Nâng cao chất lượng xuất bản sách tham khảo cấp trung học cơ sở tại nhà xuất bản giáo dục việt nam

Và thực tế hoạt động xuất bản sách tham khảo của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam vẫn còn những vấn đề đặt ra như khâu nghiên cứu thị trường, xây dựng kế hoạch đề tài, việc giám sát thực h

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ - HÀNH CHÍNH

QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

NGUYỄN THANH TUYỀN

NÂNG CAO CHẤT LƢỢNG XUẤT BẢN

SÁCH THAM KHẢO CẤP TRUNG HỌC CƠ SỞ TẠI NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ XUẤT BẢN

Hà Nội - 2012

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ - HÀNH CHÍNH

QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

NGUYỄN THANH TUYỀN

NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG XUẤT BẢN

SÁCH THAM KHẢO CẤP TRUNG HỌC CƠ SỞ TẠI NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC VIỆT NAM

Ngành: Xuất bản

Mã số : 60 32 04 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ XUẤT BẢN

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS NGUYỄN VĂN TIÊM

(TỨC: TS NGUYỄN AN TIÊM)

Hà Nội - 2012

MỤC LỤC

Mở đầu 4 Chương 1 Một số vấn đề chung về chất lượng xuất bản sách tham

khảo cấ Trung học cơ sở 12 1.1 Khái quát về sách tham khảo cấp Trung học cơ sở 12

1.2 Tiêu chí đánh giá chất lượng sách tham khảo cấp Trung học cơ sở 25 1.3 Các yếu tố quyết định chất lượng xuất bản sách tham khảo cấp Trung học cơ sở 29

Chương 2 Thực trạng chất lượng xuất bản sách tham khả cấ

Trung học cơ sở của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam 35

2.1 Một số ưu điểm và hạn chế về nội dung và hình thức sách tham khảo cấp Trung học cơ sở của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam 35 2.2 Nguyên nhân của những ưu điểm và hạn chế của xuất bản sách tham

khảo cấp Trung học cơ sở của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam 51

Chương 3 Một số giải pháp nâng cao chất lượng xuất bản sách tham

khả cấ T ung học cơ sở của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam 64

3.1 Bối cảnh nước ta trong giai đoạn từ nay đến năm 2020 64 3.2 Quan điểm chỉ đạo 67 3.3 Các nhóm giải pháp nâng cao chất lượng xuất bản sách tham khảo

cấp Trung học cơ sở của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam 72

Kết luận 89 Danh mục tài liệu tham khảo 91

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Trong hệ thống giáo dục Việt Nam, giáo dục ở mỗi cấp học có một vai trò nhất định trong việc bồi dưỡng tri thức và hình thành nhân cách cho học sinh Giáo dục cấp Trung học cơ sở có vai trò quan trọng trong việc bổ sung kiến thức, làm nền tảng cho sự phát triển, tích lũy tri thức ở các cấp học cao hơn Việc học tập ở trường Trung học cơ sở là một bước ngoặt quan trọng trong đời sống của học sinh vì các em học tập và tích lũy tri thức theo hệ thống khoa học của các phân môn; tìm hiểu các sự kiện, hiện tượng trong mối quan hệ liên quan; những khái niệm, những quy luật được sắp xếp thành một

hệ thống tương đối sâu sắc…, do vậy, chương trình giáo dục Trung học cơ sở rất có ý nghĩa trong việc bước đầu hình thành tư duy khoa học ở học sinh Điều đó đòi hỏi học sinh ở cấp học này phải tự giác và độc lập trong học tập

Muốn giải quyết được yêu cầu về việc học tự giác và độc lập, trước hết phải có hệ thống sách giáo khoa chuẩn, chất lượng Song hành với sách giáo khoa trên chặng đường học tập của học sinh chính là sách tham khảo Điểm nổi bật của sách tham khảo là tính sống động, mới mẻ, linh hoạt và đa dạng

Vì thế không thể phủ nhận vai trò và tầm quan trọng của việc sử dụng sách tham khảo đối với việc học tập Với học sinh, sách tham khảo giúp các em nâng cao kiến thức, trau dồi kỹ năng và rèn luyện phương pháp học tập Sách tham khảo vừa bổ sung kiến thức, vừa cung cấp các phương pháp giải, suy luận mang tính gợi mở, vừa hướng dẫn cách giải cho từng dạng bài tập, từng dạng câu hỏi Ở đó, các em có điều kiện làm thêm các bài tập mới, bài tập mở rộng hơn những nội dung cơ bản được đề cập trong chương trình sách giáo khoa Với giáo viên, sách tham khảo giúp người thầy mở mang kiến thức, tích lũy kinh nghiệm, học hỏi được nhiều cách dạy, phương pháp giảng dạy giúp

học sinh học tập tốt hơn Vì vậy chất lượng của sách tham khảo cần phải được quan tâm vì nó ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục của các cấp học

Hiện nay trên thị trường sách có rất nhiều sách tham khảo của các cấp, các lớp, do nhiều nhà xuất bản, các cơ sở, cơ quan trong và ngoài ngành giáo dục cũng đầu tư làm để tung ra thị trường Đây là điều đáng mừng cho sự khởi sắc của thị trường sách nhưng đó cũng chính là điều đáng lo cho người

sử dụng sách vì không thể tránh khỏi hiện tượng “loạn” sách tham khảo Bên cạnh những cuốn sách tốt, được biên soạn công phu, phục vụ thiết thực, có hiệu quả cho việc dạy và học trong nhà trường, còn khá nhiều cuốn được viết một cách vội vã, cẩu thả, thậm chí thiếu chính xác, trùng lặp

Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam là doanh nghiệp Nhà nước trực thuộc

Bộ Giáo dục và Đào tạo (Bộ GD & ĐT), một trong những nhiệm vụ của Nhà xuất bản là chịu trách nhiệm tổ chức biên soạn, biên tập, in ấn và phát hành sách tham khảo phục vụ giáo dục Sách tham khảo của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam luôn là lựa chọn hàng đầu của học sinh, giáo viên và phụ huynh khi mua sách Tuy nhiên, theo đánh giá của những người trực tiếp sử dụng sách tham khảo cấp Trung học cơ sở, chất lượng sách vẫn còn hạn chế về nội dung

và hình thức Và thực tế hoạt động xuất bản sách tham khảo của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam vẫn còn những vấn đề đặt ra như khâu nghiên cứu thị trường, xây dựng kế hoạch đề tài, việc giám sát thực hiện quy trình xuất bản chưa chặt chẽ; việc biên soạn, biên tập sách vẫn còn để sót lỗi… Do đó, xem xét, đánh giá quy trình xuất bản của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, hoạt động tổ chức, thực hiện các khâu trong quy trình ấy, đồng thời tìm ra nguyên nhân của những hạn chế để nâng cao chất lượng xuất bản sách tham khảo cấp Trung học cơ sở là việc làm hết sức cần thiết, có ý nghĩa cả về lí luận và thực tiễn

Trước thực trạng đặt ra về chất lượng sách tham khảo cấp Trung học cơ

sở cùng với sự cần thiết của việc tìm ra nguyên nhân gây nên những hạn chế của sách tham khảo, tìm ra giải pháp nâng cao chất lượng xuất bản sách tham khảo cấp Trung học cơ sở của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam nhằm phục vụ sự nghiệp giáo dục, chúng t i quyết định lựa chọn đề tài nghiên

cứu: “Nâng cao chất lượng xuất bản sách tham khảo cấp Trung học cơ

sở tại Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam” Thực hiện đề tài, chúng t i

mong muốn đánh giá được thực trạng chất lượng xuất bản sách tham khảo cấp Trung học cơ sở, tìm ra nguyên nhân của những ưu điểm và hạn chế của sách tham khảo cấp Trung học cơ sở, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng xuất bản sách tham khảo cấp Trung học cơ sở của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam

2 Tình hình nghiên cứu

Bên cạnh sách giáo khoa, sách tham khảo cũng là đối tượng được quan tâm trong thời gian qua, không chỉ giới chuyên môn trong ngành giáo dục - đào tạo quan tâm đến vấn đề chất lượng sách tham khảo mà các nhà báo, dư luận nói chung đều bày tỏ những quan điểm của mình về thực trạng chất lượng sách tham khảo hiện nay Giáo dục là một trong những ngành đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển của một đất nước nên luôn nhận được sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và tất cả các đối tượng trong xã hội Không ít các bài viết về giáo dục, về sách tham khảo đã được đăng trên các tạp chí, báo mạng, báo viết, ví dụ:

- Những bài viết đề cập đến vấn đề “chất lượng” của sách tham khảo

dùng cho học sinh trong trường phổ th ng còn kém, chưa đạt: “Cần quản lý

chặt việc xuất bản sách tham khảo” của tác giả Đỗ Ngọc trên trang web

baomoi.com; “Chất lượng sách tham khảo: cần được thẩm định” được đăng

trên trang web vietbao.vn; “Sách tham khảo: cần nâng cao chất lượng và siết

chặt quản lý” của tác giả Thanh Huyền trên trang web Dân tộc và phát triển…

- Những bài viết tìm hiểu về thực trạng chất lượng giáo dục, chiến lược

giáo dục nhằm nâng cao chất lượng quản lí và người dạy: “Chất lượng giáo

dục Trung học cơ sở còn kém”, “Đâu là giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục” đăng trên trang web vietbao.vn; “Nâng cao toàn diện chất lượng giáo dục” đăng trên trang web Quân đội nhân dân; “Đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ quản lí giáo dục các trường Trung học cơ sở ở qu n Phú Nhu n, thành phố Hồ Chí Minh” của ThS Trần

Thế Lưu đăng trên tạp chí Giáo dục số 266; “Nâng cao chất lượng cán bộ

quản lí giáo dục trong thời kì mới” tác giả Châu Anh được đăng trên tạp chí

Giáo dục và Thời đại số 176…

Bên cạnh đó, có rất nhiều công trình nghiên cứu về nâng cao chất lượng xuất bản, hiệu quả xuất bản, chất lượng biên tập sách ví dụ:

- Luận văn thạc sĩ truyền th ng đại chúng “Nâng cao hiệu quả xuất bản

sách lý lu n chính trị ở Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia trong giai đoạn hiện nay” của tác giả Lê Thị ồng Phương Tác giả đã đi sâu nghiên cứu thực

trạng xuất bản sách lí luận chính trị ở Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia và đề xuất những giải pháp nâng cao chất lượng;

- Khóa luận tốt nghiệp Đại học “Nâng cao chất lượng công tác biên t p

xuất bản sách giáo khoa giáo dục công dân 9 tại Nhà xuất bản Giáo dục” của

tác giả Vũ Ngọc Hà Tác giả nghiên cứu, khảo sát tại Nhà xuất bản Giáo dục, tuy nhiên đi sâu tìm hiểu chất lượng sách giáo khoa giáo dục c ng dân 9, đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng xuất bản cuốn sách đó;

- Khóa luận tốt nghiệp đại học “Tìm hiểu công tác biên t p phần Ngữ

văn trong bộ sách “Ôn t p hè: Toán – Ngữ văn – Tiếng Anh” cấp Trung học

cơ sở của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam”của Nguyễn Thị Ngọc Ánh Tác

giả nghiên cứu một cuốn sách tham khảo cụ thể cấp Trung học cơ sở của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, chưa khai quát toàn bộ hệ thống sách tham khảo của cấp này, chưa tìm ra những ưu điểm và hạn chế của sách tham khảo;

- Một số đề tài nghiên cứu nhằm nâng cao chất lượng các loại sách

khác nhau: “Nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác xuất bản sách lý lu n

chính trị của Nhà xuất bản Quân đội nhân dân trong tình hình mới” của tác

giả Nguyễn ương Thảo; “Nâng cao chất lượng biên t p - xuất bản sách

khoa học kĩ thu t giao thông v n tải ở nước ta hiện nay” của tác giả Nguyễn

Ngọc Sâm; “Nâng cao chất lượng biên t p - xuất bản sách khoa học kĩ thu t

ở nước ta hiện nay” của tác giả Trần Văn Cường; “Nâng cao chất lượng xuất bản sách phổ biến kĩ thu t chuyên ngành nuôi trồng thuỷ sản ở nước ta” của

tác giả Nguyễn Thị Thu Hằng; Bài báo khoa học: “Nâng cao chất lượng Tạp

chí Lý lu n chính trị và Truyền thông nhìn từ góc độ nội dung” của ThS

Trương Thị Kiên; Bài viết “Nâng cao chất lượng giáo dục Trung học cơ sở,

Trung học phổ thông” của Sở Giáo dục và Đào tạo Bắc Giang…

Có thể thấy, tính đến nay, một công trình nghiên cứu về chất lượng xuất bản sách tham khảo cấp Trung học cơ sở tại Nhà xuất bản Giáo dục Việt

Nam là chưa từng có Vì vậy, đề tài “Nâng cao chất lượng xuất bản sách

tham khảo cấp Trung học cơ sở tại Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam” có thể

khẳng định là một nghiên cứu mới, không trùng lặp để bạn đọc quan tâm hiểu sâu về chất lượng xuất bản sách tham khảo nói chung và sách tham khảo cấp Trung học cơ sở nói riêng của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Làm rõ cơ sở lí luận và thực tiễn của yêu cầu nâng cao chất lượng xuất bản sách tham khảo cấp Trung học cơ sở, thực trạng chất lượng sách tham khảo cấp Trung học cơ sở của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam và đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng xuất bản sách tham khảo cấp Trung học cơ

sở của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Làm rõ một số vấn đề lí luận chung về sách tham khảo cấp Trung học cơ sở: khái niệm, đặc điểm, chức năng, phân loại;

- Xây dựng các tiêu chí đánh giá chất lượng sách tham khảo cấp Trung học cơ sở;

- Phân tích làm rõ thực trạng chất lượng xuất bản sách tham khảo cấp Trung học cở sở của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam; xác định nguyên nhân của những ưu điểm, hạn chế của sách tham khảo cấp Trung học cơ sở của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam;

- Đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng xuất bản sách tham khảo cấp Trung học cơ sở của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tƣợng nghiên cứu

Chất lượng xuất bản sách tham khảo cấp Trung học cơ sở của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam

dục Việt Nam

5.2 Ý nghĩa thực tiễn

Luận văn phân loại sách tham khảo cấp Trung học cơ sở, xây dựng tiêu chí đánh giá chất lượng sách tham khảo cấp Trung học cơ sở giúp bạn đọc có thể đối chiếu với chất lượng sách tham khảo cấp Trung học cơ sở thực tế đang

sử dụng Trong khía cạnh cụ thể, luận văn có thể làm tài liệu tham khảo cho đội ngũ những người viết sách, biên tập viên sách tham khảo nói chung và Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam nói riêng

6 Phương há nghiên cứu

Trên cơ sở phương pháp luận mác xít, luận văn sử dụng các phương pháp cụ thể như phỏng vấn, khảo sát, thống kê, phân tích, tổng hợp và so sánh, đối chiếu để tìm hiểu thực trạng chất lượng xuất bản sách tham khảo cấp

Trung học cơ sở, đánh giá chất lượng xuất bản sách tham khảo cấp Trung học

cơ sở của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, chỉ ra nguyên nhân của những ưu điểm và hạn chế của sách tham khảo cấp Trung học cơ sở và đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng xuất bản sách tham khảo cấp Trung học cơ sở của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài các phần: Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, Nội dung của luận văn gồm ba chương:

- Chương 1 Một số vấn đề chung về chất lượng xuất bản sách tham

khảo cấp Trung học cơ sở

- Chương 2 Thực trạng chất lượng xuất bản sách tham khảo cấp Trung học cơ sở của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam

- Chương 3 Một số giải pháp nâng cao chất lượng xuất bản sách tham khảo cấp Trung học cơ sở của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CHẤT LƯỢNG

XUẤT BẢN SÁCH THAM KHẢO CẤP TRUNG HỌC CƠ SỞ

1.1 KHÁI QUÁT VỀ SÁCH THAM KHẢO CẤP TRUNG HỌC

CƠ SỞ

1.1.1 Khái niệm sách tham khảo

Trong “Từ điển Tiếng Việt” sách được định nghĩa như sau: “Sách là tập hợp một số lượng nhất định những tờ giấy có chữ in, đóng gộp lại thành quyển” 20, tr.1043

Nội hàm khái niệm sách được khái quát ở hai phương diện nội dung và hình thức trong cuốn “Lý luận nghiệp vụ xuất bản”:

“Về nội dung: sách là một sản phẩm văn hóa vật chất và tinh thần của nhân loại đã có từ thời cổ đại, gắn liền với sự phát minh ra chữ viết

Nội dung của sách chứa đựng các giá trị văn hóa tinh thần (các tác phẩm sáng tác hoặc tài liệu biên soạn), thuộc tất cả các hình thái ý thức xã hội

và nghệ thuật khác nhau, được ghi lại dưới dạng ngôn ngữ khác nhau (chữ viết, hình vẽ, kí hiệu âm thanh, số hóa…), của các dân tộc khác nhau, nhằm

để lưu giữ, tích lũy, hoặc truyền bá rộng rãi trong xã hội

Về hình thức, sách là một “khái niệm mở” - hình thức sách còn thay đổi, được cấu thành bởi các dạng vật liệu khác nhau, theo các phương thức chế tác và nhân bản khác nhau, tùy thuộc vào mội trường sống và sự phát triển của khoa học - công nghệ ở mỗi thời đại Các hình thức và thể loại sách luôn luôn vận động, biến đổi theo sự phát triển của lịch sử và của khoa học - công nghệ” 13; tr.22

Trong Từ điển tiếng Việt, “tham khảo” (đgt) được hiểu là “tìm đọc thêm tài liệu, xem xét, nghe ngóng thêm ý kiến có liên quan đến để biết rõ hơn vấn đề đang quan tâm” 20, tr.1129

Trong trang web “Bách khoa toàn thư mở”, “tham khảo có nghĩa là đi lấy thêm th ng tin, thường là ở trong tài liệu, nhằm tìm hiểu thêm để học hỏi, nghiên cứu, xử lí công việc cho tốt hơn Khi tài liệu đánh dấu cho độc giả biết

đi đâu ở một nơi khác để tham khảo thêm thì đó gọi là dấu tham khảo…”

Sách tham khảo trong tiếng Anh là “reference book” Thuật ngữ này được đưa ra trong ba loại từ điển lớn nhất, uy tín nhất thế giới như sau:

- Theo “oxforddictionaries.com” reference book: a book intended to be

consulted for information on specific matters Sách tham khảo là cuốn sách dành cho mục đích tư vấn về một vấn đề cụ thể

- Theo “dictionary.cambridge.org” reference book: a book of facts,

such as a dictionary or an encyclopedia, which you look at to discover particular information Sách tham khảo là cuốn sách về các vấn đề thực tế, chẳng hạn như từ điển hay từ điển bách khoa, mà thông qua cuốn sách đó, bạn

có thể khám phá được các vấn đề cụ thể cần biết

- Theo “ldoceonline.com” reference book: a book such as a dictionary

or encyclopedia that you look at to find information Sách tham khảo là loại sách mà bạn có thể tìm được các th ng tin trong đó, ví dụ từ điển hay từ điển bách khoa

Có thể hiểu, sách tham khảo là sách cung cấp những thông tin, tài liệu liên quan đến vấn đề nghiên cứu hoặc muốn tìm hiểu của người đọc; những thông tin sách tham khảo đưa ra nhằm gợi ý, giải đáp những thắc mắc, băn khoăn, giúp người đọc hiểu rõ, hiểu sâu vấn đề nghiên cứu và muốn tìm hiểu

C ng văn 6631/BGDĐT-GDTrH của Bộ GD & ĐT về việc sử dụng sách giáo khoa phổ thông và tài liệu giảng dạy, học tập đã đưa ra khái niệm sách tham khảo: “Các nguồn tài liệu (cả kênh chữ, kênh hình, kênh tiếng) có nội dung liên quan đến một số môn học, hoạt động giáo dục trong nhà trường phổ thông là nguồn tài liệu do giáo viên và học sinh tự lựa chọn để tham khảo trong giảng dạy, học tập được gọi chung là sách tham khảo”

Trên thực tế, sách tham khảo được tiếp cận từ hai góc độ:

- Từ mục đích của người sử dụng, sách tham khảo là sách mà người đọc

sử dụng để tìm kiếm thông tin, tri thức giúp họ tìm hiểu rõ hơn những vấn đề đang nghiên cứu, quan tâm

- Từ mục đích của người làm sách, sách tham khảo gồm hai loại: sách trình bày những kiến thức có liên quan đến các kiến thức đã trình bày trong cuốn sách bắt buộc phải đọc, giúp người đọc mở rộng và hiểu sâu hơn các vấn

đề trong sách chính; sách cung cấp những thông tin, tri thức không bám sát vào nội dung chương trình có sẵn, giúp người đọc mở rộng kiến thức xã hội

Từ cách tiếp cận trên, trong phạm vi nghiên cứu của luận văn này, sách tham khảo được hiểu là “sách trình bày những kiến thức có liên quan đến các kiến thức đã trình bày trong cuốn sách bắt buộc phải đọc, giúp người đọc mở rộng và hiểu sâu hơn các vấn đề trong sách chính và là loại sách được biên soạn trên cơ sở chương trình và sách giáo khoa, giáo trình đại học, cao đẳng,

có mở rộng và nâng cao nhằm cung cấp cho học sinh, sinh viên và giáo viên tài liệu tham khảo, đọc thêm để học tốt hơn chương trình và sách giáo khoa”.1

So sánh với sách giáo khoa, chúng ta nhận thấy, sách giáo khoa được soạn theo chương trình giảng dạy và học tập ở trường do Bộ GD & ĐT xây dựng và quy định Sách giáo khoa cụ thể hóa các yêu cầu về nội dung kiến

thức, kĩ năng, tư duy và thái độ trong chương trình Bộ GD & ĐT quy định Chương trình giáo dục phổ thông mô tả chi tiết các nội dung về kế hoạch giảng dạy, nội dung dạy học theo từng lớp, chi tiết chuẩn kiến thức kĩ năng, đồng thời giải thích, hướng dẫn về phương pháp dạy học, đánh giá kết quả học tập của học sinh, vận dụng chương trình theo vùng miền, các đối tượng học sinh Sách giáo khoa được biên soạn theo chỉ đạo của Bộ GD & ĐT và Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam là đơn vị trực tiếp thực hiện quy trình xuất bản theo chỉ đạo này Ngược lại, sách tham khảo được biên soạn trên cơ sở sách giáo khoa, bổ trợ cho đối tượng sử dụng tiếp thu những kiến thức trong sách giáo khoa Thực tế cho thấy trong bộ sách giáo khoa có bao nhiêu môn học, sẽ có bấy nhiêu môn học được biên soạn sách tham khảo Trong hệ thống sách giáo dục, sách giáo khoa được coi là “phần cứng” của từng cấp học, lớp học; còn sách tham khảo là “phần mềm” để bồi đắp cho phần khung ấy Sách tham khảo là công cụ đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng dạy và học Nó cung cấp cho đối tượng sử dụng những tri thức bổ trợ mở rộng hơn những kiến thức cơ bản đã trình bày trong sách giáo khoa do những quy định về chức năng, khu n khổ chưa được trình bày một cách sâu sắc và do lượng kiến thức được chọn trong chương trình lu n lu n là hữu hạn mà nhu cầu tìm hiểu, bổ sung, tích lũy của học sinh lại rất lớn Theo quan niệm thông thường, sách giáo khoa được coi là sách học chính thức, bắt buộc, cung cấp những kiến thức cơ bản nhất, cốt lõi nhất và sách tham khảo là sách đọc thêm, không bắt buộc

Sách tham khảo Trung học cơ sở là một trong ba mảng sách tham khảo trong hệ thống sách giáo dục: sách tham khảo Tiểu học, sách tham khảo Trung học cơ sở và sách tham khảo Trung học phổ thông Vì vậy khái niệm sách tham khảo đã bao hàm khái niệm sách tham khảo cấp Trung học cơ sở

1.1.2 Đặc điểm, chức năng và hân l ại sách tham khảo cấ Trung học cơ sở

Đặc điểm và chức năng của sách tham khảo Trung học cơ sở về cơ bản không khác nhiều so với sách tham khảo Tiểu học và sách tham khảo Trung học phổ thông Vì vậy, trong phần trình bày này, khi có điểm khác biệt của sách tham khảo các cấp học, chúng t i sẽ trình bày rõ hơn Còn lại, đó là những điểm tương đồng của sách tham khảo giữa các cấo học

1.1.2.1 Đặc điểm sách tham khảo cấp Trung học cơ sở

a Nội dung

- Nội dung sách tham khảo bám sát nội dung sách giáo khoa, hỗ trợ cho đối tượng sử dụng hiểu sâu hơn, vững hơn và chắc hơn trong quá trình tích lũy các kiến thức ở sách giáo khoa

- Dung lượng kiến thức trong sách tham khảo Trung học cơ sở tương đối lớn so với sách tham khảo Tiểu học và ít hơn so với sách tham khảo Trung học phổ th ng Đặc điểm này được quyết định bởi chương trình học do

Bộ GD & ĐT xây dựng, dưới sự nghiên cứu về đối tượng trực tiếp sử dụng, xét cho cùng đó là do tâm sinh lí lứa tuổi Bởi theo nghiên cứu “Thời kỳ đầu tuổi học (nhi đồng, học sinh tiểu học): 6 - 12 tuổi Hoạt động chủ đạo là học tập, lĩnh hội nền tảng tri thức, phương pháp, c ng cụ nhận thức và các chuẩn mực hành vi Thời kỳ tuổi học (thiếu niên, học sinh trung học cơ sở): 12 - 14,

15 tuổi Hoạt động chủ đạo là học tập và giao tiếp nhóm… Thời kỳ cuối tuổi học (tuổi đầu thanh niên, học sinh trung học phổ thông: 15 - 18 tuổi) Hoạt động chủ đạo là học tập: ở lứa tuổi này đã hình thành thế giới quan, định hướng nghề nghiệp” 25, tr.75 Kế hoạch giáo dục Trung học cơ sở có 13 môn học: Ngữ văn, Toán, Giáo dục công dân, Vật lí, Hóa học, Sinh học, Lịch

sử, Địa lí, Âm nhạc, Mĩ thuật, Công nghệ, Thể dục và Ngoại ngữ Thực tế, hai

môn học Ngữ văn và Toán được quan tâm hơn cả do đây là hai m n học có chương trình “nặng” nhất Các môn học khác quy định 1 - 2 tiết/ tuần, nhiều hơn là m n Ngoại ngữ 3 tiết/ tuần Riêng hai môn Toán và Ngoại ngữ 4 tiết/ tuần Thậm chí, ở lớp 9 môn Ngữ văn 5 tiết/ tuần

- Khác với nội dung trong sách giáo khoa là phải mang tính ổn định trong một thời gian tương đối dài vì nó có mối liên hệ ngang (mối liên hệ hữu

cơ giữa các môn học trong cùng một lớp), nội dung sách tham khảo không mang tính ổn định bằng sách giáo khoa, có những cuốn sách chỉ tồn tại một năm, hoặc hai năm

- Sách tham khảo không mang tính chuẩn mực cao như sách giáo khoa

Nó có thể linh hoạt trong việc thích ứng với nhu cầu và thị hiếu của người dùng sách Sách giáo khoa phải được biên soạn chuẩn, đầy đủ nội dung theo chương trình học mà Bộ GD & ĐT quy định, còn sách tham khảo có thể chỉ thể hiện, hỗ trợ người sử dụng một phần kiến thức trong sách giáo khoa và việc biên soạn không phải do chỉ định của Bộ GD & ĐT Bên cạnh đó, sách tham khảo không mang tính bắt buộc vì sách tham khảo là loại sách chỉ mang tính chất bổ sung, phụ thêm

- Nội dung sách tham khảo thường mang tính chất mở rộng nhằm cung cấp, nâng cao, bồi dưỡng thêm cho học sinh những kiến thức mà trong sách giáo khoa khái quát, c đọng Tuy nhiên, mở rộng nhưng vẫn phải phù hợp với đối tượng sử dụng là các em học sinh và bồi dưỡng thêm thì không nên đưa những kiến thức quá cao xa, xa rời kiến thức học sinh lĩnh hội trên lớp

b Hình thức

- Sách tham khảo đa dạng, phong phú về hình thức hơn sách giáo khoa vì sách giáo khoa mỗi môn chỉ có một cuốn, còn sách tham khảo với chức năng tham khảo, bổ sung kiến thức sâu hơn cho học sinh trong quá

trình tích lũy kiến thức do vậy sách tham khảo được xuất bản với số tượng tương đối nhiều, học sinh có quyền tự lựa chọn cuốn sách phù hợp mà mình cần, mình muốn

- Cách thiết kế bài trong sách tham khảo linh hoạt hơn sách giáo khoa

do không phải theo quy chuẩn chương trình Bộ GD & ĐT quy định, chỉ cần nội dung của sách tham khảo đảm bảo bám sát nội dung sách giáo khoa

- Sách tham khảo trong nhà trường phổ th ng cũng là một bộ phận của sách giáo dục cho nên ngôn ngữ được sử dụng trong sách đòi hỏi phải trong sáng, khoa học, rõ ràng; cách hành văn có tính logic, phù hợp với tư duy và trình độ nhận thức của từng đối tượng phục vụ Ngôn ngữ được sử dụng cần phải chuẩn xác, phù hợp, đúng phong cách với từng chương trình học Đồng thời phải thống nhất về chính tả, cách viết hoa, thuật ngữ khoa học, phiên âm tiếng nước ngoài dựa trên khung ngôn ngữ được yêu cầu trong sách giáo khoa

và dựa vào “Quy định về chính tả và trình bày văn bản” được Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam quy định trong cuốn “Sổ tay biên tập sách giáo dục”

- Do đặc điểm về dung lượng kiến thức trong sách tham khảo Trung học cơ sở khác với sách tham khảo Tiểu học và sách tham khảo Trung học phổ thông, vì vậy, hình thức trình bày của sách tham khảo Trung học cơ

sở cũng khác so với sách tham khảo ở hai cấp học này Sách tham khảo cho học sinh Tiểu học thường có độ dày 20 - 40 trang, một số ít có độ dày

70 - 80 trang Sách tham khảo cho học sinh Trung học cơ sở thường có độ dày 100 - 150 trang Sách tham khảo cho học sinh Trung học phổ thông

đa số dày 150 - 250 trang Khổ sách cho học sinh Trung học cơ sở thường

là 17 x 24, còn sách cho học sinh Tiểu học thường là 21 x 29,7, 20,5 x 29 hoặc 27, 5 x 20,5… ai kiểu chữ thường được sử dụng trong sách tham khảo của cả ba cấp học: chữ có chân (Swiss, elvetica…) và chữ không chân

(Century, Times, Dutch…) Cỡ chữ khác nhau rõ rệt giữa sách tham khảo cho học sinh Trung học và học sinh Tiểu học, ví dụ về quy định cỡ chữ đối với các lớp học của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam trong Bảng 1.1

Bảng 1.1 Quy định cỡ chữ trong sách tham khảo của các lớp học

(Nguồn: Quy định về maket sách

- Minh họa bên trong sách: Sách tham khảo cấp Trung học cơ sở thường kênh chữ nhiều hơn kênh hình, với cấp Trung học phổ thông kênh chữ gần như chủ yếu còn đối với Tiểu học, kênh chữ và kênh hình tương đương nhau, có cuốn kênh hình chiếm dung lượng nhiều hơn kênh chữ vì lứa tuổi này đa số tiếp nhận thông tin qua hình ảnh hơn là chữ viết

phần

Tên chương

Tên bài, tiết học

Chính văn

Đọc thêm

Câu hỏi, bài tập

1

16 Hoa, đậm

16 Hoa, đậm

14 -16 14

Nghiêng 12

2 - 5

16 Hoa, đậm

14 Hoa, đậm

14 Hoa, đậm

Nghiêng 10

6 - 12

16 Hoa, đậm

14 Hoa, đậm

10 - 12 Hoa, đậm

Nghiêng 8

1.1.2.2 Chức năng của sách tham khảo cấp Trung học cơ sở

Muốn hiểu được chức năng của sách tham khảo không thể không nhắc lại chức năng của sách giáo khoa “Sách giáo khoa có những chức năng như truyền đạt kiến thức, phát triển các khả năng và kĩ năng, củng cố những hiểu biết, đánh giá những hiểu biết, giúp tích hợp những hiểu biết, tra cứu - tham khảo và giáo dục về mặt xã hội, văn hoá Tính chất đa chức năng ấy đảm bảo cho sách giáo khoa giữ vai trò chủ yếu trong việc thực hiện mục tiêu đào tạo của môn học” 33, tr.102

Sách tham khảo, như tên gọi của nó đã chỉ rõ chức năng đơn nhất - đó

là chức năng tham khảo Với tính chất đơn chức năng ấy, sách tham khảo bổ trợ cho sách giáo khoa trong việc thực hiện mục tiêu đào tạo của môn học

Nó bao gồm một số chức năng cơ bản sau:

a Hỗ trợ học sinh trong việc tích lũy kiến thức trong sách giáo khoa

Do thời gian học ở trên lớp hạn chế, bài học phải theo đúng chương trình nên học sinh chưa hiểu thật sâu những kiến thức trong sách giáo khoa Sau khi học một kiến thức hoặc một kĩ năng theo chương trình trong sách giáo khoa, học sinh cần phải luyện tập những kiến thức qua các bài tập ở sách tham khảo để củng cố lại kiến thức Sách tham khảo còn định hướng ôn tập cho học sinh, giúp cho học sinh hệ thống hóa kiến thức, từ đó các em sẽ lập

kế hoạch ôn tập phù hợp với mình Do vậy, sách tham khảo sẽ là công cụ,

“người bạn đồng hành” giúp học sinh bồi dưỡng những kiến thức cần thiết vào phần còn thiếu hụt đó giúp học sinh hiểu sâu, nắm chắc kiến thức thông qua việc thực hành ở mỗi dạng bài tập Đáp ứng được chức năng này, sách tham khảo sẽ giúp cho người học củng cố kiến thức, tích lũy và lĩnh hội được trọn vẹn kiến thức trong sách giáo khoa

b Kích thích tư duy sáng tạo và hứng thú học tập cho học sinh

Cùng với chức năng hỗ trợ học sinh trong việc tích lũy kiến thức trong sách giáo khoa, khi cuốn sách tham khảo ở trong tay học sinh, nó còn thể hiện chức năng kích thích tư duy sáng tạo thông qua việc cuốn sách định hướng thêm những phương pháp giải quyết vấn đề bài học Sách tham khảo không chỉ đưa ra cho học sinh bài tập, bài giải mà còn phải định hướng cho các em phương pháp làm bài tập, phương pháp giải quyết những dạng bài tập tương

tự nhằm giúp các em có sự tư duy, “động não” Bên cạnh những kiến thức cơ bản, cốt lõi, tinh túy trong sách giáo khoa, học sinh được trang bị thêm những kiến thức nâng cao, mở rộng hơn th ng qua sách tham khảo Sách tham khảo

sẽ giúp học sinh nắm chắc kiến thức, góp phần phát triển tư duy, nâng cao tính độc lập, gợi mở khả năng sáng tạo, rèn luyện kĩ năng tự đọc, tự học, tự kiểm tra, biến quá trình đọc thành quá trình tự đào tạo với mức kiến thức học sinh có

Sách tham khảo kích thích lòng ham mê yêu thích bộ môn, tạo ra niềm vui, niềm hứng thú trong học tập, kích thích sự khám phá, sáng tạo, đồng thời khắc phục hiện tượng ngại học, lười học ở học sinh Việc tìm hiểu, mở rộng tri thức, nghiên cứu sâu hơn những kiến thức trong sách giáo khoa sẽ giúp học sinh cảm thấy hứng thú, say mê và thêm phần yêu thích bộ m n mình đang học Đáp ứng được chức năng này, sách tham khảo sẽ hướng cho học sinh có được một vốn tri thức vừa rộng, vừa sâu xung quanh những vấn đề khoa học

cơ bản mà sách giáo khoa cung cấp

c Hỗ trợ hoạt động sư phạm cho giáo viên

Đối với giáo viên, sách tham khảo có chức năng hỗ trợ hoạt động sư phạm Ngoài sách giáo khoa và sách giáo viên thì giáo viên cần trau dồi, bồi dưỡng kỹ năng sư phạm của mình thông qua sách tham khảo Một cuốn sách

tham khảo có thể giúp giáo viên có sự bố trí, sắp xếp, phân bổ thời gian cho giờ học Bên cạnh đó, sách tham khảo có thể đem đến những gợi ý hay và thú

vị giúp cho giáo viên có thể tổ chức giờ học sôi nổi hơn, kh ng gây cảm giác nhàm chán, khơi gợi sự ham mê tìm tòi, sức sáng tạo của học sinh Không những thế, thông qua những hoạt động này có thể giúp giáo viên biết được năng lực, năng khiếu của từng học sinh để khai thác và giúp các em có thể phát huy thế mạnh của mình trong học tập cũng như trong cuộc sống

1.1.2.3 Phân loại sách tham khảo cấp Trung học cơ sở

Như chúng ta đã biết, việc xây dựng chương trình giáo dục là do Bộ

GD & ĐT đã nghiên cứu, tìm hiểu dựa trên rất nhiều cơ sở đánh giá, trong đó

có cơ sở về tâm sinh lí lứa tuổi Bởi ở những lứa tuổi nhất định, sự phát triển của cơ thể cũng như trình độ tư duy sẽ ảnh hưởng đến khả năng tiếp nhận tri thức, tích lũy kiến thức Vì vậy, khi xây dựng chương trình phải quan tâm lưu

ý sự phát triển, trình độ tiếp thu của học sinh sao cho phù hợp, hiệu quả và chất lượng nhất Điều 28 trong Luật giáo dục 2005 trình bày yêu cầu về nội dung, phương pháp giáo dục phổ thông cấp Trung học cơ sở như sau: “Giáo dục trung học cơ sở phải củng cố, phát triển những nội dung đã học ở tiểu học, bảo đảm cho học sinh có những hiểu biết phổ th ng cơ bản về tiếng Việt, toán, lịch sử dân tộc; kiến thức khác về khoa học xã hội, khoa học tự nhiên, pháp luật, tin học, ngoại ngữ; có những hiểu biết cần thiết tối thiểu về kỹ thuật

và hướng nghiệp”, “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh” Khác với yêu cầu về nội dung của giáo dục tiểu học là “phải bảo đảm cho học sinh có hiểu biết đơn giản, cần thiết về tự nhiên, xã hội và con người; có kỹ năng cơ bản về nghe,

nói, đọc, viết và tính toán; có thói quen rèn luyện thân thể, giữ gìn vệ sinh; có hiểu biết ban đầu về hát, múa, âm nhạc, mỹ thuật” 56 Trong chương trình giáo dục Bộ GD & ĐT xây dựng, chương trình đã đề cập rõ mục tiêu giáo dục cấp Trung học cơ sở: “Giáo dục Trung học cơ sở nhằm giúp học sinh củng cố, phát triển những kết quả của giáo dục Tiểu học; có học vấn phổ thông ở trình

độ cơ sở và những hiểu biết ban đầu về kĩ thuật và hướng nghiệp để tiếp tục học Trung học phổ thông, trung cấp, học nghề hoặc đi vào cuộc sống lao động” 28, tr.7

Thêm vào đó, chức năng của sách tham khảo đối với học sinh đó là chức năng hỗ trợ việc tích lũy kiến thức trong sách giáo khoa và chức năng kích thích tư duy sáng tạo, tạo hứng thú học tập Chức năng của sách tham khảo đối với giáo viên đó là hỗ trợ hoạt động sư phạm Do vậy sách tham khảo cần phải có những loại sách phục vụ “sát” với chức năng mà bản thân sách tham khảo đem lại

Chúng t i dựa vào mục tiêu giáo dục cấp Trung học cơ sở; yêu cầu nội dung, phương pháp giáo dục; khái niệm, đặc điểm và chức năng của sách tham khảo làm căn cứ để phân loại sách tham khảo cấp Trung học cơ sở Sách tham khảo cấp Trung học cơ sở được chia thành hai loại như sau:

a Loại thứ nhất

Loại sách phục vụ cho việc bổ trợ kiến thức, bám sát chương trình sách giáo khoa, hướng dẫn học sinh củng cố, nắm vững kiến thức trong sách giáo khoa và nội dung chương trình giáo dục theo quy định của Bộ GD & ĐT Loại sách này được viết ngắn gọn, tập trung vào yêu cầu tối thiểu của chương trình và sách giáo khoa, hướng dẫn các em cách học thích hợp Tuy nhiên loại sách này phải viết tránh trường hợp khiến học sinh ỷ lại vào sách, kh ng động não khi làm bài

b Loại thứ hai

Loại sách phục vụ cho phát triển tư duy sáng tạo, hướng cho học sinh các phương pháp học, cách học, kích thích tự học, kích thích suy nghĩ độc lập, sáng tạo Loại sách này không chỉ là hướng dẫn học sinh giải một số câu hỏi khó mà còn hướng dẫn, gợi ý giúp học sinh mở rộng, đào sâu một số kiến thức trong sách giáo khoa Ngoài ra còn có các bài tập khó giúp các em rèn kĩ năng tư duy, sáng tạo, kích thích lòng say mê với môn học Nội dung cuốn sách trên cơ sở phân tích theo chiều sâu những vấn đề về lí thuyết hay bài tập đồng thời có hướng gợi mở, kích thích học sinh tự rèn luyện, cung cấp cho học sinh phương pháp tư duy l gic và vận dụng những kiến thức đã học để giải bài tập Loại này được đánh giá là “khó viết, viết công phu” 1

Như chúng ta đã biết, tư duy chỉ nảy sinh khi con người nhận thức được tình huống Tình huống là điều kiện quan trọng của tư duy Song không phải tình huống nào cũng nảy sinh tư duy Chỉ có những tình huống

mà con người nhận thức rằng “có vấn đề” và cần phải giải quyết nó để thỏa mãn nhu cầu thì trong tình huống đó tư duy mới nảy sinh Trang web “Tủ sách thư viện” có đưa ra khái niệm tư duy: “Tư duy kh ng phải là sự ghi nhớ mặc dù nó có thể giúp cho sự hoàn thiện ghi nhớ Tư duy kh ng phải

là hoạt động điều khiển cơ thể mà chỉ giúp cho sự định hướng điều khiển hay định hướng hành vi Tư duy cũng kh ng phải là giấc mơ mặc dù nó có thể xuất hiện trong một số giấc mơ và có những điểm giống với giấc mơ

Tư duy kh ng có ở ngoài hệ thần kinh Tư duy là một hình thức hoạt động của hệ thần kinh thể hiện qua việc tạo ra các liên kết giữa các phần tử đã ghi nhớ được chọn lọc và kích thích chúng hoạt động để thực hiện sự nhận thức về thế giới xung quanh, định hướng cho hành vi phù hợp với môi trường sống Tư duy là sự hoạt động, là sự vận động của vật chất, do đó tư duy không phải là vật chất Tư duy cũng kh ng phải là ý thức bởi ý thức là

kết quả của quá trình vận động của vật chất” Vì vậy, rất cần thiết phải có những loại sách thứ hai để phục vụ cho mục tiêu giáo dục, đảm bảo được yêu cầu giáo dục đặt ra

1.2 TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ CHẤT LƢỢNG SÁCH THAM KHẢO CẤP TRUNG HỌC CƠ SỞ

1.2.1 Khái niệm chất lƣợng và tiêu chí

Thuật ngữ “tiêu chí” được “Từ điển tiếng Việt” định nghĩa như sau:

“Tiêu chí là tính chất, dấu hiệu làm căn cứ để nhận biết, xếp loại một sự vật, một khái niệm” 20 Trang web “vdict.vn” định nghĩa “Tiêu chí là tính chất, dấu hiệu để dựa vào mà phân biệt một vật, một khái niệm, để phê phán nhằm đánh giá; là cơ sở của một điều phê phán” Do vậy tiêu chí là những căn cứ, dấu hiệu để những người làm sách thực hiện xây dựng kế hoạch, xuất bản những cuốn sách phù hợp; đồng thời giúp người sử dụng đánh giá được chất lượng của những cuốn sách đã, đang và sẽ sử dụng

Thuật ngữ “chất lượng” được định nghĩa trong “Từ điển tiếng Việt” như sau: “Chất lượng là cái tạo nên phẩm chất, giá trị của người, sự vật hoặc

sự việc gì” 20 Đối với lĩnh vực xuất bản, chất lượng chính là sinh mệnh của xuất bản phẩm, tạo nên giá trị của xuất bản phẩm đó Vì vậy, một cuốn sách nói chung được đánh giá là có chất lượng khi nó đáp ứng được nhu cầu của xã hội và của độc giả; có giá trị tư tưởng, khoa học, giáo dục… nhất định; hài hòa được cả hai tiêu chí về nội dung và hình thức Bởi khi nội dung hay mà trình bày, minh họa không tốt thì đó kh ng phải là cuốn sách chất lượng Hay một cuốn sách được trình bày, minh họa đẹp, nhưng nội dung không chính xác, không thuyết phục hay không phù hợp với đối tượng sử dụng cũng kh ng phải là một cuốn sách chất lượng

Với sách tham khảo, nội dung của sách giúp cho đối tượng sử dụng tích lũy kiến thức trong sách giáo khoa và nắm vững chương trình Bộ GD & ĐT quy định Đối với hoạt động xuất bản, nội dung của một cuốn sách được quyết định bởi đội ngũ biên tập viên khi xây dựng kế hoạch đề tài, tác giả viết cuốn sách đó và đội ngũ biên tập viên biên tập hoàn thiện cuốn sách và cho xuất bản Hình thức của cuốn sách được quyết định bởi đội ngũ biên tập viên

kĩ - mĩ thuật, thêm vào đó là đầu tư của Nhà xuất bản về tài chính và công nghệ để đảm bảo hình thức cuốn sách hài hòa với nội dung Xét cho cùng, quyết định chất lượng của cuốn sách đó chính là yếu tố con người: đội ngũ tác giả và đội ngũ biên tập viên

1.2.2 Các tiêu chí đánh giá chất lƣợng sách tham khảo cấ Trung học cơ sở

Đánh giá chất lượng sách tham khảo là một bước quan trọng trong công tác xuất bản sách tham khảo nói chung Kết quả đánh giá sẽ tạo cơ sở để các nhà quản lí chất lượng sách tham khảo hiểu rõ những ưu điểm và những hạn chế, tìm ra các biện pháp để phát huy những ưu điểm đã đạt được, khắc phục những hạn chế để đồng thời đáp ứng nhu cầu thực tế của đối tượng sử dụng

và đáp ứng mục tiêu đào tạo, mục tiêu giáo dục mà Bộ GD & ĐT quy định

Sách tham khảo chất lượng là sự đáp ứng tốt mục tiêu đào tạo và phù hợp với nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, được đánh giá bởi hệ thống tiêu chí về nội dung và hình thức Các tiêu chí đánh giá chất lượng được xây dựng căn cứ vào đặc điểm, chức năng, cách thức phân loại sách tham khảo cấp Trung học cơ sở, đồng thời, dựa vào mục tiêu của từng môn học về kiến thức, kĩ năng, tư duy và thái độ do Bộ GD & ĐT quy định trong chương trình giáo dục cấp Trung học cơ sở Các tiêu chí đưa ra áp dụng cho hai loại sách tham khảo mà chúng t i đã phân loại ở trên (loại thứ nhất và loại

thứ hai), với những tiêu chí khác biệt giữa hai loại sách, chúng t i sẽ trình bày riêng, còn lại, sẽ hiểu là tiêu chí chung dành cho cả hai loại sách

1.2.2.1 Nội dung

a Khai thác được chủ đề, đề tài mới, không trùng lặp, tương tự với đề

tài đã khai thác; không chồng chéo đề tài của cùng một tác giả

b Nội dung sách có giá trị khoa học cao, có độ chính xác cao, chuẩn

mực về nội dung theo chương trình, sách giáo khoa của lớp đó, m n học đó; đảm bảo tính chính trị, tư tưởng, không vi phạm những quy định của Luật Xuất bản, Luật Giáo dục, kh ng làm trái quan điểm, chủ trương, chính sách, đường lối của Đảng và Nhà nước; thực hiện tốt mục tiêu giáo dục trong nhà trường Hệ thống nội dung trình bày rõ ràng, dễ hiểu, có tính sư phạm cao Ở những khía cạnh nhất định, các cuốn sách tham khảo có những kiến thức mở rộng, đi sâu vào vấn đề được trình bày trong các bài học, tiết học

Với loại sách thứ nhất, nội dung sách phải bám sát các kiến thức chuẩn

và mục đích giáo dục của môn học đó, lớp học đó, các bài tập được hướng dẫn có tính gợi mở, tránh làm sách mang tính chất “ăn theo”, “ăn sẵn” gây tình trạng lười học, ỷ lại vào sách của học sinh trong quá trình sử dụng

Với loại sách thứ hai, nội dung của cuốn sách phải đưa ra những phương pháp, cách giải quyết nhóm vấn đề để học sinh có khả năng tư duy, nghiên cứu giải quyết vấn đề một cách tổng hợp, đưa ra những gợi ý, hướng dẫn, cách giải, phương pháp giải quyết mang tính định hướng cho học sinh, giúp học sinh thu nhận kiến thức để tự mình hoàn thành bài tập một cách căn bản, có tính sáng tạo Th ng qua kĩ năng, phương pháp làm bài, sách tạo cho các em những cảm xúc tinh tế khi tiếp xúc với từng loại bài tập như với môn Ngữ văn; tạo cho các em tư duy logic, kích thích tính sáng tạo, khơi nguồn hứng thú cho các em khi học như với môn Toán, Vật lí, Hóa học…

c Cấu trúc nội dung hợp lí, logic, thống nhất xuyên suốt toàn bộ cuốn

sách, hoặc loại sách cùng một môn hoặc trong cùng một môn học ở các lớp khác nhau; ngôn ngữ diễn đạt trong sáng, ngắn gọn, dễ hiểu và lôi cuốn; toàn văn kh ng có lỗi chính tả, lỗi cấu trúc câu hay lỗi về nội dung kiến thức

1.2.2.2 Hình thức

a Về thiết kế kĩ thuật và mĩ thuật

- Khổ sách, market sách, cỡ chữ được thiết kế, sử dụng phù hợp với đối tượng sử dụng sách, thể hiện tính thống nhất và tính thẩm mĩ;

- Hình trang trí, minh họa, biểu trưng, kí hiệu sử dụng nhất quán, phù hợp với môn học và lớp học;

- Bìa sách: trình bày đẹp, yêu cầu về tính hệ thống, tính khoa học, tính giáo dục và tính thẩm mĩ; tên sách rõ ràng, nổi bật; hình vẽ, màu sắc hài hòa; không mắc lỗi chính tả, lỗi ngắt dòng

b Về kĩ thuật in ấn và đóng xén

- Sử dụng loại giấy trắng phù hợp nhất với thị giác học sinh không phải

là “trắng tinh” mà là “trắng vừa”, trong chuyên m n gọi là độ trắng

73-75 ISO;

- Đảm bảo kĩ thuật in đối với bìa sách: các phần tử in sắc nét, đều màu, không hằn mặt sau, không dính bẩn, màu sắc chuẩn đối với tất cả cuốn sách trong một đợt in; đối với các trang sách: các hình vẽ, đường kẻ, mình họa, chữ viết phải sắc nét, đồng đều về chất lượng;

- Toàn bộ cuốn sách được cắt xén vuông vức, cân đối; đóng bền chặt, không có lỗi: nhăn, rách, gấp góc, đóng nhầm, đóng sót, đóng thừa

1.3 CÁC YẾU TỐ QUYẾT ĐỊNH CHẤT LƢỢNG XUẤT BẢN SÁCH THAM KHẢO CẤP TRUNG HỌC CƠ SỞ

Có rất nhiều yếu tố quyết định chất lượng xuất bản sách tham khảo, đó

là vấn đề về nhận thức, các cơ chế chính sách, yếu tố con người trong quá trình thực hiện và việc đầu tư cơ sở vật chất trong việc tổ chức thực hiện quy trình xuất bản Tuy nhiên trong phần này, tác giả tập trung vào các yếu tố cụ thể sau:

1.3.1 Quy trình xuất bản sách tham khảo

Bất cứ một cuốn sách tham khảo nào muốn đến được với bạn đọc đều phải trải qua một quy trình xuất bản sách đồng bộ và liên tục từ khâu xây dựng kế hoạch đề tài  công tác cộng tác viên tác giả  công tác biên tập  công tác in Quy trình đồng bộ, liên tục này được triển khai cho tất cả các loại sách tham khảo, trong đó có sách tham khảo Trung học cơ sở Mỗi khâu trong quy trình đều quyết định đến chất lượng của cuốn sách được xuất bản

1.3.1.1 Xây dựng kế hoạch đề tài

Kế hoạch đề tài tạo nên tính tổ chức, tính chính xác, khắc phục sự trùng lặp trong quá trình xuất bản sách, đồng thời đảm bảo sự hợp lí, cân đối trong

cơ cấu sách các môn học Kế hoạch đề tài sách tham khảo phải được xây dựng trên cơ sở nội dung chương trình, sách giáo khoa do Bộ GD & ĐT quy định, khi xây dựng kế hoạch đề tài, nhà xuất bản phải nắm vững yêu cầu về nội dung, phương pháp giáo dục cụ thể của cấp Trung học cơ sở

Các đề tài được xây dựng không phải là ý muốn chủ quan hay căn cứ vào nhận định chủ quan của nhà xuất bản và biên tập viên mà phải là kết quả nghiên cứu, khảo sát, xử lí thông tin nhiều chiều từ phía hiện thực cuộc sống,

từ chính người sử dụng sách, tác giả và cơ quan truyền th ng đại chúng Đây

là một trong những yêu cầu rất quan trọng, bởi độc giả là đối tượng phục vụ trực tiếp của công tác tổ chức bản thảo, trong khi đó việc định vị độc giả ngay khi xác định đề tài không phải là việc đơn giản, dễ dàng ơn nữa, cơ cấu độc giả trong xã hội rất đa dạng, các nhóm độc giả lu n đan xen vào nhau và luôn

có sự thay đổi Mặt khác, nhu cầu tiêu dùng của độc giả cũng đa dạng Vì vậy, việc lập kế hoạch đề tài đối với mảng sách tham khảo dành cho cấp Trung học

cơ sở cũng là một khó khăn kh ng nhỏ cho đội ngũ biên tập viên

Đây là việc làm mở đầu của mọi tiến trình sản xuất bởi kế hoạch đề tài

là căn cứ để nhà xuất bản tổ chức phân công lực lượng biên tập, tổ chức mạng lưới cộng tác viên, là căn cứ để chuẩn bị vật tư, tài chính, xây dựng chiến lược thị trường cho việc phát hành, kinh doanh xuất bản phẩm… Khâu mở đường

có chất lượng thì toàn bộ các khâu tiếp theo của hoạt động biên tập và xuất bản mới có được kết quả mong muốn Kế hoạch đề tài ở mỗi nhà xuất bản thể hiện trình độ tổ chức sản xuất, năng lực kinh doanh, tính năng động sáng tạo

và góp phần xây dựng thương hiệu của đơn vị xuất bản ấy

1.3.1.2 Công tác cộng tác viên tác giả

Một đề tài hay là đề tài có giá trị về mặt khoa học được mọi người quan tâm mà lại chưa có ai viết hoặc được viết rất ít Đồng thời, về một mặt nào đó,

đề tài hay còn được biểu hiện ở chỗ bán chạy, được in với số lượng lớn Vì vậy, để có một cuốn sách hay, chất lượng, nhất thiết phải hội tụ đồng thời hai yếu tố đó là bản thân đề tài có tính hấp dẫn, có giá trị về học thuật, được mọi người đón chờ và yếu tố thứ hai, đó chính là tác giả Tác giả có vai trò quan trọng, chính là người “thai nghén”, xây dựng, hình thành nên một cuốn sách, quyết định nội dung cuốn sách đó có chất lượng hay không

Với việc nghiên cứu thị trường, nhà xuất bản xây dựng được kế hoạch cho đề tài mới, cần thiết phục vụ đối tượng bạn đọc Công việc đặt ra cho biên

tập viên là phải lựa chọn được tác giả thích hợp nhất, hội tụ được đầy đủ những yêu cầu đặt ra để viết cuốn sách đó Lựa chọn chính xác những cộng tác viên tác giả thích hợp cho mỗi đề tài là nội dung tiên quyết cho sự thành công của việc tổ chức bản thảo Bởi tác giả là người thể hiện những ý tưởng, triển khai những “khung xương” do biên tập viên xây dựng lên Có thể nói, đội ngũ tác giả đóng một vai trò quan trọng, quyết định chất lượng của cuốn sách và họ chính là người làm nên “linh hồn” của cuốn sách

1.3.1.3 Công tác biên tập

Sau khi đã xây dựng được đề tài, lựa chọn được tác giả viết sách, biên tập viên sẽ biên tập bản thảo về mặt nội dung và hình thức Đây là khâu quyết định chất lượng của những cuốn sách Công việc của biên tập viên với bản thảo là một quá trình lao động phức tạp sáng tạo và đòi hỏi sự thận trọng cao Biên tập viên phải bắt đầu từ việc chuẩn bị cho ra đời bản thảo, đọc, phân tích, nhận xét bản thảo đến biên tập sửa chữa, hoàn chỉnh bản thảo để cho nhân bản Biên tập bản thảo là khâu nghiên cứu kĩ lưỡng, sâu sắc bản thảo để

có những nhận xét, đánh giá chuẩn xác trên cả hai phương diện nội dung và hình thức của tác phẩm Biên tập viên là người phát hiện những thiếu sót, hạn chế, đồng thời đề ra phương hướng sửa chữa, loại bỏ tối đa những sai sót, góp phần nâng cao chất lượng xuất bản phẩm Biên tập bản thảo thực chất là hoạt động tư duy phức hợp các thao tác so sánh, phân tích - tổng hợp, đồng thời cũng dựa trên các nguyên tắc phê bình tác phẩm: phân tích chủ đề tư tưởng, nội dung bản thảo, ngôn ngữ, tính hệ thống logic và khoa học…

Khi biên tập bản thảo, biên tập viên phải đứng dưới nhiều góc độ: dưới góc độ nhà văn hóa tư tưởng để xem xét chủ đề, dưới góc độ nhà khoa học để xem xét nội dung phản ảnh, dưới góc độ nhà ngôn ngữ để xem xét ngôn ngữ

thể hiện, dưới góc độ nhà sư phạm để xem xét cấu trúc, tính phù hợp với mục tiêu giáo dục và tâm lí của độc giả

1.3.1.4 Công tác in

Hình thức là một trong hai tiêu chí để đánh giá chất lượng của cuốn sách Một cuốn sách chỉ đạt chất lượng về nội dung là chưa đủ Một cuốn sách được đánh giá là chất lượng khi đồng thời có sự hài hòa, thống nhất xuyên suốt từ bên trong đến bên ngoài, từ nội dung đến hình thức của cuốn sách Nội dung của cuốn sách được quyết định bởi công tác xây dựng kế hoạch đề tài, công tác cộng tác viên và công tác biên tập nội dung Hình thức của cuốn sách được quyết định thông qua công tác biên tập hình thức và công tác in Nhà xuất bản phải đảm bảo cuốn sách được in ấn với kĩ thuật hiện đại, sử dụng mực in, giấy in… chất lượng Đồng thời kĩ thuật đóng xén cũng là một khâu quan trọng ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng của cuốn sách

Thực hiện đồng bộ, nghiêm ngặt quy trình này, sách tham khảo chất lượng mới đảm bảo được xuất bản đến với độc giả Chất lượng của cuốn sách được quyết định trực tiếp bởi hai đội ngũ đó là đội ngũ tác giả và đội ngũ biên tập viên

mà còn phải là người hiểu biết đầy đủ về yêu cầu của đề tài, có hứng thú và sở

trường sáng tạo phù hợp với đề tài Tác giả được lựa chọn cần là những người quen thuộc với đội tượng độc giả, am hiểu về trình độ, thị hiếu, vốn sống của độc giả vì sách tham khảo cấp Trung học cơ sở là loại sách tham khảo phục

vụ, hỗ trợ sách giáo khoa, do vậy đội ngũ tác giả cần nắm rõ và hiểu rõ chương trình, nội dung sách giáo khoa do Bộ GD & ĐT quy định Đồng thời, với sách tham khảo khu biệt dành cho cấp Trung học cơ sở, càng yêu cầu đội ngũ tác giả phải hiểu rõ tâm lí lứa tuổi của nhóm đối tượng sử dụng sách này, bởi ở mỗi lứa tuổi và lớp học khác nhau, tâm lí, tư duy của các em cũng có những sự thay đổi nhất định

1.3.3 Đội ngũ biên tập viên

Đội ngũ biên tập viên phải có trình độ chuyên môn, nghiệp vụ vững, nắm rõ nội dung chương trình, sách giáo khoa bộ môn phụ trách Loại sách tham khảo phục vụ, hỗ trợ sách giáo khoa, ảnh hưởng trực tiếp đến việc học sinh tích lũy kiến thức, tri thức, do vậy, biên tập viên biên tập loại sách này phải nắm vững mục tiêu giáo dục, các yêu cầu về phương pháp giáo dục do Bộ GD & ĐT quy định Đồng thời, biên tập viên cũng phải nắm vững tâm lí lứa tuổi và quy luật tâm lí nhận thức của người sử dụng sách để chọn trúng đề tài, chọn đúng tác giả, định hướng để tác giả viết sách theo đúng kế hoạch đã xây dựng và biên tập sách cho phù hợp, đạt yêu cầu về chất lượng Để cuốn sách đạt chất lượng, biên tập viên nội dung phải thực hiện công việc biên tập nội dung tốt, kh ng để sót lỗi, bố cục logic, khoa học; biên tập viên kĩ thuật phải trình bày minh họa sách đẹp, đảm bảo tính

hệ thống xuyên suốt toàn cuốn sách hoặc trong cùng một bộ sách Điều quan trọng quyết định chất lượng của cuốn sách đó chính là năng lực chuyên môn, nghiệp vụ của biên tập viên Biên tập sách là một công việc

kh ng đơn giản, dễ dàng Công việc này đòi hỏi biên tập viên phải có lòng yêu nghề, phương pháp làm việc khoa học, cẩn thận, tự tin, chu đáo và

nghiêm túc Khi có lòng yêu nghề, thực sự tâm huyết với nghề và có bản lĩnh nghề nghiệp vững vàng, biên tập viên mới có thể giải quyết được tất cả những vấn đề phát sinh trong quá trình làm việc một cách hiệu quả, hướng tới sự hoàn thiện và đạt chất lượng của tất cả các cuốn sách

Tiểu ết chương 1: Các nội dung được trình bày ở trên cho thấy, sách

tham khảo được xem là loại sách không thể thiếu được đối với học sinh nói chung, học sinh cấp Trung học cơ sở nói riêng Sách tham khảo cấp Trung học cơ sở đã giúp học sinh củng cố, mở rộng kiến thức; kích thích sự đam mê, tìm tòi, sáng tạo; đồng thời hỗ trợ hoạt động sư phạm cho giáo viên Một cuốn sách được đánh giá là chất lượng trên thị trường khi nó trải qua một quy trình xuất bản đồng bộ, liên tục và nghiêm ngặt, đồng thời cuốn sách đó phải thỏa mãn những tiêu chí đánh giá chất lượng đặt ra Chất lượng của cuốn sách được thể hiện qua trình độ, bản lĩnh, trách nhiệm và lương tâm nghề nghiệp của những người trực tiếp tham gia vào quy trình đồng bộ đó Do vậy, nhân tố làm nên chất lượng cuốn sách, quyết định sự sống còn của cuốn sách chính là đội ngũ tác giả và đội ngũ biên tập viên thông qua quy trình xuất bản sách tham khảo Dựa vào đặc điểm, chức năng, mục tiêu giáo dục, mục tiêu đào tạo môn học, chúng t i đã xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá chất lượng sách tham khảo cấp Trung học cơ sở về nội dung và hình thức để làm cơ sở soi chiếu chất lượng sách tham khảo cấp Trung học cơ sở của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam nhằm đánh giá những ưu điểm và hạn chế về chất lượng của loại sách này Trên cơ sở đánh giá, chỉ ra nguyên nhân của những ưu điểm và hạn chế sẽ đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng xuất bản sách tham khảo cấp Trung học cơ sở của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG CHẤT LƯỢNG XUẤT BẢN

SÁCH THAM KHẢO CẤP TRUNG HỌC CƠ SỞ

CỦA NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC VIỆT NAM

Trên cơ sở đặc điểm, chức năng, hệ thống tiêu chí đánh giá chất lượng sách tham khảo cấp Trung học cơ sở đã được xây dựng và các yếu tố quyết định chất lượng xuất bản sách tham khảo cấp Trung học cơ sở, trong phần này, chúng t i đánh giá chất lượng sách tham khảo cấp Trung học cơ sở của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam qua ba tiêu chí về nội dung và hai tiêu chí

về hình thức cùng ba yếu tố chính tác động đến chất lượng sách tham khảo bậc Trung học cơ sở gồm: quy trình xuất bản, đội ngũ tác giả và đội ngũ biên tập viên; đồng thời xác định nguyên nhân những ưu điểm và hạn chế của sách tham khảo cấp Trung học cơ sở của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam

2.1 MỘT SỐ ƯU ĐIỂM VÀ HẠN CHẾ VỀ NỘI DUNG VÀ HÌNH THỨC SÁCH THAM KHẢO CẤP TRUNG HỌC CƠ SỞ CỦA NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC VIỆT NAM

chồng chéo của cùng một tác giả Những cuốn sách này rất được đ ng đảo bạn đọc đón nhận Rất nhiều cuốn sách được giáo viên giới thiệu cho học sinh, học sinh khóa trước giới thiệu cho học sinh khóa sau Ví dụ cuốn “Toán

nâng cao & các chuyên đề Đại số” lớp 7 và lớp 8 của nhóm tác giả:

Vũ Dương Thụy (chủ biên) và Nguyễn Ngọc Đại, hai cuốn sách được tái bản lần thứ tám và lần thứ chín (Hình 2.1); cuốn “Bài tập bổ trợ và nâng cao Tiếng Anh 7” của nhóm tác giả: Nguyễn Thị Chi (chủ biên) và Nguyễn Hữu Cương được tái bản lần thứ tám…

b Nội dung sách có giá trị khoa học cao, bám sát phạm vi, mục đích chuyên môn và lượng kiến thức trong sách giáo khoa; không vi phạm các quy định, yêu cầu; trình bày rõ ràng, dễ hiểu, có tính sư phạm cao

Nhìn chung, sách tham khảo cấp Trung học cơ sở có tương đối nhiều cuốn sách bảo đảm nội dung mang giá trị khoa học cao, chính xác, chuẩn mực, bám sát phạm vi và mục đích chuyên m n của cuốn sách, không xa rời lượng kiến thức trong sách giáo khoa Các cuốn sách đảm bảo tính chính trị,

tư tưởng, không vi phạm những quy định của Luật Xuất bản, Luật Giáo dục Lượng thông tin trong sách tham khảo phong phú và cập nhật Với những cuốn sách tái bản, đã kịp thời cập nhật những thông tin, số liệu mới phù hợp với hiện tại

Với loại sách thứ nhất (theo phân loại), nội dung sách đã bám sát chuẩn kiến thức và kĩ năng theo mục đích giáo dục của môn học, lớp học đó theo

Hình 2.1 Hai cuốn sách được

tái bản lần thứ tám và lần thứ chín

quy định trong chương trình và sách giáo khoa; các bài tập được hướng dẫn

có tính gợi mở Với loại sách thứ hai (theo phân loại), nội dung của cuốn sách

đã đưa ra những phương pháp, cách giải quyết nhóm vấn đề để học sinh có khả năng tư duy, nghiên cứu giải quyết vấn đề một cách tổng hợp, đưa ra những gợi ý, hướng dẫn, cách giải, phương pháp giải quyết mang tính định hướng cho học sinh, giúp học sinh thu nhận kiến thức và có thể tự hoàn thành bài tập một cách căn bản, có tính sáng tạo Th ng qua kĩ năng, phương pháp làm bài, sách đã hỗ trợ đắc lực cho các em trong việc tiếp thu những kiến thức các môn học Ví dụ: phương pháp bình giảng, phân tích tác phẩm văn học, phương pháp viết văn nghị luận trong bộ môn Ngữ văn; phương pháp giải bất phương trình, hệ phương trình đối với bộ m n Toán… tạo cho các em tư duy logic, kích thích tính sáng tạo, khơi nguồn hứng thú cho các em khi học

c Cấu trúc nội dung hợp lí, logic, thống nhất xuyên suốt toàn bộ cuốn sách, trong một loại sách cùng một môn học, trong cùng một môn học

ở các lớp khác nhau

Nhìn chung, các cuốn sách đã đảm bảo về cấu trúc nội dung, có sự thống nhất xuyên suốt toàn bộ cuốn sách, cùng loại sách một môn học và cùng một môn học ở các lớp khác nhau đối với những bộ sách Với ưu điểm này, học sinh rất hứng thú với những bộ sách chất lượng, bởi các em không bị

“hẫng” khi ở lớp dưới có cuốn sách tham khảo của môn học đó hoặc chủ đề

đó mà lên lớp trên lại kh ng có Chính vì điều này nên hầu hết những cuốn sách tham khảo cho từng môn học, thường được Nhà xuất bản lập kế hoạch xuất bản theo bộ sách cho cả bốn lớp trong cấp Trung học cơ sở Ví dụ cuốn

“Dạy - học theo chuẩn kiến thức, kĩ năng Ngữ Văn” được biên soạn cho cả bốn lớp 6, 7, 8 và 9; cấu trúc nội dung của các cuốn sách được thống nhất theo hệ thống, có sự nhất quán (Hình 2.2)

2.1.1.2 Hạn chế

a Sách bị trùng tên, tên tương tự nhau, nội dung tương tự nhau

Bên cạnh những cuốn sách khai thác được chủ đề, đề tài mới vẫn còn tồn tại một số cuốn sách bị trùng tên nhau, tên sách tương tự nhau, có những cuốn sách tên khác nhau nhưng nội dung tương tự nhau Hiện thực này được phản ánh thông qua Hình 2.3, Hình 2.4, Hình 2.5 và Hình 2.6

Hình 2.6 Ba cuốn sách cùng tên, tác giả tham gia viết cả ba cuốn, chủ biên hai cuốn

“Bài tập Giáo dục c ng dân” (Hình 2.6) là cuốn sách phục vụ trực tiếp sách giáo khoa môn Giáo dục c ng dân, được coi là sách cứng đi cùng sách giáo khoa, được kiểm định tương đối chặt chẽ Tuy vậy, còn tồn tại ba cuốn sách được ba đơn vị trong Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam cùng tổ chức bản thảo đó là C ng ty cổ phần Dịch vụ xuất bản Giáo dục Hà Nội (với nhóm tác giả: Đặng Thúy Anh (chủ biên), Đỗ Thúy Hằng, Trần Văn Thắng), Công ty

cổ phần Đầu tư và phát triển Giáo dục Đà Nẵng (với nhóm tác giả: Trần Văn Thắng (chủ biên), Đặng Thúy Anh, Trần Quang Tuấn), Công ty cổ phần Sách giáo dục Hà Nội (với nhóm tác giả: Đặng Thúy Anh (chủ biên), Đinh Thị Phương Anh, Đỗ Thúy Hằng, Bùi Thị Hoàn, Ngô Thị Diệp Lan) Điều đặc

Hình 2.5 Tên hai cuốn sách khác nhau nhưng nội dung của hai cuốn sách tương tự nhau

biệt, cả ba cuốn sách được biên soạn hầu hết cùng một nhóm tác giả, có tác giả tham gia cả ba cuốn sách, đồng thời chủ biên hai cuốn

b Cơ cấu sách không đồng đều giữa hai loại sách (theo phân loại)

Thực tế với loại sách thứ nhất, biên tập viên đi khai thác rất nhiều, hầu hết tập trung vào loại này, loại thứ hai đa số đã đáp ứng được tiêu chí đặt ra nhưng số lượng rất ít chủ yếu dành cho m n Toán, sau đó là Ngữ văn, Tiếng Anh, một ít dành cho môn Vật lí, Hóa học

Thống kê từ “Kế hoạch biên t p đề tài - bản thảo sách tham khảo và ấn

phẩm giáo dục (mới - tái bản) năm 2012” của Nhà xuất bản Giáo dục Việt

Nam, kế hoạch xuất bản sách mới và sách tái bản theo mảng đề tài sách tham khảo theo cấp, lớp được thể hiện ở Bảng 2.1 Tổng số lượng đề tài theo mảng mới là 1.008 đề tài, tái bản là 1.721 đề tài

Bảng 2.1 Kế hoạch xuất bản sách mới và sách tái bản năm 2012

STT Mảng đề tài

Số lƣợng đề tài theo mảng