Tác động của mạng xã hội đối với báo mạng điện tử ở nước ta hiện nay (khảo sát mạng xã hội youtube và báo vnexpress net, tuoitre com vn từ tháng 052010 tháng 052011)

Nếu như sự ra đời và phát triển của phát thanh, truyền hình làm các nhà nghiên cứu báo chí dự đoán đến “cái chết” của báo in, sự xuất hiện của báo mạng điện tử với những ưu thế nổi bật n

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ - HÀNH CHÍNH

QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS TS ĐINH THỊ THUÝ HẰNG

HÀ NỘI – 2011

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả điều tra nêu trong luận văn này là trung thực, được ghi rõ nguồn gốc một cách đầy đủ Đề tài nghiên cứu này chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Cẩm Nhung

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 4

Chương 1 15

1.1 Khái quát chung về mạng xã hội 15

1.2 Vai trò của mạng xã hội trong đời sống 20

1.3 Mối tương quan giữa mạng xã hội và báo mạng điện tử 29

Chương 2 38

2.1 Giới thiệu mạng xã hội Youtube 38

2.2 Tác động của mạng xã hội đối với báo mạng điện tử 40

Chương 3 64

3.1 Nâng cao chất lượng của báo mạng điện tử trong việc xác minh tính chính xác của thông tin 64

3.2 Tăng cường mối quan hệ tương tác giữa báo mạng điện tử với độc giả 78

3.3 Xây dựng những quy định về hoạt động của các mạng xã hội Việt Nam 93

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 97

TÀI LIỆU THAM KHẢO 101

PHỤ LỤC 1 105

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Sự ra đời và phát triển của truyền thông đại chúng nói chung và báo chí nói riêng là một trong những thành tựu nổi bật của lịch sử nhân loại Một trong những nguyên nhân dẫn đến sự ra đời và phát triển đó là xuất phát từ việc đáp ứng nhu cầu thông tin của con người

Cùng với sự phát triển xã hội, mọi nhu cầu của con người không ngừng tăng lên, trong đó phải kể đến nhu cầu thông tin Nhu cầu này không chỉ dừng lại ở việc tiếp nhận thông tin mà còn mở rộng hơn theo hướng chia sẻ, trao đổi, tương tác thông tin giữa con người với nhau trong một kỷ nguyên “thế giới phẳng” có sự bùng nổ thông tin mạnh mẽ

Ở thế kỷ 16, khi các phương tiện truyền thông chưa phát triển, hình thức “tea house” (phòng trà) ở Châu Âu - nơi dành cho các học giả, nhà trí thức, phần đông là nam giới đến để giao lưu, trao đổi, chia sẻ thông tin và đàm đạo về các vấn đề diễn ra trong đời sống Vào cuối thế kỉ 20, đầu thế kỷ

21 - chúng ta đã chứng kiến những bước phát triển ngoài sức tưởng tượng của con người về khoa học công nghệ và điện tử viễn thông Không gian tương tác của con người từ “tea house” đã mở rộng hơn rất lớn theo hướng xuyên quốc gia, không phân biệt ngôn ngữ, chủng tộc, biên giới… nhờ sự ra đời và phát triển của mạng xã hội

Nếu như sự ra đời và phát triển của phát thanh, truyền hình làm các nhà nghiên cứu báo chí dự đoán đến “cái chết” của báo in, sự xuất hiện của báo mạng điện tử với những ưu thế nổi bật nhờ tận dụng sức mạnh của công nghệ viễn thông làm người ta lo lắng đến sự tồn tại của các loại hình báo chí khác thì với mạng xã hội, một lần nữa, các nhà nghiên cứu lại phải lo ngại sức ảnh hưởng của nó sẽ làm suy giảm sự phát triển của các phương tiện truyền thông chính thống

Mặc dù so với các quốc gia tiên tiến trên thế giới, nền khoa học công nghệ nói chung và công nghệ thông tin nói riêng của nước ta còn chưa phát triển đồng đều nhưng với chiến lược phát triển công nghệ thông tin của Đảng

và Nhà nước đã tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của các mạng xã hội Tuy nhiên, điều này cũng tạo ra những thách thức đối với báo chí Báo chí tất yếu không tránh khỏi cũng phải chịu nhiều tác động từ sự phát triển đó

Vấn đề trên đã đặt ra hàng loạt câu hỏi như: Sự tác động này sẽ diễn ra như thế nào, nền báo chí nước ta sẽ phải biến đổi như thế nào để thích ứng với

xu thế thời đại? Giải pháp nào gợi mở cho các nhà quản lý, các cơ quan báo chí có thể áp dụng để giữ vững và phát huy vị thế chủ chốt của báo chí trên vũ đài truyền thông?

Mặt khác, xét trên góc độ tích cực, không thể phủ nhận vai trò to lớn của mạng xã hội đối với cuộc sống con người Nó mở ra một không gian rộng lớn để liên kết các cá thể với nhau trong cộng đồng Tuy nhiên, mạng xã hội cũng ẩn chứa nhiều hệ quả tiêu cực bởi một không gian “ảo” luôn tiềm tàng

sự pha trộn giữa thật - giả, tốt - xấu, trắng - đen… Công chúng sẽ phải tin vào cái gì, không nên tin vào cái gì trước vô vàn các thông tin đang được cập nhật từng giây, từng phút trên mạng xã hội?

Báo chí - với chức năng cơ bản là chức năng thông tin, với trách nhiệm

và sứ mệnh xã hội lớn lao là mang đến cho công chúng những thông tin chuẩn xác, chân thực và khách quan nhất Bên cạnh đó, nền báo chí nước ta còn có thêm một chức năng rất quan trọng khác là hướng dẫn công chúng, dư luận theo mục tiêu phù hợp với tiến trình phát triển tiến bộ của xã hội và đúng định hướng xây dựng, phát triển đất nước của Đảng và Nhà nước Vì vậy, xét trên

cả hai mặt khách quan lẫn chủ quan, báo chí nước ta không thể đứng ngoài lề trước sự phát triển và tác động của mạng xã hội Hơn bao giờ hết, báo chí phải chủ động thay đổi, thích nghi, tận dụng những ưu thế, khắc phục những

nhược điểm của mạng xã hội để hoàn thành tốt chức năng, vai trò của mình Tuy nhiên, sự thay đổi này nên theo hướng nào bởi dựa trên nền tảng lý luận báo chí nói chung thì mạng xã hội vẫn còn là một vấn đề khá mới mẻ ở nước

ta, chưa được nhiều sự quan tâm nghiên cứu?

Mặt khác, trong các loại hình báo chí hiện nay thì báo mạng điện tử tuy

ra đời muộn hơn các loại hình khác (báo in, báo nói, báo hình) nhưng đây lại

là loại hình đang có xu hướng phát triển mạnh nhất nhờ sự tích hợp ưu thế của các loại hình báo chí truyền thống qua công nghệ Internet Điểm chung của báo mạng điện tử và mạng xã hội đều là tận dụng sức mạnh của Internet để phát triển Chính vì thế, trong tương quan với các loại hình báo chí khác thì báo mạng điện tử là loại hình nhận thấy rõ sự tác động nhất của mạng xã hội

Căn cứ từ những lý do trên, tôi đã lựa chọn nghiên cứu đề tài “Tác động của mạng xã hội đối với báo mạng điện tử ở nước ta hiện nay (Khảo sát mạng xã hội Youtube và báo vnexpress.net, tuoitre.com.vn từ tháng

cơ sở tìm hiểu, nghiên cứu các tác động của mạng xã hội đối với báo mạng điện tử, để từ đó đưa ra một số giải pháp gợi mở giúp báo mạng điện tử nói riêng và báo chí nước ta nói chung có thể hoàn thành tốt vai trò và nâng cao chất lượng trước những biến đổi mạnh mẽ trong kỷ nguyên truyền thông

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Theo khảo sát còn giới hạn của tác giả luận văn, cho đến nay, tại Việt

Nam, chưa có công trình nào nghiên cứu về tác động của mạng xã hội đối với

quan đến mạng xã hội cũng đã thu hút nhiều sự quan tâm của các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước, trong đó có những công trình nghiên cứu, bài viết tiêu biểu sau:

Tác giả trong nước: Trong bài tham luận “Truyền thông mạng: đặc

trong Kỷ yếu hội thảo khoa học quốc tế “Báo chí và Truyền thông đại chúng - Đào tạo, bồi dưỡng trong thời kỳ hội nhập” do Học viện Báo chí và Tuyên truyền phối hợp với Viện FES tổ chức (đã được NXB Lý luận chính trị xuất bản thành sách năm 2008), từ việc phân tích các đặc điểm của truyền thông mạng, đặt nó trong thế so sánh, đối chiếu với truyền thông đại chúng, tác giả

đã đưa ra một số vấn đề mang tính chất hệ quả từ sự tác động của mạng thông tin đối với các phương tiện thông tin đại chúng Đó là lượng bạn xem của các phương tiện thông tin đại chúng truyền thống sẽ dần dần giảm xuống Ngoài

ra, nó cũng làm cho người tiếp nhận gặp nhiều khó khăn trong việc thẩm định tính chính xác của thông tin và đặt ra thách thức rất lớn đối với công tác quản

lý toàn bộ lĩnh vực thông tin - truyền thông và tuyên truyền - giáo dục chính thức Từ những hệ quả đó, PGS.TS Phạm Văn Chúc đã đề xuất một số giải pháp mang tính quản lý - đào tạo nhằm nâng cao hiệu quả của hoạt động truyền thông mạng theo hướng truyền bá sâu rộng đường lối, quan điểm, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước; đồng thời đáp ứng được tư tưởng, tình cảm, tâm trạng của các tầng lớp nhân dân trong xã hội

Tác giả Trần Hữu Quang trong công trình nghiên cứu “Xã hội học báo

của Internet đối với đời sống con người và các phương tiện truyền thông cũ Điểm đáng chú ý của bài viết là tác giả đã giới thiệu được những quan điểm của các nhà xã hội học về truyền thông đại chúng nổi tiếng trên thế giới về Internet - một phương tiện truyền thông mới xét trên góc độ nó sẽ làm thay đổi các quan hệ xã hội và cách thức hoạt động của nhà báo như thế nào

Bên cạnh các công trình nghiên cứu đã được xuất bản thành sách thì trên các báo mạng điện tử, các trang web cũng có những bài viết đáng chú ý của các tác giả trong nước có liên quan đến đề tài này như sau:

Tác giả Mai Thanh Thanh Thảo - Hội viên của Hội Sử học Thành phố

Hồ Chí Minh trong bài viết “Vai trò của mạng xã hội trong đời sống tinh thần

trình bày khái niệm “mạng xã hội”, giới thiệu sơ lược lịch sử phát triển của mạng xã hội, phân tích ảnh hưởng của mạng xã hội đối với đời sống, đặc biệt

là giới trẻ trên cả hai khía cạnh tích cực và tiêu cực Từ đó, tác giả khẳng định

“việc phát triển mạng xã hội là một hiện tượng đáng mừng và nên cổ súy nhưng phải có sự quản lý chứ không tự do tràn lan”

Trên trang web saga.vn (trang web trao đổi về tri thức và kỹ năng kinh doanh), tác giả thao_pham đã có nhiều bài viết có nội dung liên quan đến mạng xã hội, trong đó có hai bài viết nổi bật sau:

“Sức mạnh của social media” (bài viết đăng trên www.saga.vn tháng

10/2009): Ở bài viết này, tác giả đã nhấn mạnh sức mạnh lớn nhất của social media (tạm dịch là truyền thông mạng xã hội) là nhờ tính chất truyền thông đa chiều của nó Đây là đặc trưng của truyền thông mạng xã hội cho phép có sự liên kết và chia sẻ giữa các thành viên, do vậy mỗi một nội dung chia sẻ sẽ có rất nhiều ý kiến theo nhiều chiều hướng khác nhau

www.saga.vn tháng 04/2010): Ở bài viết này, tác giả đã đưa ra luận điểm

“Vai trò của mạng xã hội trong tương lai sẽ trở nên quan trọng hơn bao giờ hết Giả sử có một sản phẩm có khả năng kiểm soát và phân loại thông tin, cùng với việc thu hút được số lượng lớn người tham gia, thì mạng xã hội sẽ nắm trong tay những giá trị vô hình rất lớn”

Cũng trên trang web saga.vn đã đăng tải nhiều bài viết có liên quan đến thuật ngữ social media, trong đó có các bài đáng chú ý là: “Thời của truyền thông cộng đồng”, “Social media là gì”, “Điểm mạnh và điểm yếu của social media”, “Social media có mối liên hệ như thế nào với mass media”… Tuy nhiên, những bài viết trên chỉ mới dừng lại ở góc độ giới thiệu khái quát

sơ lược trên cơ sở giải thích nội hàm các thuật ngữ

Raizada, Taruna Vinayak, Gaurav Srivastav, Sakshi Garg, Sakshi Mehrotra, Shobhit Chandak tại ICFAI, IBS Gurgaon đã trình bày những tác động của mạng xã hội đối với cuộc sống của con người xét trên góc độ chủ thể cá nhân Ngoài ra, các tác giả còn giới thiệu cho người đọc những đặc trưng của mạng

xã hội, phương thức hoạt động của mạng xã hội, cách bảo vệ an toàn thông tin

cá nhân trên mạng xã hội, các mạng xã hội tiêu biểu trên thế giới như orkut, facebook, my space… Vì đây là một công trình nghiên cứu phục vụ cho môn học Business reasearch method (phương pháp nghiên cứu kinh doanh) tại ICFAI, IBS nên góc độ tiếp cận các vấn đề chủ yếu dựa trên lĩnh vực công nghệ và kinh tế

Bài tham luận “Giảng dạy báo chí ở trường Đại học Công nghệ Sydney thay đổi thế nào trước sự phát triển của Internet và truyền thông trực tuyến -

Báo chí, Trường đại học Công nghệ Sydney (UTS) đăng trong Kỷ yếu hội thảo khoa học quốc tế “Báo chí và Truyền thông đại chúng - Đào tạo, bồi dưỡng trong thời kỳ hội nhập” đã trình bày những tác động sâu sắc của Internet và truyền thông trực tuyến đối với các thông lệ của truyền thông chuyên nghiệp và các thông lệ thông tin hằng ngày ở Australia Từ đó, tác giả giới thiệu những thay đổi trong các chương trình đào tạo truyền thông ở UTS

để thích ứng với những biến đổi của thế giới truyền thông theo tiến trình lịch

sử 18 năm, từ năm 1990 - 2008 Đây là một công trình nghiên cứu với nhiều dẫn chứng sinh động, thực tế, giúp người đọc có được những kiến thức khái quát về bối cảnh truyền thông ở Australia trước sự tác động mạnh mẽ của Internet và việc đội ngũ giáo viên UTS phản ứng thế nào trước những thay đổi thường xuyên và liên tục trong lĩnh vực truyền thông Tuy nhiên, bài viết này chỉ giới hạn trong phạm vi đào tạo báo chí trước sự tác động của truyền thông mạng ở một nước

Trên một số các tờ báo điện tử và website của Việt Nam cũng có đăng tải những bài viết đã được dịch của các tác giả nước ngoài có liên quan đến chủ đề báo chí và truyền thông xã hội, trong đó có thể kể đến những bài viết sau:

Tác giả Michael Skoler trong bài viết “Báo chí phải “lụy” truyền thông

tích những thay đổi trong hành vi tiếp nhận thông tin của công chúng kể từ khi Internet xuất hiện để rút ra hai nhận định sau:

Thứ nhất, Internet không lấy cắp độc giả của truyền thông chính thống

mà chính truyền thông chính thống đã đánh mất độc giả của mình do đánh mất sự kết nối với công chúng

Thứ hai, truyền thông chính thống cần để ý và sử dụng những công cụ của truyền thông xã hội để tạo ra một nền báo chí của sự hợp tác, chứ không chỉ là trên lý thuyết

Trong bài “Giá trị báo chí trong kỷ nguyên truyền thông xã hội” của

ông Geneva Overholser - Giám đốc trường báo chí Annenberg, thuộc Đại học Nam California (Mỹ) đăng trên bản tin của Quỹ Nieman dành cho Báo chí thuộc Đại học Harvard (đã được dịch trên TuanVietnam.net ngày 19/3/2010), tác giả đã đưa ra một nhận định khá lý thú, đó là “Truyền thông xã hội không chỉ đơn thuần là một công cụ để phục vụ báo chí mà cái đáng để lưu tâm ở

đây là đem những giá trị của báo chí vào được thế giới truyền thông xã hội rộng lớn ấy” Từ đó, tác giả nhấn mạnh đến trách nhiệm của nhà báo trong quá trình thu thập và định hướng thông tin

Một bài viết khác có nhan đề “Mạng xã hội đang thay đổi báo chí như

đã giới thiệu những nội dung chủ yếu trong Hội nghị Truyền thông xã hội của Đại học Oxford (Anh), trong đó khẳng định: Để tồn tại, báo chí phải phát triển theo xu hướng hợp tác, cởi mở và liên kết văn hóa với mạng xã hội bằng cách khai thác việc sử dụng truyền thông xã hội để thu hút lượng truy cập (như ở website báo Anh Daily Telegraph, hãng thông tấn Reuters…)

Như vậy, có thể thấy rằng, việc nghiên cứu tác động của mạng xã hội đối với báo mạng điện tử ở các tài liệu trong nước không nhiều, cũng không

có công trình nào đi sâu nghiên cứu về vấn đề này Còn các tài liệu nước ngoài và các tài liệu dịch thì cũng đã có những bài viết theo hướng phân tích mối quan hệ giữa báo chí và mạng xã hội, để từ đó rút ra hệ quả của sự tác động Tuy nhiên, hướng tiếp cận nghiên cứu của các tác giả nước ngoài chủ yếu dựa trên góc độ kinh tế và sự biến đổi của quan hệ xã hội, trong khi đó, bản chất cũng như trình độ công nghệ của nền truyền thông giữa nước ta với các nước tiên tiến trên thế giới còn nhiều khoảng cách khác biệt

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở làm rõ những vấn đề lý luận về mạng xã hội, về mối quan

hệ của mạng xã hội và báo mạng điện tử, luận văn tập trung phân tích những tác động của mạng xã hội đối với báo mạng điện tử, để từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm góp phần nâng cao chất lượng của báo mạng điện tử trước sự

tác động của mạng xã hội

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để có thể đạt được mục đích nghiên cứu của đề tài, người nghiên cứu xác định cần phải thực hiện những nhiệm vụ nghiên cứu dưới đây:

- Nghiên cứu các tài liệu có liên quan đến đề tài

- Làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về mạng xã hội

- Phỏng vấn các nhà báo về tác động của mạng xã hội đối với báo mạng điện tử

- Phân tích những tác động của mạng xã hội đối với báo mạng điện tử qua khảo sát mạng xã hội Youtube và báo vnexpress.net, tuoitre.com.vn

- Đề xuất một số giải pháp góp phần nâng cao chất lượng của báo mạng điện tử nói riêng và báo chí nói chung trước những tác động của mạng xã hội

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là tác động của mạng xã hội đối với báo mạng điện tử ở nước ta hiện nay

Mạng xã hội Youtube với tính năng chia sẻ video hữu hiệu được coi là nguồn khai thác hình ảnh, âm thanh phong phú cho các tờ báo mạng Mặt khác, từ khi các video clip trong nước được đăng tải lên Youtube (năm 2009),

đã có không ít những bài viết gây tác động mạnh mẽ đến dư luận xã hội bắt nguồn từ những thông tin trên Youtube

Báo vnexpress.net và tuoitre.com.vn là hai tờ báo mạng điện tử tiêu biểu ở Việt Nam Báo vnexpress.net là tờ báo mạng điện tử độc lập đầu tiên ở Việt Nam, luôn là một trong số ít tờ báo mạng điện tử dẫn đầu về số lượng người truy cập kể từ khi thành lập đến nay Báo tuoitre.com.vn tuy không phải là tờ báo mạng điện tử độc lập mà là trang web điện tử của nhật báo Tuổi trẻ thành phố Hồ Chí Minh nhưng tuoitre.com.vn luôn được đánh giá là có tốc

độ phát triển mạnh nhất, thu hút sự quan tâm của dư luận bên cạnh sự nổi tiếng của nhật báo Tuổi trẻ

Thời gian khảo sát: từ tháng 05/2010 - tháng 05/2011

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

Luận văn được thực hiện dựa trên nền tảng khoa học duy vật biện chứng, duy vật lịch sử và quan điểm của Đảng, Nhà nước ta về công tác định hướng thông tin, quản lý báo chí và mạng xã hội

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng một số phương pháp chung như phương pháp quy nạp, tổng hợp, phân tích, so sánh đối chiếu, phỏng vấn… Ngoài ra, còn áp dụng các phương pháp nghiên cứu của ngành Xã hội học với một số kỹ thuật điều tra:

- Thu thập thông tin: chọn lọc, nghiên cứu các tài liệu trên nhiều nguồn như sách, báo, tạp chí và các nguồn thông tin trên mạng Internet về truyền thông, truyền thông xã hội, mạng xã hội, báo mạng điện tử Các tài liệu dưới dạng số liệu thống kê, văn bản, báo cáo… với nội dung liên quan đến đề tài Tổng hợp các tư liệu thu thập được, tiến hành phân tích và chắt lọc, kế thừa những mặt hợp lý để có được những tư liệu cần thiết cho đề tài

- Phỏng vấn một số nhà báo hoạt động ở nhiều cơ quan báo chí khác nhau về những vấn đề liên quan đến đề tài nghiên cứu; xử lý số liệu khảo sát qua các bảng tổng hợp theo trình tự thời gian và cơ cấu đề tài

- Phương pháp xử lí thông tin: nguồn tư liệu được phân thành 3 loại: thông tin tư liệu, thông tin định tính, thông tin định lượng

6 Đóng góp của luận văn

Luận văn bước đầu đóng góp những nghiên cứu khoa học về mạng xã hội, về tác động của mạng xã hội đối với báo mạng điện tử, về những giải pháp góp phần nâng cao chất lượng của báo mạng điện tử trước sự tác động của mạng xã hội, từ đó giúp các nhà báo nhận thức được vai trò, trách nhiệm của mình khi thông tin trong thời đại truyền thông điện tử và các cơ quan báo chí, các nhà quản lý tìm ra những hướng đi phù hợp cho báo chí nói chung và báo mạng điện tử nói riêng trước những tác động của mạng xã hội

7 Ý nghĩa lý luận và giá trị thực tiễn

7.2 Giá trị thực tiễn

Tác giả luận văn mong muốn sau khi phân tích những ảnh hưởng của mạng xã hội đối với báo mạng điện tử, đề xuất các giải pháp góp phần nâng cao chất lượng của báo mạng điện tử trước sự tác động của mạng xã hội, luận văn sẽ là căn cứ khoa học giúp các nhà quản lý báo chí có thể vận dụng để định hướng cho công chúng khi tiếp nhận thông tin trên mạng xã hội và nâng cao hiệu quả của công tác quản lý báo chí trong thời đại phát triển mạnh mẽ của Internet trên quy mô toàn cầu

8 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Danh mục tài liệu tham khảo, luận

văn có kết cấu gồm 3 chương, 10 tiết

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ MẠNG XÃ HỘI

1.1 Khái quát chung về mạng xã hội

Ra đời vào những năm cuối thập niên 90 của thế kỷ 20, cùng với sự bùng nổ của Internet, mạng xã hội dần trở thành một khái niệm không mấy xa

lạ đối với con người

Theo từ điển Wikipedia, mạng

xã hội, hay gọi là mạng xã hội ảo (tiếng Anh: social networking site) là dịch vụ kết nối các thành viên cùng

sở thích trên Internet lại với nhau với nhiều mục đích khác nhau không phân biệt không gian và thời gian

(Ảnh: Internet)

Tác giả Hà Linh trong bài viết “Mạng xã hội - Cộng đồng không khoảng cách” trên Tạp chí Marketing số tháng 02/2009 đã đưa ra khái niệm mạng xã hội như sau:

“Mạng xã hội là một xã hội ảo, một cộng đồng trực tuyến - nơi các thành viên giao lưu và chia sẻ thông tin với nhau thông qua các công cụ trực tuyến do mạng cung cấp như email, chat, blog, tin nhắn, diễn đàn ”

Tác giả với nickname saganor trên website saga.vn đã giải thích về mạng xã hội như sau:

Mạng xã hội, tiếng Anh là “social networking site”, là một cộng đồng trực tuyến hay mạng lưới gồm nhiều “điểm” (note) và “dây” (tie): các

“điểm” tại các vị trí khác nhau được liên kết bởi “dây” quan hệ ở các cấp

độ khác nhau

Khi bàn đến khái niệm này, PGS.TS Mai Quỳnh Nam lại nhìn nhận trên một góc độ khác: “Không nên hiểu mạng xã hội chỉ ở khía cạnh thông tin điện tử Mạng xã hội có thể hình dung như là khái niệm chỉ mối quan hệ liên đới giữa con người với nhau về một vấn đề nào đó trong xã hội” Quan điểm này trùng với ý kiến của tác giả Peter K.Ryan trong cuốn sách “Social networking” (The Rosen Publishing Group) Tác giả Peter cũng cho rằng:

“Mạng xã hội là một nhóm người kết nối vì một lý do cụ thể nào đấy Một ví

dụ điển hình nhất cho khái niệm này là một nhóm bạn Ngoài ra, trường học, doanh nghiệp, thành phố, đất nước… là những dạng thức khác của mạng xã hội Với việc phát minh ra radio, tivi, và đặc biệt là Internet, con người có thể thiết lập và duy trì sự liên kết vượt qua những giới hạn về không gian trong lịch sử trước đây Khả năng giao tiếp vượt qua biên giới đã tạo ra những dạng thức mạng xã hội mới”

Dạng thức mạng xã hội mới này chính là khía cạnh “mạng xã hội” mà luận văn đề cập đến Đây

là một dịch vụ giúp kết nối các thành viên trên Internet lại với nhau thành cộng đồng trực tuyến Như vậy, khái niệm “mạng xã hội”

ở đây gắn liền với máy tính và Internet (sử dụng thuật ngữ “mạng

(Ảnh: Internet)

xã hội trực tuyến” theo nghị định 97/2008/NĐ-CP có lẽ là chính xác hơn nhưng ở công trình nghiên cứu này, chúng tôi sử dụng thuật ngữ “mạng xã hội” để phù hợp với cách hiểu thông thường)

Mạng xã hội có thể được hình dung như là một “mạng nhện” với các nút (node), các nút là các thực thể trên mạng như là một cá nhân, tổ chức hay doanh nghiệp nào đó Các nút liên kết với nhau, tạo thành mối quan hệ giữa các thực thể trong mạng Có nhiều kiểu liên kết trong mạng xã hội để xác lập mối quan hệ Những kiểu liên kết đó được thể hiện qua các tính năng của mạng xã hội sẽ được trình bày ở phần sau

Hiện nay, tồn tại khoảng 500 mạng xã hội trên thế giới và hàng nghìn trang web có chức năng như một mạng xã hội Dịch vụ mạng xã hội có tốc độ tăng trưởng 47% mỗi năm và cao hơn hầu hết các dịch vụ trên website khác

“Cứ 11 phút online trên mạng thì người sử dụng lại dành một phút cho blog

(Ảnh: Internet)

sử dụng có thể cập nhật các tin tức mới của bạn bè với chức năng “News Feed”, gửi và nhận tin nhắn qua “Messages”, viết blog qua “Updates Status”, chia sẻ hình ảnh với “Add photo/video”…

Youtube là mạng xã hội chuyên dùng để các thành viên chia sẻ các tệp

dữ liệu dưới dạng hình ảnh Người sử dụng có thể đưa một video clip lên Youtube qua chức năng “Upload”, tìm kiếm video qua chức năng “Search”, chia sẻ với bạn bè qua “Share”…

Zingme được coi là mạng xã hội lớn nhất Việt Nam với các tính năng

đặc trưng như kết bạn, chat trực tuyến, viết blog, lập câu lạc bộ Bên cạnh đó, các thành viên còn có thể tham gia diễn đàn, nghe nhạc, xem phim, chia sẻ ảnh và tham gia các trò chơi trực tuyến

Yume.vn cũng được coi là một trong những mạng xã hội phổ biến ở Việt Nam Khi tham gia Yume, người sử dụng có thể tự tạo cho mình một trang web cá nhân và mở rộng mối liên kết với các thành viên khác thông qua những

“network” (hệ thống) như: Địa điểm, ngành nghề, trường học…

(Ảnh: Internet)

Ngoài những mạng xã hội đã liệt kê, còn có những mạng xã hội tiêu biểu khác như: Twitter, MySpace, Flickr…(mạng xã hội nước ngoài) hay Go.vn, Cyvee.com, Cyword.vn… (mạng xã hội trong nước)

Các tính năng của mạng xã hội là các công cụ trực tuyến mà mạng cung cấp để từ đó giúp các thành viên trong mạng xác lập mối liên kết với nhau Nhờ những tính năng này đã giúp hình thành nên tiện ích của mạng xã hội

Điều 3, chương 1, Nghị định 97/2008/NĐ-CP ngày 28/08/2008 về Quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ Internet và thông tin điện tử trên Internet

đã đưa ra khái niệm về dịch vụ mạng xã hội (cũng có thể coi như tính năng, hay tiện ích của nó) như sau:

“Dịch vụ mạng xã hội trực tuyến là dịch vụ cung cấp cho cộng đồng rộng rãi người sử dụng khả năng tương tác, chia sẻ, lưu trữ và trao đổi thông tin với nhau trên môi trường Internet, bao gồm dịch vụ tạo blog, diễn đàn (forum), trò chuyện trực tuyến (chat) và các hình thức tương tự khác”

Mạng xã hội có những tính năng cơ bản sau:

- Chat là một thuật ngữ trong tiếng Anh, dịch sang tiếng Việt có nghĩa

là nói chuyện phiếm, tán gẫu Đây là một công cụ cho phép mọi người trao đổi thông tin với nhau thông qua các thông điệp (text) gõ trên bàn phím Ngoài ra còn có hình thức voice - chat (điện thoại trên Internet) giúp con người có thể trò chuyện với nhau thông qua lời nói Chat là một hình thức trò chuyện trực tuyến, để có thể sử dụng, người dùng phải lập nickname (biệt danh) Người tham gia sẽ giao tiếp với nhau thông qua nickname đó

- Forum (diễn đàn điện tử) là 1 website nơi mọi người có thể trao đổi,

thảo luận, bày tỏ ý kiến về những vấn đề cùng quan tâm Các vấn đề thảo luận được lưu giữ dưới dạng các trang tin

- Email là một thuật ngữ trong tiếng Anh, dịch sang tiếng Việt có nghĩa

là thư điện tử Đối với thư tem thì nội dung thư được viết trên giấy và chuyển qua đường bưu điện Còn đối với thư điện tử (email) thì nội dung thư được lưu dưới dạng các tệp văn bản trên máy tính và được gửi qua đường Internet

Sự xuất hiện của email làm cho vai trò của thư tem và fax bị giảm sút

- Blog: chưa có một khái niệm rõ ràng về blog Từ “blog” là kết hợp

của từ “web” và “log” trong tiếng Anh Một số định nghĩa về blog:

“Blog, gọi tắt của weblog là một dạng đàm luận thông tin trực tuyến Các blogger (người viết blog), có thể là cá nhân hoặc nhóm, đưa thông tin lên mạng với mọi chủ đề, thông thường có liên quan tới kinh nghiệm hoặc ý kiến

cá nhân, chủ yếu cung cấp thông tin đề cập những chủ đề chọn lọc Một trang

blog có thể chứa các siêu liên kết, hình ảnh và liên kết” (Từ điển trực tuyến Wikipedia)

“Blog là một trang web trực tuyến chứa thông tin cá nhân trong đó có

nhận xét, bình luận và thường được siêu liên kết” (Từ điển Webster).

Merriam-“Blog” là một thuật ngữ có nguồn gốc từ cặp từ “Web Log” hay

“Weblog” dùng để chỉ một tập san cá nhân trực tuyến, một quyển nhật ký dựa trên nền web hay một bản tin trực tuyến nhằm thông báo những sự kiện xảy ra hàng ngày về một vấn đề gì đó Nội dung và chủ đề của “blog” rất đa dạng, nhưng thông thường là những câu chuyện cá nhân, bản tin, danh sách các liên kết web, những bài tường thuật, phê bình một bộ phim hay tác phẩm văn học mới xuất bản và cuối cùng là những sự kiện xảy ra trong một nhóm người nào đó” (Echip)

Ngoài ra, mạng xã hội còn có những tính năng thông dụng khác như xem phim, chơi game, chia sẻ file (cho phép người sử dụng gửi và nhận các tệp dữ liệu dưới dạng văn bản hoặc hình ảnh hoặc tệp hỗn hợp cả hình ảnh và văn bản)

1.2 Vai trò của mạng xã hội trong đời sống

Các mạng xã hội kích thích sự tham gia của người sử dụng bằng phương pháp cung cấp các công cụ giúp cho mỗi cá nhân có thể tự khẳng định, định vị “thương hiệu” bản thân trong cộng đồng thế giới ảo Ví dụ như Facebook đã thu được thành công đáng kể nhờ ứng dụng nền tảng lập trình

“Facebook Platform” cho phép thành viên tạo ra những công cụ mới (“apps”) cho cá nhân mình cũng như các thành viên khác dùng Những chức năng tùy chọn cá nhân trên mạng xã hội giúp cho người sử dụng xây dựng không gian riêng trong thế giới mạng rộng lớn Dannah Boyd, nhà nghiên cứu về truyền thông xã hội nhận xét: “Các mạng xã hội đem lại cho mọi người nhận thức rằng họ là một phần trong một cuộc đối thoại lớn Và ai cũng có cơ hội trở thành trung tâm của đám đông”

Người tham gia mạng xã hội với một nickname sẽ từng bước xây dựng

“thương hiệu” cá nhân thông qua cách đặt tên nick, avatar, profile, cách viết blog, bài hát, bộ phim yêu thích

Mặt khác, mạng xã hội còn cho phép người sử dụng có thể tự do ngôn luận; bộc lộ tâm tư, suy nghĩ, trình bày chính kiến, quan điểm cá nhân về những vấn đề xảy ra trong đời sống, xây dựng cho mình một “thế giới riêng” thông qua hình thức blog - nhật ký trực tuyến

Từ không gian đã được thiết lập đó, mạng xã hội sẽ giúp cho người dùng có cơ hội trở nên “nổi bật” trong đám đông nếu như những thông tin họ chia sẻ thu hút sự quan tâm của nhiều người khác Ví dụ như ở mạng xã hội Tag.vn.com (mạng xã hội của Việt Nam) thì mọi thông tin (bao gồm tin tức, album ảnh hoặc blog) trên mạng này đều được sắp xếp theo sự quan tâm của cộng đồng (thông qua số Tag - bình chọn, bình luận) Những thông tin thu hút được sự chú ý của người xem sẽ được xếp vào mạch “Nổi tiếng” hiển thị mặc định ngay trên trang chủ Tag.vn.com, các link mới gửi chưa có được sự quan tâm của số đông sẽ được xếp vào mạch “Tin mới”

Hiện nay, những mạng xã hội đề cao việc “tạo không gian riêng cho mỗi cá nhân”, lấy điểm nhấn cá nhân làm trung tâm, dễ tùy biến, giúp cá nhân thao tác trên trang của mình, tiêu biểu là các mạng Wordpress, Blogger, Opera

1.2.2 Tạo ra diễn đàn chia sẻ

Mạng xã hội đã thiết lập một hệ thống trên Internet cho phép người dùng giao lưu, chia sẻ thông tin và tài nguyên một cách thuận tiện và nhanh chóng nhất Dựa vào những nét đặc trưng có thể phân chia mạng xã hội thành hai, đó là: mạng xã hội chia sẻ thông tin cá nhân (MySpace, Yahoo, Facebook ) và mạng xã hội chia sẻ tài nguyên (Youtube, Flickr, Scribd ) Đối với mạng xã hội chia sẻ thông tin, những thông tin được các thành viên chia sẻ rất đa dạng, phong phú Đó có thể là những thông tin mang tính chất riêng tư, cá nhân (một bài hát, một món ăn yêu thích, một đoạn video tự quay…) Đó có thể là những thông tin mang tính chất xã hội mà một thành viên đã khám phá chia sẻ với các thành viên có cùng mối quan tâm (những thông tin, sự kiện chính trị - xã hội mới…) Sự chia sẻ đó sẽ tạo ra sự quan tâm, đồng cảm, thường biểu hiện qua hình thức “comment” (bình luận) của những người tham gia mạng xã hội Sự liên kết của các thành viên tham gia

sử dụng dịch vụ, trong đó mỗi thành viên có khả năng duy trì tương tác thông tin cùng lúc với rất nhiều người cũng như sức ảnh hưởng của số đông lên các thành viên giúp cho thông tin luôn đến được những người quan tâm nhất và tạo nên một mạng lưới di chuyển nhiều hướng của thông tin

Việc chia sẻ trên mạng xã hội cũng tạo cơ hội cho độc giả tiếp cận với những nguồn tin ít được biết đến, cung cấp cho người dùng một tầm nhìn rộng lớn hơn bình thường Bên cạnh đó, việc phổ cập, chia sẻ và lan truyền thông tin còn giúp cho con người tiếp nhận những nguồn tin rải rác, bổ sung thêm những kiến thức từ kinh nghiệm của những người khác, để từ đó mở rộng thêm nguồn kho tàng thông tin và tri thức của nhân loại Sự lan tỏa và chia sẻ thông tin này vượt qua những rào cản về biên giới hay quốc gia, mà điển hình nổi bật nhất trong năm 2010 là những thông tin mật về chính trị, ngoại giao bị dò rỉ thông qua website WikiLeaks đã làm chấn động dư luận thế giới

Đối với mạng xã hội chia sẻ tài nguyên, tài nguyên ở đây có thể hiểu như những thông tin đã được lưu giữ dưới dạng tệp tin như các video clip chứa hình ảnh, âm thanh (bài hát, đoạn phim, đoạn clip tự quay ) hay đơn giản là những tệp văn bản chứa đựng nội dung liên quan đến những vấn đề mà người chia sẻ thấy nếu phổ biến có thể tạo sự quan tâm và hữu ích cho những người khác

Hiện nay, những mạng xã hội hướng vào việc trưng bày và chia sẻ các nội dung do thành viên tạo ra, tiêu biểu như các mạng Youtube, Clip.vn, Sannhac

Mạng xã hội xuất hiện lần đầu vào năm 1995 bằng sự ra đời của trang Classmate với mục đích kết nối bạn học, tiếp theo là trang SixDegress (1997) với mục đích giao lưu kết bạn dựa theo sở thích Những năm tiếp theo, với sự phát triển như vũ bão của khoa học công nghệ, mạng xã hội đã thực sự trở thành một trào lưu, thu hút sự quan tâm của rất nhiều người và trở thành một trong những công cụ liên kết hiệu quả nhất giữa các cá nhân trong xã hội

Ưu điểm của mạng xã hội so với các phương tiện truyền thông trước đây là độ tương tác, tính trò chuyện và kết nối cao hơn hẳn Mạng xã hội đáp ứng được nhu cầu đa dạng của con người một cách dễ dàng và nhanh chóng Con người, sau những nhu cầu thiết yếu để tồn tại (ăn, uống) thì các nhu cầu

về tinh thần như cập nhật, chia sẻ thông tin, bộc lộ tâm tư, suy nghĩ và kết nối với cộng đồng trở nên cực kỳ quan trọng trong thời đại ngày nay

Người sử dụng có thể kết nối với nhau bằng cách tham gia vào các nhóm (groups) có chung mối quan tâm để thảo luận về những vấn đề, chủ đề hay chia sẻ, bàn luận về những tin tức có thể ảnh hưởng đến họ Sự kết nối này giúp các thành viên tham gia mạng xã hội tạo và duy trì mối quan hệ với nhiều mục đích, sở thích khác nhau vượt ra ngoài những giới hạn về địa lý và

thời gian Một người ở Châu Phi có thể nói chuyện dễ dàng với người ở Châu

Á hay Châu Mỹ, và ngược lại Đây cũng chính là lý do có nhiều người sử dụng mạng xã hội, họ muốn biết được những suy nghĩ, hoạt động của những người ở vị trí địa lý cách xa và bày tỏ sự quan tâm đến họ

Mặt khác, nhờ các công cụ tìm kiếm mà mạng xã hội cung cấp, người

sử dụng có cơ hội tìm thấy những người đã từng quen biết mà có thể từ lâu đã không còn giữ mối liên lạc Việc tìm kiếm này có thể dựa trên thông tin cá nhân (tên, email), sở thích cá nhân (ca nhạc, xem phim, mua sắm ), lĩnh vực quan tâm (kinh doanh, điện tử, truyền thông, tin học ) hoặc dựa vào groups (tên trường, cơ quan, thành phố )

Mạng xã hội không chỉ giúp con người nối lại những mối quan hệ cũ

hội để trao đổi thông tin cá nhân với cộng đồng rộng lớn là một hoạt động phổ biến Ngoài những mối quan hệ đã có từ trước, người sử dụng có thể trao đổi với những người không quen biết để thiết lập những mối quan hệ mới Tham gia mạng xã hội, mỗi cá nhân sẽ tự định vị mình trong xã hội ảo bằng những thông tin của bản thân về nghề nghiệp, thói quen, sở thích Từ đó, từng cá nhân sẽ chủ động mở rộng mối quan hệ của mình đến những người khác và những người khác cũng sẽ tự tìm đến cá nhân mà họ cho rằng có cùng một điểm chung nào đó Sự liên kết đó đã hình thành nên các nhóm, câu lạc bộ có chung sở thích trên mạng xã hội

Với các tính năng “mở” của mạng xã hội, những mối liên kết được hình thành sẽ được mở rộng theo cấp số nhân Sự liên tục trao đổi, chia sẻ thông tin

đã hình thành nên cộng đồng ảo rộng lớn với những quan hệ tương tác tương

tự như một xã hội thu nhỏ

Chính những mối liên kết mà người sử dụng tạo nên mới duy trì sự tồn tại của mạng xã hội Điều này lý giải cho cách hình dung dễ hiểu nhất về mạng xã hội dưới góc độ hình học: Mạng xã hội là một đồ thị vô hướng với các mối liên kết phù hợp giữa các nút (các thực thể - người sử dụng mạng xã hội), trong đó các nút được biểu diễn bởi các điểm, còn các liên kết được biểu diễn bởi các đoạn thẳng Thông qua các công cụ tương tác, mỗi thành viên trong mạng xã hội sẽ trở thành một mắt xích để tạo nên một mạng lưới rộng lớn truyền tải thông tin

Ngày nay, mạng xã hội thực sự là công cụ hữu ích cho sự khởi đầu của mối quan hệ bạn bè, đồng nghiệp, đối tác Các nhà tuyển dụng có thể thông qua mạng xã hội để nhận diện những ứng viên phù hợp với tiêu chuẩn tuyển dụng và ngược lại các ứng viên có thể tìm thấy những thông tin bổ ích trên mạng để lựa chọn công ty phù hợp với mình

Các mạng xã hội đề cao sự liên kết, lấy thành viên và mối quan hệ giữa các thành viên làm trung tâm, tính tương tác cao, tiêu biểu là các mạng Facebook, Twitter, Tamtay, Yume

1.2.4 Tạo ra chức năng truyền thông trên kênh không chính thống

Lợi ích của mạng xã hội không chỉ dừng lại ở những nội dung đã đề cập ở trên Từ khả năng chia sẻ thông tin mở và tạo ra mối quan hệ liên kết, mạng xã hội đã trở thành một kênh truyền thông không chính thống Cụ thể như con người đã sử dụng truyền thông qua mạng xã hội để ngăn chặn đại dịch cúm H1N1 hay kêu gọi người dân tham gia các chương trình từ thiện, nhân đạo

Mạng xã hội đóng vai trò quan trọng trong việc phát tán các thông tin liên quan đến tình hình dịch bệnh một cách nhanh nhất Tổng thống của Hợp chủng quốc Hoa Kỳ Barack Obama phát biểu: “Hiện Nhà Trắng đã đưa một

số trang trên Facebook, My Space, và Twitter vào sử dụng để hỗ trợ cho Trung tâm Kiểm soát và ngăn ngừa dịch bệnh CDC (The Centers for Disease Control and Prevention) cập nhật các thông tin liên quan đến tình hình dịch bệnh ra cộng đồng một cách nhanh nhất và hiệu quả nhất có thể” Ngoài ra, CDC còn sử dụng các các video, hình ảnh được phát tán qua các mạng xã hội như Youtube và Flickr để cảnh báo cho người dân về đại dịch này

Ở Việt Nam, một số mạng xã hội đã có những hành động xã hội thiết thực như kêu gọi thành viên góp tiền, thực phẩm, thuốc men và quần áo để

gửi tới người dân ở những địa phương chống chọi với lũ dữ Trên các trang

mạng xã hội như Facebook, Yume , các thành viên đã kêu gọi việc nhắn tin tới các đầu số 8788, 8588, 1405… để ủng hộ đồng bào miền Trung

Trang “Tôi yêu Việt Nam” trên Facebook đã lên kế hoạch thành lập quỹ Our Vietnam Fund (Quỹ Việt Nam của chúng ta) để xây dựng các hoạt động ý nghĩa chung tay vì miền Trung ruột thịt Trang Facebook “Hướng về miền Trung” được lập để chia sẻ thông tin về các địa chỉ nhận quyên góp tại các địa phương cũng như của các đội hoạt động tình nguyện trực tiếp cứu trợ miền Trung

Nhóm “Vì miền Trung” trên Facebook với tên miền vimientrung.vn sau khi thành lập đã thu hút được hơn 6.000 thành viên hưởng ứng tham gia Con

số các thành viên tăng lên từng ngày Đến hết ngày 18/10/2010, nhóm đã quyên góp ủng hộ được gần 420 triệu và hơn 1.200 USD [23]

1.2.5 Tạo ra hình thức quảng bá kinh doanh mới

Không thể phủ nhận một vai trò quan trọng khác của mạng xã hội là

mở ra một hình thức kinh doanh mới cho các doanh nghiệp Giờ đây, tận dụng những tiện ích mà mạng xã hội mang lại, các doanh nghiệp đã có thêm một kênh tiếp thị, quảng bá dịch vụ, sản phẩm và hình ảnh công ty, tổ chức thông qua các trang mạng Việc quảng bá này có vẻ dễ dàng hơn, nhanh và rẻ hơn

so với quảng cáo trên báo in, báo điện tử và truyền hình

Các nhà kinh doanh đã tận dụng mối quan hệ quen biết giữa các cá nhân trong cộng đồng mạng để giúp cho giá trị của sản phẩm và doanh nghiệp được lan rộng theo sợi dây tương tác đó Khi đó, hoạt động của doanh nghiệp

sẽ được hưởng ứng với số đông mọi người

Quảng cáo trên mạng xã hội được chia làm ba hình thức sau:

Thứ nhất là dựa vào danh sách người quen Một thành viên đưa ra thông tin về dịch vụ, sản phẩm và giá trị của dịch vụ, sản phẩm ấy được khẳng định qua việc người đó đã tin tưởng sử dụng Đây là kiểu quảng cáo lấy

“niềm tin” của khách hàng thông qua mối quan hệ bạn bè quen biết và cũng

có thể được coi như là chiến lược marketing truyền miệng, giúp các doanh nghiệp nâng cao giá trị và tính xác thực của nguồn tin được giới thiệu

Đối với một chiến lược tiếp thị có định hướng và quy mô, các nhà tiếp thị

sẽ lựa chọn trong danh sách thành viên những người có khả năng gây ảnh hưởng mạnh mẽ nhất đối với nhóm khách hàng mục tiêu để giành được những lời nhận xét tích cực nhất của số đông Khi đó, chính thương hiệu của cá nhân là yếu tố đảm bảo và bổ trợ tích cực cho thương hiệu của doanh nghiệp và sản phẩm Thứ hai là các trang quảng cáo ở trên mạng xã hội Ví dụ như dấu hiệu cục gạch của MySpace hay ngọn cờ của Facebook Khi người sử dụng click (bấm) chuột vào những dấu hiệu này sẽ mở ra các trang quảng cáo

Thứ ba là các nhà cung cấp dịch vụ sẽ dành cho doanh nghiệp một trang để các thành viên, người sử dụng trò chuyện, mua sắm và bình luận, góp

ý về sản phẩm hay công ty Hình thức mua bán và trao đổi thông tin này là một công cụ hữu hiệu và thân thiện giúp cho các nhà tiếp thị dễ dàng giao tiếp với khách hàng, để từ đó cung cấp mọi thông tin đến khách hàng một cách nhanh nhất và nâng cao hiệu quả của các dịch vụ khách hàng

Các nhà kinh doanh sẽ căn cứ từ các ý kiến phản hồi của cộng đồng mạng để từ đó phân tích và lựa chọn chiến lược kinh doanh lâu dài Mặt khác, việc truyền bá thông tin về dịch vụ và sản phẩm trên mạng xã hội sẽ lôi kéo được số lượng lớn người tham gia vào một mạng lưới, tạo ra một thị trường tiềm năng

Có thể thấy ưu điểm lớn nhất của mạng xã hội đối với hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp là tạo môi trường hoạt động rộng lớn, năng động cùng với những công cụ quảng cáo rẻ và hiệu quả Người sử dụng sẽ dễ tin vào lời giới thiệu của người quen biết hơn là nguồn tin từ các phương tiện truyền thông đại chúng truyền thống khác như báo, đài, truyền hình Đôi khi,

sự lan truyền tin tức trên cơ sở sự quan tâm của người sử dụng sẽ là phương tiện quảng bá mạnh mẽ hơn cả Song song với đó, các nhà tiếp thị cũng dễ dàng tiếp cận được với các đối tượng quan tâm đến sản phẩm và thông qua tương tác số đông để xây dựng thương hiệu sản phẩm và thương hiệu doanh nghiệp Chính điều này đã lý giải cho việc tập đoàn Microsoft đã mua lại 1,6% cổ phiếu trị giá 240 triệu USD của mạng xã hội Facebook hay tập đoàn News Corporation đã mua lại MySpace với giá 580 triệu USD

Một số doanh nghiệp điển hình đã áp dụng thành công chiến lược phát triển sản phẩm và dịch vụ dựa vào mạng xã hội như:

Tập đoàn BMW đã sử dụng Facebook để quảng bá thương hiệu của

sê-ri xe Rouand tsê-rip và tạo ra một trang (page) cho fan hâm mộ dòng xe BMW

Công ty Absolut Vodka đã phát đi những trang video giới thiệu sản phẩm trên Youtube và lấy Facebook làm trang chủ để tiếp đón những trang của các nghệ nhân pha chế rượu hàng đầu trên thế giới

Ở Việt Nam, clip quảng cáo của Vinamilk trên Youtube thu hút tới 10 triệu lượt người xem, chiến dịch Pond trắng hồng của mỹ phẩm Pond vừa qua

do Văn Mai Hương làm chủ clip cũng thu hút gần 500.000 lượt người xem trên Zing.me trong vài tuần

Tuy nhiên, khi sử dụng mạng xã hội như một kênh quảng cáo, các doanh nghiệp cũng phải đối đầu với không ít thách thức mà trong đó là những thông tin đa chiều, thậm chí là trái chiều và cả sự nghiệp

dư, tính khách quan cũng đòi hỏi các nhà kinh doanh

(Ảnh: Internet)

phải rất thận trọng khi dự định áp dụng chiến lược kinh doanh mới này Bên cạnh đó, doanh nghiệp và công ty cần phải có chiến lược “quản lý khách hàng trên mạng xã hội” để tránh được những rủi ro do những nội dung xấu về công

ty bị lan truyền rộng trên mạng xã hội

1.3 Mối tương quan giữa mạng xã hội và báo mạng điện tử

Có thể thấy điểm tương đồng nổi trội nhất giữa mạng xã hội và báo mạng điện tử là cả hai đều là các kênh truyền thông Mạng xã hội là một trong

những phương tiện của truyền thông xã hội (social communication) Báo mạng điện tử là một trong những phương tiện của truyền thông đại chúng (mass communication)

Vậy phương tiện truyền thông là gì?

Đó chính là những cách thức, con đường để thực hiện quá trình truyền thông Đây là một “quá trình truyền đạt, tiếp nhận và trao đổi thông tin nhằm thiết lập các mối liên hệ giữa con người với con người” [34, tr.3]

“Truyền thông - đó là sự chia sẻ những thông tin, ý tưởng và suy nghĩ - một phần không thể thiếu được trong cuộc sống của mỗi chúng ta Các phương pháp khác nhau giúp chúng ta liên lạc được với nhau gọi là phương tiện truyền thông” [3, tr.5]

Như vậy, có thể hiểu phương tiện truyền thông là những phương tiện truyền tải thông tin đến với đối tượng là đông đảo công chúng trong xã hội Dựa trên cơ sở này để phân tích báo mạng điện tử và mạng xã hội, ta thấy cả hai đều có chung đặc điểm đã nêu:

Mạng xã hội với những tính năng hữu ích của mình đã giúp kết nối hàng ngàn, hàng vạn cá nhân trong xã hội thành nhiều nhóm, trong đó diễn ra

mạng xã hội là vừa giữ được tính chất truyền thông đa phương tiện (có thể xuất bản nội dung, không chỉ ở dạng bài viết mà cả ảnh, audio và clip), vừa có khả năng tương tác cao thông qua diễn đàn, blog

Báo mạng điện tử là một trong bốn loại hình báo chí với vai trò rất quan trọng trong hệ thống truyền thông đại chúng Với đối tượng tác động là đông đảo công chúng xã hội, báo chí, trong đó có báo mạng điện tử “đã, đang

và luôn trở thành diễn đàn chia sẻ thông tin, tình cảm, kỹ năng và kinh nghiệm sống” [9, tr.114]

Như vậy, chính yếu tố liên tục sản xuất, trao đổi và chia sẻ thông tin

của một phương tiện truyền thông đã tạo nên đặc điểm chung nhất giữa báo mạng điện tử và mạng xã hội Không thể phủ nhận trong thời đại ngày nay,

Internet và mạng xã hội đã làm cho mạng lưới truyền thông thêm phong phú, giúp truyền tải một lượng thông tin khổng lồ, tạo nên sự bùng nổ thông tin mạnh mẽ trên phạm vi toàn cầu

Cũng từ quan điểm “Mạng xã hội là một trong những phương tiện truyền thông quan trọng”, Tổng biên tập báo Thanh Niên Nguyễn Quang Thông và nguyên Tổng biên tập báo điện tử Vietnamnet Nguyễn Anh Tuấn cho rằng xu hướng phát triển truyền thông qua các mạng xã hội, blog là sự tất yếu hiện nay “Vấn đề quan trọng nhất là chúng ta có những biện pháp kịp thời, hiệu quả để định hướng thông tin trên lĩnh vực này và cần xem đó là một kênh truyền thông quan trọng với sức tác động lớn trong xã hội nhất là đối với lớp trẻ Việt Nam” [23]

Lý luận truyền thông trên thế giới cũng khẳng định mạng xã hội là một công cụ truyền thông hiệu quả Năm 2012, Đại học thành phố Birmingham (Anh) sẽ bắt đầu mở khóa đào tạo cao học về truyền thông xã hội, với nội dung giảng dạy xoay quanh các mạng xã hội như là những công cụ truyền thông và tiếp thị trong thời đại kỹ thuật số

1.3.2 Điểm khác biệt giữa mạng xã hội và báo mạng điện tử

Báo mạng điện tử là một trong bốn loại hình báo chí, một kênh truyền thông đại chúng mang trong mình tính mục đích rõ rệt, đó là dựa trên yếu tố liên tục tiếp xúc, tác động đến đông đảo công chúng để thay đổi nhận thức, thái độ và hành vi của họ theo một chiều hướng nhất định nào đó Tính mục đích này còn biểu hiện ở sự lôi kéo, tập hợp, giáo dục và thuyết phục để hướng đông đảo nhân dân tham gia giải quyết các vấn đề kinh tế - xã hội đã

và đang đặt ra

Đối với mạng xã hội, tính mục đích này mang bản chất khác Nếu báo mạng điện tử, mục đích truyền thông mang bản chất xã hội (giải quyết các vấn đề kinh tế - xã hội), thì mục đích của mạng xã hội lại nghiêng nhiều hơn

về tính cá nhân

Sự ra đời và phát triển của mạng xã hội xuất phát từ nhu cầu của tự thân mỗi cá nhân muốn trao đổi, chia sẻ thông tin và mở rộng mối quan hệ giao lưu với những thành viên khác Một nghiên cứu mới đây cho thấy, sở dĩ truyền thông xã hội và mạng xã hội phát triển nhanh là vì xuất phát từ nhu cầu mang tính chất sinh học của con người, với cấu tạo não cho phép con người có mối quan hệ xã hội rộng lớn hơn so với tất cả các loài động vật có vú khác Quan hệ xã hội của con người là rất phức tạp và rộng lớn Mạng xã hội đáp ứng mối quan hệ ấy và còn đáp ứng hai thuộc tính cơ bản có trong mỗi cá thể là

“tính tự yêu bản thân” (narcissism) và “tính tò mò sục sạo” (voyeurism) [22] Hiện nay, trước sự ảnh hưởng và phát triển mạnh mẽ của mạng xã hội, các công ty, doanh nghiệp đã lợi dụng nó như một hình thức tiếp thị, marketing hiệu quả cho doanh nghiệp, công ty hoặc như một công cụ để tập hợp đám đông và định hướng họ đi theo những tình cảm và niềm tin mang sắc thái riêng về mặt tôn giáo, chính trị Tuy nhiên, mục đích truyền thông ban đầu của mạng xã hội vẫn là xuất phát từ yêu cầu đáp ứng và thỏa mãn nhu cầu của cá nhân, trong đó nhấn mạnh vào hai thuộc tính cơ bản nói trên

Tóm lại, nếu các kênh truyền thông chuyên nghiệp, trong đó có báo mạng hoạt động vì mục đích chính trị, tôn giáo, thương mại… thì truyền thông ở mạng xã hội chủ yếu để thỏa mãn nhu cầu tự thân của người dùng

Điểm dễ nhận biết đầu tiên của sự khác biệt là trong quá trình truyền thông của báo mạng điện tử chỉ có một nguồn phát (tòa soạn báo) và nhiều nguồn tiếp nhận (đông đảo công chúng) Còn ở mạng xã hội, quá trình truyền thông này có sự thay đổi với nhiều nguồn phát và nhiều nguồn tiếp nhận Việc mỗi một cá nhân đều có thể trở thành nguồn phát đã tạo cho truyền thông mạng xã hội mang sức mạnh của số đông

Quá trình truyền thông thể hiện ở cách thức sản xuất, phân phối và tiêu dùng thông tin Quá trình này thường được thể hiện qua các mô hình truyền

thông Mô hình truyền thông cơ bản của báo chí (bao gồm báo mạng điện tử)

có thể hình dung qua sơ đồ 1.1 Nguồn phát -> Thông điệp ->Kênh - > Công chúng

Giai đoạn truyền tin Giai đoạn nhận tin

Sơ đồ 1.1 Mô hình truyền thông của báo mạng điện tử

Ở mô hình truyền thông của báo mạng điện tử, nhà báo là người khai thác và cung cấp thông tin cho công chúng Mô hình này đã thể hiện rõ nhất mối quan hệ lâu đời giữa nguồn tin - nhà báo - công chúng “Trong mô hình này, quan hệ giữa nhà truyền thông (nhà báo) và người nhận tin (công chúng) không thể thay đổi Đây là quan hệ đối xứng mà lợi thế nghiêng về phía nhà truyền thông” [39, tr.29]

Đối với mạng xã hội, tính chất của mô hình trên đã có sự thay đổi đáng

kể Công chúng tiếp nhận thông tin qua mạng xã hội một cách trực tiếp,

không thông qua vai trò trung gian của nhà báo Theo lý thuyết về không gian

các phương tiện truyền thông đại chúng chính là chế định điển hình nhất cho không gian công Đây là nơi các công dân có thể tham dự tranh luận để hình thành công luận (public opinion) Khi mạng xã hội phát triển, “không gian công được mở rộng, tạo điều kiện cho việc tương tác và tranh luận được diễn

ra trong một môi trường điện tử và ẩn danh - nơi mà vai trò trung gian của nhà báo bị phá vỡ” [27, tr.221] Các cá nhân có điều kiện tiếp cận trực tiếp với thông tin không phải thông qua sự chọn lọc của nhà báo

Nguồn phát< -> Thông điệp< ->Kênh < -> Công chúng (Công chúng) (Nguồn phát)

Giai đoạn truyền tin Giai đoạn nhận tin

Sơ đồ 1.2 Mô hình truyền thông của mạng xã hội

Trong quá trình truyền thông ở mạng xã hội thể hiện ở sơ đồ 1.2, những người hưởng thụ thông điệp cũng chính là những người sản xuất thông điệp Truyền thông ở mạng xã hội cho phép người sử dụng có nhiều quyền kiểm soát và chủ động hơn trong việc tiếp nhận thông tin Quá trình sản xuất và phân phối thông tin diễn ra song song Quyền bình đẳng của mọi thành viên được mở rộng trong quá trình xây dựng và truyền tải nội dung thông tin Môi trường truyền thông này mang tính tương tác cao và được mở rộng (xã hội hóa) Nguồn thông tin đa chiều, đa nguồn và cách thức phân phối thông tin qua mạng lưới cá nhân và các mối quan hệ trong nhóm khiến cho mục đích truyền thông nhanh đạt được hơn so với các kênh báo chí chính thống

Như vậy, cách thức sản xuất và phân phối thông tin ở mạng xã hội cho phép phát huy tối đa yếu tố tương tác trong quá trình truyền thông khi người nhận thông điệp và người gửi thông điệp có thể đổi chỗ liên tục cho nhau Với

cách thức này, người tiếp nhận sản phẩm truyền thông, người tiêu thụ sản phẩm truyền thông cũng chính là chủ thể sáng tạo sản phẩm truyền thông

Hiểu theo một cách khác, “truyền thông qua mạng xã hội cho phép tin tức, nội dung được quần chúng hóa, công chúng hóa, xã hội hóa từ khâu sản xuất, xuất bản, phân phối tới tiêu dùng” [23]

Đối với báo mạng điện tử, nếu đem so sánh với những loại hình báo chí khác, khả năng tương tác giữa người sản xuất và người tiêu dùng (nhà báo và công chúng) được mở rộng hơn rất nhiều, ở đó công chúng cũng là người

nhiên, không như mạng xã hội, yếu tố phân định giữa người cung cấp và người tiêu dùng thông tin khá tách bạch (nhà báo và công chúng là hai thành

tố riêng) Quá trình sản xuất, phân phối và tiêu dùng diễn ra theo một trình tự nhất định chứ không đồng thời và song song như ở mạng xã hội

Ông Dương Minh Việt - Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Truyền thông Việt Nam (VC Corp) còn phân tích sự khác nhau trong quá trình phân phối thông tin ở mạng xã hội và các kênh truyền thông chính thống như sau: Dưới góc độ phân phối, truyền thông mạng xã hội định vị theo cá nhân

và các mối quan hệ của cá nhân, theo các cấp độ:

- Content source (nguồn nội dung): blog, forum, Flickr, Sannhac,

- Content sharing (chia sẻ nội dung): Facebook, Wiki, Twitter,

- Content distribution (phân phối nội dung): Twitter, Youtube, linkhay, Digg,

Trong đó, việc phân phối nội dung thông qua “màng lọc” của cá nhân là con người thật và đích phân phối trực tiếp chính là danh sách bạn bè, mạng lưới của cá nhân đó Điều này ngược lại với truyền thông đại chúng, vốn có tính cá nhân rất thấp, sản phẩm truyền thông được định vị theo phân khúc người dùng và phân phối trên hệ thống của truyền thông đại chúng Bên cạnh đó, một điểm khác biệt dễ nhận biết nữa là thông tin trên mạng xã hội không phải do những hãng truyền thông chính thức sản xuất (báo mạng điện tử: thông tin do tổ chức chính trị - xã hội nhất định, được cấp phép hoạt động sản xuất) mà do mọi nhóm, tổ chức, cá nhân cung cấp

Lý thuyết về truyền thông đã chỉ ra rằng: Hoạt động truyền thông có ba loại, đó là truyền thông liên cá nhân (giữa người này với người khác), truyền

thông tập thể (hay còn gọi là truyền thông nhóm, trong nội bộ một công ty, tổ chức, lớp học v.v ) và truyền thông đại chúng (chỉ “hệ thống các phương tiện truyền thông tác động vào đông đảo công chúng xã hội nhằm thông tin, chia

sẻ, lôi kéo, tập hợp, giáo dục, thuyết phục, tổ chức đông đảo nhân dân tham gia giải quyết các vấn đề kinh tế - xã hội đã và đang đặt ra”) [9, tr.112]

Báo mạng điện tử - một loại hình báo chí chính là một trong những phương tiện quan trọng nhất của truyền thông đại chúng cùng với các loại hình khác như sách, quảng cáo, điện ảnh Mạng xã hội, như đã trình bày, cũng là một phương tiện truyền thông nhưng đặc điểm độc đáo của nó, khác với báo mạng điện tử là bản thân nó có thể đảm nhiệm cả ba chức năng: truyền thông liên cá nhân, truyền thông tập thể và truyền thông đại chúng Email là một phương tiện truyền thông cá nhân, nó có chức năng giúp các cá nhân liên lạc, giao dịch với nhau thông qua việc gửi, nhận thư điện tử qua đường truyền Internet

Diễn đàn là phương tiện truyền thông tập thể, thể hiện qua việc hình thành những nhóm người lập ra các forum cùng chia sẻ các topic (chủ đề) có cùng mối quan tâm

Xét trên tổng thể, mạng xã hội có thể được so sánh ngang tầm một phương tiện truyền thông đại chúng vì tính chất tác động rộng lớn của nó đến đông đảo công chúng Một video đăng tải trên Youtube có thể tạo nên những hiệu ứng mạnh mẽ như nhận được hàng triệu lượt xem và hàng ngàn comment (bình luận) của người sử dụng

Hiện tại, nước ta có 29 triệu người sử dụng Internet (hơn 30% dân số), trong đó có 36% là thành viên của mạng xã hội (số liệu tháng 06/2011 của VNNIC) Vì vậy, nếu chỉ xét đến “hạn mức công chúng” (một khái niệm được các nhà nghiên cứu về truyền thông vay mượn từ lĩnh vực kinh tế học, xã hội học nhằm hiểu rõ hơn về quy mô công chúng cần thiết để đánh giá xem một phương tiện truyền thông có được coi là đại chúng hay không) thì mạng xã hội là một phương tiện truyền thông đại chúng

Tiểu kết chương 1

Cuộc cách mạng thông tin với sự ra đời của máy tính và đặc biệt là sự xuất hiện của mạng thông tin máy tính toàn cầu Internet đã tạo sự thay đổi đáng kể đối với cuộc sống con người Con người có điều kiện tăng cường sự giao lưu, hiểu biết, chia sẻ thông qua những tính năng của Internet, mà một trong những phương tiện quan trọng góp phần tạo nên mối quan hệ kết nối ấy

là mạng xã hội

Xuất hiện từ những năm cuối của thập niên 90 thế kỷ 20, mạng xã hội

là dịch vụ giúp kết nối các thành viên trên Internet lại với nhau thành cộng đồng trực tuyến Kể từ khi xuất hiện đến nay, mạng xã hội ngày càng bùng nổ

và phát triển mạnh mẽ, với nhiều hình thức và tính năng (chat, email, blog, forum…) giúp con người xác lập các mối liên kết trên phạm vi toàn cầu Mạng xã hội đã đóng góp vai trò không nhỏ đối với cuộc sống của con người

Cụ thể là góp phần tạo không gian riêng cho mỗi cá nhân; xây dựng diễn đàn chia sẻ thông tin, tri thức, kinh nghiệm; mở rộng những mối quan hệ liên kết giữa các cá nhân trong xã hội; thiết lập chức năng truyền thông trên một kênh không chính thức và tạo ra hình thức quảng bá kinh doanh mới cho các tổ chức, doanh nghiệp

So với báo mạng điện tử, mạng xã hội có sự giống nhau về bản chất, đều là những kênh truyền thông nhưng khác nhau cơ bản về mục đích, quá trình và tính chất truyền thông Mục đích truyền thông của mạng xã hội mang tính chất cá nhân, trong khi báo mạng điện tử lại mang tính xã hội Trong quá trình truyền thông của mạng xã hội, người tiêu dùng cũng chính là người sản xuất thông tin và người sử dụng tiếp xúc trực tiếp với thông tin không cần thông qua vai trò trung gian của nhà báo Tính chất truyền thông của mạng xã hội và báo mạng điện tử cũng có sự khác biệt cơ bản khi bản thân mạng xã hội có thể đảm nhiệm cả ba chức năng: truyền thông liên cá nhân, truyền thông tập thể và truyền thông đại chúng

Trong mối tương quan giữa báo mạng điện tử và mạng xã hội thì cả hai đều là kênh truyền thông, vì vậy, trong quá trình phát triển, mạng xã hội

đã có những tác động, ảnh hưởng nhất định đến báo mạng điện tử

2.1 Giới thiệu mạng xã hội Youtube

Youtube (phiên âm /ju: tju:b/) là một trang web chia sẻ video nơi người dùng có thể tải lên, xem và chia sẻ các video clip Youtube do ba nhân viên cũ của PayPal tạo nên vào giữa tháng 2 năm 2005 Dịch vụ đặt tại San Bruno sử dụng công nghệ Adobe Flash để hiển thị nhiều nội dung video khác nhau, bao gồm những đoạn phim, đoạn chương trình ti vi và video nhạc, cũng như những phim nghiệp dư như videoblogging và những đoạn video gốc chưa qua xử lý

Vào tháng 10 năm 2006, Google Inc

đã thông báo đạt được thỏa thuận để mua lại công ty này với giá 1,65 tỷ dollar Mỹ bằng cổ phiếu Google Người dùng không đăng ký vẫn có thể xem được hầu hết video ở trang, còn người dùng đăng ký được phép tải lên số lượng video vô hạn

(Ảnh: Internet)

Một số video chỉ dành cho người dùng trên 18 tuổi (ví dụ video có chứa những nội dung mang tính bạo lực) Việc tải nội dung khiêu dâm không được phép Những video có liên quan đến nhau, được xếp theo tựa đề và thẻ đánh dấu, xuất hiện ở phía bên phải video đang xem Vào năm 2007, trang web đã thêm vào những chức năng mới như tải lên những đoạn video “trả lời” và đăng ký nhận nội dung vắn tắt

Trước khi Youtube xuất hiện, có ít phương pháp cho người dùng máy tính

dễ đàng tải lên những đoạn video trực tuyến Bằng giao diện đơn giản, youtube khiến cho bất cứ ai cũng có thể gửi lên một đoạn video mà mọi người trên thế giới có thể xem được trong vòng vài phút, chỉ với một kết nối Internet

Trong mùa hè năm 2006, Youtube là một trong những trang web phát triển nhanh nhất trong cộng đồng web, xếp hạng thứ 5 trong những trang web phổ biến nhất trên Alexa, với tốc độ tăng trưởng thậm chí còn nhanh hơn MySpace Theo cuộc điều tra vào ngày 16 tháng 7 năm 2006, 100 triệu video clip được xem hàng ngày trên Youtube, cộng thêm 65.000 video mới được tải lên mỗi ngày Theo như Nielsen/NetRatings, trang web có trung bình 20 triệu lượt truy cập mỗi tháng, trong đó khoảng 44% nữ giới, 56% nam giới, từ 12 đến 17 tuổi chiếm ưu thế Điểm ưu việt của Youtube trong thị trường video online đó là sự thực tế Theo như trang web Hitwise.com, Youtube làm chủ tới 64% thị phần video online ở Anh

Chỉ trong một thời gian ngắn, Youtube đã có được sự tăng trưởng về mặt đại chúng cực nhanh, chủ yếu nhờ vào sự truyền miệng trên mạng Năm

2008, Youtube được trao một giải thưởng Peabody Award và được biểu dương vì đã trở thành “một góc dư luận”, góp phần cụ thể hóa và xúc tiến nền dân chủ Hiện nay, theo thống kê trung bình mỗi tháng, Youtube thu hút 490 triệu người dùng và 92 tỷ lượt truy cập Người sử dụng dành 2,9 tỷ giờ để xem video trong tháng, tương đương 325.000 năm [20]

Do sự phổ biến của Youtube ngày càng tăng cao, NBC bắt đầu nhận ra khả năng của trang web Công ty này đã xây dựng sự hợp tác chiến lược với Youtube vào tháng 6 năm 2006 Theo thỏa thuận, kênh NBC chính thức được cài đặt trên Youtube, trình chiếu đoạn clip quảng bá cho loạt phim The Office Youtube cũng sẽ quảng bá video NBC trên trang của nó Sau đó, Wall Street Journal và New York Times cũng bình luận các nội dung đã tải lên Youtube

Trên thế giới và Việt Nam, năm 2010 được xem là năm của Youtube

Từ xu hướng bùng nổ và phát triển mạnh mẽ các trang web tự tạo nội dung như mạng xã hội Youtube, các tờ báo mạng trong nước đã nhanh chóng khai thác các giá trị nội dung từ mạng xã hội bằng cách đăng tải các bài viết

có sử dụng hình ảnh từ các video clip trên Youtube Báo mạng điện tử vnexpress.net bắt đầu với việc giới thiệu một sản phẩm công nghệ máy tính mới (tháng 06/2006), báo tuoitre.com.vn bắt đầu với việc giới thiệu một bộ phim (tháng 03/2006), báo dantri.com.vn bắt đầu với một video clip hài hước

kể về cuộc sống của một cô gái 16 tuổi (tháng 09/2006)… Tuy nhiên, kể từ khi những video clip trong nước được đăng tải trên mạng xã hội Youtube (năm 2009) thì các tờ báo mạng trong nước mới có nhiều bài viết khai thác nguồn thông tin từ Youtube, gây tác động mạnh mẽ đến dư luận xã hội

2.2 Tác động của mạng xã hội đối với báo mạng điện tử

2.2.1 Tác động đến cách thức thu thập thông tin của báo mạng điện tử

Mạng xã hội trở thành một dịch vụ thông tin công cộng và khi nhu cầu chia sẻ thông tin của con người ngày càng tăng thì “siêu xa lộ thông tin” này trở thành nguồn thông tin phong phú cho phóng viên và biên tập viên Mặt khác, thông qua các diễn đàn trên mạng xã hội, phóng viên có thể tìm thấy những thông tin hữu ích từ những cuộc trao đổi của những người có chung mối quan tâm về một chủ đề nào đấy mà phóng viên chưa có điều kiện hiểu biết nhiều về chủ đề đó

Trên các diễn đàn của mạng xã hội, bên cạnh những góc nhìn mới từ sự bày tỏ ý kiến, quan điểm cá nhân của các thành viên, còn có sự tham gia của những chuyên gia thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau Đây chính là “mảnh đất” phong phú để các phóng viên khai thác và thu thập những tư liệu, kiến thức

bổ ích phục vụ cho công việc của mình

Các phóng viên, biên tập viên cũng có thể tận dụng những tiện ích của mạng xã hội để phục vụ cho quá trình tác nghiệp Chẳng hạn như qua một chủ

đề được trao đổi trên mạng xã hội, phóng viên có thể liên hệ với những người