Phát triển kinh tế báo mạng điện tử qua hình thức kinh doanh trên điện thoại di động

Do tính chất đi đầu nên phần lớn thông tin chỉ được thể hiện qua những kiến thức, kinh nghiệm học hỏi được từ tài liệu của nước ngoài nên rất cần có công trình nghiên cứu một cách bài bả

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

LÊ ĐÌNH HẢI

PHÁT TRIỂN KINH TẾ BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ

QUA HÌNH THỨC KINH DOANH TRÊN ĐIỆN THOẠI DI ĐỘNG

Chuyên ngành : Báo chí học

Mã số : 60.32.01.01

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS Nguyễn Thành Lợi

HÀ NỘI - 2013

Để có thể hoàn thành đề tài luận văn thạc sĩ một cách hoàn chỉnh, bên cạnh sự nỗ lực cố gắng của bản thân còn có sự hướng dẫn nhiệt tình của quý Thầy Cô, cũng như sự động viên ủng hộ của gia đình và bạn bè trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và thực hiện luận văn thạc sĩ

Xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn đến TS Nguyễn Thành Lợi, người đã hết lòng giúp đỡ và tạo mọi điều kiện tốt nhất cho tôi hoàn thành luận văn này Xin gửi lời tri ân nhất của tôi đối với những điều mà Thầy đã dành cho tôi

Xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn đến gia đình, những người đã không ngừng động viên, hỗ trợ và tạo mọi điều kiện tốt nhất cho tôi trong suốt thời gian học tập và thực hiện luận văn

Xin được gửi lời cảm ơn đến lãnh đạo Công ty Cổ phần Viễn thông Tinh Vân đã tận tình giúp đỡ, trao đổi thông tin cũng như cung cấp số liệu giúp tôi hoàn thành Luận văn đúng tiến độ

Cuối cùng, tôi xin chân thành bày tỏ lòng cảm ơn đến các anh chị và các bạn đồng nghiệp tại trường Đại học Khoa học – Đại học Thái Nguyên đã

hỗ trợ cho tôi rất nhiều trong suốt quá trình thực hiện đề tài luận văn thạc sĩ một cách hoàn chỉnh

Hà Nội, tháng 10 năm 2013

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Lê Đình Hải

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan công trình này là của riêng tôi Các số liệu nêu trong luận văn đều có nguồn gốc rõ ràng và chính xác Những kết luận khoa học của luận văn chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Lê Đình Hải

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

tiếng anh

Nghĩa đầy đủ tiếng việt

Dịch vụ tin nhắn đa phương tiện

DANH MỤC CÁC HÌNH, BIỂU ĐỒ, BẢNG

Danh mục các hình

Hình 2.2: Mô hình hợp tác ở các dịch vụ đọc báo của nhà mạng 52 Hình 2.3: Mô hình hợp tác ở dịch vụ đọc báo qua ứng dụng của các

báo điện tử

52

Hình 2.4: Quy trình thao tác thanh toán bằng SMS truyền thống 55

Biểu đồ 2.6: Những quốc gia có số lượng smartphone, tablet chạy

Android và iOS tăng trưởng mạnh nhất trong khoảng thời gian từ

Biểu đồ 2.8: Thời gian trung bình trong ngày sử dụng các phương tiện

truyền thông ở Việt Nam, 2003 - 2012

47

Biểu đồ 2.9: Thói quen đọc báo trên điện thoại di động 59 Biểu đồ 2.10: Lý do công chúng chưa đọc báo bằng điện thoại

Biểu đồ 2.15: Đánh giá về mức độ hài lòng của công chúng khi độc báo

trên điện thoại di động

65

Biểu đồ 2.16: Đánh giá của công chúng về phiên bản đọc báo trên điện

thoại di động với việc cập nhật thông tin liên tục

66

Biểu đồ 2.17: Ý kiến của khách hàng về việc có hay không nhận được

sự hỗ trợ từ nhà cung cấp khi xảy ra sự cố dịch vụ

67

Biểu đồ 2.18: Đánh giá của khách hàng về khoảng thời gian nhận được

sự hỗ trợ của nhà cung cấp dịch vụ khi xảy ra sự cố

67

Biểu đồ 2.19: Đánh giá của khách hàng về việc nâng cấp dịch vụ của

nhà cung cấp

68

Biểu đồ 2.21: Cơ cấu doanh thu theo từng hình thức kinh doanh 71 Biểu đồ 2.22: Sự tăng trưởng của tỷ lệ doanh thu theo từng quý 72 Biểu đồ 2.23: Đánh giá về mức độ yên tâm của khách hàng khi sử dụng

Biểu đồ 2.27: Thái độ của khách hàng trước các thông tin giật gân, câu

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1 Chương 1: BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ VÀ HÌNH THỨC KINH DOANH TRÊN ĐIỆN THOẠI DI ĐỘNG DƯỚI GÓC NHÌN KINH TẾ HỌC TRUYỀN THÔNG 14

1.1 Lĩnh vực báo mạng điện tử dưới góc nhìn kinh tế học truyền thông 14 1.2 Lý luận kinh doanh trên điện thoại di động 27

Chương 2: THỰC TRẠNG ÁP DỤNG CÁC HÌNH THỨC KINH DOANH TRÊN ĐIỆN THOẠI DI ĐỘNG VÀO BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ

Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 38

2.1 Tổng quan thị trường internet, viễn thông, di động Việt Nam 38 2.2 Giới thiệu khái quát mô hình kinh doanh Mobile Payment 51 2.3 Khảo sát mô hình Mobile Payment trong phát triển kinh tế báo mạng điện tử 58

Chương 3 : GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ SỬ DỤNG HÌNH THỨC KINH DOANH TRÊN ĐIỆN THOẠI DI ĐỘNG TRONG PHÁT TRIỂN KINH TẾ BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ 84

3.1 Xu hướng phát triển của kinh tế báo mạng điện tử trên điện thoại di động 84 3.2 Giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng hình thức kinh doanh trên điện thoại

di động trong phát triển kinh tế báo mạng điện tử 88

KẾT LUẬN 113 TÀI LIỆU THAM KHẢO 116

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Báo chí là hiện tượng xã hội phổ biến, đã và đang có những tác động qua lại mạnh mẽ đến mọi lĩnh vực của đời sống xã hội (chính trị, kinh tế, văn hóa, giáo dục ) Khi nền kinh tế nước ta chuyển sang cơ chế thị trường và hội nhập kinh tế quốc tế, thực tiễn hoạt động báo chí đòi hỏi tư duy làm báo cũng dần được thay đổi Trong kinh tế thị trường, hoạt động báo chí không chỉ được coi là hoạt động truyền thông đại chúng, hoạt động chính trị - xã hội

mà còn là hoạt động kinh tế, dịch vụ

Trong những năm gần đây, doanh thu của nhiều đơn vị báo chí - truyền thông nói chung, báo mạng điện tử nói riêng đã đạt con số lên tới hàng trăm tỉ đồng Việc tham gia làm kinh tế đã thực sự trở thành một công tác quan trọng, tạo cho cơ quan báo chí có vị thế và tính chủ động của một doanh nghiệp trong việc hỗ trợ những điều kiện phát triển sản nghiệp báo chí, phát triển chất lượng sản phẩm nội dung…

Trong bối cảnh xã hội càng phát triển, đời sống mọi mặt của con người được thỏa mãn nhiều hơn, thì nhu cầu nắm bắt thông tin của công chúng ngày càng cao Tuy nhiên, quỹ thời gian dành cho việc tiếp nhận thông tin ngày càng bị thu hẹp bởi sự tác động của cuộc sống hiện đại đã hình thành trong công chúng xu hướng tiếp nhận thông tin trong di chuyển Bên cạnh đó, bằng những tiến bộ không ngừng của khoa học - công nghệ với sự tham gia tích cực của mạng internet và sự ra đời của những thiết bị điện thoại di động cầm tay thông minh (smartphone) giúp công chúng có thể dễ dàng tiếp cận thông tin ở mọi lúc, mọi nơi Nhiều phương thức mới trong phát triển kinh tế báo chí - truyền thông đã được các cơ quan báo chí ứng dụng vào thực tiễn nhằm mục đích tìm ra hướng đi đúng mạng lại sự phát triển lâu dài và bền vững

Các phương thức thanh toán giao dịch qua điện thoại hay còn gọi là thanh toán di động (mobile payment) ngày càng đơn giản, thuận tiện và đang trở thành xu thế mới của thương mại thế giới Giao dịch qua các thiết bị smartphone được dự đoán sẽ đạt doanh thu nhiều tỷ USD trong tương lai Thời đại công nghệ ngày nay đã sản sinh ra nhóm khách hàng tiềm năng là thế hệ trẻ thường xuyên sử dụng các thiết bị di động như máy tính bảng (tablet) hay smartphone Nhu cầu xem tin tức cũng thay đổi dần sang xu hướng: nhanh, tóm gọn và di động

“Trong giai đoạn mà báo giấy dần lụi tàn còn báo điện tử vẫn loay

hoay với dấu chấm hỏi về nguồn thu” [47] thì thuật ngữ “paywall” (có thể

hiểu là "bức tường phí", ý mô tả bức tường ngăn cách giữa nội dung và người đọc, yêu cầu họ phải đóng phí để có thể "qua cửa") xuất hiện và trở thành đề tài nóng bỏng về xu hướng thu phí để xem nội dung báo điện tử

Cho đến nửa đầu những năm 2000, vẫn còn là “giai đoạn thử nghiệm” thu phí đọc báo điện tử của làng báo thế giới, do bị ảnh hưởng bởi quan niệm thu tiền sẽ mất độc giả Một điển hình là Nhật báo phố Wall (The Wall Street Journal) của Mỹ, bắt đầu thu phí vào năm 1997 Tháng 9/2005, một tên tuổi khác là Thời báo Niu Oóc (The New York Times) của Mỹ cũng bắt đầu dịch

vụ thu phí Một tờ báo khác của Anh là The Times cũng thu phí vào năm

2010, cho dù đây là trang tin tức tổng hợp và không chuyên sâu Tuy nhiên, từ

2011 đến nay, quan điểm thu phí dường như đã được định hình rõ ràng

Trên thế giới có rất nhiều mô hình giải pháp kinh doanh để thu phí nội dung báo điện tử đã được phát triển và ứng dụng vào thực tiễn như:

“Freemium” được phát triển bởi Aplyca có trụ sở tại Colombia; “Varnish Paywall” phát triển bởi công ty công nghệ Varnish có trụ sở chính tại Na Uy;

“Pigeon paywall” được phát triển bởi Sabra Media - Hoa Kỳ…

Thế giới đã hình thành xu hướng, nhưng khi nào xu hướng này lan đến Việt Nam thì có lẽ vẫn còn rất khó biết đích xác, bởi còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố, như nhu cầu của mỗi báo, chất lượng nội dung, khả năng chịu chi trả của độc giả…nhưng nó đã bắt đầu nhen nhóm trong những quan điểm, kế hoạch của một số tòa soạn

“Việc thu phí đọc báo online, bây giờ không còn là câu chuyện thích hay không thích nữa, mà là bắt buộc” Khi đưa ra quan điểm này tại một hội thảo

quốc tế về công nghệ và nội dung số diễn ra vào tháng 12/2012 tại Hà Nội, ông

Lê Quốc Minh, Tổng biên tập Vietnam Plus (Báo điện tử thuộc Thông tấn xã Việt Nam), nói vui có thể bị “ném đá” từ độc giả hay đồng nghiệp, nhưng “việc thu phí đọc báo trên website”, theo ông đang là xu hướng bắt buộc để tờ báo

phát triển và để đem thông tin chất lượng đến cho độc giả [13]

Đặc biệt sự xuất hiện của “Mobile Payment - Mô hình thanh toán trên điện thoại di động” (viết tắt là MP) áp dụng để thu phí nội dung báo điện tử tại Việt Nam học hỏi từ các mô hình trên thế giới do Công ty Cổ phần Viễn thông Tinh Vân phát triển từ tháng 6/2012 đã cho thấy những bước đi đầu trong xu hướng thu phí nội dung báo điện tử ở nước ta

Việc triển khai mô hình này bước đầu đã có những phản ứng tích cực trên nhiều phương diện, song vẫn tồn tại một số bất cập Do tính chất đi đầu nên phần lớn thông tin chỉ được thể hiện qua những kiến thức, kinh nghiệm học hỏi được từ tài liệu của nước ngoài nên rất cần có công trình nghiên cứu một cách bài bản và có hệ thống về mô hình này, đánh giá mô hình dựa trên những điều kiện thực tiễn tại Việt Nam để từ đó phát huy điểm mạnh, giảm thiểu những hạn chế, nhằm nhân rộng mô hình trong việc phát triển kinh tế báo mạng điện tử trong thời gian tới

Xuất phát từ những lý do trên, tác giả lựa chọn đề tài “Phát triển kinh

tế báo mạng điện tử qua hình thức kinh doanh trên điện thoại di động”

làm luận văn tốt nghiệp Thạc sĩ, chuyên ngành Báo chí học

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

2.1 Tình hình nghiên cứu trên thế giới

Ngành công nghiệp truyền thông đang đóng vai trò quan trọng trong đời sống xã hội hiện đại bởi những tác động cũng như lợi nhuận kinh tế cao

mà nó mang lại Đây chính là nguyên nhân khiến lĩnh vực này trở thành đối tượng được công chúng và cả các nhà nghiên cứu quan tâm

Cơ sở dữ liệu thông tin về lĩnh vực kinh tế truyền thông nói chung và kinh tế báo mạng điện tử nói riêng tại Việt Nam hiện nay chủ yếu vẫn là các công trình nghiên cứu của các tác giả phương Tây Đây là thuận lợi để người nghiên cứu có thể tiếp thu, nhưng đồng thời là khó khăn, thách thức như: chưa được tiếp xúc với những nghiên cứu tương tự ở trong nước

Để khắc họa tổng quan về lĩnh vực kinh tế truyền thông trên thế giới, trước tiên cần nhắc đến nhà nghiên cứu danh tiếng người Anh D McQuail -

người đã đề ra mối liên hệ các yếu tố tinh thần và vật chất trong lĩnh vực truyền thông, trong đó các phương thức tiếp cận hướng tới việc nghiên cứu

nội dung của các phương tiện thông tin đại chúng, các ý tưởng, giá trị và khái niệm mà hệ thống này trực tiếp tác động [92]

Hai nhà kinh tế học là A Gramsci (người Italia) và L Althusser (người Pháp) lại đặc biệt chú ý đến các cơ cấu kinh tế - xã hội và các cơ chế hình thành hệ tư tưởng A Gramsci nhận định rằng các phương tiện truyền thông đại chúng có sự liên kết với tất cả các cơ cấu nền tảng của xã hội - điều đó giúp cho những nhóm thống trị thể hiện quyền lợi của mình như quyền lợi của toàn xã hội, trước hết là các quyền lợi kinh tế Bộ máy nhà nước đóng vai trò trong việc duy trì “những điều kiện bóc lột tư bản chủ nghĩa” (L Althusser), trong khi đó trong lĩnh vực tư tưởng, các bộ máy truyền thông đóng vai trò quan trọng về việc giữ gìn trật tự đang tồn tại [102, tr.30]

Trong lý luận kinh tế truyền thông, lần đầu tiên các phương tiện thông

tin đại chúng được nghiên cứu theo hướng mới, đó là mối quan hệ giữa truyền thông đại chúng với các nhà quảng cáo Về bản chất, chủ nghĩa tư bản luôn

thực hiện tham vọng tối đa hóa lợi nhuận Đi sâu vào nền kinh tế truyền thông, tham vọng đó chỉ có thể thực hiện được khi có quá trình thu hút tối đa công chúng Nhà nghiên cứu nổi tiếng người Mỹ D Smythe là một trong những người đầu tiên tuyên bố vào cuối năm 1970 rằng, công chúng đóng vai

trò hàng hóa (commodity) đối với các phương tiện thông tin đại chúng [99,

tr.253 - 279] Theo ông, truyền thông đại chúng sinh ra khi các phương tiện truyền thông hình thành, tạo lập và “mang” công chúng đến với các khách hàng quảng cáo Nội dung của các phương tiện thông tin đại chúng trong điều kiện đó trở thành công cụ thu hút công chúng, bởi vậy việc tạo nên công chúng chính là sản phẩm chính của các phương tiện thông tin đại chúng

Gần đây, nhiều tác giả khác như P Golding và H Murdock nhấn mạnh

sự biến đổi các phương tiện thông tin đại chúng thành kỹ nghệ công nghiệp, tập trung vào hai hiện tượng quan trọng đang tiếp tục gây sự chú ý của các nhà kinh tế truyền thông cũng như của tất cả các chuyên gia trong lĩnh vực phương tiện thông tin đại chúng, đó là các chiến lược phát triển của các tập đoàn truyền thông, mặt khác đó là sự cạnh tranh và sự đa dạng trên thị trường nội dung [89, tr.12]

Một trong những hướng đề cập mới nhất về kinh tế học truyền thông ra đời trong bối cảnh phát triển vượt bậc của thị trường nội dung số, ảnh hưởng bởi sự bùng nổ internet do Chris Anderson đưa ra - “cái đuôi dài” tức ý niệm

về đường cong quy luật biểu hiện sự tồn tại và sinh lời của các sản phẩm Lý thuyết về “kinh tế học dư thừa này phân tích hiện tượng mới trong kinh doanh

nội dung số (tiếng Anh - digital content), đưa ra ba luận điểm: (1) cái đuôi các

sản phẩm dài hơn rất nhiều so với nhận định thông thường, (2) nó có hiệu quả

kinh tế, (3) tất cả thị trường ngách khi kết hợp với nhau sẽ trở thành một thị trường với hiệu quả kinh tế khổng lồ [72, tr.23] Lý luận này đã làm thay đổi cách nhìn nhận và xu hướng kinh doanh sản phẩm truyền thông trong thời đại công nghệ thông tin

Với những quan điểm nhận thức về kinh tế báo mạng điện tử cần phải nhắc đến quan điểm hết sức toàn diện trên tất cả các phương diện, các mặt doanh thu, chi phí, cơ hội kinh doanh, cơ hội công nghệ, tác động của internet tới doanh thu…của nhà kinh tế học Hal Varian (người Mỹ) [90]

Thái độ của người tiêu dùng về các mô hình kinh doanh tin tức trực tuyến là một phần của một cuộc điều tra chung thuộc Dự án báo chí của Trung tâm nghiên cứu Pew (Pew Research Center's Journalism Project) Báo cáo nghiên cứu này đã chỉ ra rằng các cơ quan báo chí đã chủ yếu thảo luận

về hai cách để đảm bảo thanh toán trực tiếp từ người tiêu dùng: trả phí đầy đủ

và phí trả cho mỗi bài viết (microaccounting) và nó được đưa ra trong Hội nghị Tin tức truyền thông 2010 của Trung tâm nghiên cứu Pew [98]

Bàn về paywall (thu phí) các báo điện tử, Michael Klingensmith - người vừa được mệnh danh là "Tác giả của năm" do tạp chí Editor &

Publisher cho rằng: “Cái gọi là "paywall" là một chủ đề của cuộc tranh luận

dữ dội trong kinh doanh tin tức gần một thập kỷ nay, nó là xu thế không thể tránh khỏi và sẽ còn có nhiều người khác sẽ làm theo” [101]

Bên cạnh các bài báo, nghiên cứu của nhiều tác giả trên thế giới thì các Hội nghị về thanh toán trên di động cũng được tổ chức trong phạm vi toàn thế giới đã cho thấy tầm quan trọng và sức ảnh hướng của xu hướng này đối với đời sống xã hội Điển hình như hội nghị thượng đỉnh Thế giới về thanh toán di động và NFC các năm 2011, 2012, 2013 quy tụ đại diện của các công ty đến từ

20 nước đã phân tích và chỉ ra một cách cụ thể các vấn đề về thanh toán trên di động Tài liệu của hội nghị là nhưng tổng hợp “đắt giá” về các nghiên cứu xoay

Trong các báo cáo của một số hãng nghiên cứu lớn về thị trường Internet, điện thoại di động như: eMarketer, Inmobile…đã chỉ ra được sự phát triển mạnh mẽ của thị trường Internet, di động, những xu hướng đang diễn ra trên thế giới, đồng thời phân tích một cách cụ thể nhu cầu và sự thay đổi nhu cầu của người dùng trên thế giới.

2.2 Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam

Từ khi xuất hiện báo mạng điện tử ở Việt Nam, có nhiều công trình nghiên cứu về sự phát triển của loại hình báo chí này Tuy nhiên các công trình này chỉ dừng lại ở cơ sở lý luận chung, chưa có một công trình nào tập trung nghiên cứu về xu hướng phát triển của báo mạng điện tử dưới góc độ kinh tế học Với hình thức đọc báo trên điện thoại di động, các công trình nghiên cứu về cơ bản mới chỉ dừng ở bước tiếp cận như một xu hướng mới, phân tích đặc điểm…Xét ở khía cạnh kinh tế báo chí truyền thông chưa có một công trình nghiên cứu nào đi trọng tâm vào hình thức truyền thông này tác động như thế nào đến việc phát triển kinh tế báo mạng điện tử Tác giả xin điểm lại, có một số công trình nghiên cứu liên quan như sau:

Luận văn “Bước đầu nhận diện loại hình truyền thông mới trên điện thoại di động ở Việt Nam” - tác giả Trần Thị Nguyệt Ánh (2011) đã chỉ ra

một thực trạng là việc đọc báo trên các phương tiện truyền thống đang bị thu hẹp, coi hình thức đọc báo trên di động là một phương thức mới Việc các báo điện tử trên thế giới hướng tới dịch vụ đọc báo trên điện thoại di động là xu thế tất yếu Luận văn cũng đã chỉ ra được những đặc điểm cơ bản của loại hình truyền thông trên điện thoại di động, dự báo những xu hướng phát triển của hoạt động truyền thông trên điện thoại di động Đánh giá và phân tích thông qua các số liệu của các tờ báo trên thế giới cũng như quan điểm, ý kiến của những người lãnh đạo báo chí ở Việt Nam Tuy nhiên, luận văn mới chỉ bước đầu nhận diện đọc báo trên điện thoại di động như một loại hình truyền

thông mới, đi vào đánh giá phân tích đặc điểm, xu hướng, chưa chỉ ra được nhưng hình thức cơ bản của đọc báo trên di động, các yếu tố tác động đến sản phẩm, công chúng và giá trị kinh tế do nó mang lại có ảnh hưởng như thế nào đến nền kinh tế báo chí [3]

Công trình “Xu hướng phát triển quảng cáo điện thoại di động tại Việt Nam” - tác giả Nguyễn Thùy Dương đi sâu phân tích về lý luận và diện mạo

quảng cáo trên di động ở Việt Nam, trong đó một phần rất nhỏ đề cập đến quảng cáo báo chí trên điện thoại di động Đây là một khía cạnh trong hoạt động kinh tế báo chí hướng tới Công trình mới chỉ dừng lại ở nghiên cứu và phản ánh quảng cáo trên điện thoại di động; kinh tế báo chí còn bao gồm nhiều khía cạnh khác không chỉ riêng quảng cáo báo chí [20]

Trong một số hội thảo khoa học, các học giả cũng đã đưa ra một số quan điểm về kinh tế báo chí, đặc biệt là kinh tế báo mạng điện tử như:

Tham luận về “Thu phí đọc báo” của Tổng biên tập VietnamPlus tại

Hội thảo quốc tế “Công nghệ và Nội dung số” do Sở công thương Hà Nội tổ chức ngày 3/12/2012 ở Hà Nội, ông Lê Quốc Minh đã chỉ ra xu hướng thu phí đọc báo đã và đang diễn ra trên thế giới, những quan điểm xoay quanh xu hướng này Ông cũng đã trích dẫn các nghiên cứu về sự phát triển của mạng internet, viễn thông, di động ở Việt Nam, nhu cầu và sở thích của người sử dụng điện thoại di động, từ đó đưa ra những dự báo về một tương lai thu phí đọc báo điện tử Ngoài ra Tổng Biên tập VietnamPlus cũng đã có rất nhiều các bài viết trên báo bàn về chủ đề “thu phí đọc báo” và tương lai của báo

điện tử Ông nhấn mạnh VietnamPlus sẽ tiến hành “thu phí độc giả” [34]

Trong cuốn sách “Tìm hiểu về kinh tế truyền hình” của TS Bùi Chí

Trung do Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội ấn hành năm 2013 đã tìm hiểu, phân tích và chứng minh được một số vấn đề cơ bản trong lý luận kinh

tế truyền thông, kinh tế truyền hình Cuốn sách đã chỉ ra được những chiến

lược và hành động thực tế của các Đài truyền hình, các doanh nghiệp truyền hình đối với hoạt động kinh tế truyền thông, kinh tế truyền hình, hoạt động của thị trường truyền hình trong tổng thể ngành công nghiệp truyền thông Từ cuốn sách này đã giúp tác giả luận văn có thêm cơ sở tham khảo và đi đến xây dựng những quan điểm về kinh tế truyền thông, làm cơ sở để rút ra những đặc điểm của kinh tế báo mạng trong quá trình nghiên cứu hoàn thành luận văn [60]

Môn học về “Kinh doanh và phát hành báo chí”, “Kinh tế truyền thông” trong những năm gần đây đã bắt đầu được giảng dạy trong nhà trường như tại Khoa Báo chí và Truyền thông (Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội), Khoa Quan hệ công chúng và Quảng cáo (Học viện Báo chí và Tuyên truyền) với các tài liệu giảng dạy của TS Nguyễn Thành Lợi, TS Hoàng Hải, PGS.TS Đinh Thúy Hằng, PGS.TS Nguyễn Văn Dững…Tuy nhiên, hiện vẫn chưa có sách giáo trình chuyên ngành về lĩnh vực này được in ấn, xuất bản

Ngoài ra, một số tài liệu của các Hội thảo khác như: “Đóng góp của khoa học xã hội và nhân văn trong phát triển kinh tế - xã hội” do Khoa quốc

tế - Đại học Quốc gia, Đại học Nantes, Đại học Anger và Đại học Maine

(Cộng hoà Pháp) đồng tổ chức trong 2 ngày 08 và 09/04/2011; “Vai trò của báo chí đối với phát triển kinh tế bền vững” do Hội Nhà báo tổ chức ngày

22/10/2012 tại Hà Nội…có đề cập một chút đến kinh tế báo chí và vai trò của

nó trong việc phát triển nền báo chí nước ta

Do đó, luận văn này sẽ bổ khuyết cho những vấn đề còn thiếu hụt trên Kết quả nghiên cứu của luận văn sẽ đóng góp nhất định về mặt lý luận và thực tiễn ở Việt Nam hiện nay

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở xây dựng khung lý thuyết cho vấn đề nghiên cứu, tác giả tiến hành khảo sát thực trạng sử dụng hình thức kinh doanh trên điện thoại di động từ mô hình Mobile Payment do Công ty cổ phần viễn thông Tinh Vân triển khai vào phát triển kinh tế báo mạng điện tử; đồng thời khảo sát ý kiến của công chúng (với tư cách là khách hàng) khi sử dụng dịch vụ đọc báo trên điện thoại di động, luận văn đã góp phần tổng kết kinh nghiệm, đưa ra vấn đề, đánh giá mặt tích cực, hạn chế và đề xuất một số kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng hình thức kinh doanh trên điện thoại di động trong phát triển kinh tế báo mạng điện tử

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích trên, luận văn cần thực hiện những nhiệm vụ sau:

- Làm rõ cơ sở lý luận về vấn đề nghiên cứu

- Phân tích sự chuyển dịch mạnh mẽ của báo mạng điện tử từ môi trường Internet sang môi trường di động cả về nội dung, phương thức thông tin và nhu cầu công chúng Từ đó chỉ ra những tiềm năng kinh tế to lớn của thị trường báo mạng điện tử trên điện thoại di động

- Khảo sát việc sử dụng hình thức kinh doanh trên điện thoại di động trong phát triển kinh tế báo mạng điện tử qua nghiên cứu trường hợp mô hình kinh doanh Mobile Payment của Công ty cổ phần viễn thông Tinh Vân và ý kiến của công chúng khi sử dụng dịch vụ đọc báo trên điện thoại di động, từ

đó chỉ ra những mặt tích cực, hạn chế, đồng thời xác định xem đây có phải là

xu hướng tất yếu trong sự phát triển của báo mạng điện tử

- Bên cạnh việc chỉ ra xu hướng phát triển của kinh tế báo mạng điện tử

và những thách thức khi áp dụng hình thức kinh doanh trên điện thoại di động, luận văn đề xuất những kiến nghị xoay quanh một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng hình thức kinh doanh trên điện thoại di động vào phát triển kinh tế báo mạng điện tử

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là phát triển kinh tế báo mạng điện tử qua hình thức kinh doanh trên điện thoại di động

Khách thể nghiên cứu của đề tài là các hình thức kinh doanh trên điện thoại di động được triển khai qua mô hình Mobile Payment do Công ty cổ phần viễn thông Tinh Vân phát triển bao gồm: kinh doanh nội dung (tin thu phí, bán nội dung đa phương tiện) và kinh doanh quảng cáo Trong phạm vi Luận văn, tác giả chỉ tập trung vào nghiên cứu việc phát triển kinh tế báo mạng điện tử qua hình thức kinh doanh nội dung trên điện thoại di động (bởi

vì hình thức kinh doanh quảng cáo hiện đang được công ty Tinh Vân nghiên cứu, khảo sát, chưa được ứng dụng trong thực tiễn)

Với đối tượng nghiên cứu và khách thể nghiên cứu như trên, tác giả lựa chọn thời gian khảo sát, nghiên cứu là từ tháng 6/2012 (thời điểm bắt đầu triển khai mô hình Mobile Payment) đến tháng 6/2013

5 Phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp luận

Luận văn vận dụng phép biện chứng duy vật và chủ nghĩa duy vật lịch sử; đường lối của Đảng, pháp luật của Nhà nước Việt Nam về báo chí và kinh

tế báo chí Luận văn kết hợp phương pháp nghiên cứu chuyên ngành kinh tế

học và kinh tế học truyền thông làm nền tảng khoa học

5.2 Phương pháp nghiên cứu cụ thể

5.2.1 Phương pháp nghiên cứu, phân tích tài liệu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu, phân tích tài liệu để hệ thống hóa các khái niệm, lý luận liên quan đến vấn đề nghiên cứu (kinh tế truyền thông, kinh tế báo mạng điện tử, hình thức kinh doanh trên điện thoại

di động…) và tập hợp, sử dụng các số liệu nghiên cứu đã có để làm rõ sự phát triển của thị trường điện thoại di động, xu hướng chuyển dịch từ môi trường Internet sang môi trường điện thoại di động và những kết quả (doanh thu, số

lượng nội dung, khách hàng…) của mô hình Mobile Payment trong khoảng thời gian từ tháng 6/2012 đến tháng 6/2013

5.2.2 Nghiên cứu định lượng

Trong quá trình nghiên cứu, tác giả chú trọng sử dụng phương pháp điều tra xã hội học bằng bảng hỏi anket (12 câu) với số lượng 400 phiếu được phát qua mạng Internet nhằm khảo sát, lấy ý kiến phản hồi về các dịch vụ đọc báo trên điện thoại di động từ đối tượng là công chúng tại khu vực Hà Nội Các kết quả khảo sát sẽ được dùng để chứng minh cho những luận điểm, luận

cứ về thành công và hạn chế khi áp dụng các hình thức kinh doanh trên điện thoại di động trong phát triển kinh tế báo mạng điện tử

5.2.3 Nghiên cứu định tính

Trong quá trình làm việc tại Công ty cổ phần viễn thông Tinh Vân, khi liên

hệ, thương lượng hợp tác, tác giả đã sử dụng phương pháp phỏng vấn lấy ý kiến của 9 người bao gồm:

Phỏng vấn 3 chuyên gia kinh tế để lấy ý kiến, quan điểm về kinh tế truyền thông và kinh tế báo mạng điện tử Bởi đây là một lĩnh vực còn khá mới mẻ nên việc phỏng vấn các chuyên gia kinh tế sẽ là cơ sở để tác giả tham khảo trước khi đưa ra quan điểm cá nhân

Phỏng vấn 3 lãnh đạo cơ quan báo chí bao gồm các báo: Bóng đá, Giáo dục, VietnamPlus để biết quan điểm của các đơn vị báo chí về thu phí đọc báo điện tử và mô hình Mobile Payment áp dụng các hình thức kinh doanh trên điện thoại di động trong phát triển kinh tế báo mạng điện tử Các quan điểm này sẽ là cơ sở để tác giả củng cố các luận điểm đưa ra trong luận văn

Phỏng vấn 3 lãnh đạo các công ty truyền thông, viễn thông, quảng cáo

để tìm hiểu về thị trường viễn thông, di động, các quan điểm về thuận lợi và khó khăn khi áp dụng mô hình kinh doanh Mobile Payment của Tinh Vân Telecom

6 Ý nghĩa của luận văn

6.1 Ý nghĩa lý luận, khoa học

Bước đầu luận văn đưa ra những khái niệm học thuật về kinh tế học truyền thông, về lĩnh vực báo mạng trong hệ thống các phương tiện thông tin đại chúng; về phương thức kinh doanh trên điện thoại di động

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Luận văn sẽ là tài liệu tham khảo cho các cơ sở đào tạo về báo chí, các

cơ quan báo chí khi đề cập đến vấn đề kinh tế truyền thông, kinh tế báo mạng điện tử, thu phí nội dung báo điện tử và các hình thức kinh doanh trên điện thoại di động Điều quan trọng là trong quá trình nghiên cứu đề tài, tác giả đã

tự rút ra được cho mình những bài học quý giá, tạo tiền đề cho quá trình tác nghiệp sau này

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn gồm có 3 chương:

- Chương 1: Báo mạng điện tử và hình thức kinh doanh trên điện thoại

di động dưới góc nhìn kinh tế học truyền thông

- Chương 2: Thực trạng áp dụng các hình thức kinh doanh trên điện thoại di động vào báo mạng điện tử ở Việt Nam hiện nay

- Chương 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng hình thức kinh doanh trên điện thoại di động trong phát triển kinh tế báo mạng điện tử

Chương 1 BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ VÀ HÌNH THỨC KINH DOANH

TRÊN ĐIỆN THOẠI DI ĐỘNG DƯỚI GÓC NHÌN

KINH TẾ HỌC TRUYỀN THÔNG

1.1 Lĩnh vực báo mạng điện tử dưới góc nhìn kinh tế học truyền thông

1.1.1 Quan niệm về kinh tế học truyền thông

Trong cuộc sống thường ngày, người ta luôn đặt ra các câu hỏi về bất

kỳ vấn đề gì liên quan đến tiền bạc, về hoạt động nào được ai trả tiền và trả tiền vì cái gì? Đối với những người hoạt động trong lĩnh vực báo chí - truyền thông, mong muốn nắm bắt và hiểu được các nguyên tắc tổ chức, đảm bảo tài chính, các đặc điểm kinh tế của báo chí, của ngành công nghiệp truyền thông, tiềm năng của mỗi cơ quan báo chí - truyền thông thực sự là một nhu cầu chính đáng

Khi nghiên cứu các khái niệm của kinh tế báo mạng điện tử, tác giả đã đặt ra một số câu hỏi như sau: hệ thống thuật ngữ kinh tế báo mạng điện tử hình thành như thế nào? Các thuật ngữ then chốt cần được hiểu trong những ngữ cảnh nào? Các thuật ngữ, khái niệm bắt nguồn từ thực tiễn xã hội, các lĩnh vực nhỏ đều xuất phát điểm từ lĩnh vực mang tầm vĩ mô Ví dụ như nghiên cứu về các loại hình báo chí phải xuất phát từ nhận thức về báo chí nói chung Do vậy, khi nghiên cứu về kinh tế báo mạng điện tử cần bắt đầu từ việc nghiên cứu các khái niệm cơ bản của kinh tế học truyền thông

Thuật ngữ đầu tiên cũng là thuật ngữ khởi điểm, dĩ nhiên là “kinh tế”:

Từ này (từ tiếng Hy Lạp là oikonomike - nghệ thuật quản lý tài sản nữ công) có nghĩa là:

- Kinh tế quốc dân, bao gồm các lĩnh vực sản xuất vật chất và phi vật chất;

- Bộ môn khoa học, chuyên nghiên cứu các bộ phận và các phạm vi kinh tế của đất nước, khu vực, các điều kiện và yếu tố sản xuất [59,

Giáo sư Alfred Marshall đã mô tả kinh tế học "như một khoa học về

đời sống vật chất" trong cuốn sách của ông "Nguyên tắc của Kinh tế " trong năm 1890: “Kinh tế học là nghiên cứu của nhân loại trong hoạt động kinh doanh Nó giải đáp thắc mắc làm thế nào bạn nhận được thu nhập và làm thế nào để sử dụng thu nhập đó Nó xem xét một phần hành động của cá nhân và

xã hội trong mối quan hệ chặt chẽ Một mặt nghiên cứu về sự giàu có và mặt khác quan trọng hơn là nghiên cứu về con người” [87]

Theo Lionel Robinson (1932) định nghĩa kinh tế học là khoa học nghiên cứu những hành vi con người trong mối quan hệ giữa mục đích và phương thức sử dụng [91]

Paul Samuelson, trong lễ trao giải thưởng Nobel kinh tế vinh danh ông

năm 1970 đã được hỏi thế nào là kinh tế học Ông trả lời: kinh tế học là "khoa học của sự lựa chọn" - “the science of choice” [97]

Lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin cũng đã có những nghiên cứu, khái quát các vấn đề liên quan đến kinh tế Tập thể tác giả gồm Đỗ Quang Vinh (Chủ

biên), Phạm Thị Cần, Lê Minh Bảo, trong cuốn “Kinh tế chính trị Mác - Lênin” đã đưa ra khái niệm:

Kinh tế học - khoa học, về tổ chức thị trường của nền sản xuất xã hội,

bao gồm kinh tế vĩ mô và kinh tế vi mô [68, tr.11]

Tại các nước phát triển, truyền thông từ lâu đã là một nền kinh tế cực

kỳ quan trọng với doanh thu hàng trăm tỷ đô la và vẫn đang trên đà phát triển mạnh Trên thế giới, nhìn nhận kinh tế truyền thông đang trở thành một lĩnh vực kinh tế mũi nhọn đã dần được khẳng định Thế nhưng tại Việt Nam, vẫn chưa có một khái niệm cơ bản thống nhất cho hoạt động này:

Trả lời phỏng vấn sâu của tác giả, chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan

cho rằng: “Những con đường mang lại hiệu quả tối đa của doanh nghiệp truyền thông nói riêng và công nghiệp truyền thông nói chung được gọi là kinh tế truyền thông” [Phụ lục 07]

Trong tài liệu giảng dạy môn Kinh tế báo chí - truyền thông, TS

Nguyễn Thành Lợi đưa ra quan điểm như sau: “Kinh tế truyền thông là một thuật ngữ dùng để chỉ những hoạt động kinh doanh và các hoạt động tài chính của những hãng sản xuất và bán hàng cho đa số những ngành kinh doanh truyền thông” [45, tr.2]

Dựa trên nền tảng kinh tế học cơ bản, kinh tế chính trị Mác - Lênin và đối chiếu với các nghiên cứu của nước ngoài, quan điểm của một số nhà nghiên cứu tại Việt Nam, tác giả xin được đúc rút và đưa ra ý kiến riêng về

khái niệm “kinh tế truyền thông” như sau: là thuật ngữ dùng để chỉ những

hoạt động nhằm mang lại lợi ích tài chính, lợi nhuận kinh tế của các cơ quan, đơn vị hoạt động trong lĩnh vực truyền thông

1.1.2 Khái niệm báo mạng điện tử

Khái niệm báo mạng điện tử đã xuất hiện đồng thời với sự ra đời của tờ Chicago Online vào năm 1992 Theo tổ chức “Tương tác với các nhà phát

hành và biên tập” thì báo mạng điện tử là tất cả các phương tiện thông tin đại chúng có sự hiện diện của web Công chúng tìm thấy những thông tin mà trước đây họ vẫn thường tìm kiếm qua các công ty, hiệp hội, các tạp chí, các báo, các dịch vụ thông tin và các syndicates, cũng như các đài phát thanh, truyền hình trên một cơ sở dữ liệu mới [93]

Năm 1998, trong công trình nghiên cứu “Newspaper Publishing and the world wide web”, hai tác giả Michel H Jackson và Nora Paul đã đưa ra những tiêu chuẩn mà trang web nào phạm vào một trong những tiêu chuẩn đó thì không được coi là báo mạng điện tử [94]:

+ Trang web của một công ty truyền thông hay tổ chức mà không cung cấp một sản phẩm riêng biệt để làm tờ báo

+ Trang web không được cập nhật thông tin trong vòng 15 ngày

+ Trang web không có bản tin tương ứng

+ Trang web chỉ cung cấp những thông tin rao vặt, quảng cáo

+ Trang web chỉ bao gồm một trang

+ Trang web chỉ cung cấp khung trang (đề mục) mà không có nội dung

đi kèm (Dẫn theo Sỹ Hoàng [23])

Năm 2001, TS Mark Deuze - nghiên cứu và giảng dạy báo chí ở các trường đại học của Bỉ, Hà Lan, Bồ Đào Nha đã tập hợp các công trình nghiên cứu, bài giảng của bản thân và đồng nghiệp trong hai năm thành giáo trình tương đối hoàn chỉnh về báo mạng điện tử Trong đó, ông có định nghĩa:

“Báo mạng điện tử là hình thức báo chí kế tiếp thứ tư sau báo in, báo nói,

báo hình nhưng lại có những đặc điểm khác biệt hẳn so với các loại hình báo chí truyền thống Báo mạng điện tử sử dụng yếu tố công nghệ cao như là một nhân tố quyết định Các phóng viên báo mạng điện tử phải lựa chọn phương tiện nào tốt nhất để đăng một câu chuyện (tính đa phương tiện), phải đặt ra một không gian, một đường dẫn để tạo nên sự tương tác giữa tác phẩm và công chúng (tính tương tác cao), phải cân nhắc để kết nối, đồng thời mở rộng những câu chuyện, đưa người đọc từ không gian này đến không gian khác (tính siêu văn bản)” [95]

Colleen M Keough và Thora Christiansen ở trường đại học Nam

California cho rằng: “Báo mạng điện tử rõ ràng là một “nòi giống tách biệt” (a bread apart) Nó được sinh ra từ sự kết hợp của báo in, báo nói, báo hình nhưng là sản phẩm F2 của sự tiến hóa Và “nòi giống” những người làm tin trên báo mạng điện tử được nhìn nhận như là một lực lượng làm ra hơn một trong số bốn mô hình đặc điểm của nó” [88]

Một cách định nghĩa khác đơn giản hơn của Mike Ward như sau:

“Báo mạng điện tử là một phương tiện riêng biệt vì nó được điều khiển bởi những người đọc báo” [79] Định nghĩa này nhấn mạnh tính tương tác cao

của báo mạng điện tử, sự phản hồi thông tin từ phía độc giả với tòa soạn báo và điều này làm cho nội dung thông tin của báo mạng điện tử phong phú, chất lượng hơn

Ở nước ta, sự mới mẻ của loại hình báo mạng điện tử cũng tạo nên nhiều cách hiểu, cách tiếp cận khác nhau trong vấn đề đưa ra định nghĩa:

Theo Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật báo chí năm 1999,

điều 3 có ghi: “Báo điện tử (được thực hiện trên mạng thông tin máy tính bằng tiếng Việt, tiếng các dân tộc thiểu số Việt Nam, tiếng nước ngoài)”

Theo điều Luật bổ sung này thì loại hình báo chí mới - Báo mạng điện tử - chỉ khác các loại hình báo chí khác ở chỗ: được phát hành trên mạng Internet

Nghị định 55 của Chính phủ về việc quản lý, cung cấp và sử dụng dịch

vụ Internet, coi báo mạng điện tử như là một loại hình dịch vụ thông tin

Internet nằm trong các loại hình dịch vụ ứng dụng Internet: “Báo mạng điện

tử là việc phát hành báo chí (báo in, báo nói, báo hình, báo mạng điện tử) trên Internet” [53, khoản 1, điều 2]

Trong Giáo trình “Nhập môn báo mạng điện tử” của Khoa Phát thanh -

Truyền hình, Học viện Báo chí - Tuyên truyền, TS Nguyễn Thị Thoa đã đưa

ra quan điểm như sau: “Báo mạng điện tử là hình thức báo chí thứ tư được sinh ra từ sự kết hợp những ưu thế của báo in, báo nói, báo hình; sử dụng yếu

tố công nghệ cao như một nhân tố quyết định; quy trình sản xuất và truyền tải thông tin dựa trên nền tảng mạng Internet toàn cầu” [32, tr.28]

Tóm lại, từ những phân tích trên, qua việc rút ra những điểm chung nhất nhằm bộc lộ rõ nhất bản chất của loại hình báo chí thứ tư này, tác giả xin đưa ra quan điểm của mình như sau:

Báo mạng điện tử là một loại hình báo chí mới, có khả năng cung cấp thông tin sống động bằng chữ viết, âm thanh và hình ảnh chỉ trong vài phút đến vài giây; với dung lượng không hạn chế Đây là hình thức báo chí được sinh ra từ sự kết hợp những ưu thế của báo in, báo nói, báo hình; sử dụng yếu tố công nghệ cao như một nhân tố quyết định; qui trình sản xuất

và truyền tải thông tin dựa trên nền tảng mạng Internet toàn cầu

1.1.3 Khái niệm kinh tế báo mạng điện tử

Tư duy làm báo lấy thực tiễn hoạt động báo chí làm thước đo để đánh giá, điều chỉnh Ngay từ khi nền kinh tế nước ta chuyển sang cơ chế kinh tế thị trường và hội nhập kinh tế quốc tế thì hoạt động báo chí không chỉ được coi là hoạt động truyền thông đại chúng, hoạt động chính trị - xã hội mà còn

là hoạt động kinh tế - dịch vụ Đây là vấn đề có ý nghĩa quan trọng trên nhiều khía cạnh cả về nhận thức lý luận và hoạt động thực tiễn

Hiện nay, các cơ quan báo chí đã thoát ra khỏi cơ chế quản lý tập trung, bao cấp và bắt đầu thực hiện chức năng kinh tế báo chí: hoàn toàn tự chủ về tài chính, tự đảm bảo được nguồn lực kinh tế - kỹ thuật cho các hoạt động nghiệp vụ cũng như khả năng mở rộng quy mô sản phẩm và khả năng ảnh hưởng của mình trong xã hội Thực tế đó đòi hỏi các cơ quan báo chí - với vai trò như những doanh nghiệp, phải có tư duy chiến lược về vấn đề xây dựng và phát triển thương hiệu của mình, nếu muốn tồn tại và phát triển được trong môi trường báo chí ngày một cạnh tranh khốc liệt Để tìm hiểu về “kinh tế báo mạng điện tử”, cần xuất phát từ những quan điểm về “kinh tế báo chí”

Là vũ khí chính trị tư tưởng, báo chí cũng còn là hàng hóa, một loại hàng hóa đặc biệt - hàng hóa phục vụ nhu cầu tinh thần Báo chí vì thế cũng phải hoạt động theo quy luật của nền kinh tế thị trường trong đó nổi trội nhất là quy luật cung - cầu Muốn bán được nhiều sản phẩm - dịch vụ, muốn sản phẩm - dịch vụ của mình tiếp cận và đáp ứng được nhu cầu của lực lượng tiêu dùng mục tiêu thì doanh nghiệp phải có thương hiệu, để làm nổi trội mình, phân biệt mình với rất rất nhiều những loại sản phẩm - dịch vụ khác trên thị trường

Ở các nước tư bản chủ nghĩa, nền kinh tế thị trường phát triển, cơ quan báo chí được coi như một doanh nghiệp sản xuất hàng hóa và cung ứng dịch

vụ, quản lý cơ quan báo chí coi như quản trị doanh nghiệp Sản phẩm báo chí thì được coi là sản phẩm hàng hóa; dịch vụ báo chí là dịch vụ xã hội bao gồm

cả dịch vụ công ích và dịch vụ thương mại

Về thực tiễn đã có những bước chuyển mình quan trọng trong việc nhận thức về kinh tế báo chí, nhưng về mặt lý luận thì hiện tại các thuật ngữ

“kinh tế báo chí”, “kinh tế báo mạng điện tử” còn khá mới mẻ và đến nay vẫn chưa có một quan điểm nhất quán

Chủ tịch Hồ Chí Minh sinh thời đã dạy: “Báo chí cũng là một ngành kinh

tế Báo chí không chỉ có trách nhiệm phục vụ các nhiệm vụ xây dựng và phát triển kinh tế, mà báo chí cần phải lo cả hoạt động kinh tế của chính mình” [29]

Theo nhà báo Nguyễn Gia Quý - Chủ nhiệm đề tài “Phát triển kinh tế báo chí Hà Nội trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng XHCN trong

giai đoạn hiện nay” cho biết: “Vấn đề kinh tế báo chí dù ít được nói đến, đặc biệt là trong các văn bản pháp luật, song đằng sau sự đa dạng, phong phú về

số lượng, nội dung, hình thức, một số cơ quan báo chí nói chung, người làm báo nói riêng vẫn vô tình hoặc cố ý vì mục tiêu lợi nhuận đơn thuần mà quên

đi chức năng và các nguyên tắc hoạt động của báo chí cánh mạng” [23]

TS Nguyễn Anh Tuấn - Tổng Biên tập Báo Đầu tư đã có những phân

tích: “Chủ trương khuyến khích các cơ quan báo chí tự trang trải tài chính là đúng đắn nhằm giảm bớt gánh nặng cho ngân sách nhà nước, nhưng đây là một công việc hoàn toàn không dễ dàng đối với các cơ quan báo chí Để trang trải chi phí sản xuất, các cơ quan báo chí thực hiện kinh doanh thông qua hoạt động phát hành và quảng cáo Kết quả kinh doanh tùy thuộc vào nhiều yếu tố, không phải lúc nào cũng thuận lợi” [31]

Theo PGS.TS Nguyễn Văn Dững - Trưởng khoa Báo chí, Học viện Báo chí và Tuyên truyền:

“Trong khi nói đến bản chất hoạt động kinh tế - dịch vụ của báo chí cần chống khuynh hướng chạy theo mục đích thương mại đơn thuần nhằm thu lợi cho cơ quan báo chí mà xâm hại đến lợi ích chính trị - văn hóa - xã hội Thực chất đó là hiện tượng “khuynh hướng thương mại hóa báo chí” Bởi vì, xét cho cùng, một trong những mâu thuẫn cơ bản và chủ yếu của hoạt động báo chí trong kinh tế thị trường là mâu thuẫn giữa lợi ích chính trị - văn hóa - xã hội với lợi ích kinh tế Có thể nói lợi ích kinh tế mang tính chất cục bộ và trước mắt (dù rằng lợi

nhuận cơ quan báo chí thu được có thể có đóng thuế cho nhà nước), còn lợi ích chính trị - văn hóa - xã hội là lợi ích toàn cục và lâu dài

[18, tr.99 - 100]”

Báo chí cần ưu tiên trước hết và trên hết vì lợi ích chính trị - xã hội - văn hóa, vì lợi ích công chúng và nhân dân, bởi trách nhiệm xã hội và nghĩa

vụ công dân của nhà báo là yêu cầu khách quan, là nghĩa vụ tự giác bắt buộc

từ nhận thức, thái độ đến hành vi tác nghiệp hàng ngày Vì lợi ích kinh tế đơn thuần, cơ quan báo chí có thể thu lợi hàng trăm, thậm chí hàng tỷ đồng, nhưng

có thể xã hội phải tốn kém nhiều lần hơn thế vẫn khó khắc phục hậu quả, mỗi khi các giá trị văn hóa - xã hội bị coi thường hoặc xâm hại

Thuật ngữ “kinh tế báo mạng điện tử” tuy còn khá mới mẻ tại Việt Nam nhưng bước đầu đã có những quan điểm, nhận định của các nhà nghiên cứu Mặc dù các quan điểm này còn khá đơn giản và chưa có sự thống nhất Tác giả xin được trích dẫn một số quan điểm dưới đây để làm cơ sở nghiên cứu trước khi đúc rút ra quan điểm cá nhân về “kinh tế báo mạng điện tử”:

PGS.TS Trần Đình Thiên - Viện trưởng, Viện kinh tế Việt Nam cho rằng:

“Những hoạt động kinh doanh của các tòa soạn báo mạng điện tử tác động vào trang báo của mình nhằm mang lại lợi ích kinh tế được hiểu

là kinh tế báo mạng điện tử” [Phụ lục 05]

Qua quá trình phân tích và đi đến kết luận khái niệm kinh tế truyền thông đã nêu ở trên, thông qua nền tảng kinh tế học cơ bản và một số quan điểm của các lãnh đạo cơ quan báo chí, tác giả xin được đưa ra quan điểm cá

nhân về “kinh tế báo mạng điện tử”, đó là hoạt động kinh tế của các cơ

quan, doanh nghiệp được quyền xuất bản trang thông tin, báo điện tử…trong quá trình sử dụng con người, cơ sở vật chất, kỹ thuật, tài chính…để đi đến mục đích đạt được hiệu quả kinh tế tối đa mà các cơ quan, doanh nghiệp đó mong muốn

1.1.4 Những đặc điểm của kinh tế báo mạng điện tử

So sánh với các hoạt động kinh doanh báo in và kinh doanh trên báo mạng điện tử có thể dễ dàng nhận thấy những khác biệt cơ bản giữa hai loại hình truyền thông này Chính những khác biệt này đã tạo nên các đặc thù về kinh tế báo mạng điện tử:

Thứ nhất, với vị thế một ngành công nghiệp, để nâng cao hiệu quả, quy

mô sản xuất, các trang mạng luôn phải nỗ lực hết mình giữ mức tăng trưởng

thường xuyên, tối đa hóa lượng độc giả

Báo mạng điện tử mang đến cho công chúng một loại mặt hàng có khả năng sử dụng tập thể, có nghĩa là việc truy cập trang báo của từng khán giả nhất định không hề cản trở đến khả năng truy cập của những người khác ở cùng một thời điểm Tính tập thể của trang báo mạng điện tử nằm ở chỗ trong quá trình tiêu thụ chúng không bị biến mất và chất lượng sản phẩm tiêu dùng đối với khán giả mới cũng không bị thuyên giảm

Cùng một sản phẩm báo mạng có thể mang lại nội dung cho không chỉ một mà là nhiều người, không phân biệt vị trí, khoảng cách, đồng nghĩa với việc hiệu quả kinh doanh báo mạng điện tử được tăng lên tối đa, điều này khác biệt hoàn toàn với báo in Nguyên lý ban đầu của báo mạng là khán giả

có thể tiếp nhận nội dung “miễn phí” (về hình thức), trong khi để có được hầu hết các báo, tạp chí hay sách, người tiêu dùng đều phải trả tiền Sứ mệnh của ngành công nghiệp báo mạng điện tử là tạo lập nên tập hợp công chúng, để sau đó “bán lại” cho các nhà quảng cáo Giá bán của mỗi sản phẩm hàng hóa phổ thông trong đó đã có tính vào chi phí quảng cáo mà nhà sản xuất phải trả cho các cơ quan phát hành trang báo, trang thông tin trên mạng internet

Căn cứ vào nguyên tắc truyền phát thông tin báo mạng, có thể nhận định rằng tính hiệu quả của quy mô sản xuất trong ngành công nghiệp báo mạng khác với ngành công nghiệp in ấn: tổng chi phí để truyền thông tin đến

với công chúng mới (bổ sung, mở rộng) thường không tăng lên Điều này hoàn toàn ngược lại với báo in, khi cung cấp thêm số lượng phát hành trong mọi trường hợp luôn làm tăng thêm giá thành sản xuất chung

Thứ hai, doanh thu từ quảng cáo báo in đang giảm mạnh, thu phí đọc

báo sẽ là hướng phát triển tất yếu của báo mạng điện tử

Trong thực tiễn đời sống báo chí, đang diễn ra một cuộc “di dân” từ báo in sang báo điện tử Ngay trong phiên thảo luận đầu tiên tại Đại hội Báo chí Thế giới (World Newspaper Congress - WNC) lần thứ 65 diễn ra tại Bangkok, Giám đốc điều hành của Hiệp hội báo chí, xuất bản thế giới (WAN-IFRA - đơn vị tổ chức) Vincent Peyregne đã thẳng thắn thừa nhận: Báo in không mất độc giả, nhưng tỷ lệ độc giả thì ngày càng giảm so với báo điện tử

Trước thực tế trên, điều gì sẽ xảy ra tiếp theo với loại hình báo chí sẽ chiếm ưu thế trong tương lai? Logic đơn giản, một khi doanh thu từ bán báo

in sụt giảm thì các cơ quan truyền thông sẽ chuyển sang thu phí online để bù đắp cho mất mát đó

Thu phí để xem nội dung báo điện tử (paywall) là một chủ đề cửa miệng của tất cả các đại biểu tham gia Đại hội ở Bangkok Juan Senor - một

đối tác của tổ chức Innovation Media Consulting - cho biết: “Đây không phải

là thuốc chữa bách bệnh, nhưng chúng tôi biết mọi người sẵn sàng trả tiền cho những bài báo có chất lượng và chiều sâu” [2]

Khi được hỏi về “paywall” (dựng bức "tường" ngăn độc giả tiếp cận thông tin miễn phí trên bản điện tử và phải trả tiền để đọc nội dung), ông Nicholas Giraudon, giám đốc marketing của hãng thông tấn AFP cho biết:

“Với cá nhân tôi việc thu phí trên báo điện tử là xu thế tất yếu, không thể tránh khỏi Tôi mong đợi sẽ ngày có nhiều cơ quan báo chí thực hiện điều này” [36]

Các tờ báo mạng nên bắt đầu thu phí người đọc để có thể vượt qua được thời kì kinh tế khó khăn hiện nay Lợi nhuận thu được từ quảng cáo

động Ông trùm truyền thông Ropert Murdoch cho biết như trên trong một triển lãm công nghệ truyền hình cáp tại Washington, Mĩ [6]

Thứ ba, dưới áp lực của môi trường cạnh tranh, bản thân mỗi trang báo,

trang thông tin phải luôn nỗ lực nâng cao chất lượng và đổi mới sản phẩm để

đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của công chúng

Báo mạng ngày nay chiếm một vị trí hết sức quan trọng trong đời sống

xã hội, đặc biệt là với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin với các thành tựu và tiến bộ như vũ bão, điều này buộc các trang báo, trang thông tin phải tìm cách mở rộng đối tượng công chúng của mình Đối với độc giả, giá trị của các trang báo, trang thông tin được xác định bởi nội dung, ý nghĩa của các thông tin mà nó truyền đi Đặc điểm này đã nhấn mạnh tính xã hội của quá trình sản xuất thông tin báo mạng

Độc giả không chỉ cần các thông tin thời sự mà còn mong muốn được tiếp cận những thông tin chuyên sâu thú vị và bổ ích Yếu tố quan trọng này chi phối việc sản xuất thông tin báo mạng luôn phải cập nhật, cải tiến thường xuyên Ngay cả các tờ báo nổi tiếng, có sức hút nhất theo thời gian cũng sẽ đánh mất dần sự nổi tiếng nếu không đáp ứng được nhu cầu hưởng thụ ngày càng cao của công chúng Thêm vào đó là sự tác động mạnh mẽ của môi trường cạnh tranh là yếu tố kích thích cho yêu cầu nỗ lực nâng cao chất lượng, đổi mới sản phẩm của báo mạng

1.1.5 Những nguồn thu cơ bản của báo mạng điện tử

Hoạt động của các cơ quan báo mạng điện tử được vận hành trên những nguồn tài chính khác nhau: quảng cáo, tài trợ, ngân sách, hoặc những hình thức thu nhập khác phát sinh từ những bước đổi mới công nghệ và các hoạt động dịch vụ…Nguồn thu của báo mạng có liên quan đến xu hướng phát triển của công nghệ, nhu cầu của công chúng và khuynh hướng tiêu dùng cá nhân,

có thể thống kê những nguồn thu chính sau:

Quảng cáo: Đây là nguồn thu đem lại lợi nhuận kinh tế lớn nhất và

mang tính truyền thống nhất, chủ yếu nhất của báo mạng Sự xuất hiện của quảng cáo ở các trang báo, trang thông tin không phụ thuộc vào biện pháp kỹ thuật nào mà nó chỉ quan tâm đến số lượng khán giả và mối tương quan với khán giả Cũng giống như các loại hình báo chí khác, thu nhập của báo mạng

từ nguồn quảng cáo phụ thuộc nhiều vào thực trạng phát triển của nền kinh tế quốc dân Đây là yếu tố quyết định đến doanh thu của các doanh nghiệp chi trả nguồn kinh phí quảng cáo cũng như mức độ của nhu cầu tiêu thụ thị trường nói chung

Tài trợ hoặc ngân sách: Đây là nguồn thu đặc thù ở các giai đoạn phát

triển sớm của báo mạng và cũng là một nguồn đảm bảo tài chính cơ bản Sự khác biệt giữa tài trợ và quảng cáo là các nhà tài trợ chịu hoàn toàn trách nhiệm tài chính đối với việc sản xuất thông tin, duy trì hoạt động của trang báo cũng như mang các quảng cáo đến cho trang báo Do giá thành và khoản tài trợ cho một trang báo thường rất cao nên đã xuất hiện khả năng có một số doanh nghiệp cùng phối hợp tài trợ cho một trang báo, trang thông tin Tài trợ hoặc ngân sách cũng là nguồn thu nhập được cho phép ở nhiều loại hình báo chí với điều kiện thông tin về nhà tài trợ không làm gián đoạn nội dung thông tin, tôn chỉ, mục đích hoạt động của tờ báo

Các nguồn thu khác: Trong ngành công nghiệp báo mạng trên thế giới

còn có nhiều mô hình kinh doanh đem lại nguồn thu trực tiếp và gián tiếp như các khoản thu từ dịch vụ có liên quan đến nội dung (tổ chức sự kiện, PR, kinh doanh bản quyền…), dịch vụ giá trị gia tăng (thương mại điện tử trực tuyến, khảo sát công chúng, dịch vụ viễn thông…), các khoản thu từ đầu tư hoặc tái đầu tư vào lĩnh vực khác (bất động sản, tài chính ngân hàng, đầu tư chứng khoán, phát hành trái phiếu…) Những dạng nguồn thu này rất đa dạng, phong phú và đem lại nguồn tài chính dồi dào cho hoạt động báo mạng

1.2 Lý luận kinh doanh trên điện thoại di động

1.2.1 Sự phát triển của công nghệ di động hiện nay

Điện thoại di động, hay còn gọi là điện thoại cầm tay, là thiết bị viễn thông liên lạc có thể sử dụng trong không gian rộng, phụ thuộc vào nơi phủ sóng của nhà cung cấp dịch vụ Thiết bị viễn thông này sử dụng được nhờ khả năng thu phát sóng Ngày nay, ngoài chức năng thực hiện và nhận cuộc gọi, điện thoại di động còn được tích hợp các chức năng khác như: nhắn tin, duyệt web, nghe nhạc, chụp ảnh, quay phim, xem truyền hình, đọc tin tức

Ngày nay, chiếc điện thoại di động đã trở thành sản phẩm cần thiết trong cuộc sống của mỗi người dân Ra đời từ những năm 40, kể từ khi xuất hiện lần đầu vào năm 1956 tại Thụy Điển đến nay chiếc điện thoại di động đã phát triển không ngừng về yếu tố thời trang cũng như công nghệ Trong ngành dịch vụ di động cũng không có sự khác biệt Bắt nguồn từ những cuộc nói chuyện không cần dây qua sóng radio vào những năm 1890 của thế kỷ 19, điện thoại di động ra đời, kéo theo một nguồn lợi nhuận béo bở cho các nhà cung cấp dịch vụ ăn theo [27]

Những năm 1990, các dịch vụ điện thoại chiếm lĩnh thị trường dịch vụ di động, đến nay tình hình đã hoàn toàn khác, dịch vụ dữ liệu và đa phương tiện

đã vượt hẳn lên, đi kèm theo đó xuất hiện các khái niệm về dịch vụ, phức tạp hơn và trải rộng trên toàn cầu

Xét trên tiêu chuẩn về công nghệ, chiếc điện thoại di động có một lịch sử phát triển khá dài Khởi đầu từ công nghệ 1G, đến nay là sự xuất hiện của 4G Việt Nam đang trong giai đoạn đầu quá trình phổ cập 3G Cùng với sự phát triển vượt trội của công nghệ thì các nhà mạng có thể ứng dụng để cung cấp những dịch vụ cho thiết bị di động phong phú, đa dạng hơn Đồng thời,

người sử dụng điện thoại di động cũng có nhiều cơ hội hơn để tiếp cận với những tiện ích giải trí, những tiện ích phục vụ cho công việc… phù hợp với nhu cầu cá nhân

1.2.2 Các hình thức kinh doanh trên điện thoại di động

Qua khảo sát thực tế hoạt động của thị trường kinh doanh trên điện thoại di động, tác giả có thể khái quát lại một số các hình thức kinh doanh chủ yếu đang được triển khai trong thực tiễn như sau:

1.2.2.1 Hình thức quảng cáo trên điện thoại di động

Tốc độ tăng trưởng người truy cập Internet qua smartphone và hiệu quả thực mà quảng cáo trên di động (Mobile Ads) mang lại cho doanh nghiệp đã khiến loại hình này bùng nổ và không ngừng nóng lên tại Việt Nam Trong

bài phân tích với tiêu đề “Quảng cáo trên di động tại Việt Nam: Thị trường tiềm năng” của tác giả Minh Phương được đăng tải trên báo điện tử Dân Trí

đã đưa ra một bức tranh về thị trường quảng cáo trên di động:

“Theo nghiên cứu mới nhất của Admicro (đơn vị trực thuộc VC Corp, tiên phong cung cấp quảng cáo trên di động tại Việt Nam), tổng ngân sách mà doanh nghiệp toàn quốc đổ vào thị trường Mobile Ads hiện tăng 150% mỗi tháng và hứa hẹn tiếp tục tăng mạnh hơn ở thời gian tới Nghiên cứu này cũng đưa ra chi tiết: nam giới có niềm đam mê công nghệ mãnh liệt hơn nên truy cập Internet qua di động với tỉ lệ áp đảo (68%) so với nữ giới (32%) Trong đó, nhóm tuổi từ 25 - 34 có số lượng người truy cập Internet qua di động nhiều nhất, chiếm gần 39% Báo cáo còn chỉ ra khung giờ mà người dùng sử dụng Mobile Internet nhiều nhất là từ 11h - 13h và 19h - 22h mỗi ngày” [63]

Những con số phát triển kể trên chính là tín hiệu “bật đèn xanh” để doanh nghiệp tận dụng quảng cáo trên di động như là một kênh mới, đưa sản phẩm, dịch vụ đến gần hơn với khách hàng

Quảng cáo trên di động dễ kích thích người tiêu dùng thực hiện hành động mục tiêu như mua hàng, đăng ký tài khoản, download phần mềm - ứng dụng Thêm vào đó, chiếc điện thoại đi theo người dùng mọi lúc, mọi nơi Thậm chí, người tiêu dùng ngày nay còn có thói quen chụp và chia sẻ hình ảnh sản phẩm lên mạng xã hội Điều này có nghĩa thương hiệu sẽ đồng hành

và lan tỏa cùng người tiêu dùng và ngấm sâu vào tâm trí họ

1.2.2.2 Hình thức kinh doanh nội dung

Với nhu cầu sử dụng di động ngày càng lớn và đòi hỏi từ sự tăng trưởng ồ ạt của Internet thời gian gần đây, việc phát triển nội dung trên các thiết bị này đang được các cơ quan quản lý, doanh nghiệp cũng như cộng đồng quan tâm Các chuyên gia nhận định, di động là hướng đi quan trọng dù

là bán hàng hay quảng cáo, qua đó chung quan điểm việc mua bán nội dung trên di động là thế mạnh và khả thi nhất trong tương lai Chia sẻ quan điểm này, ông Nguyễn Mạnh Hùng - Giám đốc Trung tâm Dịch vụ Giá trị gia tăng MobiFone cho biết:

“Trong bối cảnh như hiện nay, dịch vụ Internet chủ yếu là miễn phí, di động lại chủ yếu tính phí, mà khi hai mạng xã hội thị trường này thông nhau thì có thể thu tiền được từ các nội dung online, đây là một cơ hội cho các công ty Internet, và cũng là cơ hội đặc biệt dành cho các mạng

di động Khi đó, tài khoản di động như một cái ví tiền để mua đủ thứ hàng hoá” [Phụ lục 08]

Số lượng các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ nội dung cho mạng di động có tới trên dưới 100 doanh nghiệp tham gia Những tên tuổi điển hình cho dịch vụ đầy tiềm năng này như VASC, FPT, VTC Ngay cả các nhà cung

cấp dịch vụ viễn thông di động như MobiFone, VinaFone, Viettel… cũng không bỏ qua cơ hội “kiếm tiền” từ dịch vụ này

Các dịch vụ nội dung được cung cấp cho mạng di động bao gồm phát triển và cung cấp các tiện ích (tải nhạc chuông, logo, hình nền…); trò chơi trên điện thoại di động; tin nhắn trúng thưởng; dịch vụ tra cứu thông tin kinh tế xã hội, đọc báo trên di động… Trong đó, theo thống kê của Bộ Thông tin và Truyền thông, dich vụ cung cấp các tiện ích cho điện thoại di động được nhiều doanh nghiệp tham gia nhất với khoảng

63 doanh nghiệp Tuy nhiên, dịch vụ mang lại doanh thu cao cho các nhà khai thác lại là dịch vụ tra cứu thông tin kinh tế xã hội, đọc báo trên di động chiếm khoảng 43% tổng danh thu từ các dịch vụ nội dung cho mạng di động [49]

1.2.2.3 Hình thức kinh doanh giải pháp công nghệ trên nền tảng di động

Trong Hội thảo “Xây dựng chiến lược di động cho doanh nghiệp” ngày 28/2/2013 tại Hà Nội, ông Nguyễn Bá Quỳnh, Giám đốc Bộ phận Phần mềm, IBM Việt Nam cho biết:

“Khi nói đến công nghệ di động, chúng ta chủ yếu vẫn chỉ tập trung vào việc thảo luận về những chiếc điện thoại thông minh, hệ điều hành, trò chơi và ứng dụng mới” [50]

Cũng theo ông Quỳnh, điều này đồng nghĩa là các doanh nghiệp vẫn chưa khai thác hết tiềm năng của hoạt động kinh doanh di động Cũng giống như việc internet đã thay đổi cách thức chúng ta sử dụng dịch vụ ngân hàng, khách sạn hay y tế…, công nghệ di động cũng đang làm thay đổi cơ bản các ngành kinh tế

Doanh nghiệp ở nhiều lĩnh vực khác nhau bắt đầu nhận ra rằng, khách hàng giờ đây thường tiếp cận các sản phẩm, dịch vụ của họ thông qua các thiết bị di động như điện thoại thông minh hoặc máy tính bảng Xu thế này

đặt ra cho các doanh nghiệp trên toàn cầu cũng như ở Việt Nam nhiều thách thức đồng thời cũng tạo cơ hội lớn trong việc mở rộng thêm kênh tiếp cận khách hàng, đổi mới môi trường làm việc và dần xóa bỏ các ranh giới kinh doanh về không gian và thời gian

Đây chính là cơ hội để các nhà cung cấp dịch vụ di động (đơn vị được các nhà mạng di động giao cho quản lý, vận hành các giải pháp thanh toán trên di động) nâng cao lợi nhuận từ việc cho thuê hoặc trở thành các đơn vị cung cấp giải pháp trên nền tảng di động phục vụ cho mục đích kinh doanh của các doanh nghiệp ở nhiều lĩnh vực khác nhau trong đó có hoạt động báo chí Ở chương 2 của Luận văn, tác giả sẽ đề cập cụ thể hơn về cách thức áp dụng của hình thức kinh doanh này trong thực tiễn qua mô hình Mobile Payment của Công ty cổ phần viễn thông Tinh Vân

1.2.3 Đặc trưng của hình thức kinh doanh trên điện thoại di động

Như đã khẳng định, loại hình kinh doanh trên điện thoại di động ứng dụng trong phát triển kinh tế báo mạng điện tử đang manh nha hình thành Do vậy, việc nhận diện và chỉ rõ các đặc trung của nó là điều không dễ dàng Những đặc điểm mà tác giả chỉ ra dưới đây một phần dựa trên những căn cứ hiện tại thông qua việc khảo sát, nghiên cứu thực tế, một phần mang tính dự báo

1.2.3.1 Đơn giản, tiện lợi

Đây là ưu thế nổi bật khi kết hợp giữa báo mạng điện tử với điện thoại

di động Bởi lẽ, với sự phát triển mạnh mẽ của hạ tầng công nghệ mạng viễn thông kết hợp với sự bùng nổ của điện thoại thông minh đã giúp công chúng tiếp cận với báo mạng một cách đơn giản, tiện lợi

Những chiếc điện thoại thông minh như những chiếc máy tính thu nhỏ giúp khách hàng có thể dễ dàng tiếp cận các dịch vụ báo chí trên di động một cách dễ dàng, sinh động Chỉ cần là thuê bao của nhà mạng có kết nối mạng

internet di động với những thao tác đơn giản là bạn đã có thể nắm trọn thế giới thông tin “trong lòng bàn tay”

1.2.3.2 Tiếp cận khách hàng ở mọi lúc, mọi nơi

Chiến lược tiếp cận khách hàng là cực kì quan trọng đối với hoạt động kinh doanh Với chiếc điện thoại di động nhỏ gọn, lúc nào cũng mang theo bên người, độc giả có thể tiếp cận thông tin báo chí ở bất kỳ đâu và bất kỳ khi nào Trong cuộc sống hàng ngày, có thể nhiều người sẽ gặp rất nhiều những phút giây nhàm chán mà không biết phải làm gì, ví dụ như chờ vợ đi chợ, chờ người yêu trang điểm, chờ xe bus, chờ để lên tàu hỏa, máy bay…Đây là lúc chiếc điện thoại di động phát huy công dụng

Đặc biệt, trong đời sống hiện đại, quỹ thời gian để con người “thảnh thơi” đọc thông tin trở nên hạn hẹp, ngày càng hình thành rõ nét xu hướng tiếp nhận thông tin trong di chuyển Và dĩ nhiên, việc ứng dụng các giải pháp trên điện thoại di động vào phát triển báo mạng điện tử đã đáp ứng tối đa nhất nhu cầu thông tin của công chúng, bởi lẽ điện thoại di động đã trở thành trợ thủ bất ly thân của con người

1.2.3.3 Dễ phân nhóm khách hàng

Phân nhóm khách hàng nhằm hiểu được đặc tính, tính cách riêng biệt của từng nhóm khách hàng trong hoạt động kinh doanh của bạn, từ đó có thể đưa ra một phương pháp riêng để tiếp xúc với họ một cách có hiệu quả Có thể nói, điện thoại di động là phương tiện hiểu rõ người dùng nhất Tuy các thông tin cá nhân của người dùng thuộc vào loại thông tin nhạy cảm và các nhà viễn thông phải giữ kín, song thông qua điện thoại di động, các nhà cung cấp nội dung hoàn toàn có thể tranh thủ các lợi thế mà các phương tiện thông tin khác không thể nào có được

Điện thoại di động là phương tiện gần như không được chia sẻ với nhiều người, mỗi người đều sử dụng thiết bị riêng của mình và đa phần đều