tin không xuất hiện liên tục, cập nhật Thông tin có thể có thật, có thể nói quá sự thật, tuỳ theo mục đích kinh tế cần đạt được

Hình thức: được thiết kế theo chuyên trang,

chuyên mục bắt mắt nhưng đảm bảo tính

Hình thức: trang web được thiết kế không ổn định, tuỳ

chính trị của trật tự thông tin Thể loại báo

chí đa dạng Ngôn ngữ đại chúng, dễ hiểu,

chính xác

theo nội dung cần thông báo Không sử dụng các loại báo chí như phóng sự, điều tra, ghi nhanh…

Công chúng: đa dạng, đại chúng, có sự quan

tâm đến những vấn đề có liên quan đến quyền

lợi của mình hoặc của dân tộc, đất nước Có

sự phản hồi nhanh, hiệu quả, đóng góp lượng

thông tin lớn cho toà báo, có nhu cầu thông

tin cao như món ăn tinh thần hàng ngày, hàng

giờ

Không có công chúng, chỉ có người sử dụng thông tin cho mục đích cá nhân của mình

Sự phản hồi thông tin chỉ xảy ra khi người sử dụng có nhu cầu mua, bán hoặc tìm đối tác

Đội ngũ sản xuất thông tin: là những nhà báo

Quy trình sản xuất thông tin: chất liệu tác

phẩm báo chí lấy từ thực tiễn cuộc sống,

được lựa chọn và kiểm tra, thông tin theo

dòng thời cuộc

Sản xuất thông tin từ cái mình có, dựa trên nhu cầu mua bán, trao đổi

Trang báo được phát hành trên mạng internet

nhưng có sự quản lý và kiểm tra chặt chẽ

Quá trình truyền tải thông tin tức thời và phi

định kỳ

Quá trình truyền tải thông tin không liên tục theo thời gian

1.1.2 Đặc điểm tâm lý lứa tuổi học sinh phổ thông trung học

Học sinh trung học phổ thông xét về mặt thể chất có hình dáng người lớn, có những nét của người lớn, nhưng chưa phải là người lớn, còn phụ thuộc

vào người lớn Cả người lớn và các học sinh ở độ tuổi này đều nhận thấy vai trò mà thanh niên mới lớn thực hiện khác về chất so với vai trò của người lớn Các em vẫn đến trường học tập dưới sự hướng dẫn, chỉ bảo, định hướng của người lớn, vẫn phụ thuộc cha mẹ về vật chất Thái độ đối xử của người lớn đối với các em thường thể hiện tính chất hai mặt, một mặt người lớn luôn nhắc nhở các em rằng các em đã lớn và đòi hỏi các em phải có tính độc lập, phải có ý thức trách nhiệm và có thái độ hợp lý Nhưng mặt khác, lại đòi hỏi các em phải thích ứng với những đòi hỏi của người lớn

Hoạt động nhận thức của tuổi học sinh trung học phổ thông đã phát triển

ở mức độ cao, các em đã có khả năng nhận thức vấn đề một cách đúng đắn và sâu sắc hơn Ở một số em khả năng nhận thức đã đạt tới đỉnh cao, hoạt động nhận thức của các em sẽ tiếp tục được hoàn thiện trong quá trình học tập và rèn luyện của cá nhân

Sự tự ý thức là một đặc điểm nổi bật trong sự phát triển nhân cách của học sinh trung học phổ thông, nó có ý nghĩa to lớn đối với sự phát triển tâm lý của lứa tuổi này Nhu cầu tự ý thức của tuổi đầu thanh niên diễn ra rất mạnh

mẽ, sôi nổi, đó là một quá trình lâu dài phức tạp và trải qua nhiều mức độ khác nhau, nó mang tính đặc thù riêng của lứa tuổi Từ tuổi thiếu niên các em

đã bắt đầu chú ý đến những đặc điểm cơ thể và đến tuổi thanh niên các em vẫn tiếp tục chú ý đến hình dáng bên ngoài của mình Sự thay đổi về hình thể bên ngoài là một yếu tố quan trọng của sự tự ý thức ở thanh niên mới lớn, điều đó cũng đã gây cho các em những cảm xúc lo âu

Sự tự ý thức của học sinh trung học phổ thông được biểu hiện ở nhu cầu tìm hiểu và tự đánh giá những đặc điểm tâm lý của mình theo các chuẩn mực đạo đức của xã hội, theo quan điểm về mục đích cuộc sống Điều đó khiến cho các em quan tâm sâu sắc tới đời sống tâm lý, những phẩm chất nhân cách

và năng lực riêng Sự tự ý thức của thanh niên được xuất phát từ yêu cầu của cuộc sống và hoạt động Do địa vị mới mẻ trong tập thể, những quan hệ mới

với thế giới xung quanh buộc thanh niên mới lớn phải ý thức được những đặc điểm nhân cách của mình, tự đánh giá khả năng của mình (các em ghi nhật ký hay so sánh mình với nhân vật mà các em coi là tấm gương )

Nội dung của tự ý thức cũng khá phức tạp, các em không chỉ nhận thức

về cái tôi hiện tại của mình, mà các em còn nhận thức về vị trí của mình trong

xã hội tương lai Phạm vi của tự ý thức cũng được mở rộng, các phẩm chất bên trong đã được các em chú trọng hơn các phẩm chất bên ngoài Thanh niên không chỉ đánh giá những cử chỉ hành vi riêng lẻ, từng thuộc tính riêng biệt,

mà biết đánh giá nhân cách của mình nói chung trong toàn bộ những thuộc tính nhân cách Các em ý thức rõ ràng về cá tính của mình, về những khác biệt của mình so với người khác Các em còn có thể hiểu rõ những phẩm chất phức tạp, biểu hiện mối quan hệ nhiều mặt của nhân cách như: tinh thần trách nhiệm, lòng tự trọng Thanh niên mới lớn không chỉ có nhu cầu đánh giá, mà còn có khả năng đánh giá sâu sắc hơn và tốt hơn thiếu niên về những phẩm chất, mặt mạnh, mặt yếu của chính mình và của người khác Các em có khuynh hướng phân tích và đánh giá bản thân mình một cách độc lập Nhưng chúng ta cũng phải thừa nhận rằng ở các em cũng có thể có sai lầm trong sự

tự đánh giá Do sự phát triển về thể chất và sự tự ý thức phát triển nên ý thức làm người lớn ở thanh niên có sự thay đổi đặc biệt và mang tính độc đáo riêng Ý thức làm người lớn được thể hiện ở nhu cầu tự khẳng định mình Các

em có nguyện vọng thể hiện cá tính của mình trước mọi người một cách độc đáo, các em tìm mọi cách để cho người khác phải quan tâm chú ý đến mình hoặc làm một điều gì đó để mình nổi bật trong nhóm đôi khi mang tính chất phô trương hình thức

Nhu cầu tự giáo dục thanh niên đang được phát triển mạnh Các em không chỉ hướng vào việc khắc phục một thiếu sót trong hành vi hay phát huy những mặt tốt nào đó, mà các em đã chú ý hướng vào việc hoàn thiện toàn bộ những phẩm chất nhân cách nói chung cho phù hợp với chuẩn mực xã hội, với

quan điểm sống của các em

Nhìn chung thanh niên mới lớn có thể tự đánh giá bản thân mình một cách sâu sắc, nhưng đôi khi sự tự đánh giá của các em vẫn chưa đúng đắn Do vậy, các em vẫn cần có sự giúp đỡ hướng dẫn của người lớn Một mặt, người lớn phải chú ý lắng nghe ý kiến của các em, mặt khác phải giúp các em hình thành được biểu tượng khách quan về nhân cách của mình, nhằm giúp cho sự

tự đánh giá của các em được đúng đắn hơn, tránh những lệch lạc phiến diện trong tự đánh giá Cần tổ chức hoạt động của tập thể cho các em có sự giúp

đỡ, kiểm tra lẫn nhau để hoàn thiện nhân cách của bản thân

Sự hình thành thế giới quan là nét chủ yếu trong tâm lý của học sinh phổ thông trung học vì các em sắp bước vào cuộc sống xã hội, các em có nhu cầu tìm hiểu khám phá để có quan điểm về tự nhiên, xã hội, về các nguyên tắc và qui tắc ứng xử, những định hướng giá trị về con người Thế giới quan của học sinh phổ thông trung học đã được phát triển ở mức cao, nó mang tính khái quát sâu sắc và tính nhất quán Nhưng trong thế giới quan của các em vẫn còn nhiều mâu thuẫn Việc hình thành thế giới quan được dựa trên cơ sở những tri thức mà các em đã lĩnh hội được trong suốt thời gian học tập ở nhà trường phổ thông, học sinh đã lĩnh hội được những thói quen đạo đức, thấy được cái xấu cái đẹp, cái thiện cái ác dần dần ý thức và quy vào các hình thức, các tiêu chuẩn nguyên tắc hành vi xác định theo một hệ thống hoàn chỉnh Do trí tuệ của các em phát triển tương đối cao, đặc biệt là năng lực tư duy lý luận, tư duy trừu tượng nên các em không chỉ có hệ thống quan điểm về thế giới khách quan, mà các em còn xác định được thái độ của mình đối với thế giới nữa Tuổi học sinh phổ thông trung học là thời kì thế giới quan được hình thành và mang tính hoàn thiện

Thế giới quan của thanh niên được biểu hiện ở tính tích cực nhận thức Các em đã có hứng thú nhận thức đối với những vấn đề thuộc nguyên tắc chung nhất của vũ trụ, quy luật phổ biến của tự nhiên, xã hội và của sự tồn tại

xã hội loài người Mặt khác, nó còn được thể hiện ở phạm vi nội dung của thế giới quan như các em quan tâm nhiều đến vấn đề quan hệ giữa cá nhân và

xã hội, giữa cống hiến và hưởng thụ, giữa quyền lợi và nghĩa vụ trách nhiệm Tuy vậy, một số vẫn chưa được giáo dục đầy đủ về thế giới quan Họ còn chịu ảnh hưởng của tư tưởng bảo thủ lạc hậu của chế độ phong kiến như:

có thái độ coi thường phụ nữ, coi khinh lao động chân tay, ý thức tổ chức kỷ luật kém, thích có cuộc sống xa hoa hưởng thụ hoặc sống thụ động

Học sinh phổ thông trung học đã có ý thức xây dựng lý tưởng sống cho mình, biết xây dựng hình ảnh con người lý tưởng đã gần với thực tế sinh hoạt hàng ngày Lý tưởng của các em đã thể hiện nguyện vọng được tham gia vào hoạt động xã hội, được tham gia vào quá trình xây dựng và bảo vệ tổ quốc Ở

độ tuổi này có thể hiểu một cách sâu sắc và tinh tế những khái niệm, các em biết xử sự một cách đúng đắn trong những điều kiện hoàn cảnh khác nhau, nhưng các em lại thiếu tin tưởng vào những hành vi đó Vì vậy, cần phải khéo léo tế nhị khi phê phán những hình ảnh lý tưởng còn lệch lạc để giúp các em chọn cho mình một hình ảnh lý tưởng đúng đắn để phấn đấu vươn lên

1.1.3 Lý thuyết tiếp nhận sản phẩm báo chí

Trong quá khứ lý luận tiếp nhận đã được đề cập ở những mức độ nhất định Tuy nhiên, nói đến tiền đề vững chắc cho sự ra đời của lý thuyết tiếp nhận thì cần nhắc đến vai trò của chủ nghĩa cấu trúc trường phái Prague và hàng loạt những trường phái khác như Giải thích học, Chủ nghĩa hình thức Nga những năm 10 - 20 của thế kỉ XX, Xã hội học văn học

Đến những năm năm mươi của thế kỉ XX, mô hình lý thuyết tiếp nhận tương đối hoàn chỉnh đã ra đời với người chủ soái là Hanz Robert Jauss Wolfang Iser cũng là một trong những người đặt nền móng đầu tiên cho lý thuyết tiếp nhận Khác với Jauss (Jauss triển khai vấn đề tiếp nhận trên một bối cảnh xã hội và văn học rộng lớn), Iser chỉ tập trung nghiên cứu sự tiếp nhận trong một hoạt động đọc cụ thể

Lý thuyết tiếp nhận đã ra đời trên cơ sở kế thừa, phát triển và kết hợp những lý luận của nhiều trường phái lý luận khác nhau trước nó Sự ra đời của

nó thật sự đã đánh dấu một bước phát triển mới của lý luận báo chí cũng như khẳng định một đường hướng mới, một phương diện tiếp cận mới đối với văn học nghệ thuật

Lí thuyết tiếp nhận báo chí có một hệ thống những khái niệm Tầm đón nhận, kinh nghiệm thẩm mĩ, khoảng cách thẩm mĩ, công chúng… là những khái niệm và phạm trù thể hiện rõ quan điểm cũng như cách nhìn nhận và tiếp cận sản phẩm báo chí của lý thuyết tiếp nhận Song song với sự phát triển của

lý thuyết tiếp nhận, những khái niệm này cũng dần dần hoàn chỉnh

Nghiên cứu về quá trình tiếp nhận, theo A P Lazarfeld, quá trình truyền thông điệp bao gồm hai bước: i) tiếp nhận cá nhân với các sản phẩm truyền thông; (ii) sự lan tỏa xã hội trong phạm vi nhóm và cộng đồng sau các tiếp nhận cá thể Tiếp nhận sản phẩm báo chí là một quá trình liên quan đến nhiều thành tố Các thành tố này có sự tương tác với nhau, tác động qua lại với nhau tạo thành một quá trình tiếp nhận sản phẩm báo chí hoàn thiện Theo

TS Đỗ Thu Hằng [18], các thành tố của quá trình tiếp nhận sản phẩm báo chí bao gồm:

(1) Công chúng báo chí: các nhóm người có tiếp cận, sử dụng và chịu

ảnh hưởng của các sản phẩm báo chí

(2) Nhu cầu, động cơ, mục đích tiếp nhận sản phẩm báo chí của công chúng: họ có đọc báo, nghe radio, xem truyền hình, tiếp cận báo mạng điện tử

hay không, điều gì thúc đẩy họ tiếp cận và tiếp nhận thông tin trên báo chí…

(3) Nội dung tiếp nhận chủ yếu của công chúng với các sản phẩm báo chí: công chúng chủ yếu tiếp cận với những thông tin loại gì, với nội dung

như thế nào…

(4) Phương thức và phương tiện tiếp nhận sản phẩm báo chí của công chúng: ví dụ, công chức thường đọc báo in và lướt web đọc tin tức trên máy

tính tại phòng làm việc, còn giới trẻ thì chủ yếu dùng laptop, i-pad, i-phone và dòng điện thoại thông minh để đọc tin tức và tham gia vào các mạng xã hội…

(5) Hình thức, bối cảnh tiếp nhận của công chúng: chẳng hạn, người

Hà Nội thường đọc báo vào thời gian rỗi trong ngày, còn người dân thành phố

Hồ Chí Minh thường đọc báo vào buổi sáng sớm, trong bữa ăn sáng hoặc trong khi uống cà phê sáng

(6) Các sản phẩm báo chí hiện có trong thị trường: quá trình tiếp nhận

của công chúng phụ thuộc rất nhiều vào thị trường báo chí ở địa phương hay quốc gia, đặc biệt là hệ thống sản phẩm báo chí miễn phí (ví dụ như đài truyền thanh, các sản phẩm báo chí truyền hình, các tờ báo miễn phí - đọc tại thư viện - hoặc được trợ giá, internet không dây công cộng…)

(7) Tiếp nhận của cá nhân về sản phẩm báo chí: bước tiếp nhận đầu tiên

của một cá nhân với sản phẩm báo chí

(8) Tiếp nhận nhóm và cộng đồng với sản phẩm báo chí: phụ thuộc

nhiều vào đặc tính của các nhóm trong xã hội trong hoạt động giao tiếp cũng như hệ thống nhu cầu của họ với các loại thông tin báo chí khác nhau

(9) Hiệu quả tiếp nhận của các sản phẩm báo chí: là sự kết hợp giữa

tiếp nhận cá nhân và tiếp nhận cộng đồng, thể hiện sự hiểu biết, phạm vi lan truyền và khả năng tác động vào hệ thống hành vi xã hội sau khi đã trải qua quá trình tiếp thu thông tin từ báo chí Đây là kênh phản hồi quan trọng cho

sự điều chỉnh nội dung, hình thức của các sản phẩm báo chí, nhiều khi còn là

cơ sở đánh giá để đề xuất những thay đổi về cơ chế tổ chức tác động nhằm tạo

ra những kênh tiếp cận công chúng phù hợp nhất với các nhóm công chúng mục tiêu hoặc ưu tiên trong chiến lược định vị sản phẩm báo chí

Biểu 1.1: Các thành tố của quá trình tiếp nhận sản phẩm báo chí [18] 1.1.4 Tiếp nhận báo mạng điện tử và đặc điểm của tiếp nhận báo mạng điện tử

Tiếp nhận báo mạng điện tử là tổng thể quá trình tiếp thu, lĩnh hội sản phẩm báo mạng điện tử Tiếp nhận báo mạng điện tử đồng nghĩa với việc đọc hiểu những gì đã đọc thông qua ngôn từ và ý nghĩa, thông điệp muốn truyền đạt trong sản phẩm báo mạng điện tử Quá trình tiếp nhận báo mạng điện tử gắn với thế giới ngôn ngữ, tổ chức bằng ngôn ngữ và trong ngôn ngữ

Các loại hình báo chí đều có những đặc trưng riêng, đặc biệt là về phương thức truyền tải và hình thức, vì thế cách tiếp cận thông tin của công chúng đối với mỗi loại hình báo chí là khác nhau, về đặc điểm tiếp nhận, khả năng tiếp nhận…Với báo in, người đọc tiếp nhận thông qua thị giác; với phát thanh, tiếp nhận thông qua thính giác; với truyền hình thì tiếp nhận thông qua

Tiếp nhận nhóm và cộng đồng

Các sản phẩm báo chí

Phương thức, phương tiện tiếp cận

Hình thức, bối cảnh tiếp nhận

Tiếp nhận cá nhân

Hiệu quả tiếp nhận

thị giác và thính giác Báo mạng điện tử là kết quả của sự tích tụ giữa công nghệ Internet và ưu thế của các loại hình báo chí truyền thống đã tạo ra bước ngoặt làm thay đổi cách truyền tin và tiếp nhận thông tin

Báo mạng điện tử có sự tổng hợp của công nghệ đa phương tiện, bao gồm văn bản, hình ảnh, âm thanh, video và các chương trình tương tác, không

có giới hạn về khuôn khổ, số trang, không phụ thuộc vào khoảng cách địa lý nên báo mạng điện tử có khả năng truyền tải thông tin đi rộng khắp toàn cầu một cách nhanh chóng với số lượng không giới hạn Đặc biệt, thông tin có hình ảnh, màu sắc hấp dẫn

Sản phẩm báo mạng điện tử là một đối tượng nhận thức đặc thù vì nó là sản phẩm tinh thần đặc biệt và được thể bằng hình thức đặc biệt (hình ảnh trên màn hình) Muốn chiếm lĩnh, tiếp nhận không chỉ cần những năng lực hoạt động nhận thức chung mà còn cần đến năng lực đặc thù qua các hình tượng thẩm mỹ vốn là một hình tượng nhận thức phát triển ở mức cao hơn Sản phẩm báo mạng điện tử là một sáng tạo tinh thần của nhà báo Nó không phải

là vật thể cụ thể mà là một tồn tại phi vật thể thông qua hình tượng được vật chất hoá bằng hệ thống tín hiệu ngôn ngữ Sản phẩm báo mạng điện tử mang trong mình những thông điệp, những thông tin mà người viết muốn truyền đạt đến người đọc

Tiếp nhận sản phẩm báo mạng điện tử là giai đoạn hoàn tất quá trình sáng tác - giao tiếp của sản phẩm báo chí Nhà báo viết bài báo là để truyền đạt thông tin, những cảm nhận, những đánh giá của ban thân về cuộc sống cho người đọc, chỉ khi người đọc tiếp nhận sảm phẩm thì quá trình sáng tạo mới hoàn tất Tiếp nhận báo mạng điện tử vì vậy không phải là việc sử dụng từ ngữ, tìm kiếm kiến thức xã hội, văn hoá, lịch sử, kinh tế, chính trị… mà là sự tiếp nhận, giao thoa giữa người đọc và tác phẩm, là những kết tinh kinh nghiệm, tư tưởng, nhận thức mà người đọc có được từ tác phẩm Tiếp nhận

báo mạng điện tử đòi hỏi người đọc phải biết tri giác, cảm thụ tác phẩm, phải hiểu kết cấu, ngôn ngữ, thể loại cảm nhận thông điệp báo chí toàn vẹn

Tiếp nhận báo mạng điện tử xuất phát từ người đọc Mỗi người đọc có cảm nhận riêng, suy nghĩ chủ quan riêng và việc tiếp nhận tuỳ thuộc vào những suy nghĩ, độ tinh tế, kiến thức và vốn sống của người đó Cùng một tác phẩm báo mạng điện tử, nhưng có người thì say mê ngôn ngữ của bài báo, người thì tìm kiếm trong đó sự đồng cảm, đồng điệu trong cuộc sống, có người chú trọng khai thác tác phẩm trên quan điểm nghệ thuật Có những trường hợp cùng một câu chũ nhưng mỗi người lại có mỗi cách tiếp cận khác nhau, lý giải khác nhau, tuỳ thuộc vào thị hiếu, vào vốn sống và năng lực đánh giá của mỗi người

Đồng thời, tiếp nhận báo mạng điện từ là một hoạt động có tính khách quan Người tiếp nhận phải dựa trên những định hướng giới hạn về nội dung, hình thức, thể loại của tác phẩm báo chí để tránh chủ nghĩa cá nhân và xuyên tạc nội dung bài báo Mỗi bài báo có những tự thân nó, người đọc phải cảm thụ khách quan và tôn trọng Không thể nói tiếp nhận là chủ quan của người đọc thì anh muốn hiểu thế nào cũng được

Công chúng tiếp nhận báo mạng điện tử là những người có kiến thức, kỹ năng nhất định về truy cập internet, kỹ năng khai thác thông tin trên mạng và thường số công chúng này là những người có độ tuổi trẻ, chủ yếu là sống ở khu vực thành thị, có nhu cầu thông tin cao và quỹ thời gian hạn hẹp Họ chỉ tranh thủ thời gian lúc nghỉ ngơi để nhấp chuột vào những đường link về một vấn đề hấp dẫn nào đó hoặc một vấn đề họ đang quan tâm

Công chúng của báo mạng điện tử có sự khác biệt với công chúng báo chí truyền thống Báo mạng điện tử có tính cập nhật hơn, ngắn gọn hơn, vì vậy, việc tiếp nhận cũng cần thay đổi cho phù hợp, để có thể cảm nhận đúng

về thông điệp mà tác giả muốn truyền đạt qua bài báo

Phạm vi không gian và thời gian tiếp nhận báo mạng điện tử được mở rộng Do tính không định kỳ, tính tức thời của báo mạng điện tử nên người đọc có thể tiếp nhận báo mạng điện tử với thời gian nhanh hơn, thông tin cập nhật hơn Mặt khác, do sự mở rộng của không gian mạng nên người đọc có thể tiếp nhận báo mạng điện tử của các chủ thể khác nhau mà không bị giới hạn về địa lý ngăn trở

Công chúng được chủ động trong tiếp cận thông tin trên báo mạng điện

tử, học có quyền lựa chọn tần suất và trình tự tiếp nhận chứ không phải tiếp nhận lần lượt theo định sẵn như phát thanh, truyền hình Họ có quyền lựa chọn cho mình bất kì nội dung nào mà họ muốn đọc, muốn xem bất cứ lúc nào chỉ thông qua vài cái nhấp chuột chứ không phải chờ đợi hay phải xem những thông tin mà họ không có nhu cầu

Công chúng tiếp nhận thông tin báo mạng thông qua màn hình máy tính,

vì thế họ bị hạn chế bởi độ rộng của màn hình, có những phần bị khuất nên công chúng không thể xác đinh được dung lượng và bố cục bài viết Họ phải vừa đọc vừa kéo thanh trượt dọc mới đọc được hết bài viết nếu bài có dung lượng dài và cũng chỉ có thể xem được từng trang bài hiển thị trên màn hình Hơn nữa, đọc báo mạng rất nhanh bị mỏi mắt và dễ gây ra mệt mỏi

Khi tiếp nhận thông tin trên báo mạng, công chúng phải tập trung chú ý vào màn hình và con chuột, theo dõi thông tin theo trình tự di chuột nên nhiều khi bị gián đoạn Nói chung là độ tập trung phải cao hơn so với việc tiếp nhận thông tin trên báo in, phát thanh và truyền hình

Tóm lại, việc tiếp nhận thông tin trên báo mạng điện tử có những điểm khác biệt với tiếp nhận báo chí truyền thống và các phương tiện truyền thông khác Để nâng cao hiệu quả tiếp nhận, cần phải chú ý đến các khía cạnh về đặc điểm tiếp nhận sản phẩm báo chí này

1.2 Vai trò tiếp nhận báo mạng điện tử đối với học sinh phổ thông trung học

1.2.1 Vai trò giáo dục, nâng cao trình độ văn hoá

Giáo dục, nâng cao trình độ văn hoá là một vai trò quan trọng của báo chí nói chung và báo mạng điện tử nói riêng Với sự thâm nhập ngày càng sâu rộng, báo mạng điện tử có những tác động mạnh mẽ, sâu sắc tới sự phát triển trí tuệ, hình thành nhân sinh quan, thế giới quan, bồi đắp tình cảm nhân văn cho giới trẻ Tuổi trẻ là tuổi của sự năng động, khao khát thông tin, hiểu biết Bên cạnh những thông tin từ gia đình, nhà trường, xã hội, báo mạng điện tử là nguồn thông tin tươi mới, hấp dẫn, hữu ích đối với giới trẻ Báo mạng điện tử cùng với báo chí truyền thông đã, đang và sẽ có tác động đến giáo dục, nâng cao trình độ văn hoá của học sinh phổ thông trung học ở những phương diện:

- Bổ sung kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm thực tiễn và đặt ra những yêu cầu thực tế cho người học;

- Cập nhật kiến thức, gắn họ với thực tiễn xã hội, tạo điều kiện thực hiện nguyên lý “học đi đôi với hành”, “lý luận gắn với thực tế”, “nhà trường gắn liền với xã hội”;

- Giúp họ điều chỉnh hướng nghiệp, mục đích, thái độ học tập và quan niệm sống…;

- Giáo dục kỹ năng sống, tạo lập diễn đàn chia sẻ kỹ năng và kinh nghiệm trong nhóm học sinh với các nhóm xã hội nói chung;

- Giải trí, giúp người học sử dụng thời gian rỗi hợp lý, có kết quả để cân bằng trạng thái tâm - sinh lý và tiếp tục tái sản xuất sức lao động sáng tạo phục vụ học tập

1.2.2 Vai trò định hướng, xây dựng nhân cách

Báo mạng điện tử có vai trò quan trọng trong định hướng, xây dựng nhân cách cho các đối tượng độc giả, trong đó, có học sinh phổ thông trung học, lứa tuổi đang định hình về nhận thức, nhân cách Báo mạng điện tử thực hiện

vai trò này thông qua nhiều hình thức, nội dung khác nhau Vai trò định hướng, xây dựng nhân cách có thể được thực hiện thông qua việc nêu gương người tốt, việc tốt, thông qua những điển hình, những cá nhân, tập thể nổi bật

để định hướng nhân cách Bên cạnh đó là sự lên án, phê phán những hành vi, những biểu hiện lệch chuẩn về nhân cách của các cá nhân, các nhóm người, định hướng cho đối tượng độc giả về giá trị nhân cách, các giá trị chân, thiện,

mỹ cần phải hướng đến

1.2.3 Vai trò đáp ứng nhu cầu thưởng thức các sản phẩm văn hoá

Báo mạng điện tử bên cạnh vai trò giáo dục, nâng cao trình độ văn hoá, đồng thời cũng có vai trò quan trọng trong việc đáp ứng nhu cầu thưởng thức các sản phẩm văn hoá, nhu cầu giải trí Báo mạng điện tử với sự mở rộng về không gian, thời gian, nội dung lưu trữ lớn, người đọc có thể tìm thấy một khối lượng lớn thông tin giải trí, các sản phẩm giải trí, sản phẩm văn hoá Với khả năng tích hợp các sản phẩm truyền thông đa phương tiện, báo mạng điện

tử có nhiều ưu thế trong việc cung cấp các sản phẩm văn hoá, giải trí đến đối tượng tiếp cận

1.3 Các điều kiện tiếp nhận báo mạng điện tử

Thuật ngữ “điều kiện” thường được dùng để chỉ: cái cần phải có để cái khác có thể có, hoặc có thể xảy ra; điều nêu ra như một đòi hỏi trước khi thực hiện một việc nào nào; những gì có thể tác động đến tính chất và sự tồn tại hoặc sự xảy ra của một cái gì đó Như vậy, điều kiện tiếp nhận báo mạng điện

tử là tất cả các yếu tố vật chất và tinh thần cần phải có, như một đòi hỏi bắt buộc để quá trình tiếp cận và tiếp nhận sản phẩm báo chí được thực hiện ở một cá nhân hay một nhóm xã hội nào đó Nó tác động đến tính chất và hiệu quả của quá trình tiếp nhận các sản phẩm báo chí của công chúng

Hơn bất cứ yếu tố nào khác thuộc tâm lý tiếp nhận của đối tượng tiếp nhận, điều kiện tiếp nhận thể hiện trực tiếp nhất là điều kiện kinh tế - xã hội,

tính dân chủ của chế độ xã hội, ý thức và nhu cầu tiếp nhận với báo mạng điện tử

1.3.1 Điều kiện về nguồn cung cấp thông tin

Nguồn cung cấp thông tin gắn liền với hệ thống báo mạng điện tử Để tiếp nhận báo mạng điện tử, tất yếu cần có các trang báo mạng điện tử đúng nghĩa Báo mạng điện tử có tính cập nhật, tính tức thời, có khả năng lưu trữ và tra cứu dài hạn Sự phát triển của các báo mạng điện tử, đa dạng hoá nguồn cung cấp sẽ giúp cho độc giả có nhiều lựa chọn để tiếp cận và tiếp nhận Với đối tượng học sinh phổ thông, báo mạng điện tử cần phải phù hợp với tâm lý, nhận thức, thị hiếu Nếu thiếu những báo mạng điện tử phù hợp, học sinh phổ thông trung học cũng không có điều kiện để tiếp nhận các sản phẩm báo mạng điện tử phù hợp với lứa tuổi

1.3.2 Điều kiện về trang thiết bị, mạng internet

Khác với các loại hình báo chí khác, việc tiếp nhận báo mạng điện tử đòi hỏi cần có thiết bị truy cập được kết nối mạng internet Không có thiết bị hợp chuẩn thì cũng không thể tiếp cận với báo mạng điện tử Đồng thời, nếu có thiết bị nhưng không được kết nối internet thì người đọc cũng không truy cập được báo mạng điện tử Điều kiện có trang thiết bị kết nối internet là điều kiện tiên quyết để tiếp nhận báo mạng điện tử Với sự phát triển của công nghệ thông tin, truyền thông, các thiết bị có đủ điều kiện để truy cập internet ngày càng đa dạng Việc kết nối internet cũng không chỉ giới hạn ở hệ thống cáp tín hiệu mà còn có nguồn kết nối internet qua mạng không dây (wifi), mạng di động 3G Tuy nhiên, với các thiết bị, nguồn kết nối internet khác nhau, chất lượng, tốc độ truy cập báo mạng điện tử cũng khác biệt, ảnh hưởng đến hiệu quả tiếp nhận

1.3.3 Điều kiện về thời gian

Tiếp nhận báo mạng điện tử cũng như tiếp nhận các sản phẩm báo chí, truyền thông khác cần có thời gian nhất định Thời gian để tiếp nhận báo

mạng điện tử bao gồm thời gian dành cho việc tìm hiểu những báo mạng điện

tử phù hợp, thời gian để xác định nhu cầu thông tin thực sự từ báo mạng điện

tử, thời gian để truy cập các trang báo mạng điện tử, lựa chọn các chuyên mục, các bài viết, đọc và tìm hiểu về thông điệp mà tác giả bài viết muốn truyền đạt Tuy nhiên, một lợi thế của báo mạng điện tử là có thể truy cập ở những nơi có mạng internet và có khả năng cung cấp thông tin về các bài viết theo thời gian khác nhau nên việc tiếp nhận báo mạng điện tử cũng thuận lợi hơn so với báo chí truyền thống

1.3.4 Điều kiện về định hướng, nâng cao nhận thức

Việc tiếp cận báo mạng điện tử để có hiệu quả cần được định hướng Báo mạng điện tử trên thực tế không chỉ có những thông tin cần thiết, những thông tin có giá trị thì cũng không ít thông tin không có nhiều giá trị, ý nghĩa Những thông tin rác này không chỉ làm lãng phí thời gian mà còn có thể ảnh hưởng đến nhận thức, nhân cách, hành vi của các cá nhân Mặt khác, tính liên kết của thông tin trên báo mạng điện tử cũng dễ làm độc giả truy cập không ngừng vào các liên kết dẫn đến lãng phí thời gian Chính vì vậy, để độc giả ở

độ tuổi phổ thông trung học tiếp nhận báo mạng điện tử, cần phải được định hướng về báo mạng điện tử nào có thể truy cập, mục đích, thời gian dành cho việc truy cập báo mạng điện tử, các chuyên mục, các bài viết nên đọc

1.3.5 Điều kiện về kỹ năng đọc báo mạng điện tử

Báo mạng điện tử có những điểm khác biệt với báo chí truyền thống Vì vậy, việc đọc báo mạng điện tử cũng cần có những kỹ năng nhất định Để tiếp cận một báo mạng điện tử, người đọc cần có kỹ năng sử dụng internet, kỹ năng tìm kiếm thông tin tổng thể về nội dung, các chuyên mục của báo mạng điện tử Báo mạng điện tử có tính liên kết, nếu không có kỹ năng đọc thì người đọc dễ truy cập vào nhiều bài viết không thực sự cần thiết Vì vậy, người đọc cần xác định rõ thông tin mong muốn tìm hiểu, các bài viết mong muốn được đọc Bên cạnh đó, để tìm hiểu về các bài viết về chủ đề liên quan,

người đọc cũng cần có kỹ năng tìm kiếm thông tin, tìm kiếm các bài viết đã

có trên một báo mạng điện tử

1.3.6 Điều kiện về tâm lý, nhu cầu tìm hiểu thông tin qua báo mạng điện tử

Tâm lý và nhu cầu tiếp nhận báo mạng điện tử có tác động trực tiếp đến

hiệu quả tiếp nhận Theo TS Đỗ Thu Hằng: “về tâm lý tiếp nhận, có thể hiểu

tâm lý tiếp nhận của công chúng báo mạng điện tử là toàn bộ các hiện tượng tâm lý có tính quy luật của công chúng trong quá trình họ tiếp nhận báo mạng điện tử” [18] Tâm lý tiếp nhận báo mạng điện tử bao hàm cả quá trình

lĩnh hội, thái độ, tình cảm và ý chí; cả những hiện tượng thuộc tâm lý cá nhân

và tâm lý xã hội quy định hành vi tiếp nhận sản phẩm báo chí của học sinh phổ thông trung học Tâm lý lứa tuổi, quan điểm, nhận thức, ý thức của lứa tuổi học sinh tác động đến việc tiếp nhận báo mạng điện tử của học sinh phổ thông trung học Bên cạnh đó, các yếu tố về tâm lý xã hội nói chung, quan điểm định hướng về giá trị cũng sẽ tác động đến tâm lý, nhu cầu tiếp nhận báo mạng điện tử của học sinh ở lứa tuổi này

Điều kiện tâm lý là yếu tố cơ bản ảnh hưởng đến xu hướng và hoạt động tiếp nhận báo mạng điện tử của học sinh Một học sinh với tâm hồn trong sáng, có thái độ cầu thị, có nhu cầu tìm hiểu, nắm bắt báo mạng điện tử thực

sự thì việc tiếp nhận thông tin ấy sẽ trở nên đơn giản, dễ hiểu và hiệu quả cao hơn rất nhiều so với một học sinh bị ép buộc phải tiếp cận và tiếp nhận báo mạng điện tử

Trong xã hội phát triển, học sinh có nhu cầu rất lớn trong việc tiếp nhận các thông tin, tri thức nói chung phục vụ cho hoạt động học tập và cho cuộc sống Các sản phẩm báo chí dù phong phú đến mấy, sốt dẻo đến mấy mà công chúng học sinh không muốn tiếp nhận, không chuẩn bị tâm thế đón nhận thì điều kiện vật chất dù có thuận lợi lớn thế nào chăng nữa cũng trở thành thừa

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1

Trong Chương 1, luận văn đã đề cập đến các vấn đề lý luận về tiếp nhận báo mạng điện tử của học sinh phổ thông trung học ở nội thành Hà Nội Khái niệm báo mạng điện tử đã được hệ thống hoá từ quan niệm của các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước Chương 1 cũng dành một nội dung lớn nhằm làm rõ các đặc điểm của báo mạng điện tử Để làm có cơ sở nhận diện vấn đề tiếp nhận báo mạng điện tử của học sinh phổ thông trung học, chương 1 luận văn đã trình bày các đặc điểm về tâm lý của học sinh ở lứa tuổi này Trong Chương 1, tác giả luận văn đã nghiên cứu các đặc điểm tiếp nhận sản phẩm báo mạng điện tử, vai trò của tiếp nhận báo mạng điện tử, điều kiện và tâm lý tiếp nhận báo mạng điện tử Các vấn đề lý luận ở Chương 1 có ý nghĩa nền tảng cho việc phân tích, đánh giá về thực trạng tiếp nhận báo mạng điện tử của học sinh phổ thông trung học ở nội thành Hà Nội trong Chương 2

Chương 2 TÌNH HÌNH TIẾP NHẬN BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ CỦA HỌC SINH PHỔ THÔNG TRUNG HỌC Ở NỘI THÀNH HÀ NỘI HIỆN NAY

(Khảo sát 500 học sinh phổ thông trung học ở 5 trường phổ thông trung học

các quận nội thành Hà Nội)

2.1 Sơ lược về học sinh phổ thông trung học ở nội thành Hà Nội

Học sinh phổ thông trung học ở nội thành Hà Nội trong luận văn này được hiểu là học sinh ở các trường phổ thông trung ở các quận Ba Đình, Đống Đa, Cầu Giấy, Hoàn Kiếm, Hai Bà Trưng, Tây Hồ, Long Biên, Hoàng Mai và Hà Đông Theo số liệu của Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội có số lượng hơn 150.000 người, chiếm một tỷ lệ lớn trong tổng số học sinh phổ trung học của toàn thành phố Hệ thống cơ sở giáo dục phổ thông trung học ở các quận nội thành Hà Nội cũng khá phát triển, đáp ứng tốt yêu cầu dạy và học, giúp cho học sinh phổ thông có nhiều thuận lợi trong học tập Bên cạnh

đó, với sự phát triển của đời sống kinh tế - xã hội mạnh mẽ ở các quận nội thành, học sinh phổ thông trung học có nhiều điều kiện, cơ hội trong tiếp cận các sản phẩm văn hoá, các sản phẩm thông tin, truyền thông, tham gia các hoạt động văn hoá, giáo dục nhằm bồi dưỡng kỹ năng xã hội, kỹ năng mềm Kết quả khảo sát của tác giả luận văn cho thấy, phần lớn học sinh phổ thông trung học ở nội thành Hà Nội xuất thân trong gia đình có mức sống trung bình chiếm 71,8%, số học sinh xuất thân trong gia đình có mức sống giàu chiếm 8,8% và 18,6% học sinh xuất thân trong các gia đình có mức sống khá giả; 0,8% học sinh xuất thân trong gia đình nghèo Với điều kiện kinh tế của gia đình, học sinh ở các quận nội thành Hà Nội có những thuận lợi trong việc tiếp cận với internet, báo mạng điện tử và các sản phẩm truyền thông khác,

Về năng lực học tập của học sinh các quận nội thành Hà Nội, thông qua kết quả các kỳ thi học sinh giỏi cấp thành phố, cấp quốc gia, kỳ thi tuyển sinh