Phát huy vai trò và hiệu quả của việc giới thiệu sách trên kênh vtv1 đài truyền hình việt nam (khảo sát từ năm 2010 đến nay)

Bên cạnh đó, hiện tôi đang công tác tại Ban Thời sự, Đài Truyền hình Việt Nam, được làm việc trực tiếp với các ê kíp sản xuất chương trình, đây sẽ là điều kiện thuận lợi giúp tôi tìm hiể

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ - HÀNH CHÍNH

QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

HỒ THỊ THU HÀ

PHÁT HUY VAI TRÕ VÀ HIỆU QUẢ CỦA VIỆC GIỚI THIỆU SÁCH TRÊN KÊNH VTV1 - ĐÀI TRUYỀN HÌNH VIỆT NAM

(Khảo sát từ năm 2010 đến nay)

Ngành: Xuất bản

Mã số : 60 32 04 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ XUẤT BẢN

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS PHẠM VĂN THẤU

HÀ NỘI - 2012

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU - 3

CHƯƠNG 1 TRUYỀN HÌNH VỚI VIỆC NÂNG CAO HIỆU QUẢ CỦA HOẠT ĐỘNG XUẤT BẢN - 8

1.1 Vai trò của hoạt động giới thiệu sách trên truyền hình - 8

1.2 Hiệu quả của hoạt động giới thiệu sách trên truyền hình - 23

CHƯƠNG 2 HOẠT ĐỘNG GIỚI THIỆU SÁCH TRÊN KÊNH VTV1 - ĐÀI TRUYỀN HÌNH VIỆT NAM - 39

2.1 Các chương trình định kỳ - 39

2.2 Các chương trình không định kỳ - 61

CHƯƠNG 3 GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CỦA VIỆC GIỚI THIỆU SÁCH TRÊN CÁC KÊNH SÓNG CỦA ĐÀI TRUYỀN HÌNH VIỆT NAM - 76

3.1 Giải pháp đối với từng đơn vị - 76

3.2 Tăng cường liên kết giữa các đơn vị xuất bản và Đài Truyền hình

Việt Nam - 89

KẾT LUẬN - 97

TÀI LIỆU THAM KHẢO - 100

PHỤ LỤC……….105

Xuất bản những cuốn sách tốt, sách hay để phục vụ cho nhu cầu phát triển của xã hội là mục tiêu mà những người làm công tác xuất bản luôn hướng tới Được toàn xã hội biết đến và ủng hộ những cuốn sách do mình làm

ra cũng là mục tiêu quan trọng hàng đầu của những người làm xuất bản Để

có được điều này, bên cạnh việc nâng cao chất lượng sách thì hoạt động truyền thông về sách là yếu tố rất quan trọng

Tuyên truyền, quảng bá cho xuất bản phẩm nói chung, sách nói riêng là một trong những chức năng và nhiệm vụ của biên tập viên trong công tác biên tập xuất bản Có rất nhiều kênh thông tin để thực hiện quan hệ công chúng cũng như hoạt động tuyên truyền, giới thiệu sách trong hoạt động xuất bản…

và có thể khẳng định: Một trong những kênh thông tin mang lại hiệu quả cao

nhất trong quá trình truyền thông về sách, đó chính là truyền hình

Ngày 1.8.2004, lần đầu tiên trên kênh sóng VTV1 xuất hiện một Chuyên mục giới thiệu về sách với tên gọi “Mỗi ngày 1 cuốn sách” Ngay từ khi ra đời, Chuyên mục đã nhận được sự yêu mến của khán giả Tiếp theo đó, cũng trên sóng VTV1 có các chương trình “Tủ sách của chúng tôi”, “Cuộc sống thường ngày”, “Điểm hẹn Văn hóa”, “Câu chuyện Văn hóa”, “Diễn đàn Văn học và Nghệ thuật”, “Sự kiện và Bình luận”… Tất cả những chương

trình này đều có những nội dung về sách, về xuất bản và mang lại hiệu ứng xã hội mạnh mẽ, góp phần nâng cao văn hóa đọc ở Việt Nam hiện nay

Tuy nhiên, cũng có khi chương trình bị rơi vào lối mòn, mất đi sự hấp dẫn ban đầu Nguyên nhân có thể do việc tổ chức sản xuất chương trình còn thiếu sáng tạo, do khung giờ phát sóng chưa thật hợp lý và cũng có thể… do

sự phối hợp giữa VTV với các đơn vị xuất bản chưa thật chặt chẽ

Làm thế nào để nâng cao văn hóa đọc trong giai đoạn hiện nay? Làm thế nào để phát huy sức mạnh của truyền hình trong việc truyền thông về sách? Làm thế nào để những cuốn sách đã xuất bản không chỉ mang lại hiệu quả về văn hóa, xã hội mà còn mang lại hiệu quả về kinh tế cho các đơn vị xuất bản? Đây cũng chính là những lý do khiến tác giả chọn vấn đề “Phát huy vai trò và hiệu quả của việc giới thiệu sách trên Kênh VTV1 - Đài truyền hình Việt Nam” (Khảo sát từ năm 2010 đến nay) làm đề tài nghiên cứu của mình

Bên cạnh đó, hiện tôi đang công tác tại Ban Thời sự, Đài Truyền hình Việt Nam, được làm việc trực tiếp với các ê kíp sản xuất chương trình, đây sẽ

là điều kiện thuận lợi giúp tôi tìm hiểu sâu sắc và sưu tầm nguồn tư liệu phong phú về đề tài đã chọn

Đề tài chọn khảo sát hoạt động giới thiệu sách trên Kênh VTV1 từ năm

2010 đến nay, vì năm 2010 có thể nói là thời điểm "bùng nổ" của các xuất bản phẩm, với hàng vạn tựa sách ở tất cả các lĩnh vực, từ văn học, lịch sử, kinh tế, giáo dục cho tới nữ công gia chánh… Thị trường xuất bản nở rộ với rất nhiều các ấn phẩm phong phú, đa dạng… Thực tế này đòi hỏi các đơn vị xuất bản phải quan tâm nhiều hơn đến hoạt động truyền thông để những sản phẩm của mình được bạn đọc biết đến

Với những lý do trên, chúng tôi hy vọng đề tài sẽ đóng góp một phần nhỏ bé trong việc nhìn lại vai trò và hiệu quả của hoạt động giới thiệu sách trên truyền hình, đồng thời đưa ra được những giải pháp thiết thực, để việc truyền thông về sách đạt hiệu quả tốt hơn, từ đó tạo động lực cho hoạt động xuất bản phát triển

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

- Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ “Quan hệ công chúng trong hoạt động xuất bản ở nước ta hiện nay” do PGS,TS Trần Văn Hải thực hiện năm

2008 Tác giả đã nghiên cứu chuyên sâu về hoạt động quan hệ công chúng của các đơn vị xuất bản ở nước ta hiện nay Tuy nhiên, tác giả chưa đi cụ thể vào lĩnh vực truyền hình

- Luận văn thạc sĩ Truyền thông đại chúng chuyên ngành Báo chí học với đề tài “Xã hội hóa sản xuất các chương trình truyền hình của Đài Truyền hình Việt Nam”, tác giả Lê Thị Thu Hòa, thực hiện năm 2008 Tác giả đã đề cập đến việc liên kết sản xuất giữa Đài Truyền hình Việt Nam với các đơn vị ngoài Đài Tuy nhiên, tác giả chưa đi sâu vào hoạt động liên kết để thực hiện truyền thông về sách trên truyền hình

- Luận văn thạc sĩ Truyền thông đại chúng chuyên ngành Xuất bản với đề tài “Marketing trong hoạt động xuất bản trên địa bàn Hà Nội hiện nay”, tác giả Bùi Thị Minh Hải, thực hiện năm 2008 Tác giả đã nghiên cứu lý luận và thực tiễn hoạt động marketing trong lĩnh vực xuất bản nói chung, các đơn vị xuất bản trên địa bàn Hà Nội nói riêng Tuy nhiên, tác giả cũng chưa đề cập đến hoạt động truyền thông về sách trên truyền hình

- Luận văn thạc sĩ Truyền thông đại chúng chuyên ngành Báo chí học với đề tài “Báo chí với việc nâng cao hiệu quả chiến dịch truyền thông”, tác giả Nguyễn Thị Phương, thực hiện năm 2008 Tác giả đã khảo sát chiến dịch

truyền thông về hai cuốn sách Mãi mãi tuổi 20 và Nhật ký Đặng Thùy Trâm

Tuy nhiên, sự khảo sát này chủ yếu thực hiện trên loại hình báo in, chưa đi sâu vào lĩnh vực truyền hình

Qua khảo sát, tìm hiểu lịch sử vấn đề, chúng tôi khẳng định: Đề tài

“Phát huy vai trò và hiệu quả của việc giới thiệu sách trên Kênh VTV1 - Đài truyền hình Việt Nam” (Khảo sát từ năm 2010 đến nay) là một đề tài hoàn toàn mới, chưa từng được nghiên cứu từ trước đến nay

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu của luận văn là vai trò và hiệu quả của việc giới thiệu sách trên Kênh VTV1 - Đài truyền hình Việt Nam

- Phạm vi nghiên cứu: Các chương trình giới thiệu sách được phát sóng trên Kênh VTV1 - Đài truyền hình Việt Nam, từ năm 2010 đến nay

4 Phương pháp nghiên cứu

- Luận văn được thực hiện trên cơ sở vận dụng phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử làm nền tảng phương pháp luận; đồng thời, vận dụng những kiến thức

về lý luận về nghiệp vụ biên tập xuất bản, lý luận về truyền thông, truyền hình

để làm căn cứ chung trong quá trình nghiên cứu đề tài này

- Khảo sát và phân tích các chương trình giới thiệu sách trên Kênh VTV1 từ năm 2010 đến nay

- Thu thập các thông tin phản hồi từ các đơn vị liên kết sản xuất chương trình và các khán giả truyền hình; tổng hợp, phân tích những đánh giá về chương trình

- Phỏng vấn sâu các chuyên gia, các phóng viên, biên tập viên, đại diện đơn vị liên kết sản xuất chương trình… những người trực tiếp tham gia vào hoạt động giới thiệu sách trên Kênh VTV1

5 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Mục đích nghiên cứu

Đề tài góp phần đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao vai trò và hiệu quả của việc giới thiệu sách trên các kênh sóng của Đài Truyền hình Việt Nam

5.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích đã đặt ra, chúng tôi xác định những nhiệm vụ cụ thể sẽ phải giải quyết như sau:

- Phân tích, làm rõ vai trò và hiệu quả của việc giới thiệu sách trên

Kênh VTV1 - Đài Truyền hình Việt Nam về góc độ kinh tế, văn hóa, xã hội…

- Phân tích quá trình liên kết để giới thiệu sách trên Kênh VTV1 - Đài

Truyền hình Việt Nam về nội dung, cấu trúc chương trình và cách thức thể

hiện; những hiệu quả mang lại, những hạn chế; nguyên nhân của những hiệu

quả và những hạn chế đó

- Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả việc giới thiệu sách

trên các kênh sóng của Đài Truyền hình Việt Nam

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

- Lần đầu tiên, công trình nghiên cứu, khảo sát toàn diện quá trình giới

thiệu sách trên Kênh VTV1 từ năm 2010 đến nay với những tư liệu khảo sát ở

nhiều chương trình được phát sóng trên Kênh VTV1 có liên quan đến hoạt

động giới thiệu sách, các kết quả nghiên cứu đưa ra là hoàn toàn mới

- Lần đầu tiên, công trình hướng đến việc đề cập những giải pháp khả

thi, toàn diện và sát thực nhằm nâng cao vai trò và hiệu quả của việc giới

thiệu sách trên truyền hình Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ là tài liệu hữu

ích để các đơn vị làm xuất bản cũng như các ê kíp sản xuất chương trình

truyền hình cùng tham khảo, tiến tới liên kết, để hoạt động giới thiệu sách trên

các kênh sóng VTV đạt hiệu quả tốt hơn

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục Tài liệu tham khảo và Phụ

lục, luận văn gồm 3 chương:

Chương 1 Truyền hình với việc nâng cao hiệu quả của hoạt động xuất bản

Chương 2 Hoạt động giới thiệu sách trên Kênh VTV1 - Đài Truyền hình

Việt Nam

Chương 3 Giải pháp nâng cao hiệu quả của việc giới thiệu sách trên các kênh

sóng của Đài Truyền hình Việt Nam

CHƯƠNG 1 TRUYỀN HÌNH VỚI VIỆC NÂNG CAO HIỆU QUẢ

CỦA HOẠT ĐỘNG XUẤT BẢN

1.1 VAI TRÕ CỦA HOẠT ĐỘNG GIỚI THIỆU SÁCH TRÊN TRUYỀN HÌNH

1.1.1 Truyền hình và Kênh VTV1- Đài Truyền hình Việt Nam

1.1.1.1 Truyền hình

Truyền hình là một loại hình thông tin đại chúng truyền tải thông tin bằng sự kết hợp hài hoà giữa hình ảnh động và âm thanh, tạo ra khả năng chuyển tải các nội dung thông tin phong phú, hấp dẫn và có hiệu quả bằng phương tiện truyền thông truyền hình

Từ “truyền hình” (tiếng Anh: Television, viết tắt là TV, đọc là Tivi) là một từ ghép, kết hợp giữa tiếng Hy Lạp và tiếng Latinh “Tele” tiếng Hy Lạp

có nghĩa là “xa”, trong khi từ “vision” từ tiếng Latinh, “visio” có nghĩa là

“nhìn” hay “thấy” Như vậy, sự kết hợp nghĩa của từ này có nghĩa là “nhìn từ xa” Truyền hình ra đời là một dấu mốc quan trọng, thể hiện mong muốn nhìn được “từ xa” của con người đã trở thành hiện thực

Trên phương diện kỹ thuật, truyền hình là quá trình biến đổi từ năng lượng ánh sáng tác động qua ống kính máy thu hình thành năng lượng điện, nguồn tín hiệu điện tử được phát sóng truyền đến máy thu hình và lại biến đổi thành năng lượng ánh sáng tác động vào thị giác, người xem nhận được hình ảnh thông qua màn hình

Về mặt nội dung, truyền hình là loại hình truyền thông mà thông điệp được truyền trong không gian tích hợp cả hình ảnh và âm thanh, tạo cho người xem cảm giác như đang được chứng kiến những hình ảnh sống động của hiện thực cuộc sống

Quy mô chương trình truyền hình nước ta ngày càng được mở rộng, nội dung, hình thức thể hiện không ngừng được đổi mới và ngày càng phong phú,

đa dạng, đáp ứng nhu cầu của nhiều đối tượng công chúng

1.1.1.2 Kênh VTV1 - Đài Truyền hình Việt Nam

Ngày 7.9.1970, chương trình đầu tiên của Đài Truyền hình Việt Nam được phát sóng Từ đó đến nay, Truyền hình Việt Nam đã trưởng thành nhanh chóng và có những tiến bộ vượt bậc Hiện nay, Đài Truyền hình Việt Nam đã phát sóng trên các kênh: VTV1 (chính trị, tổng hợp), VTV2 (khoa học, giáo dục), VTV3 (thể thao, văn hoá, thông tin kinh tế, giải trí), VTV4 (thông tin đối ngoại và phục vụ cho người Việt Nam ở nước ngoài), VTV5 (chương trình tiếng dân tộc), VTV6 (chương trình thanh thiếu niên), VTV9 (dành cho vùng Đông Nam Bộ) cùng với rất nhiều kênh Truyền hình Cáp như VCTV, INFO TV, SHOPING TV, O2VT…

VTV1 là kênh thông tin tổng hợp của Đài Truyền hình Việt Nam với nhiều nội dung thông tin về mọi mặt của đời sống như chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội… Kênh VTV1 có các chương trình tin tức, phóng sự chuyên sâu, các chương trình bình luận, các bản tin cập nhật nhanh nhất Nhiều chương trình của Kênh VTV1 đã thu hút được sự chú ý của khán giả trong cả nước

như: Các bản tin Thời sự, Chào buổi sáng, Cuộc sống thường ngày, Sự kiện

và Bình luận, Thắp sáng tương lai, Phim tài liệu, Hội nhập, Báo chí toàn cảnh, Mỗi ngày 1 cuốn sách, Tủ sách của chúng tôi, VTV kết nối…

Kênh VTV1 được phát sóng 24/24 giờ, trên hệ thống sóng truyền hình (dùng ăng-ten), truyền hình cáp CaTV, truyền hình kỹ thuật số VTC, truyền hình vệ tinh DTH và truyền hình internet…

Các chương trình về sách trên Kênh VTV1 có thể phân chia thành chương trình định kỳ và không định kỳ như sau:

Các chương trình định kỳ Các chương trình không định kỳ

Mỗi ngày 1 cuốn sách Câu chuyện Văn hóa

Tủ sách của chúng tôi Chào buổi sáng

Cuộc sống thường ngày Diễn đàn Văn học và Nghệ thuật Điểm hẹn Văn hóa

Sự kiện và Bình luận Thời sự

………

Chương trình định kỳ: là chương trình được phát sóng đều đặn trong một khoảng thời gian và một khung giờ nhất định, cập nhật thường xuyên những vấn đề được công chúng quan tâm

Tính định kỳ của truyền hình giúp khán giả định hình và ghi nhớ thời gian xem chương trình Việc giới thiệu lịch phát sóng các chương trình truyền hình giúp người xem có thêm cơ hội lựa chọn và chờ đón thông tin Ngày nay, việc lựa chọn kênh và chương trình yêu thích đã thành thói quen đối với mỗi khán giả truyền hình “Mỗi ngày 1 cuốn sách” là Chuyên mục định kỳ giới thiệu về sách theo ngày, “Tủ sách của chúng tôi” là chương trình định kỳ giới thiệu về sách theo tháng trên Kênh VTV1

Thực tế, các chương trình Thời sự, Chào buổi sáng, Điểm hẹn Văn hóa,

Câu chuyện Văn hóa, Cuộc sống thường ngày, Sự kiện và Bình luận… được

phát sóng trên Kênh VTV1 đều là những chương trình định kỳ Tuy nhiên, tính chất định kỳ ở đây là định kỳ về thời lượng và khung giờ phát sóng Còn khi lấy sách là đối tượng phản ánh, các chương trình này lại trở thành chương trình không định kỳ Đây không phải là những chương trình chuyên về giới thiệu sách mà là những chương trình phản ánh mọi mặt của đời sống xã hội,

trong đó có những vấn đề liên quan đến sách Bởi vậy, chúng ta sẽ chỉ thấy các chương trình này phản ánh về sách khi Luật Xuất bản được Quốc hội thảo luận, khi các đơn vị xuất bản tổ chức các sự kiện lớn, hoặc khi trong xã hội nảy sinh những vấn đề nóng có liên quan đến hoạt động xuất bản

1.1.2 Ƣu thế của việc giới thiệu sách trên truyền hình

1.1.2.1 Tính thời sự và sức lan tỏa

Tính thời sự là đặc điểm chung của báo chí Với tư cách là một phương tiện truyền thông hiện đại, truyền hình có khả năng thông tin nhanh chóng, kịp thời hơn so với các phương tiện khác Với truyền hình, sự kiện được phản ánh ngay lập tức khi nó vừa mới diễn ra Thậm chí, khi các sự kiện đang diễn

ra, người xem có thể quan sát một cách chi tiết, tường tận qua truyền hình trực tiếp và cầu truyền hình Truyền hình có khả năng phát sóng liên tục 24/24h, luôn mang đến cho người xem những thông tin nóng hổi nhất về các

sự kiện Truyền hình không chỉ cập nhật mà còn “cập giờ” về thông tin Đây

là ưu thế đặc biệt của truyền hình so với các loại hình báo chí khác

Tính thời sự là ưu thế nổi bật của truyền hình, bởi vậy, ưu thế của việc giới thiệu sách trên truyền hình cũng chính là việc cập nhật thường xuyên, liên tục những cuốn sách mới được xuất bản hoặc tái bản Không chỉ có vậy, các hoạt động liên quan đến sách như triển lãm sách, hội thảo sách… cũng thường xuyên được giới thiệu trên các chương trình truyền hình với những hình ảnh, âm thanh sống động

Cùng với sự phát triển của khoa học và công nghệ, truyền hình ngày càng mở rộng phạm vi phủ sóng, phục vụ được nhiều đối tượng người xem ở vùng sâu, vùng xa Một sự kiện xảy ra ở bất kỳ đâu, khi được đưa lên vệ tinh

sẽ truyền đi khắp thế giới và được rất nhiều người trên thế giới cùng biết đến

Công chúng của truyền hình ngày càng đông đảo nên sự tác động đến

dư luận xã hội sẽ ngày càng rộng rãi Với thương hiệu đã được khẳng định

trong lòng khán giả, những thông tin được đưa trên truyền hình thường tạo được độ tin cậy lớn và có sức lan tỏa nhanh chóng trong cộng đồng

Trong cuộc sống hàng ngày, chúng ta rất dễ dàng trao đổi với những người xung quanh về một thông tin, sự kiện nào đó trên truyền hình Việc trao đổi có thể diễn ra giữa những đồng nghiệp, những người hàng xóm, những người bạn thân… Bắt đầu từ câu hỏi: Anh/chị/bạn có xem chương trình nào

đó trên truyền hình không? Nếu có, chắc chắn câu chuyện tiếp theo sẽ là những lời bình luận, trao đổi xung quanh chương trình đó Còn nếu người được hỏi chưa xem, câu chuyện tiếp theo có thể sẽ là việc mô tả lại những thông tin mà chương trình truyền hình đã phát sóng Có thể khẳng định, truyền hình có khả năng thuyết phục công chúng nên sức lan tỏa của truyền hình rất lớn Việc lan toả nhanh thông tin trong cộng đồng thường tạo ra những hiệu ứng tức thời trong xã hội Đây cũng chính là một ưu thế của việc giới thiệu sách trên truyền hình Bởi khi một cuốn sách hay được giới thiệu đến khán giả, sẽ có rất nhiều khán giả biết đến và mua sách, kéo theo đó là rất nhiều khán giả khác cũng mua sách Có thể, không phải khán giả nào cũng được trực tiếp xem chương trình giới thiệu sách trên truyền hình, nhưng qua giới thiệu của những người đã xem và chịu ảnh hưởng bởi sức lan tỏa lớn, họ vẫn sẽ tìm đến cuốn sách đã được giới thiệu

1.1.2.2 Tiềm năng phương tiện truyền đạt (so sánh giữa truyền hình với các phương tiện truyền thông khác)

Ở Việt Nam, truyền hình ra đời tương đối muộn so với các phương tiện truyền thông khác, song ngay từ khi ra đời, truyền hình đã chứng tỏ được những ưu thế vượt trội

a Truyền hình tác động đến cả thị giác và thính giác của người xem

Khoa học đã chứng minh, hơn 80% thông tin từ bên ngoài được con người tiếp nhận thông qua hệ thống thị giác, 11% qua thính giác, còn lại là qua các kênh tiếp nhận khác Thế mạnh của truyền hình chính là việc truyền

tải thông tin đến người xem bằng cả hình ảnh động và âm thanh Do đó, truyền hình tác động đến cả thị giác và thính giác của người xem

Nếu như báo in, báo mạng buộc chúng ta phải đọc, báo phát thanh buộc chúng ta phải nghe rồi sau đó hình dung sự kiện qua những lời miêu tả thì truyền hình lại cho chúng ta thấy sự kiện một cách chân thực, qua hình ảnh và

âm thanh sống động Tính chân thực đã tạo cho người xem độ tin cậy khi đón nhận những thông tin mà truyền hình chuyển tải đến

Nếu như báo mạng, báo in, báo phát thanh có khi còn tạo cho người xem, người nghe sự nghi ngờ nhất định thì báo hình có thể làm cho người ta tin ngay đó là sự kiện có thật, đã và đang diễn ra Những hình ảnh, âm thanh được ghi lại từ nhiều góc độ khác nhau của ống kính máy quay khiến người xem có cảm giác như trực tiếp tham gia vào sự kiện Thế mạnh về hình ảnh và

âm thanh đã làm cho việc giới thiệu sách trên truyền hình tạo được sự tin cậy

và sức hấp dẫn đối với khán giả Ví dụ: Giới thiệu về một cuốn sách, khán giả truyền hình lập tức thấy được hình ảnh về cuốn sách đó Kèm theo hình ảnh của cuốn sách là tiếng nhạc nền minh họa Chắc chắn, khán giả sẽ bị cuốn hút bởi những hình ảnh và âm thanh sinh động Khi xem chương trình về Ngày hội đọc sách, với hình ảnh đông đúc, tấp nập, cùng với âm thanh sống động của tiếng hiện trường, người xem sẽ có cảm giác như được trực tiếp tham gia ngày hội…

b Truyền hình mang tầng thông tin thứ hai, tác động mạnh mẽ đến cảm xúc của người xem

Giao tiếp trên truyền hình là giao tiếp đặc biệt, vì nó “kết nối” giữa giao tiếp trực tiếp và giao tiếp gián tiếp Giao tiếp trên truyền hình thông qua hai tầng thông tin:

- Tầng thông tin thứ nhất chủ yếu là lời nói, có thể là lời nói của người

dẫn, người trả lời phỏng vấn, người phát biểu trên truyền hình…

- Tầng thông tin thứ hai là các yếu tố biểu cảm như gương mặt, cử chỉ,

hành động và cảm xúc của các nhân vật đang tham gia vào sự kiện Điều này trên báo viết và phát thanh có rất ít

Người xem có thể thấy vui khi trên màn hình xuất hiện cảnh một gia đình được đoàn tụ Họ cũng có thể bật khóc khi thấy một em bé mồ côi đang lang thang trên đường phố giữa đêm tối Những hình ảnh của truyền hình đã tác động vào tư duy của người xem và buộc người xem phải đặt câu hỏi: Điều

gì đang xảy ra đằng sau những khuôn hình kia? Có lẽ, những con chữ đơn thuần trên mặt báo và sự miêu tả trên phát thanh khó có thể tác động vào tâm

tư, tình cảm của công chúng mạnh mẽ đến thế

Tầng thông tin thứ hai - những cử chỉ, hành động và cảm xúc của các nhân vật đang tham gia vào sự kiện, không cần phải miêu tả, bản thân hình ảnh đã nói lên tất cả Điều đó chỉ có truyền hình làm được Những chương trình giới thiệu sách trên truyền hình đã, đang và sẽ tạo được ấn tượng và cảm xúc mạnh mẽ đối với người xem, qua hình ảnh về sách và cảm xúc của những nhân vật tham gia vào các sự kiện sách

c Truyền hình có khả năng tương tác cao

Ngày nay, khi khoa học và công nghệ phát triển, các loại hình báo chí

đã khai thác thế mạnh này để lôi kéo công chúng về phía mình Phía sau mỗi bài viết trên báo mạng đã có thư mục để người đọc đánh giá, bình luận về thông tin bài báo đưa ra Sau mỗi chương trình phát thanh, người nghe cũng

có thể đưa ra những ý kiến đánh giá, bình luận trực tiếp qua các phương tiện

hỗ trợ như gọi điện thoại đường dây nóng, gửi tin nhắn, gửi email

Tính tương tác của truyền hình cũng gần giống như vậy Người xem truyền hình có thể gọi điện đến chương trình để đặt câu hỏi cho các nhân vật, hoặc mỗi chương trình đều tạo một địa chỉ email riêng để người xem có thể gửi ý kiến đánh giá Tuy nhiên, điểm mạnh của tính tương tác trên truyền hình nằm ở góc độ hình ảnh Nếu như ở báo in, báo mạng, phát thanh…, người

đọc, người nghe chỉ biết thông tin đơn thuần thì truyền hình còn cho người xem thấy được hình ảnh sự kiện, hình ảnh của người mình sẽ gọi điện đặt câu hỏi hay nhắn tin, bình luận, gửi email

Các chương trình về sách trên truyền hình đều có địa chỉ email để khán giả phản hồi, đóng góp, giúp chương trình đạt hiệu quả tốt hơn Bên cạnh đó, còn có rất nhiều tác giả, dịch giả, biên tập viên, độc giả đã được phỏng vấn trong các chương trình truyền hình Điều này giúp người xem có những góc nhìn toàn diện về quá trình sáng tác hay biên soạn, biên tập một cuốn sách

1.1.3 Vai trò của truyền hình đối với xuất bản

Thực tế, có rất nhiều kênh thông tin về hoạt động xuất bản như: Truyền hình, báo in, phát thanh, báo ảnh, báo mạng, mạng xã hội… Có thể khẳng định, truyền hình là một trong những kênh thông tin rất quan trọng của hoạt

động xuất bản Các hoạt động của ngành xuất bản trở thành đối tượng phản

ánh của truyền hình gồm:

1.1.3.1 Tuyên truyền, phổ biến chủ trương, đường lối, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước về xuất bản

a Truyền hình giới thiệu, hướng dẫn việc thực hiện chủ trương, đường lối,

chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước về xuất bản

Từ lâu, chương trình “Văn bản pháp luật” đã được phát sóng hàng ngày trên Kênh VTV1 Chương trình này gồm 5 phút, tóm tắt những văn bản pháp luật được ban hành trên mọi lĩnh vực của đời sống Trong đó, các chủ trương,

đường lối, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước về xuất bản cũng đã

được tuyên truyền đến công chúng Ví dụ như: Luật Xuất bản số 30/2004/QH11 được Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam khóa XI, kỳ họp thứ 6 thông qua ngày 03.12.2004, có hiệu lực thi hành từ ngày 01.7.2005 Ngày 03.6.2008, Luật Xuất bản đã được Quốc hội khóa XII,

kỳ họp thứ 3 thông qua việc sửa đổi, bổ sung một số điều (Luật số

12/2008/QH12) để đáp ứng yêu cầu về thực thi cam kết của Việt Nam khi gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO)

VTV1 cũng tuyên truyền về Chỉ thị số 22-CT/TW về tiếp tục đổi mới

và tăng cường sự lãnh đạo, quản lý công tác báo chí, xuất bản; Chỉ thị số CT/TW của Ban Bí thư về nâng cao chất lượng toàn diện của hoạt động xuất bản; Kết luận của Ban Bí thư về xây dựng mô hình nhà xuất bản trước yêu cầu mới Bên cạnh đó, các chính sách về thuế, giá cả xuất bản phẩm cũng được giới thiệu trên các chương trình của VTV

42-Hiện nay VTV chưa có một chương trình riêng nói về các chủ trương, đường lối, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước về xuất bản Thực tế, rất khó để có thể làm được điều này Tuy nhiên, qua các chương trình giới thiệu văn bản pháp luật, dù không nhiều, nhưng VTV đã góp phần giới thiệu, hướng dẫn việc thực hiện chủ trương, đường lối, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước về xuất bản đến bạn xem truyền hình

b Truyền hình phản ánh quá trình thực thi Luật Xuất bản trong đời sống

Truyền hình luôn đồng hành cùng các chủ trương lớn của ngành xuất bản Quá trình hình thành Luật Xuất bản và Luật Xuất bản đi vào cuộc sống như thế nào đã được truyền hình phản ánh dưới nhiều hình thức

Khi đi vào cuộc sống, Luật Xuất bản và các văn bản quy định chi tiết

đã tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động xuất bản phát triển, góp phần nâng cao dân trí và đáp ứng nhu cầu đọc ngày càng đa dạng của nhân dân Tuy nhiên, bên cạnh những mặt ưu điểm, tích cực, nhiều quy định trong Luật Xuất bản đã bộc lộ những hạn chế Một số quy định đã bất cập so với thực tiễn và thiếu đồng bộ với một số luật có liên quan Ví dụ: Lĩnh vực in đã được xã hội hóa cho mọi thành phần kinh tế tham gia, số lượng cơ sở in gia tăng nhưng việc quản lý các cơ sở in lại không cùng một khung pháp lý thống nhất

Nhiều năm qua, những vi phạm về Luật Xuất bản vẫn đang tiếp diễn

Đó là tình trạng xuất bản phẩm không thông qua nhà xuất bản (NXB), nạn in

lậu, in trái phép, vi phạm quyền tác giả; một số tác phẩm văn học không được biên tập kỹ, có nội dung thô tục, phản cảm, gây tác động không tốt với bạn đọc và xã hội; một số tiểu thuyết lịch sử, sách về sự kiện, nhân vật lịch sử sai sót cả về kiến thức và kỹ thuật; các tác phẩm phản ánh những vấn đề tiêu cực

tỏ ra thiếu khách quan, thiếu tính xây dựng; sách văn hóa phổ thông được biên

soạn xào xáo, nội dung trùng lặp, sáo mòn

Dù thực trạng sách vi phạm Luật Xuất bản ngày càng nhiều, nhưng công tác quản lý nhà nước, công tác thanh tra, kiểm tra của các cơ quan chức năng vẫn gặp nhiều khó khăn do thiếu chế định và công cụ pháp lý cần thiết… Tất cả những vấn đề xuất bản này đều được phản ánh trong các chương trình truyền hình, qua các phóng sự thời sự chuyên sâu Từ đó, truyền hình góp phần đặt ra những vấn đề cấp thiết và gợi mở những giải pháp để hoạt động xuất bản phát triển đúng định hướng

Việc sửa đổi Luật Xuất bản hiện hành nhằm hoàn thiện pháp luật về hoạt động xuất bản, in, phát hành ở Việt Nam trong thời gian tới, phù hợp với điều kiện Việt Nam và hội nhập quốc tế là đòi hỏi khách quan và hết sức cần thiết Các chương trình làm việc của Quốc hội với những ý kiến đóng góp của các đại biểu quốc hội, nhằm xây dựng Luật Xuất bản 2012 cho phù hợp với thực tế luôn được truyền hình theo sát để tuyên truyền đến công chúng

1.1.3.2 Truyền hình phản ánh hoạt động của ngành xuất bản

a Phản ánh các sự kiện và đơn vị điển hình trong hoạt động xuất bản

Hiện nay, hoạt động của các đơn vị làm xuất bản được phản ánh trên truyền hình với mật độ ngày càng nhiều hơn Có thể là Hội nghị tổng kết công tác xuất bản 6 tháng đầu năm của ngành xuất bản; Hội nghị tổng kết công tác năm 2011 và phương hướng, nhiệm vụ năm 2012 của NXB Chính trị Quốc gia - Sự thật; có thể là NXB Văn hóa Sài Gòn ra mắt cuốn sách về Đại tướng

Võ Nguyên Giáp… Bên cạnh đó, các triển lãm sách, hội chợ quốc gia và quốc

tế về sách, các cuộc thi sách hay, sách đẹp cũng được giới thiệu trên các chương trình truyền hình

Có khi, truyền hình lại phản ánh kinh nghiệm xây dựng thương hiệu

của một số NXB tiêu biểu như NXB Kim Đồng, NXB Trẻ Những năm qua, những ấn phẩm của hai NXB này đã trở thành một địa chỉ quen thuộc, đáng tin cậy của nhiều thế hệ độc giả Nỗ lực đưa bạn đọc đến với những cuốn sách hay, có chất lượng, làm lành mạnh và nâng cao thẩm mỹ xã hội thông qua văn hóa đọc, sự yêu thích và lòng tin của độc giả cả nước đã khẳng định thành công trong việc xây dựng thương hiệu của các NXB

Nêu bật những điểm sáng trong hoạt động xuất bản, các chương trình truyền hình đã góp phần đưa ra kinh nghiệm làm sách hay để các đơn vị xuất bản cùng tham khảo Khi có những bước đi đúng đắn, nhiều cuốn sách có giá trị sẽ ra đời và văn hóa đọc sẽ được nâng cao

b Phản ánh những hạn chế, vướng mắc của hoạt động xuất bản

Truyền hình phản ánh thực trạng của hoạt động xuất bản với nhiều vấn

đề được đặt ra Ví dụ, vấn nạn sách lậu đã và đang trở thành một trở ngại lớn cho nền xuất bản lành mạnh ở Việt Nam Chủ trương xã hội hóa đã làm bung

nở các cửa hàng kinh doanh sách tư nhân bên cạnh hệ thống phát hành sách của nhà nước Đây cũng chính là đầu mối đưa một lượng lớn sách lậu vào thị trường Sách lậu không chỉ ảnh hưởng lớn tới hoạt động xuất bản lành mạnh,

mà còn gây ra nhiều mối lo ngại về nội dung chính thống của sản phẩm tư tưởng văn hóa đặc thù Phản ánh vấn đề này, truyền hình đã có một loạt những phóng sự cho thấy sự cần thiết phải siết chặt quản lý thị trường xuất bản Các phóng viên truyền hình đã thâm nhập thực tế, theo chân đoàn thanh tra Bộ Thông tin và Truyền thông tới nhiều điểm kinh doanh sách để điều tra

về tình hình sách lậu một cách chính xác và thực tế nhất

Một ví dụ khác, truyền hình đã có phóng sự phản ánh về thị trường sách dịch ở Việt Nam Chúng ta đều biết, sách dịch là chiếc cầu nối để đưa

độc giả Việt Nam đến với nền văn học thế giới Để có được một tác phẩm văn học dịch thì các đơn vị xuất bản phải trải qua rất nhiều công đoạn, từ việc lựa chọn tác phẩm, thương thảo bản quyền đến biên dịch, hiệu đính… Về hoạt động giao dịch thương thảo để mua bản quyền của nước ngoài, các đơn vị tư nhân tỏ ra chủ động và có hiệu quả hơn so với các NXB công lập Tuy nhiên, cũng phải thừa nhận rằng, đây là một hoạt động còn khá lộn xộn, chưa đi vào quy củ Biểu hiện cụ thể nhất là trong thị trường sách dịch đã không hiếm những vụ tranh mua, tranh bán giữa những người làm sách trong nước với cùng một đối tác nước ngoài Hậu quả là giá bản quyền của nhiều cuốn sách

đã bị đẩy lên rất cao

Thực trạng của hoạt động xuất bản với những tích cực và hạn chế đã được phản ánh trong các chương trình truyền hình dưới những góc nhìn sâu sắc và đa chiều Từ đó, các cơ quan quản lý nhà nước, các NXB, các đơn vị làm sách tư nhân đều cùng nhìn lại để tiến tới những giải pháp khả thi, đưa hoạt động xuất bản phát huy những mặt tích cực và đẩy lùi tiêu cực trong cơ chế thị trường đầy cạnh tranh

1.1.3.3 Truyền hình phản ánh về xuất bản phẩm

a Tuyên truyền quảng bá về xuất bản phẩm nói chung, sách nói riêng

Giới thiệu sách trên truyền hình từ lâu đã được đánh giá là chương trình hấp dẫn và thu hút nhiều người xem Tuy nhiên, do thời lượng và khung chương trình có hạn nên không phải cuốn sách nào cũng được giới thiệu trên truyền hình Được giới thiệu trên truyền hình là những cuốn sách đã có sự chọn lọc rất kỹ Trung bình một năm có khoảng 356 đầu sách được giới thiệu trong Chuyên mục “Mỗi ngày 1 cuốn sách”, khoảng gần 100 cuốn sách được giới thiệu trong chương trình “Tủ sách của chúng tôi” phát sóng trên Kênh VTV1

Bên cạnh Chuyên mục “Mỗi ngày 1 cuốn sách”, chương trình “Tủ sách của chúng tôi”, trên các kênh sóng của Đài Truyền hình Việt Nam còn có một

số chương trình giới thiệu sách khác Ví dụ: Chương trình “Thư viện cuộc sống” (phát mới lúc 18 giờ Thứ Hai, Thứ Tư, Thứ Sáu trên kênh VTV6, phát lại lúc 7 giờ và 13 giờ hôm sau) Chương trình này đã xây dựng Tủ sách V6

để tặng sách cho các đối tượng khán giả Từ năm 2012, “Thư viện cuộc sống” phát triển theo hướng xây dựng câu lạc bộ khán giả trẻ thường xuyên đọc sách

và bình sách trong chương trình

Kênh O2TV Thứ Tư và Chủ nhật hàng tuần cũng có chương trình

“Chọn sách cùng bạn” Chương trình này chuyên giới thiệu những cuốn sách thiết thực để cân bằng cuộc sống và phổ biến những kiến thức chữa bệnh Đây

là chương trình có điểm nhấn, nhiều màu sắc, góp phần làm phong phú thêm các chương trình giới thiệu sách trên các kênh sóng của VTV

Theo điều tra tổng thể về phương tiện truyền thông thích tiếp cận nhất trong công chúng, 65% số người được hỏi chọn xem truyền hình là nhu cầu lớn nhất(1) Như vậy, truyền hình thu hút được rất nhiều sự quan tâm của công chúng và vì thế, các chương trình về sách trên truyền hình đã góp phần tuyên truyền, quảng bá sâu rộng về xuất bản phẩm nói chung, sách nói riêng, góp phần nâng cao văn hóa đọc

-

(1) Số liệu được đưa ra trong cuốn “Vai trò của báo chí trong định hướng dư luận xã hội”, tác giả Đỗ Chí Nghĩa, NXB Chính trị Quốc gia - Sự thật, năm 2012, trang 119.

b Phê phán những hiện tượng tiêu cực trong hoạt động xuất bản qua những tác phẩm, những cuốn sách có vấn đề, có sai sót

Mặt trái của cơ chế thị trường đã khiến nhiều đơn vị xuất bản chạy theo

xu hướng thương mại hóa, đặt lợi ích kinh tế lên trên lợi ích xã hội Nhiều nhà xuất bản bỏ qua tất cả nhằm đạt được mục tiêu kinh tế, quay lưng lại với những giá trị văn hóa đích thực Chưa bao giờ người đọc sách ở Việt Nam lại

có quyền lựa chọn sách cao như hiện nay Nhưng cũng chưa bao giờ lại có nhiều sách vi phạm như bây giờ

Liên kết xuất bản trở thành xu hướng chủ đạo để phát triển hoạt động xuất bản Nhưng cũng chính liên kết xuất bản đã làm cho số sách vi phạm ngày càng nhiều, chất lượng các xuất bản phẩm vượt khỏi tầm kiểm soát của các cơ quan quản lý nhà nước và của chính các NXB Hiện nay, sách được xuất bản theo hình thức liên kết giữa các NXB và các cơ sở tư nhân chiếm tỷ

lệ lớn Các cơ sở phát hành tư nhân (công ty, nhà sách) đã chi phối rất lớn hoạt động xuất bản hiện nay Đây cũng là nguyên nhân của việc xuất hiện nhiều cuốn sách có nội dung không tốt, thiếu kiểm duyệt trên thị trường

Ví dụ: Cuối năm 2011, tập truyện tranh Sát thủ đầu mưng mủ liên kết

giữa NXB Mỹ thuật và Công ty Nhã Nam đã bị thu hồi vì ngôn từ tiếng Việt

thiếu trong sáng Kỳ nữ - sản phẩm liên kết giữa Tủ sách Chuyện đời tôi và NXB Công an Nhân dân có những thông tin sai sự thật Bộ sách Sự sống bắt

nguồn từ sự sống - liên kết giữa NXB Dân Trí và dịch giả đã đưa ra nhiều

luận cứ thiếu cơ sở khoa học Cuốn sách tiếng Pháp tạm dịch là 50 tuần lễ đầu

tiên làm lãnh đạo văn phòng của NXB Lao động đã bị thu hồi vì không đăng

ký kế hoạch, không nộp lưu chiểu, mang nội dung xúc phạm một số dân tộc thiểu số của Việt Nam… Những vi phạm như trên chủ yếu rơi vào sách liên kết do một số NXB buông lỏng quản lý, thả nổi cho các đơn vị tư nhân kiểm soát nội dung

Có thể thấy, lượng sách xuất bản trên thị trường hiện nay nhiều nhưng không “tinh” Ngay cả hệ thống sách giáo dục dành cho thiếu nhi cũng có nhiều “hạt sạn” Ví dụ như trường hợp Bài toán "cụt ngón tay" dành cho sinh lớp 1 đã gây xôn xao dư luận vào tháng 6.2012 Lưu hành trên thị trường 10

năm, tập sách Phép cộng trừ phạm vi 100 đã được phát hiện có một ví dụ gây

rợn người ở trang 11: "Hai bàn tay em có 10 ngón, do đùa nghịch dao nên bị cụt mất đi hai ngón tay Hỏi em còn lại mấy ngón tay ?"

Bài toán ở trang 11, cuốn sách “Phép cộng trừ phạm vi 100”

Bài toán còn có phần hướng dẫn giải tóm tắt và hình vẽ minh họa với hai bàn tay Ngón tay trỏ và ngón tay giữa của bàn tay phải bị cắt rời bỏ sang một bên Xét về toán học, nội dung bài toán này không có gì sai Nhưng xét

về góc độ giáo dục, bài toán này mang nội dung phản cảm, ảnh hưởng xấu đến tâm lí của trẻ

Mới đây, nhiều phụ huynh có con đang học lớp 1 cũng phát hoảng khi phát hiện vở luyện tiếng Việt (NXB Đà Nẵng) có nhiều lỗi sai chính tả Đó là các lỗi ghép phụ âm đầu "d" và "gi" và "n" biến thành "l"

Ví dụ, trong câu thơ "Dù ai đi ngược về xuôi/Nhớ ngày giỗ tổ mùng Mười tháng Ba", từ "giỗ tổ" được in thành "dỗ tổ" Trong phần luyện viết, lẽ

ra từ mẫu phải là "có giỗ", cuốn sách lại viết "có dỗ", hay đáng ra phải viết

"cây nêu", trong cuốn sách lại viết thành "cây lêu" Ngày 06.6.2012, đại diện NXB Đà Nẵng cho biết, những sai sót của cuốn sách được xác định là do khâu chế bản Trong quá trình đưa in của đối tác liên kết, biên tập viên NXB

đã không kiểm tra bông cuối trước khi đưa in Khi in xong, đối tác tự ý phát hành mà không nộp lưu chiểu Vì vậy, các sai sót không được phát hiện để kịp thời khắc phục

Với mọi vi phạm, các đơn vị xuất bản đều đưa ra những lý do để giải thích sao cho vi phạm đó trở nên nhẹ nhất Quả bóng trách nhiệm cứ lăn từ đơn vị này sang đơn vị khác, và nhiều khi, trách nhiệm không thuộc về đơn vị nào Những phóng sự truyền hình đã góp phần nói lên thực trạng này và đặt ra những câu hỏi về vấn đề siết chặt quản lý đối với thị trường xuất bản phẩm

1.2 HIỆU QUẢ CỦA HOẠT ĐỘNG GIỚI THIỆU SÁCH TRÊN TRUYỀN HÌNH

1.2.1 Truyền hình tác động đến mọi mặt của đời sống xã hội

1.2.1.1 Hiệu quả văn hóa, xã hội

Trước kia, khi các phương tiện nghe nhìn chưa phát triển, việc đọc sách chính là con đường quan trọng nhất để con người tiếp cận với tất cả mọi thông tin, văn hóa, tri thức Ngày nay, ngoài sách, con người còn tiếp cận thông tin qua các phương tiện thông tin đại chúng như truyền hình, phát thanh, phim ảnh, internet… Với những hình ảnh rõ nét, âm thanh sống động, các phương tiện nghe nhìn tỏ ra có nhiều ưu thế hơn và thực tế không thể phủ nhận, các phương tiện nghe nhìn đang có xu hướng lấn át văn hóa đọc Thói quen đọc sách của nhiều người đã và đang ít dần đi, thậm chí là mất dần đi Nguyên nhân của thực trạng này, một phần do văn hóa nghe nhìn ngày càng phát triển hấp dẫn hơn, một phần do sức ép và nhiều áp lực của cuộc sống khiến chúng

ta không còn thời gian cho việc đọc sách

Ở một góc độ khác, hiện nay, những cuốn sách viết về tình dục, bạo lực, giật gân, câu khách, có tên sốc thường được tiêu thụ mạnh Sách văn học, khoa học, giáo dục rất khó bán Nhiều ý kiến cho rằng: Đọc trên mạng hay đọc kiểu truyền thống không quan trọng mà quan trọng là có biết tìm đúng sách để đọc hay không Nhiều loại sách báo giải trí hiện nay dễ khiến lớp trẻ đọc theo kiểu hưởng thụ hơn là suy ngẫm Vì thế, tiếp cận với tác phẩm kinh điển, họ thường thấy khó hiểu và ngại đọc Chính vì tư tưởng ngại đọc, không cần đọc mà một thí sinh thi đại học đã từng khẳng định: “Do bị áp bức, Thuý Kiều đã nhảy xuống sông Tiền Giang để tự tử” (Trong Truyện Kiều của Nguyễn Du, Thúy Kiều đã nhảy xuống sông Tiền Đường để tự vẫn) Thí sinh này còn “sáng tác” thêm: “Sau khi tự tử, Kiều được cứu và tham gia cách mạng để trở thành anh hùng Tạ Thị Kiều"(2) Có thể thấy, sự khiếm khuyết về tâm hồn của một bộ phận người đọc trẻ hôm nay đã và đang bộc lộ khá rõ

Truyền hình là một trong những phương tiện quan trọng và hữu hiệu để góp phần phát triển văn hóa đọc ở Việt Nam hiện nay Văn hóa là kết tinh của những giá trị tinh thần Văn hóa đọc, hiểu một cách giản đơn là sự rèn cách đọc sao cho biết cảm thụ cái đẹp, biết thu lượm những tri thức, lối sống từ những điều chuyển tải sau con chữ, để con người ngày càng hoàn thiện hơn, biết sống tốt đẹp hơn… và cuối cùng là góp phần xây dựng một xã hội văn hóa với những con người văn hóa

-

(2) Nguồn: www.thanhnien.com.vn, Văn hóa đọc, có cần “báo động”? ngày 18.8.2007

Văn hoá đọc bao giờ cũng đóng vai trò chủ đạo trong việc truyền bá và tiếp thu tri thức một cách hệ thống và sâu sắc mà văn hoá nghe, nhìn (vốn có thế mạnh trong việc cung cấp thông tin và giải trí) không thể làm được Trong khi văn hoá nghe, nhìn đang dần lấy đi sự sáng tạo, trí tưởng tượng của chúng

ta thì văn hoá đọc lại làm giàu thêm những điều đó Nếu biết dung hoà giữa văn hóa đọc và văn hóa nghe nhìn, những tri thức đạt được sẽ rất giá trị Tuy nhiên, không phải ai cũng làm được điều này Chỉ khi có định hướng đúng đắn, chúng ta mới có quyền hy vọng văn hóa đọc trở lại đúng vị trí của nó Các chương trình về sách trên truyền hình chính là cầu nối để hướng độc giả tìm đến những cuốn sách giá trị Đây cũng chính là việc làm cho văn hóa nghe nhìn và văn hóa đọc không triệt tiêu lẫn nhau, mà bổ sung cho nhau để cùng phát triển

Không chỉ góp phần nâng cao văn hóa đọc, việc giới thiệu sách trên truyền hình còn mang lại hiệu quả xã hội rất cao Ưu thế của truyền hình chính là tính thời sự và sức lan tỏa Các chương trình về sách trên truyền hình được xây dựng theo hướng tăng tính tương tác với khán giả Đây là hình thức tiếp nhận những phản ứng trong giao tiếp từ phía người xem

Chương trình “Tủ sách của chúng tôi”, Chuyên mục “Mỗi ngày 1 cuốn sách” trên Kênh VTV1 đã đọc giúp những dòng hay nhất của cuốn sách, để rồi những người quan tâm sẽ tìm đến cuốn sách đó Chương trình đã giúp công chúng không quên thói quen đọc sách, không quên được một hoạt động đầy tính văn hóa và thể hiện một tinh thần say mê học hỏi

1.2.1.2 Hiệu quả kinh tế

Trong nền kinh tế thị trường, hầu hết các loại hàng hóa đều tuân theo quy luật kinh tế Sách là sản phẩm hàng hoá đặc biệt, tuy nhiên, việc kinh doanh sách cũng chịu ảnh hưởng của quy luật kinh tế thị trường Đối với hoạt động xuất bản, mục tiêu lợi nhuận chính là phương tiện để thực hiện các mục

tiêu về văn hóa, xã hội Do vậy, để phát triển bền vững, hoạt động xuất bản cũng phải tính đến hiệu quả kinh tế

Muốn đạt hiệu quả kinh tế, bên cạnh việc xuất bản ra những cuốn sách tốt, sách hay, những người làm xuất bản còn phải chú trọng công tác quảng bá

để thật nhiều người trong xã hội biết đến những cuốn sách đó Trước đây, rất

ít cuốn sách được quảng bá, nếu có cũng chỉ giới hạn trong không gian và thời gian hạn chế Các hoạt động này mang tính tuyên truyền hơn là quảng bá Nhiều cuốn sách hay, giá trị, nhưng không đến được tay bạn đọc, vì bạn đọc không biết Sách hay phải được đi vào cuộc sống, phải được đông đảo quần chúng biết đến

Để kích thích nhu cầu mua sách trong độc giả, những người làm xuất bản cần phải có chiến dịch quảng bá chuyên nghiệp cho sách Đó cũng là sự tôn vinh văn hóa đọc trong công chúng Những năm gần đây, nhất là từ khi Việt Nam chính thức gia nhập Công ước Berne về bảo hộ các tác phẩm văn học và nghệ thuật, thị trường sách đã có nhiêu thay đổi, hoạt động truyền thông về sách đã được chú trọng hơn, các tác phẩm mới đã được giới thiệu rộng rãi hơn đến bạn đọc

Truyền hình chính là kênh truyền thông quan trọng mang lại hiệu quả kinh tế cao trong hoạt động xuất bản sách Những chương trình về sách trên truyền hình đã chiếm sự quan tâm đặc biệt của độc giả yêu sách Lượng phát hành của những cuốn sách được giới thiệu luôn tăng, thậm chí có cuốn gây

"sốt", tái bản nhiêu lần Truyền hình tạo ra được nhu cầu đọc sách, nghĩa là đã tạo ra được lợi nhuận cho những người làm sách

Nhiều chủ cửa hàng sách thừa nhận, từ khi có Chuyên mục "Mỗi ngày

1 cuốn sách" trên Kênh VTV1, có những buổi sáng, vừa mở cửa hàng đã thấy rất nhiều người chờ mua cuốn sách mà họ yêu thích, bởi họ được nghe giới thiệu trên truyền hình Một số cửa hàng sách ở Hà Nội còn có riêng gian trưng bày những cuốn sách đã được giới thiệu trên VTV1 với tên gọi “Mỗi ngày 1

cuốn sách” Đây chính là sự khẳng định niềm tin của các nhà sách đối với những tác phẩm được giới thiệu trên VTV1 và cũng là sự khẳng định giá trị văn hóa đích thực mà chương trình đã đem tới cho bạn đọc

Giới thiệu sách trên truyền hình, đối với các đơn vị xuất bản, chắc chắn hiệu quả kinh tế sẽ tăng lên rất nhiều khi lượng người mua ngày càng lớn Đối với Đài Truyền hình Việt Nam, việc giới thiệu sách cũng đã thu hút được các nhà tài trợ, từ đó tạo kinh phí để tổ chức sản xuất các chương trình

1.2.2 Các nhân tố tác động đến hiệu quả của việc giới thiệu sách trên truyền hình

Nhiều NXB xuất bản sách, tủ sách và tài liệu phục vụ các ngày kỷ niệm trọng đại của đất nước, phục vụ nhiệm vụ chính trị với nhiều tác phẩm có giá

trị như: Ðại tướng Võ Nguyên Giáp - Danh tướng thế kỷ XX (NXB Quân đội Nhân dân); Những con đường huyền thoại (NXB Chính trị - Hành chính); Anh

hùng Việt Nam thời kỳ đổi mới (NXB Thông tin và Truyền thông); Văn kiện Ðại hội Ðảng thời kỳ đổi mới và hội nhập (NXB Chính trị Quốc gia - Sự

thật)… Bên cạnh đó, mảng sách với chủ đề Kỷ niệm 1000 năm Thăng Long -

Hà Nội, Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh đã được các đơn vị làm xuất bản khai thác triệt để Trong lĩnh vực văn hóa, văn học, sách

dành cho thiếu nhi, nhất là truyện tranh Việt Nam được xuất bản nhiều hơn, thu hẹp khoảng cách "khủng hoảng thừa" sách nước ngoài và "khủng hoảng thiếu" sách trong nước Nhiều bộ sách được cải tiến cả nội dung và hình thức,

có giá trị nhân văn hấp dẫn các em nhỏ như cuốn Bến Nhà Rồng có thể bạn

chưa biết, bộ truyện tranh Bi Bo và Kim Quy, Nổ và tung (NXB Kim Ðồng);

Bộ sách ảnh Việt Nam đẹp nhất có tên Bác Hồ, Anh hùng Lĩnh Nam (NXB

Trẻ) Mảng sách của các tác giả trẻ trong và ngoài nước tập hợp từ các blog

cá nhân cũng được xuất bản nhiều, phản ánh những tâm tư tình cảm của lớp trẻ trong đời sống hiện đại Một loại hình xuất bản mới bên cạnh sách in truyền thống là sách điện tử cũng được một số NXB bắt đầu chú trọng đẩy mạnh Bước vào bất kỳ một hiệu sách nào ở những thành phố lớn, chúng ta có thể dễ dàng bắt gặp những cuốn sách đang bán chạy trên thế giới Phần lớn chúng được các NXB liên kết với các công ty hay nhà sách tư nhân để mua bản quyền của thế giới, dịch và phát hành tại Việt Nam

Cơ chế thị trường tạo ra sự cạnh tranh giữa các đơn vị làm xuất bản Cơ chế thị trường cũng khiến các đơn vị làm xuất bản trở nên nhanh nhạy hơn Trong số các doanh nghiệp sách tư nhân, nhiều nhà sách đã xây dựng được thương hiệu của mình như Đông A, Alpha, Trí Việt, Huy Hoàng… với những dòng sách riêng, phục vụ nhu cầu của nhiều đối tượng độc giả Để việc xuất bản sách mang lại hiệu quả cao, các đơn vị xuất bản đã không ngừng đẩy mạnh các chiến dịch truyền thông về sách, trong đó có việc đẩy mạnh hợp tác giới thiệu sách trên truyền hình Hiệu quả của việc giới thiệu sách trên truyền hình từ đó cũng tăng lên vì đơn vị xuất bản nào cũng muốn những cuốn sách

do mình làm ra được giới thiệu nhiều nhất, để bạn đọc biết đến nhiều nhất và mang lại hiệu quả cao nhất về kinh tế, văn hóa, xã hội

1.2.2.2 Đề tài và khán giả

Các chương trình truyền hình mang tính thời sự, cập nhật nên chắc chắn, đề tài về sách được giới thiệu trên truyền hình cũng mang tính thời sự,

cập nhật Các đề tài về sách được giới thiệu trên truyền hình được phân chia theo chương trình định kỳ và không định kỳ

Đối với chương trình định kỳ, các mảng sách được giới thiệu trên truyền hình rất phong phú và đa dạng với các thể loại sách chính trị, kinh tế,

xã hội, sách thiếu nhi, tiểu thuyết, truyện ngắn… Những ngày không gắn với

sự kiện, sách được lựa chọn để giới thiệu trên sóng theo một lịch phân công

cố định Những ngày gắn với các sự kiện trọng đại của đất nước, đề tài sách được lựa chọn để giới thiệu, tuyên truyền theo đúng chủ đề về sự kiện đó

Ví dụ:

Ngày giải phóng miền Nam,

cao trí tuệ Việt Nam 01.5.2012 Năm tháng dâng Người

Kỷ niệm ngày sinh nhật Bác 19.5.2010 Tấm gương Bác - Ngọc

quý của mọi nhà 19.5.2012 Hồ Chí Minh - ông tiên

sống mãi Ngày Quốc tế Thiếu nhi 01.6.2010 Bộ sách điện tử dành cho

thiếu nhi 01.6.2012 Hai con mèo bên cửa sổ Ngày Quốc khánh nước

Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa

Việt Nam

02.9.2010 Sự nghiệp văn thơ Hồ Chí

Minh 02.9.2012 Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí

Minh với con đường Cách mạng Việt Nam

Ngày giải phóng Thủ đô 10.10.2010 Hà Nội - những nẻo

đường du lịch 10.10.2012 Đi ngang Hà Nội và Đi

dọc Hà Nội

Nguồn: Ban Thời sự - Đài Truyền hình Việt Nam

Đối với chương trình không định kỳ, đề tài về sách lại gắn với các hoạt động văn hóa, xã hội như triển lãm sách, hội chợ sách… Những sự kiện liên quan đến sách sẽ được giới thiệu thông qua các chương trình “Thời sự”,

“Chào buổi sáng”, “Điểm hẹn Văn hóa”… Thậm chí, VTV1 còn tổ chức cả một chương trình “Sự kiện và Bình luận” để cùng đánh giá về một cuốn sách đang được dư luận xã hội quan tâm

Ví dụ: Tháng 10.2011, cuốn sách Sát thủ đầu mưng mủ do họa sĩ Thành

Phong sưu tầm và vẽ tranh minh họa, được Công ty Nhã Nam và NXB Mỹ Thuật ấn hành Ngay từ khi ra đời, cuốn sách đã tạo ra nhiều phản ứng trái chiều trong dư luận Những "thành ngữ" trong cuốn sách thậm chí còn gây sốt

trên các diễn đàn: Ăn trong nồi, ngồi trong xó; trăm lời anh nói không bằng

làn khói A còng; xấu nhưng biết phấn đấu; thất bại vì ngại thành công; nhan sắc có hạn, thủ đoạn vô biên; một con ngựa đau, cả tàu ăn thêm cỏ; chết vì tình là cái chết bất thình lình; Sáng soi, trưa đánh, chiều chờ/Cầm tờ kết quả

cứ đờ người ra… Có ý kiến cho rằng cuốn sách rất thú vị, có ý kiến cho rằng

đó là câu chuyện nhảm nhí; có người cho rằng đó chỉ là chuyện đùa vui, nhưng cũng có bạn đọc cho rằng đó là câu chuyện nghiêm trọng và đáng phải cảnh báo

Rõ ràng, trước mỗi cuốn sách, bạn đọc sẽ có những ý kiến khác nhau Tuy nhiên, đằng sau đó, câu chuyện về ngôn ngữ truyền khẩu được đưa vào trong sách như thế nào thật sự là vấn đề đáng được phân tích và mổ xẻ Bám

sát những vấn đề đang được dư luận xã hội quan tâm, chương trình “Sự kiện

và Bình luận” của Ban Thời sự - Đài Truyền hình Việt Nam cũng đã đưa ra góc nhìn riêng về cuốn sách này (chúng tôi xin được phân tích cụ thể ở Chương 2 của luận văn)

Sự đa dạng, không gian phát sóng truyền hình rộng lớn đã tạo nên sự đa dạng về khán giả truyền hình Sự đa dạng này bao gồm: độ tuổi, dân tộc, giới tính, tôn giáo, sở thích, trình độ, quan điểm chính trị, ngành nghề, vùng miền… Đặc điểm này cho thấy nhu cầu xem truyền hình của khán giả rất phong phú Vì vậy, những người làm trình truyền hình cần nghiên cứu một cách khoa học về nhu cầu của khán giả trước khi thiết kế chương trình

Kênh VTV1 phát sóng 24/24h với rất nhiều chương trình khác nhau Tâm lý đã quá quen thuộc với truyền hình nhiều khi tạo nên thói quen “hờ hững” của khán giả Khán giả có thể vừa xem ti vi vừa làm việc, nói chuyện, uống nước… Điều này khác với khán giả của điện ảnh, một khán giả khi đã mua vé vào rạp xem phim thường có tâm lý đón chờ từ trước Do vậy, khi đã vào rạp, khán giả thường xem hết bộ phim với sự tập trung thính giác và thị giác cao Chính vì sự khác biệt này mà những người làm truyền hình đã phải thật sự chú ý: Thông điệp trên truyền hình phải hết sức rõ ràng và hấp dẫn thì mới có thể thu hút được người xem

1.2.2.3 Nghệ thuật biểu hiện

a Ngôn ngữ hình ảnh

Đối với truyền hình, với phương thức giao tiếp đặc biệt mang cả yếu tố trực tiếp và gián tiếp, việc nghiên cứu ngôn ngữ hình ảnh trở nên quan trọng Chủ thể (những người làm truyền hình) xây dựng thông điệp trên chất liệu hình ảnh và âm thanh cùng kỹ năng giao tiếp của người dẫn, còn khách thể (khán giả) nhận thông điệp qua thiết bị “màn hình”

a1 Hình ảnh động: Là hình ảnh do máy ghi hình thu lại từ cuộc sống chân

thật Đây là yếu tố quan trọng nhất để xây dựng thông điệp trên truyền hình

Khi quay phim tại hiện trường, các phóng viên thực hiện nguyên tắc tôn trọng tính chân thật của sự kiện, tránh đạo diễn theo ý chủ quan Việc đạo diễn hình ảnh tại hiện trường có thể hiểu ở góc độ: lựa chọn cảnh quay cho hợp lý để thông tin rõ ràng về sự kiện Việc liên hệ và tổ chức ghi hình đòi hỏi phải có

sự chuẩn bị, trừ những sự kiện “nóng” diễn ra bất ngờ đòi hỏi phải ghi hình ngay Nhìn chung, truyền hình chỉ có được hình ảnh khi sự kiện đang diễn ra Việc tái tạo lại hình ảnh chỉ áp dụng trong một số dạng thông tin đặc biệt, ví

dụ như trường hợp dựng lại hiện trường vụ án đã xảy ra để người xem dễ hình dung

Các sự kiện về sách trên truyền hình đã được các phóng viên ghi lại một cách sống động, chân thực rồi chuyển tải đến người xem Đối với chương trình “Tủ sách của chúng tôi” và Chuyên mục “Mỗi ngày 1 cuốn sách”, các phóng viên, biên tập viên thường ghi lại hình của cuốn sách, trang sách theo ý tưởng của riêng mình Trong trường hợp này, việc ghi hình mang tính “đạo diễn” cao, bởi cùng là một cuốn sách nhưng mỗi phóng viên, biên tập viên lại

có một cách thể hiện khác nhau để giới thiệu đến người xem

Việc ghi hình một cuốn sách giống như một họa sĩ vẽ tĩnh vật Sự sống,

sự chuyển động của một hình ảnh tĩnh (sách) tùy thuộc rất nhiều vào sự cảm nhận của phóng viên quay phim Để người xem nhìn thấy cái động (hình ảnh) trong cái tĩnh (sách), đòi hỏi ngoài những kỹ năng thể hiện bằng hình ảnh, nhất thiết, phóng viên quay phim cần có sự đồng điệu cùng tác giả, tác phẩm Ngôn ngữ của sách là những con chữ, mà để thể hiện những con chữ này một cách sống động thì không hề đơn giản Phóng viên Vũ Mạnh Quân - người được đánh giá là có nhiều ý tưởng khi ghi hình những cuốn sách cho rằng:

“Tiết tấu của hình ảnh phải phù hợp với tiết tấu của cốt truyện Động tác máy phải bảo đảm tính lôgic Ví dụ: Quay những trang sách, những dòng chữ phải tuân thủ nguyên tắc tự nhiên của mắt khi đọc là từ trái sang phải, từ trên xuống dưới Phóng viên phải hiểu nội dung cuốn sách, qua đó giải mã được ý

đồ của tác giả thể hiện trên bìa sách Phóng viên cũng phải suy nghĩ để kết hợp quay cuốn sách trong bối cảnh con người, cỏ cây, cảnh vật, sông núi… cho phù hợp Có như vậy, VTV mới mang đến cho người xem những hình ảnh về cuốn sách đúng với ý đồ của tác giả và tạo được cảm hứng “muốn đọc” cho độc giả”

Phóng viên VTV chuẩn bị ghi lại hình ảnh của những cuốn sách

Bên cạnh việc ghi lại hình ảnh của những cuốn sách, nhiều biên tập viên còn sử dụng cả những hình ảnh tư liệu có liên quan đến cuốn sách để thuyết phục người xem Ví dụ: sử dụng hình tư liệu về Bác đối với những cuốn sách viết về Bác Hồ, sử dụng tư liệu lịch sử đối với những cuốn sách viết về lịch sử hào hùng của dân tộc Việt Nam, sử dụng hình ảnh trong các bộ phim đối với những cuốn sách đã được chuyển thể thành phim… Điều này vừa phát huy thế mạnh về hình ảnh của truyền hình, vừa làm cho chương trình giới thiệu sách của VTV trở nên sinh động và hấp dẫn

có gì là đang đứng yên trên trái đất Hình ảnh tĩnh là loại cảnh quay những đối tượng không chuyển động như: bức ảnh, bản đồ, biểu đồ… Khi phát sóng trên truyền hình, người xem có cảm tưởng như bức ảnh tĩnh Truyền hình hấp dẫn người xem bằng hình ảnh động, do đó việc sử dụng các cảnh tĩnh luôn được những người làm truyền hình tính đến liều lượng và cách xử

lý sao cho hiệu quả

a 3 Hình ảnh đồ hoạ: Hiện nay, hình ảnh đồ hoạ do con người tạo ra trên máy

tính đang rất phổ biến Nó có ý nghĩa khái quát cao làm cho người xem dễ hiểu câu chuyện hơn Sự can thiệp của máy vi tính đang hình thành cách làm truyền hình năng động và hấp dẫn hơn Các hình hiệu, hình cắt được thể hiện thông qua đồ hoạ máy tính làm cho hình ảnh phong phú và mang tính khái quát Việc giới thiệu sách trên Kênh VTV1 đôi khi cũng sử dụng hình ảnh đồ họa theo ý tưởng của các biên tập viên để làm phong phú thêm cách biểu hiện

hiện, những người làm truyền hình thường “tận dụng” một phần diện tích màn hình để đưa thêm thông tin dạng chữ viết Việc đưa thêm thông tin bằng chữ viết, trôi ngang ở phía cuối màn hình ti vi sẽ giúp người xem cập nhật thêm nhiều thông tin cần thiết Chuyên mục “Mỗi ngày 1 cuốn sách” một thời gian dài đã sử dụng thông tin bằng chữ viết trôi phía cuối màn hình cập nhật tên của những cuốn sách mới xuất bản cùng với tên NXB, tên đơn vị liên kết và đơn vị phát hành để khán giả tiện theo dõi

b Các yếu tố phối hợp, bổ sung cho hình ảnh

ra trên màn hình Lời bình cung cấp thêm thông tin mà hình ảnh chưa nói được Nếu hình ảnh là cụ thể thì lời bình thường khái quát câu chuyện hơn Lời bình trên truyền hình là một bộ phận hỗ trợ, bổ sung thông tin chứ không phải là toàn bộ thông tin như phát thanh Do đó, lời bình có mối quan hệ chặt chẽ với hình ảnh, nó bám sát hình ảnh nhưng lại không được “miêu tả” những điều người xem đã nhìn thấy Hình ảnh được rút gọn cả về không gian và thời gian diễn ra sự kiện, do đó lời bình là sợi dây kết nối câu chuyện một cách rõ ràng hơn Lời bình còn góp phần định hướng thông tin mà tác giả muốn truyền đạt, bởi bản thân hình ảnh cũng cho người xem những nhận thức nhiều chiều

Với chương trình giới thiệu sách cũng như với các chương trình khác trên truyền hình, lời bình là yếu tố thể hiện cảm nhận của các phóng viên, biên tập viên một cách rõ nét nhất Cùng một vấn đề, sự kiện, hình ảnh đang diễn ra, mỗi phóng viên, biên tập viên sẽ có cách tiếp cận và thể hiện khác nhau về vấn đề, sự kiện, hình ảnh đó Điều này tạo nên cá tính và độ sắc sảo riêng trong ngôn ngữ truyền hình Tuy nhiên, các phóng viên, biên tập viên dù thể hiện theo cách nào cũng phải tuân theo những quan điểm chỉ đạo chung, tránh chệch hướng tư tưởng

người trong đó, thông tin trên truyền hình không chỉ có lời bình của phóng viên mà còn có những tiếng nói của người trong cuộc, người chứng kiến, người nhìn nhận đánh giá… Nếu lời bình được phóng viên viết ra và phần nào thể hiện ý chủ quan thì những trích dẫn phỏng vấn, những phát biểu của nhân vật sẽ tạo cho câu chuyện có tính chân thật và khách quan hơn

Việc lựa chọn nhân vật phỏng vấn là vấn đề quan trọng, bởi một sự kiện diễn ra, mỗi người có một cách nhìn và góc độ nhận xét đánh giá riêng, khác nhau Những phỏng vấn trái chiều về một chủ đề làm cho câu chuyện hấp dẫn hơn Cách đặt câu hỏi phỏng vấn để tạo kịch tính cho câu chuyện chính là

“nghệ thuật” của người làm truyền hình

Nhiều nhân vật đã được phỏng vấn trong các chương trình giới thiệu sách trên truyền hình Các nhân vật đó có thể là tác giả, dịch giả của cuốn sách; có thể là các biên tập viên, đại diện đơn vị xuất bản sách; cũng có khi nhân vật được phỏng vấn lại là các độc giả nhỏ tuổi, các bậc phụ huynh hay các nhà hoạch định chính sách… Tất cả đều tạo nên những góc nhìn đa chiều

về một cuốn sách hoặc về những vấn đề có liên quan đến hoạt động xuất bản

hình xuất hiện với tư cách là chủ thể giao tiếp, dẫn dắt, kết nối và truyền đạt thông tin tới khán giả Người dẫn phải làm chủ không gian, lựa chọn phong

cách cho phù hợp Gương mặt “ưa nhìn”, chất giọng tốt, linh hoạt, có tri thức… là những tiêu chí tuyển chọn người dẫn của nhiều đài truyền hình Người dẫn chương trình có vai trò rất quan trọng trong việc chuyển tải thông điệp đến công chúng Sự xuất hiện của người dẫn chương trình truyền hình là “đầu mối” đại diện cho chủ thể (những người làm truyền hình) giao tiếp với công chúng, cho dù quá trình giao tiếp này thiên về hướng “truyền đạt” một chiều Với mỗi chương trình, phong cách người dẫn phải phù hợp với nội dung và đối tượng tiếp nhận thông tin

Đối với báo hình, việc truyền đạt thông tin qua giọng nói đóng vai trò rất quan trọng Riêng các chương trình giới thiệu sách, việc truyền đạt thông tin qua giọng nói càng được coi trọng hơn Biểu hiện cảm xúc qua giọng nói thuộc về kỹ năng của mỗi biên tập viên và điều này làm cho các chương trình giới thiệu sách của VTV có phong cách và sắc thái riêng

cho hình ảnh chân thật, sinh động, nới rộng không gian và quan trọng hơn nó mang giá trị thông tin Giá trị thông tin của tiếng động là đặc trưng của âm thanh trong đời sống con người mà mỗi khi nghe thấy, người ta liên tưởng và nhận biết được sự việc Tiếng gõ mõ tụng kinh làm người xem nhận biết không gian của chùa Tiếng sáo H‟Mông khiến người xem liên tưởng tới vùng núi cao Tiếng tàu hoả làm người xem nghĩ đến ga xe lửa… Có khi, âm thanh còn mang giá trị thông tin nhiều hơn cả lời bình Chính bởi vậy, tiếng động hiện trường - âm thanh của cuộc sống là yếu tố không thể thiếu trong các chương trình truyền hình

Đối với các chương trình về sách, nhất là các phóng sự chuyên sâu, tiếng động hiện trường đóng vai trò rất quan trọng Đó chính là âm thanh của cuộc sống Ví dụ: Tiếng trao đổi mua bán cho khán giả biết âm thanh của một Hội sách nhộn nhịp, âm thanh tĩnh lặng trong một hiệu sách là biểu hiện của một thị trường mua bán ảm đạm…

b 5 Âm nhạc: Âm nhạc là loại hình nghệ thuật có phương thức riêng tác động

đến người nghe Việc sử dụng âm nhạc trên truyền hình như một sự hỗ trợ về môi trường tiếp nhận thông tin Âm nhạc góp phần tạo nên tiết tấu của tác phẩm, tạo cho người xem cảm xúc khi tiếp nhận hình ảnh Những nốt nhạc vui buồn, nhanh chậm… làm người xem đồng cảm hơn với thông điệp của tác giả Việc lựa chọn âm nhạc phải phù hợp với tính chất từng loại thông điệp Đối với các chương trình giới thiệu sách trên truyền hình, việc lựa chọn

âm nhạc làm tiếng nền để giới thiệu sách là công việc hết sức quan trọng Chính âm nhạc cùng với lời bình về cuốn sách sẽ tạo nên cảm xúc và sức hấp dẫn đối với người xem Do đó, việc lựa chọn âm nhạc phù hợp với cuốn sách được giới thiệu luôn được những người làm truyền hình tính đến Ví dụ: Tiếng nhạc hào hùng dành cho những cuốn sách về lịch sử, tiếng nhạc du dương dành cho những cuốn sách lãng mạn, tiếng nhạc ngộ nghĩnh dành cho những cuốn sách thiếu nhi… Việc lựa chọn âm nhạc làm tiếng nền được xem

là nghệ thuật biểu hiện, làm nên sự thành công của các chương trình giới thiệu sách trên truyền hình VTV đã xây dựng một kho nhạc riêng với những yêu cầu nghiêm ngặt về vấn đề bản quyền âm nhạc để giúp các biên tập viên dễ dàng hơn trong việc lựa chọn nhạc nền khi thực hiện chương trình

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1

Với những thế mạnh về tính thời sự và sức lan tỏa, về hình ảnh và âm

thanh sống động, về khả năng tương tác và tác động mạnh đến cảm xúc của

người xem… có thể khẳng định, truyền hình là một trong những kênh thông

tin quan trọng của hoạt động xuất bản

Giới thiệu sách trên truyền hình không đơn thuần chỉ là việc nêu tên và điểm qua nội dung của một số cuốn sách mới được xuất bản Trong đề tài luận văn này, chúng tôi còn muốn đề cập đến những yếu tố mang tính định hướng, những phân tích chuyên sâu về hoạt động xuất bản trong giai đoạn

hiện nay Vì vậy, đối tượng mà chúng tôi khảo sát là tất cả các chương trình

có liên quan đến sách được phát sóng trên Kênh VTV1 Trong đó, hai chương trình được phát sóng định kỳ là “Mỗi ngày 1 cuốn sách” và “Tủ sách của chúng tôi”; còn lại là các chương trình về sách mang tính không định kỳ như:

“Cuộc sống thường ngày”, “Điểm hẹn Văn hóa”, “Câu chuyện văn hóa”,

“Diễn đàn Văn học và Nghệ thuật, “Sự kiện và Bình luận”…

Việc “Phát huy vai trò và hiệu quả của việc giới thiệu sách trên Kênh VTV1 - Đài truyền hình Việt Nam” sẽ giúp các đơn vị làm xuất bản thực hiện tốt vai trò của mình, nâng cao và định hướng văn hóa đọc trong cộng đồng Bên cạnh đó, hiệu quả mang lại về kinh tế cũng chính là yếu tố giúp các đơn

vị xuất bản đứng vững trong cơ chế thị trường đầy cạnh tranh

Vậy, hoạt động liên kết để giới thiệu sách trên truyền hình đang diễn ra như thế nào và hiệu quả cụ thể của từng chương trình ra sao? Những mặt nào

đã làm được và những mặt nào còn hạn chế, cần phải được bổ sung cho hoàn thiện? Tất cả những vấn đề này sẽ được chúng tôi đề cập đến trong Chương 2 của luận văn

CHƯƠNG 2 HOẠT ĐỘNG GIỚI THIỆU SÁCH TRÊN KÊNH VTV1 - ĐÀI TRUYỀN HÌNH VIỆT NAM

2.1 CÁC CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH KỲ

2.1.1 Chuyên mục “Mỗi ngày 1 cuốn sách”

2.1.1.1 Quá trình liên kết sản xuất chương trình

a Giới thiệu chung

Chuyên mục “Mỗi ngày 1 cuốn sách” chính thức lên sóng VTV1 vào ngày 1.8.2004, do sự phối hợp thực hiện giữa VTV, Tổ hợp Xuất bản Phát hành Vietbooks và Tổng Công ty Sách Việt Nam Savina Những người đầu tiên xây dựng format chương trình cũng như tạo sự hợp tác giữa VTV với các nhà sách là biên tập viên Nguyễn Thanh Lâm và biên tập viên Lê Thanh Lan

Nội dung Chuyên mục dựa trên ý tưởng từ chương trình Orical của Pháp Orical được xem như một lát cắt xen giữa các chương trình “Mỗi ngày

1 cuốn sách” ra đời với kỳ vọng sẽ mang lại một nét văn hóa hoàn toàn mới trên sóng VTV1, góp phần nâng cao văn hóa đọc và khuyến khích bạn xem truyền hình trở về với những giá trị văn hóa vốn rất được trân trọng trong truyền thống - đó chính là thói quen đọc sách Hiện nay, Chuyên mục đang được phát sóng vào khoảng 5 giờ 45 phút (thuộc chương trình Chào buổi sáng), phát lại khoảng 9 giờ 25 phút (thuộc chương trình Thời sự) trên Kênh VTV1 - Đài Truyền hình Việt Nam

Những cuốn sách được điểm trong Chuyên mục “Mỗi Ngày 1 cuốn sách” gồm nhiều thể loại và rất đa dạng: Từ tiểu thuyết, truyện ngắn; từ điển, sách công cụ tra cứu; hồi ký, biên khảo; sách thiếu nhi; tuyển tập, toàn tập… cho đến sách chuyên về tranh ảnh; sách dịch Đều đặn, mỗi ngày Chuyên mục lại giới thiệu đến bạn đọc một cuốn sách hoặc một bộ sách Trung bình một năm có 365 ngày thì có 365 đầu sách được giới thiệu Con số này dù

chưa thấm tháp gì so với hàng chục nghìn đầu sách được xuất bản mỗi năm nhưng VTV đã giúp bạn đọc có sự lựa chọn tối ưu trong một biển kiến thức mênh mông

b Vai trò của các đơn vị xuất bản

Tổ hợp Xuất bản Phát hành Vietbooks và Tổng Công ty Sách Việt Nam Savina là hai đơn vị đồng hành đầu tiên với VTV trong việc tổ chức sản xuất Chuyên mục “Mỗi ngày 1 cuốn sách” Chuyên mục ra đời trong bối cảnh rất khó khăn Năm 2004, thị trường sách chưa có một đơn vị nào mang tính chất tập hợp các đầu mối chung trên cả nước Ví dụ, Savina là Tổng Công ty Phát hành sách Việt Nam ở ngoài Bắc nhưng ở trong Nam lại là Fahasa và hàng loạt các công ty phát hành sách khác Lúc đó, thị trường cũng rất mở cửa cho các công ty tư nhân tham gia làm sách Để phát triển chương trình, việc tập hợp đầu mối đóng vai trò rất quan trọng Nếu VTV đứng ra tập hợp đầu mối

sẽ không đủ thời gian Dó đó, để xây dựng chương trình, cần thiết phải có sự kết hợp giữa VTV với các đơn vị làm xuất bản có uy tín trên thị trường

Vietbooks là một đơn vị làm sách Savina là đơn vị mang tính chất phát hành sách Hai đơn vị này phối hợp với VTV trong việc tổ chức sản xuất Chuyên mục “Mỗi ngày 1 cuốn sách” với những chức năng, nhiệm vụ khác nhau VTV là đơn vị sản xuất còn Vietbooks và Savina là đơn vị tập hợp đầu mối Vietbooks là đơn vị tập hợp đầu mối ở trong Nam, còn Savina là đơn vị tập hợp đầu mối ở ngoài Bắc

Ông Trần Tấn Ngô - Tổng Giám đốc Tổng Công ty Sách Việt Nam Savina cho biết: “Ngoài việc đảm bảo hoạt động kinh doanh hiệu quả, Savina còn phải hoàn thành nhiệm vụ chính trị do Đảng và Nhà nước giao cho trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước Khi tham gia xây dựng Chuyên mục “Mỗi ngày 1 cuốn sách”, chúng tôi luôn định hướng phải bám sát và thực hiện tốt cả hai nhiệm vụ này Vì vậy, chúng tôi cho rằng đây là một trong những hoạt động lớn của Savina nhằm thực hiện các nhiệm vụ chính trị của