Đổi mới phương pháp giáo dục lý luận chính trị tại trung tâm bồi dưỡng chính trị của thành phố hồ chí minh hiện nay

Trong hệ thống giáo dục LLCT của Đảng ta hiện nay, Trung tâm BDCT quận, huyện được xác định là đơn vị có chức năng tổ chức đào tạo, bồi dưỡng về LLCT - hành chính; các nghị quyết, chỉ th

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

NGUYỄN THỊ LIÊN PHƯƠNG

ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP GIÁO DỤC LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ TẠI TRUNG TÂM BỒI DƯỠNG CHÍNH TRỊ CỦA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH HIỆN NAY

Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP GIÁO DỤC LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ Ở TRUNG TÂM BỒI DƯỠNG CHÍNH TRỊ 7

1.1 Giáo dục lý luận chính trị và phương pháp pháp giáo dục lý luận chính trị 7 1.2 Trung tâm bồi dưỡng chính trị và đổi mới phương pháp giáo dục lý luận chính trị ở Trung tâm bồi dưỡng chính trị 18 1.3 Sự cần thiết phải đổi mới phương pháp giáo dục lý luận chính trị ở các Trung tâm bồi dưỡng chính trị hiện nay 29

Chương 2: ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP GIÁO DỤC LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ TẠI CÁC TRUNG TÂM BỒI DƯỠNG CHÍNH TRỊ Ở THÀNH PHỐ

HỒ CHÍ MINH - THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA 37

2.1 Thực trạng đổi mới phương pháp giáo dục lý luận chính trị tại các Trung tâm bồi dưỡng chính trị của thành phố Hồ Chí Minh 37 2.2 Những vấn đề đặt ra trong đổi mới phương pháp giáo dục lý luận chính trị ở các Trung tâm bồi dưỡng chính trị 61

Chương 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP TIẾP TỤC ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP GIÁO DỤC LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ Ở CÁC TRUNG TÂM BỒI DƯỠNG CHÍNH TRỊ Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY 66

3.1 Phương hướng tiếp tục đổi mới phương pháp giáo dục lý luận của các Trung tâm bồi dưỡng chính trị tại thành phố Hồ Chí Minh 67 3.2 Giải pháp tiếp tục đổi mới phương pháp giáo dục lý luận chính trị của các Trung tâm bồi dưỡng chính trị tại thành phố Hồ Chí Minh 75

KẾT LUẬN 91 TÀI LIỆU THAM KHẢO 93 PHỤ LỤC

BDCT Bồi dưỡng chính trị

CCHC Cải cách hành chính

LLCT Lý luận chính trị

PPDH phương pháp dạy học

Biểu đồ 2.1 Số liệu thống kê bộ máy cán bộ của các Trung tâm BDCT

quận, huyện ở thành phố Hồ Chí Minh 39

Biểu đồ 2.2 Phương pháp giảng dạy LLCT của giảng viên 43

Biểu đồ 2.3 Số lần học viên đến học tập tại các Trung tâm BDCT 47

Biểu đồ 2.4 Động cơ học tập của học viên 54

Biểu đồ 2.5 Hạn chế trong quá trình học tập tại các trung tâm BDCT 58

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong công tác tư tưởng của Đảng, giáo dục LLCT (LLCT) là một bộ phận không thể thiếu Ở các giai đoạn của cách mạng Việt Nam, hoạt động giáo dục LLCT có vai trò rất quan trọng đối với sự nghiệp cách mạng của Đảng Quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng ta luôn coi trọng công tác giáo dục LLCT và xác định đây là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Đảng Trong giai đoạn hiện nay, trước những thay đổi của tình hình chính trị thế giới, trước những tác động tiêu cực của kinh tế thị trường thì công tác giáo dục LLCT cho cán bộ, đảng viên càng có ý nghĩa quan trọng Văn kiện Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương khóa X đã chỉ rõ:

Công tác lý luận còn lạc hậu trên một số mặt, chưa đáp ứng được đòi hỏi của thực tiễn đang vận động nhanh chóng, phong phú, phức tạp, chưa giải đáp được nhiều vấn đề do thực tiễn đất nước đặt ra…Công tác lãnh đạo, quản lý các hoạt động lý luận, chương trình, nội dung, phương pháp giáo dục LLCT trong nhà trường còn chậm đổi mới, chưa theo kịp trình độ phát triển và yêu cầu xã hội [28, tr.36,37] Trong hệ thống giáo dục LLCT của Đảng ta hiện nay, Trung tâm BDCT quận, huyện được xác định là đơn vị có chức năng tổ chức đào tạo, bồi dưỡng về LLCT - hành chính; các nghị quyết, chỉ thị của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước… cho cán bộ, đảng viên trong hệ thống chính trị ở cơ sở trên địa bàn quận, huyện Trong những năm qua, ở thành phố Hồ Chí Minh, hoạt động giáo dục LLCT của các Trung tâm BDCT quận, huyện đã đạt được những thành tựu nhất định Công tác giáo dục LLCT đã góp phần quan trọng trong phát triển nguồn nhân lực; nâng cao năng lực lãnh đạo của tổ chức cơ sở đảng, năng lực điều hành, quản lý của chính quyền và đổi mới phương thức hoạt động của các đoàn thể trong hệ thống

chính trị ở cơ sở Qua đó giúp cán bộ, đảng viên và nhân dân nâng cao trình độ LLCT, đạo đức lối sống và năng lực công tác, tích cực tham gia sâu rộng các phong trào thi đua do thành phố và đơn vị, địa phương phát động, tạo sự chuyển biến tích cực trong phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội của địa phương, góp phần giữ vững ổn định chính trị, tạo sự thống nhất trong Đảng và sự đồng thuận trong xã hội

Những kết quả đạt được ở các trung tâm BDCT mới chỉ phản ánh về

số lượng, còn chất lượng công tác giáo dục LLCT ở các Trung tâm BDCT ở thành phố Hồ Chí Minh nhìn chung chưa cao; còn nhiều hạn chế, bất cập nhất

là về phương pháp giáo dục… Vì vậy, việc nghiên cứu đổi mới phương pháp giáo dục LLCT của các Trung tâm BDCT ở thành phố Hồ Chí Minh góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng cán bộ là một vấn đề mang tính thời

sự và cấp bách, vừa có ý nghĩa về lý luận, vừa có ý nghĩa về thực tiễn

Là cán bộ công tác tại Trung tâm BDCT Quận 6 của thành phố Hồ Chí

Minh, học viên lựa chọn đề tài “Đổi mới phương pháp giáo dục lý luận chính

trị tại Trung tâm bồi dưỡng chính trị của thành phố Hồ Chí Minh hiện nay”

làm đề tài luận văn tốt nghiệp thạc sĩ ngành chính trị học chuyên ngành công tác tư tưởng Hy vọng sẽ góp một phần nhỏ trong việc đổi mới và nâng cao chất lượng giáo dục LLCT tại các Trung tâm BDCT của thành phố Hồ Chí Minh nói riêng

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Đã từ lâu, vấn đề giáo dục LLCT và phương pháp giáo dục lý luận là đề tài thu hút sự quan tâm chú ý của nhiều nhà lý luận và nghiên cứu Có thể kể đến một số công trình, bài viết liên quan đến vấn đề này:

2.1 Các công trình nghiên cứu về giáo dục LLCT

- Đề tài khoa học cấp Nhà nước giai đoạn 1991 - 1995 “Xác định cơ

cấu và tiêu chuẩn cán bộ lãnh đạo chủ chốt trong hệ thống chính trị đổi mới”

do Trần Xuân Sầm làm chủ nhiệm Đề tài này đã trình bày một số cơ cấu và tiêu chuẩn của cán bộ lãnh đạo chủ chốt trong hệ thống chính trị

- Nguyễn Phú Trọng, “Tạo bước chuyển biến mới trong việc học tập

LLCT của cán bộ, đảng viên”, Tạp chí Cộng sản số 11 năm 1999 Bài viết

này đã đề cập đến nhận thức của cán bộ, đảng viên, nhất là cán bộ lãnh đạo chủ chốt các cấp đã có chuyển biến tích cực, thấy rõ nghĩa vụ và trách nhiệm của mình trong việc học tập LLCT

- Đào Duy Quát (2004), Về công tác tư tưởng của Đảng Cộng sản Việt

Nam, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội Cuốn sách đã trình bày một số nội

dung về công tác tư tưởng của Đảng ta hiện nay

- Trần Thị Anh Đào (2010), Giáo dục LLCT cho sinh viên Việt Nam

hiện nay, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội Quyển sách này thì đề cập đến

các vấn đề về giáo dục LLCT cho sinh viên các trường cao đẳng, đại học của Việt Nam hiện nay

2.2 Các công trình nghiên cứu về phương pháp giáo dục lý luận chính trị

- Luận án Tiến sĩ Triết học của Lê Hanh Thông (2003), Đổi mới giáo

dục LLCT cho cán bộ chủ chốt trong hệ thống chính trị cấp xã các tỉnh khu vực Nam bộ, Học viện chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội Luận án này nói đến các cách thức để đổi mới giáo dục LLCT cho đội ngũ cán bộ chủ chốt

- Ngô Văn Thạo (chủ biên) (2008), Phương pháp giảng dạy LLCT, Nxb

Lao động xã hội, Hà Nội Cuốn sách này trình bày một số phương pháp như: phương pháp giảng dạy, phương pháp phát vấn v.v trong giảng dạy LLCT tại các Trung tâm BDCT cấp huyện

- Phạm Huy Kỳ (2010), Lý luận và phương pháp nghiên cứu, giáo dục

LLCT, Nxb Chính trị hành chính, Hà Nội Cuốn sách đã đề cập đến một số

phương pháp giáo dục và nghiên cứu LLCT hiện nay

- Trần Khắc Việt, “Đào tạo lý luận sao cho thiết thực”, Tạp chí LLCT,

số 6 năm 2006 Bài viết đã đề cập đến vấn đề phải đào tạo lý luận như thế nào

để thật sự thiết thực trong giai đoạn hiện nay

- Dương Thị Kim Anh, “Chất lượng đào tạo bồi dưỡng của các Trung

tâm BDCT Quận, Huyện ở thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn hiện nay”, Luận

văn thạc sĩ Khoa học chính trị, Khoa học chính trị, Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội, 2011 Luận văn này nêu được thực trạng của công tác đào tạo bồi dưỡng của các Trung tâm BDCT qua đó đề ra các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng LLCT

- Bùi Hồng Sơn, “Đổi mới phương pháp quản lý hoạt động của các

Trung tâm BDCT cấp Huyện ở Tỉnh Đồng Nai hiện nay”, Luận văn thạc sĩ

chính trị học, Học viện báo chí và tuyên truyền, Hà Nội, 2012 Luận văn đã chí ra được một số phương pháp nhằm đổi mới việc quản lý hoạt động của các Trung tâm BDCT cấp Huyện ở Tỉnh Đồng Nai hiện nay

Mặc dù đã có nhiều công trình nghiên cứu, đặt ra những vấn đề rất cơ bản cả về lý luận lẫn thực tiễn, đề ra những phương pháp về giáo dục LLCT cho cán bộ của Đảng và Nhà nước Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa có công trình nào đề cập trực tiếp một cách có hệ thống hoặc nghiên cứu chuyên sâu về đề tài đổi mới phương pháp giáo dục LLCT của các Trung tâm BDCT ở thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn hiện nay Vì vậy, nghiên cứu đề tài này sẽ góp phần tích cực vào việc đổi mới phương pháp giáo dục LLCT của các trung tâm BDCT ở thành phố Hồ Chí Minh, từ đó đề xuất những phương pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục LLCT cho các Trung tâm BDCT ở thành

phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn hiện nay

3 Mục đích, nhiệm vụ, phạm vi nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu một số vấn đề lý luận về đổi mới phương pháp giáo dục lý luận chính trị của Trung tâm BDCT và thực trạng vấn đề này ở

trung tâm BDCT thành phố Hồ Chí Minh Từ đó đề xuất phương hướng, giải pháp tiếp tục đổi mới phương pháp giáo dục LLCT tại các trung tâm BDCT thành phố Hồ Chí Minh hiện nay

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Thực hiện mục đích nghiên cứu, luận văn có các nhiệm vụ sau:

- Nghiên cứu một số vấn đề lý luận về đổi mới phương pháp giáo dục LLCT ở trung tâm BDCT

- Khảo sát, đánh giá thực trạng đổi mới phương pháp giáo dục LLCT tại các trung tâm BDCT ở thành phố Hồ Chí Minh

- Đề xuất một số phương hướng, giải pháp nhằm tiếp tục đổi mới phương pháp giáo dục LLCT ở các trung tâm BDCT ở thành phố Hồ Chí Minh trong thời gian tới

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đổi mới phương pháp giáo dục LLCT tại các Trung tâm BDCT ở thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn hiện nay

4.2.Phạm vi nghiên cứu

Đề tài được tiến hành nghiên cứu tại các Trung tâm BDCT ở thành phố

Hồ Chí Minh từ năm 2006 đến nay

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1.Cơ sở lý luận

- Luận văn được thực hiện dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng về công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ; về LLCT và phương pháp giáo dục LLCT

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng các phương pháp phân tích và tổng hợp; lôgic và lịch sử, phương pháp điều tra xã hội học; phương pháp so sánh; phương pháp phỏng vấn

6 Cái mới của luận văn

Lần đầu tiên “ Đổi mới phương pháp giáo dục LLCT tại các Trung tâm BDCT ở thành phố Hồ Chí Minh” được tiến hành nghiên cứu

7 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

7.1.Ý nghĩa lý luận

Luận văn có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho những ai quan tâm đến đổi mới phương pháp giáo dục LLCT tại các Trung tâm BDCT và đặc biệt là đổi mới phương pháp giáo dục LLCT tại Trung tâm BDCT ở thành phố

Hồ Chí Minh

7.2 Ý nghĩa thực tiễn

Luận văn có thể góp phần nâng cao chất lượng giáo dục LLCT cho các

Trung tâm BDCT trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn hiện nay

8 Kết cấu luận văn

Luận văn dày 91 trang, ngoài phần mở đầu, nội dung luận văn gồm 3 chương 7 tiết, kèm theo danh mục của 61 tài liệu tham khảo, 5 biểu đồ và 5 phụ lục

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP GIÁO DỤC LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

Ở TRUNG TÂM BỒI DƯỠNG CHÍNH TRỊ

1.1 Giáo dục lý luận chính trị và phương pháp pháp giáo dục lý luận chính trị

1.1.1 Lý luận chính trị và Giáo dục lý luận chính trị

1.1.1.1 Lý luận chính trị

Lý luận

Có nhiều định nghĩa khác nhau về lý luận Lý luận có nguồn gốc từ

tiếng Hy Lạp “Theorie”, nghĩa sơ khai của nó là quan sát, nghiên cứu

Theo từ điển Tiếng Việt: “Lý luận là tổng kết có hệ thống những kinh nghiệm của loài người phát sinh từ thực tiễn để chi phối và cải tạo thực tiễn” [61, tr 496]

Từ điển Triết học đã định nghĩa: “Lý luận là sự tổng hợp các tri thức về

tự nhiên và xã hội tích lũy được trong quá trình lịch sử, là hệ tư tưởng chủ đạo trong một lĩnh vực tri thức” [59, tr 526]

Chủ tịch Hồ Chí Minh định nghĩa: “Lý luận là sự tổng kết những kinh nghiệm của loài người, là tổng hợp những tri thức về tự nhiên và xã hội tích trữ lại trong quá trình lịch sử” [46, tr 489] Theo Người, lý luận chân chính là

“đem thực tế trong lịch sử, trong kinh nghiệm, trong các cuộc tranh đấu, xem xét, so sánh kỹ lưỡng, rõ ràng, làm thành kết luận Rồi lại đem nó chứng minh trong thực tế” [44, tr.233]

Từ những cách tiếp cận khái niệm lý luận nói trên, có thể hiểu: lý luận

theo nghĩa chung nhất, là sự khái quát những kinh nghiệm thực tiễn, là sự tổng hợp những tri thức về tự nhiên, xã hội được tích lũy trong quá trình hoạt động sống của con người; là sự phản ánh bản chất, tính quy luật, tất cả mọi

hiện tượng trong đời sống xã hội và sau đó nó quay trở lại định hướng cho hoạt động thực tiễn của con người

cổ chính trị là politica có nghĩa là những công việc có liên quan tới nhà nước,

là nghệ thuật cai trị đất nước, đó còn là một tổ chức xã hội nằm dưới một quyền lực nhất định, quyền lực nhà nước “Chính trị theo nguyên nghĩa của

nó là những công việc của nhà nước, là phạm vi hoạt động gắn với những quan hệ giai cấp, dân tộc và các nhóm xã hội khác nhau mà hạt nhân của nó là vấn đề giành, giữ và sử dụng quyền lực nhà nước” [3, tr 507]

Vì lẽ đó V.I.Lênin khẳng định chính trị là sự biểu hiện tập trung của kinh

tế, chính trị do kinh tế quyết định Nhưng mặt khác, chủ nghĩa Mác - Lênin cũng khẳng định vai trò tích cực tác động trở lại của chính trị đối với đời sống kinh tế

- xã hội Sự tác động của chính trị đối với cơ sở kinh tế thường diễn ra theo hai hướng: nếu tư tưởng, quan điểm chính trị nào phản ánh đúng đắn sự vận động, phát triển khách quan thì nó thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển Ngược lại, nó làm kìm hãm sự phát triển kinh tế - xã hội V.I.Lênin khẳng định:

Chính trị không thể không chiếm vị trí ưu tiên so với kinh tế Ưu tiên cho chính trị, là ưu tiên cho việc giành lấy quyền lực chính trị

và cho xây dựng các quyết sách chính trị đúng Để đảm bảo cho sự phát triển kinh tế thì phải thông qua một hệ thống chính trị như chủ trương, đường lối, chính sách, pháp luật nhà nước một cách đúng đắn khoa học, không được sai lầm, mơ hồ về chính trị Chính trị là

một lĩnh vực rất tinh tế, nhạy cảm, nó biểu hiện trên cơ sở các tri thức được tích lũy trong quá trình lịch sử và những quan hệ gắn với con người, với giai cấp, dân tộc và thời đại Do tính phức tạp, nhạy bén, năng động nên chính trị không có một công thức chung, cách thức chung duy nhất nào cả và nó cũng không phải là con đường thẳng tắp, thuận lợi, dễ đi mà nó là con đường quanh co phức tạp V.I.Lênin cho rằng chính trị giống đại số hơn là số học, càng giống toán học cao cấp hơn toán học sơ cấp, chính trị là vận mệnh thực tế của hàng triệu con người [40, tr.110]

Khái quát lại chính trị là quan hệ giữa các giai cấp, dân tộc xung quanh việc giành, giữ, tổ chức và thực thi quyền lực chính trị, tập trung ở quyền lực Nhà nước

Lý luận chính trị

Từ khái niệm lý luận và khái niệm chính trị ở trên đây, có thể đưa ra

quan niệm về LLCT như sau: LLCT là lý luận trong lĩnh vực chính trị LLCT

ra đời khi xã hội có giai cấp và đấu tranh giai cấp để đại diện cho một lợi ích của một Đảng, một giai cấp nhất định trong xã hội LLCT là hệ thống các quan điểm, chủ trương, đường lối, chính sách của một Đảng, một giai cấp để giành, giữ và thực thi quyền lực Nhà nước

Như vậy, lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin là LLCT của giai cấp vô sản, là hệ tư tưởng chân chính của giai cấp vô sản và chính đảng của mình - Đảng Cộng sản Đó là kim chỉ nam của giai cấp vô sản trong cuộc đấu tranh giải phóng mình, giải phóng nhân dân lao động khỏi áp bức bóc lột của giai cấp tư sản và trả con người về đúng vị trí của nó

1.1.1.2 Giáo dục và giáo dục lý luận chính trị

Giáo dục

Theo Từ điển giáo dục học, Giáo dục được hiểu là:

Hoạt động hướng tới con người thông qua một hệ thống các biện pháp tác động nhằm truyền thụ những tri thức và kinh nghiệm, rèn

luyện kỹ năng và lối sống, bồi dưỡng tư tưởng và đạo đức cần thiết cho đối tượng, giúp hình thành và phát triển năng lực, phẩm chất, nhân cách phù hợp với mục đích, mục tiêu chuẩn bị cho đối tượng tham gia lao động sản xuất và đời sống xã hội [32, tr.153]

Thuật ngữ “giáo dục” được sử dụng rất nhiều trong ngôn ngữ hàng

ngày, để biểu đạt khái niệm thông thường lẫn khái niệm khoa học Nhìn chung, thuật ngữ này thường được hiểu với hai nghĩa:

Một là, giáo dục là hiện tượng khách quan diễn ra trong đời sống xã hội

mà mỗi con người, mỗi thế hệ ít hoặc nhiều đều chịu sự tác động mang tính tự phát của nó

Trong quá trình tồn tại và phát triển, con người không thể tách rời khỏi môi trường xã hội - nơi con người sinh ra và lớn lên Đó là sự tác động của vô

số các quan hệ xã hội như: kinh tế, chính trị, tư tưởng - văn hóa Những tác động đó độc lập với ý muốn của con người Tuy nhiên, trong thực tế người ta

ít sử dụng thuật ngữ giáo dục với nghĩa này

Hai là, hoạt động giáo dục được tổ chức theo cách riêng của các chủ

thể giáo dục với định hướng, mục tiêu rõ ràng Chủ thể giáo dục đề cập ở đây bao gồm các cá nhân và những thiết chế, tổ chức có chức năng giáo dục như: cha mẹ, gia đình, nhà trường, các tổ chức chính trị - xã hội

Đối với bất kỳ xã hội nào, việc chăm lo phát triển nguồn lực con người đồng nghĩa với việc chăm lo phát triển sự nghiệp giáo dục Ngày nay, không chỉ ở những nước giàu mà cả những nước nghèo đều xem chiến lược giáo dục

- đào tạo con người là quốc sách hàng đầu Với ý nghĩa như vậy nên khi đánh giá chất lượng, hiệu quả giáo dục người ta thường căn cứ vào công việc tổ chức và phối hợp hoạt động của các chủ thể giáo dục: gia đình, nhà trường, các tổ chức trong cộng đồng xã hội

Nhà triết học người Nga, Smirnov đã từng nói con người được sinh ra, nhưng nhân cách - con người xã hội thì phải được hình thành, phải được giáo

dục Theo quan điểm của Lênin, giáo dục sinh ra cùng với loài người và tồn tại, phát triển cùng với loài người; giáo dục là một phạm trù vĩnh hằng Con người khi mới sinh ra mang bản tính thiên nhiên, sau khi lớn lên, trưởng

thành bằng cách lĩnh hội các kinh nghiệm xã hội - lịch sử bao gồm tri thức

khoa học, kỹ năng lao động, văn hóa (tác giả luận văn nhấn mạnh) bằng cơ

chế truyền thụ và tiếp thu (giáo dục và đào tạo) con người hình thành “bản tính thứ hai” - bản tính người

Trong một nghiên cứu khác về giáo dục, đồng tác giả: PGS TS Nguyễn Văn Hộ - PGS TS Hà Thị Đức quan niệm:

Giáo dục là một hiện tượng xã hội, trong đó một tập hợp xã hội (nhóm người) đã tích lũy được vốn kinh nghiệm nhất định truyền đạt lại cho nhóm xã hội khác nhằm giúp họ tham gia vào đời sống xã hội, giúp họ hiểu biết các chuẩn mực, khuôn mẫu, giá trị xã hội để xây dựng thành nhân cách phù hợp với sự đòi hỏi của lợi ích xã hội [35, tr.5]

Từ các quan niệm trên cho thấy giáo dục một mặt cung cấp tri thức, kinh nghiệm, mặt khác định hướng hành vi thông qua việc cung cấp các khuôn mẫu hành vi theo yêu cầu nhất định Giáo dục có vai trò chủ đạo trong quá trình hình thành nhân cách của con người bởi vì:

Thứ nhất, giáo dục vạch ra phương hướng phát triển nhân cách thông qua

những hình mẫu nhân cách theo yêu cầu nhất định

Thứ hai, giáo dục nhằm truyền thụ các tri thức, các kỹ năng - điều kiện

cần thiết để hình thành nhân cách

Thứ ba, qua giáo dục và bằng giáo dục hướng đối tượng giáo dục đến

một tương lai tốt đẹp Giáo dục có khả năng uốn nắn những hành vi lệch chuẩn trong phát triển nhân cách, tạo dựng những hình mẫu nhân cách mới đáp ứng những đòi hỏi của xã hội Những phẩm chất của nhân cách được hình thành chủ yếu là do quá trình giáo dục và tự giáo dục

Dựa trên quan điểm của các tác giả, các nhà nghiên cứu về giáo dục, quan niệm giáo dục được sử dụng trong luận văn là:

Giáo dục là quá trình tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể giáo dục đến đối tượng giáo dục nhằm hình thành ở họ nhận thức, thái độ, hành vi phù hợp với yêu cầu của xã hội

Giáo dục lý luận chính trị

Theo Lênin, giáo dục LLCT đem cho quần chúng nhân dân lao động sự hiểu biết về quy luật sự phát triển xã hội, về thế giới khoa học, về đường lối, chính sách của chính đảng cách mạng, biến nó thành niềm tin tưởng, những nguyên tắc đạo đức, giúp gạt bỏ những tàn dư tư tưởng cũ, lạc hậu, tiếp thu tư tưởng mới tiên tiến, khoa học

Trong lịch sử, Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định:

Giáo dục LLCT là truyền bá Chủ nghĩa Mác - Lênin, đường lối, chính sách của đảng và Nhà nước tới cán bộ, đảng viên và nhân dân nhằm tạo sự thống nhất về tư tưởng, nâng cao nhận thức chính trị, phẩm chất cách mạng và năng lực hoạt động thực tiễn của họ, hướng dẫn họ vận dụng những hiểu biết ấy vào cuộc sống…, chúng ta học tập lý luận là cốt để áp dụng vào thực tế [49, tr.493]

Luận bàn về giáo dục LLCT, PGS.TS Lương Khắc Hiếu cho rằng:

“Giáo dục LLCT là quá trình truyền bá và tiếp thu những nguyên lý Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước trong cán bộ, đảng viên quần chúng nhân dân” [34,tr.60]

Còn theo PGS.TS Đào Duy Quát:

Giáo dục LLCT là việc truyền bá những nguyên lý của Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của Đảng cho cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân Đó là quá trình tác

động vào đối tượng giáo dục bằng cách trình bày, giải thích một cách khoa học những khái niệm, những quy luật, những quan điểm… nhằm làm cho cán bộ, đảng viên và nhân dân nhận thức đúng đắn những nguyên lý của Chủ nghĩa Mác - Lênin, kiên định mục tiêu lý tưởng độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, nhất trí cao với đường lối, quan điểm của Đảng, nâng cao phẩm chất cách mạng và năng lực hoạt động thực tiễn của họ, hướng dẫn họ vận dụng những hiểu biết ấy vào cuộc sống [51, tr.38]

Như vậy khi bàn về giáo dục LLCT, các tác giả đều thống nhất ở các tiêu chí:

- Giáo dục LLCT là làm cho cán bộ, đảng viên nhận thức được những nguyên lý của Chủ nghĩa Mác - Lênin, đường lối, chính sách của đảng và Nhà nước

- Tạo sự thống nhất về tư tưởng: nhất trí cao với đường lối, quan điểm của Đảng

- Vận dụng hiểu biết vào hoạt động thực tiễn

Trong các quan niệm trên, quan niệm của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã bao quát được tất cả các nội dung cơ bản của giáo dục LLCT Tác giả luận văn chọn đây là khái niệm công cụ trong quá trình thực hiện đề tài

Giáo dục LLCT của Đảng Cộng sản Việt Nam là hoạt động truyền bá hệ thống lý luận và nền tảng lý luận của Đảng nhằm làm cho nó thấm nhuần trong đời sống tinh thần của nhân dân và thúc đẩy tính tích cực hành động chính trị -

xã hội của cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân Đó là giáo dục hệ thống những nguyên lý của Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước cùng những tinh hoa tư tưởng chính trị của dân tộc và nhân loại Đại hội lần thứ VII của Đảng Cộng sản Việt Nam lần đầu tiên đã khẳng định: “Đảng lấy chủ nghĩa Mác - Lênin, và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho mọi hành động” [23] và các Đại hội tiếp theo của Đảng ta luôn khẳng định điều đó

Trong hoạt động giáo dục LLCT ở nước ta, các Trung tâm BDCT giữ một vai trò hết sức quan trọng Các trung tâm này thực hiện nhiệm vụ giáo dục LLCT cho cán bộ, đảng viên ở cơ sở - những người trực tiếp tham gia vào quá trình hiện thực hóa các chủ trương, quan điểm, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước Chất lượng học tập của đội ngũ này phụ thuộc rất lớn vào phương pháp giảng dạy ở các Trung tâm BDCT Cùng với sự biến đổi không ngừng của đời sống xã hội, của đối tượng giáo dục đòi hỏi các trung tâm cũng phải không ngừng đổi mới phương pháp giáo dục LLCT

1.1.2 Phương pháp giáo dục lý luận chính trị và vai trò của phương pháp trong việc nâng cao chất lượng giáo dục lý luận chính trị

1.1.2.1 Phương pháp và phương pháp giáo dục lý luận chính trị

Phương pháp

Có rất nhiều quan niệm khác nhau về phương pháp Trong triết học

thuật ngữ :phương pháp có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp “Methodos” có nghĩa

là con đường, công cụ nhận thức

Theo nghĩa thông thường, phương pháp là cách thức, con đường được chủ thể sử dụng để thực hiện mục đích nhất định

Phương pháp là cách thức được sử dụng để tìm kiếm luận cứ và tổ

chức luận cứ để chứng minh luận điểm

Phương pháp là con đường đi tới nhận thức sự vật khách quan hay là

tập hợp những phương tiện tác động vào đối tượng để đạt mục đích đề ra

Còn theo nghĩa khoa học, phương pháp là hệ thống những nguyên tắc được rút ra từ tri thức về các quy luật khách quan để điều chỉnh hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn nhằm thực hiện mục tiêu nhất định [36, tr.378]

Từ những quan niệm trên, phương pháp được hiểu là: “kết quả của

việc con người nhận thức hiện thực khách quan và từ đó rút ra những nguyên tắc, những yêu cầu để định hướng cho mình trong nhận thức và những hành động thực tiễn tiếp theo” [36, tr.379]

Như vậy, phương pháp không phải là cái hiện hữu, cụ thể song cũng không phải là cái trừu tượng xa lạ, nó thuộc về chủ thể, gắn liền chủ thể với các phương tiện và công cụ trong quá trình tác động lên đối tượng để đạt mục đích Nếu so sánh với các yếu tố mục đích, nội dung, hình thức, phương tiện thì phương pháp là yếu tố có tính cơ động nhất trong diễn biến của hoạt động

Vì thế, trải qua thực tiễn mỗi chủ thể hoạt động đều có cả một hệ thống phương pháp riêng cho mình

Phương pháp giáo dục lý luận chính trị

Bàn về “Phương pháp giảng dạy lý luận chính trị ”, PGS.TS Ngô Văn

Thạo, trong chương trình bồi dưỡng chuyên đề dành cho giảng viên dạy LLCT tại Trung tâm BDCT cấp huyện (2008) cho rằng giáo dục LLCT có các

phương pháp sau:

- Phương pháp dạy học truyền thống bao gồm: Phương pháp giảng

giải; Phương pháp quy nạp; Phương pháp phát vấn; Phương pháp trực quan; Phương pháp lôgic

- Phương pháp dạy học nêu vấn đề

- Phương pháp dạy học cùng tham gia (còn gọi là dạy học cộng tác)

PGS.TS Phạm Huy Kỳ trong cuốn “Lý luận và phương pháp nghiên

cứu, giáo dục LLCT” (2010) đã dưa ra các phương pháp giảng dạy trong công

tác giáo dục LLCT như sau: Phương pháp thuyết trình, phương pháp nêu vấn đề; phương pháp thảo luận nhóm; phương pháp dạy học cùng tham gia; phương pháp Xêmina cùng với nội dung và cách thức thực hiện Như vậy, tùy đối tượng, mục đích, nội dung và chương trình đào tạo các tác giả đã lựa chọn

và sử dụng các phương pháp khác nhau, ở các mức độ khác nhau

Giáo dục LLCT là một bộ phận của hoạt động giáo dục nói chung nên phương pháp giáo dục LLCT cũng mang đầy đủ các đặc điểm của giáo dục,

đó là:

- Phương pháp được tiến hành trên cơ sở hoạt động phối hợp giữa nhà giáo dục và người được giáo dục, trong đó những tác động của nhà giáo dục giữ vai trò chủ đạo, người được giáo dục hoạt động tích cực, tự giác, tự giáo dục, tự vận động và phát triển nhằm hướng tới mục tiêu phát triển nhân cách đã định

- Phương pháp giáo dục có mối quan hệ mật thiết với các biện pháp giáo dục, cả biện pháp và phương pháp đều được quy định bởi các hành động của nhà giáo dục và người được giáo dục

- Phương pháp giáo dục có quan hệ mật thiết với các phương tiện giáo dục Phương tiện giáo dục bao gồm các sản phẩm văn hóa được sử dụng trong quá trình giáo dục và trong các loại hình văn hóa - xã hội Hình thức, phương pháp giáo dục phụ thuộc vào từng đối tượng cụ thể, từng tình huống cụ thể

Căn cứ vào nội dung giáo dục đã trình bày ở mục 1.1.1.2 (tr.11) và

phương pháp đã trình bày ở mục 1.1.2.2 (tr.16) thì: Phương pháp giáo dục được hiểu là: một hệ thống các cách thức tổ chức và điều khiển mang tính sư phạm của giảng viên đối với hoạt động học tập LLCT của học viên nhằm tác động làm biến đổi nhận thức, thái độ và hành vi của họ theo một mục đích nhất định

1.1.2.2 Vai trò của phương pháp trong việc nâng cao chất lượng giáo dục lý luận chính trị

Nói về vai trò của phương pháp, “Nhà triết học duy vật Ph.Bêcơn (người Anh) đã coi phương pháp như ngọn đuốc soi đường cho con người đi trong đêm tối và theo ông: “Nếu có phương pháp, người thọt chân có thể đi nhanh hơn người bình thường” [36, tr.136]

Khi viết về vai trò của phương pháp giáo dục trong công tác giáo dục LLCT, đồng chí Đào Duy Tùng đã từng sử dụng nghệ thuật so sánh với hình tượng:

Người lính trên chiến trường được vũ trang bằng vũ khí hiện đại, nhưng vũ khí ấy có sử dụng được tốt hay không, có hiệu quả cao hay thấp, điều đó phụ thuộc vào phương pháp sử dụng vũ khí của

người lính Vũ khí của những người làm công tác giáo dục lý luận, chính trị là lý luận Mác - Lênin, là đường lối, quan điểm của Đảng Đó là những tư tưởng khoa học và cách mạng hoàn toàn có khả năng chiếm được trái tim và khối óc của hàng triệu người và khi nó thâm nhập vào quần chúng sẽ trở thành sức mạnh vật chất Đó là ưu thế của lý luận Mác - Lênin Song ưu thế

ấy được phát huy nhiều hay ít còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có phương pháp giáo dục, học tập [58, tr.231]

Thực tế lịch sử cho thấy, cách mạng Việt Nam do Đảng ta khởi xướng

và lãnh đạo đã chứng minh vai trò của phương pháp giáo dục LLCT Những

tư tưởng khoa học và cách mạng của chủ nghĩa Mác- Lênin đã thâm nhập vào được vào quần chúng và trở thành sức mạnh vật chất to lớn Những ngày đầu tiên khi chủ nghĩa Mác - Lênin được đưa vào Việt Nam, chúng ta

sẽ không khỏi ngạc nhiên, chủ nghĩa Mác - Lênin được ra đời từ những tiền

đề xã hội hoàn toàn xa khác với điều kiện của xã hội Việt Nam khi đó, với tính chất uyên thâm, bác học, học thuyết Mác là thứ chỉ dành cho những người thuộc giới trí thức ở những nước tư bản phát triển nhưng lại có thể thẩm thấu, được vận dụng sáng tạo ở một đất nước kém phát triển có tới 90% dân số mù chữ rồi sau đó trong suốt những năm dài, trong điều kiện đấu tranh bất hợp pháp Đảng vẫn đem lý luận Mác - Lênin và đường lối của Đảng tới được đông đảo cán bộ, đảng viên và quần chúng, vẫn tạo nên trong

họ niềm khao khát hiểu biết về chủ nghĩa Mác - Lênin; tin tưởng cao độ vào cuộc cách mạng vô sản và ý chí sắt son, hành động quên mình cho tương lai dân tộc… Điều đó chỉ có thể là do Đảng đã biết sử dụng các phương giáo dục, tuyên truyền vận động một cách đúng đắn và hiệu quả

Bàn về vai trò của phương pháp, đồng chí Đào Duy Tùng đã từng khẳng định: “Phương pháp giáo dục giữ một vai trò rất quan trọng trong công tác giáo

dục LLCT Nó là một trong những nhân tố có tác dụng quyết định đến chất lượng học tập và hiệu quả giáo dục, bảo đảm việc thực hiện mục tiêu giáo dục” [58, tr.231] Nếu giả định các yếu tố: đối tượng, nội dung, hình thức, phương tiện trong công tác giáo dục LLCT không đổi thì với mỗi phương pháp tác động sẽ đem lại một hiệu quả khác nhau, một chất lượng khác nhau Như vậy, hiệu quả đạt được của quá trình giáo dục sẽ chỉ cao nhất khi có được phương pháp tác động phù hợp nhất với đối tượng, với nội dung và hình thức của quá trình giáo dục Phương pháp ấy, không những phải hấp dẫn đối tượng mà còn phải lột tả được đầy đủ nhất, trung thực nhất, sinh động nhất nội dung và đồng thời phát huy được mọi ưu thế cũng như khắc phục được mọi hạn chế của hình thức giáo dục, của điều kiện tổ chức hoạt động giảng dạy và học tập

1.2 Trung tâm bồi dưỡng chính trị và đổi mới phương pháp giáo dục lý luận chính trị ở Trung tâm bồi dưỡng chính trị

1.2.1 Chức năng, nhiệm vụ và nội dung hoạt động của Trung tâm bồi dưỡng chính trị

Trung tâm BDCT cấp quận, huyện là đơn vị sự nghiệp trực thuộc cấp

uỷ và Ủy ban nhân dân cấp quận, huyện đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp và thường xuyên của ban thường vụ cấp uỷ cấp quận, huyện

Ngày 03/9/2008, Ban Bí thư TW (khóa X) ra Quyết định số QĐ/TW về chức năng, nhiệm vụ, tổ chức bộ máy của Trung tâm BDCT quận, huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh, chức năng của Trung tâm được

185-mở rộng hơn Một số nội dung hoạt động mới được quy định là:

Một là, đào tạo sơ cấp LLCT - hành chính và kiến thức quản lý Nhà

nước; bồi dưỡng các chương trình LLCT cho các đối tượng theo quy định; các nghị quyết, chỉ thị của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước cho cán

bộ, đảng viên và nhân dân trên địa bàn quận, huyện

Hai là, bồi dưỡng, cập nhật kiến thức mới về chuyên môn, nghiệp vụ

công tác xây dựng Đảng, quản lý Nhà nước, Mặt trận tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội và một số lĩnh vực khác cho cán bộ đảng gồm cấp ủy viên cơ

sở, ủy viên ủy ban kiểm tra cấp ủy cơ sở, đại biểu Hội đồng nhân dân xã, cán

bộ chính quyền, Mặt trận tổ quốc và các đoàn thể ở cơ sở

Ba là, tổ chức các lớp bồi dưỡng nhận thức về Đảng cho đối tượng phát

triển đảng; bồi dưỡng LLCT cho đảng viên mới; bồi dưỡng nghiệp vụ công tác đảng cho cấp ủy viên cơ sở

Bốn là, tổ chức thông tin về tình hình thời sự, chính sách, pháp luật cho

đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên ở cơ sở

Năm là, thực hiện một số nhiệm vụ khác theo yêu cầu và tình hình thực

tế chỉ đạo của cấp ủy và chính quyền đại phương

1.2.2 Đổi mới phương pháp giáo dục lý luận chính trị tại các Trung tâm bồi dưỡng chính trị

1.2.2.1 Các phương pháp giáo dục LLCT ở Trung tâm BDCT hiện nay

Phương pháp giảng dạy có vai trò quan trọng trong việc góp phần tạo nên chất lượng, hiệu quả giáo dục LLCT Phương pháp giáo dục LLCT được các giảng viên sử dụng giảng dạy tại các Trung tâm BDCT hiện nay bao gồm

3 hệ thống phương pháp sau:

Phương pháp dạy học truyền thống

+ Phương pháp giảng giải: Đây là phương pháp diễn dịch đi từ cái

chung đến cái riêng cụ thể Thực hiện phương pháp này giảng viên cần nêu các định đề đã được kết luận, giải thích từng luận đề, sau đó dùng các luận cứ, luận chứng để minh họa chứng minh và giảng giải nội dung

+ Phương pháp quy nạp: Đây là phương pháp đi từ những điểm cụ thể,

cung cấp các tài liệu, tư liệu, số liệu với vai trò là các luận cứ, luận chứng để dần dần chứng minh từng luận đề Tiếp theo, các luận đề đã được chứng minh lại trở thành luận cứ để chứng minh một vấn đề chung

+ Phương pháp phát vấn: Phương pháp này yêu cầu giảng viên đặt các

câu hỏi để học viên trả lời theo sự hiểu biết của mình, sau đó giảng viên đưa

ra câu trả lời chính xác Qua mỗi câu hỏi, giảng viên dẫn dắt người học nhận thức rõ từng nội dung nhỏ của một luận đề, cuối cùng đi tới nhận thức đầy đủ, hoàn chỉnh luận đề đó

+ Phương pháp trực quan: Phương pháp này trình bày nội dung bài

giảng bằng lời nói kết hợp với sử dụng các hình ảnh, các tác phẩm nghệ thuật, các giáo cụ trực quan, phim ảnh, biểu đồ…

+ Phương pháp lôgic: Tất cả các phương pháp truyền thống nêu trên

đều phải tuân thủ các quy luật của logic sau: quy luật đồng nhất; quy luật mâu thuẫn; quy luật bài trừ cái thứ ba; quy luật có lý do đầy đủ Nếu vi phạm một trong các quy luật này, bài giảng sẽ giảm hiệu quả

Phương pháp dạy học nêu vấn đề

Phương pháp dạy học nêu vấn đề là phương pháp giảng viên đưa người học vào tình huống có vấn đề đồng thời tạo ra những điều kiện cần thiết để người học giải quyết vấn đề, nhằm phát triển tư duy sáng tạo của người học

Giảng viên tạo tình huống có vấn đề, khơi sâu tình huống có vấn đề, giải quyết vấn đề; phát hiện mâu thuẫn và giải quyết mâu thuẫn mới Toàn bộ nội dung bài học được kết cấu thành hệ thống các câu hỏi và đáp án thống nhất Trong quá trình đó, học viên không tiếp thu kiến thức một cách thụ động

mà cùng với giảng viên tìm tòi phương án giải quyết vấn đề

Phương pháp dạy học cùng tham gia (còn gọi là dạy học cộng tác)

Phương pháp này lấy người học làm trung tâm, đó là chiến lược tạo cơ hội cho học viên tham gia tích cực vào quá trình dạy và học Vấn đề cốt lõi của phương pháp này là sự trao đổi, chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm, kỹ năng giữa giảng viên và học viên thông qua học và hành, qua đó giúp người học tiếp thu nhanh, hiểu sâu, nhớ kỹ những kiến thức đã học và rèn luyện kỹ năng vận dụng

vào thực tiễn Thực hiện phương pháp này, học viên sẽ được học những gì họ

cần Học viên chủ động tham gia vào toàn bộ tiến trình học tập Trong định hướng và trao đổi thông tin đa chiều, mọi người học đều phải cùng suy nghĩ và

có thể giúp đỡ, chia sẻ và học hỏi lẫn nhau Học viên cảm thấy kiến thức và kỹ năng của họ được tôn trọng nên họ tự tin và sẵn sàng giúp đỡ nhau

Thời gian qua, các Trung tâm BDCT đang tích cực chủ động đổi mới phương pháp giảng dạy theo tinh thần của Nghị quyết trung ương 5 khóa X Một số Trung tâm BDCT đã tiến hành nghiên cứu giáo trình, tổ chức, điều tra, tập trung nghiên cứu để áp dụng các phương pháp giáo dục LLCT theo hướng dẫn của Ban Tuyên Giáo trung ương, theo đánh giá chung, bước đầu cũng đã đạt được những kết quả nhất định

1.2.2.2 Đổi mới và nội dung đổi mới phương pháp giáo dục LLCT Đổi mới

Trong triết học, đổi mới là quá trình mang tính chủ động, nằm trong quy luật vận động và phát triển tự thân của sự vật Đó là sự “tha hóa”, sự thay đổi của các sự vật hiện tượng trong thế giới khách quan Bất kỳ sự vật, hiện tượng, cá nhân, cộng đồng và dân tộc nào cũng luôn luôn trải qua quá trình đổi mới, quá trình này được xem như là hoạt động mang tính bản năng để tự thích nghi với những thay đổi của môi trường sống Vì thế, “đổi mới” ít nhiều còn bao hàm nghĩa vận động của các sự vật, hiện tượng trong thế giới

Đổi mới cũng có thể hiểu là cải cách cái lỗi thời, cái cũ thay vào đó cái tiến bộ, thừa kế cái tốt hoặc thêm cái mới hợp với thời đại mới (tương thích)

Đó là con đường tiến hóa của nền văn minh; đổi mới còn có nghĩa là tiến hành mọi việc theo một cách thức khác, khám phá những lĩnh vực, hình thức, phương pháp hay những phương tiện mới và chấp nhận rủi ro khi tiến hành đổi mới Đổi mới cũng có nghĩa là phải đón nhận những thách thức mới để có thể thành công

Từ quan điểm trên có thể hiểu đổi mới là sự tiến hành thay đổi, cải

cách trên thực trạng và nền tảng của cái cũ, cái đã lỗi thời, không phù hợp với thực tiễn

Trong xã hội hiện nay, đổi mới trên mọi lĩnh vực là cần thiết Đổi mới

là trào lưu tư tưởng tiến bộ, là xu thế thời đại Những ai không có tư duy đổi mới, hành động đổi mới thường dễ bị sa vào bảo thủ, duy trì những cái đã lỗi thời Đổi mới là xu thế tất yếu để phát triển sự vật, hiện tượng xu thế đó Việc đổi mới phương pháp giáo dục LLCT cũng không nằm ngoài quy luật đó

Đổi mới phương pháp giáo dục lý luận chính trị

Trong văn kiện của Hội nghị lần thứ năm Ban chấp hành Trung ương khóa X có viết: “Đổi mới nâng cao chất lượng giáo dục lý luận trong hệ thống các trường chính trị, các trường đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp trong cả nước, khắc phục sự lạc hậu của chương trình, nội dung, phương pháp dạy và học, đảm bảo tính cơ bản, hệ thống, hiện đại phù hợp với thực tiễn Việt Nam” [28, tr.48] và “Đổi mới cách đánh giá chất lượng đào tạo, bảo đảm

thực chất, chống bệnh thành tích và bình quân chủ nghĩa” [28, tr.449]

Bàn về đổi mới phương pháp giáo dục LLCT cho đến nay vẫn tồn tại một vài quan điểm gây hạn chế trong tiến trình đổi mới phương pháp giáo dục LLCT một cách hiệu quả :

Thứ nhất, có ý kiến cho rằng trong điều kiện hiện nay, do hạn chế về

thời gian, hạn chế về kiến thức, hạn chế về phương tiện kỹ thuật; do tâm lý ngại thay đổi (ở người dạy, người học) và chưa có cơ chế chính sách khuyến khích đổi mới phương pháp nên việc dùng biện pháp thuyết trình vẫn là phương pháp chủ yếu

Thứ hai, vì người dạy và người học đã quá quen với phương pháp

truyền thống nên chỉ áp dụng phương pháp dạy mới trong điều kiện cho phép;

trên cơ sở chỉ cần cải tiến phương pháp thuyết trình là được

Trong giai đoạn hiện nay, cùng với quá trình mở cửa, hội nhập quốc tế, những tác động tích cực cũng như tiêu cực ít nhiều ảnh hưởng đến nhận thức

và ý thức của cán bộ, đảng viên và nhân dân Hoạt động giáo dục LLCT cũng

đã bộc lộ những bất cập Việc đổi mới phương pháp giáo dục lý luận ở các Trung tâm BDCT được đặt ra như một tất yếu khách quan

Đổi mới phương pháp giáo dục LLCT ở các Trung tâm BDCT hiện nay thực chất là thay đổi hoạt động của người dạy (hoạt động giảng dạy, hoạt động kiểm tra, đánh giá) và thay đổi hoạt động của người học (hoạt động tiếp nhận kiến thức và hoạt động tự học) Đổi mới phương pháp giáo dục LLCT ở các Trung tâm BDCT có thể thực hiện theo các hướng sau:

Thứ nhất, khắc phục hạn chế của phương pháp dạy truyền thống là truyền thụ một chiều mà cần kích thích, rèn luyện tư duy sáng tạo cho người học

Sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng dạy: “cái hay nhất của chủ nghĩa Mác là phương pháp làm việc biện chứng…học chủ nghĩa Mác là học phương pháp xử lý công việc, học để làm việc, để làm cán bộ” [2, tr.110] Từ lâu nay, giáo dục LLCT trong các Trung tâm BDCT chủ yếu vẫn diễn ra theo kiểu: “bày cỗ sẵn”: thầy đọc, trò ghi Với phương pháp này, việc học tập của người học diễn ra một cách thụ động Kiến thức có được bao nhiêu hoàn toàn phụ thuộc vào người dạy Thực hiện phương pháp này chỉ đạt được mục đích là trang bị cho người học thu nhận được một số kiến thức còn kỹ năng tìm kiếm, vận dụng lý luận để phân tích đánh giá sự việc, hiện tượng chính trị xã hội thì chẳng được là bao Chính vì vậy, cần có sự thay đổi trong cách dạy và học LLCT theo hướng tăng cường đối thoại giữa người dạy và người học; Giáo viên đưa ra các tình huống thực tiễn, hướng dẫn để người học chủ động vận dụng kiến thức lý luận đã tiếp thu để phân tích đánh giá và rút ra kết luận Với phương pháp này sẽ giúp cho học viên tự giác tham gia vào quá trình dạy học

và có cơ hội rèn luyện tư duy độc lập, sáng tạo

Thứ hai, áp dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại cho người lớn

Có thể kế ra rất nhiều phương pháp giảng dạy hiện đại như: Phương pháp làm việc theo nhóm; phương pháp đóng vai; phương pháp bể cá; phương pháp nghiên cứu tình huống; phương pháp mô phỏng.v.v trong giáo dục LLCT cần kết hợp nhiều phương pháp khác nhau; kết hợp phương pháp dạy truyền thống với các phương pháp giảng dạy hiện đại, với các phương tiện hiện đại để nâng cao chất lượng giáo dục Trên cơ sở sử dụng phối hợp các phương pháp, phương tiện hiện đại giáo viên hướng dẫn cho người học cách tư duy sáng tạo, cách tìm kiếm thông tin tư liệu, cách tiếp cận và giải quyết vấn đề do thực tiễn đặt ra

Thứ ba, kết hợp ưu thế của phương pháp giảng dạy truyền thống với việc sử dụng tối đa tiềm năng của các phương tiện kỹ thuật hiện đại vào quá trình giảng dạy

Theo các nhà Tâm Lý học, khả năng tiếp thu thông tin của con người qua đọc là 10%, qua nghe là 20%, qua nghe nhìn là 50%, qua tự làm là 90% Vì vậy, kết hợp ưu thế của phương pháp thuyết trình với việc sử dụng các phương tiện kỹ thuật vào giáo dục LLCT sẽ giúp chúng ta phát huy cao nhất khả nhận thức của người học

Thực hiện đổi mới phương pháp giáo dục lý luận theo hướng này đòi hỏi giáo viên phải có hiểu biết về đặc điểm nhận thức của đối tượng (trăm hay không bằng một thấy), cũng như sử dụng thành thạo vi tính và khai thác thông tin trên mạng cũng như ở thư viện Những thông tin, hình ảnh mới nhất có liên quan phải được cập nhật, vận dụng tối đa hiệu quả của các yếu tố nghe, nhìn trong giáo dục LLCT

Thứ tư, giảm thiểu phương pháp truyền thụ một chiều, tăng cường các bài tập tình huống cho học viên trên cơ sở có sự hướng dẫn của giáo viên

Việc tự đọc, tự học, tự làm của học viên sẽ giúp cho học viên có được kiến thức và kỹ năng một cách vững chắc Để thực hiện đổi mới theo hướng

này đòi hỏi người dạy phải có quá trình chuẩn bị công phu, người học phải tự giác thực hiện

+ Đổi mới phương pháp tự học

Trong các trung tâm BDCT, hoạt động giảng dạy của giảng viên luôn gắn liền với hoạt động học của học viên Do vậy, đổi mới phương pháp giáo dục LLCT trong các trung tâm BDCT gắn liền với đổi mới phương pháp tự học của học viên nhằm nâng cao hiệu quả và chất lượng dạy và học đồng thời mang tính tương tác qua lại giữa người dạy và người học

Bàn về vấn đề “tự học” của sinh viên trong các trường đại học, nhà

nghiên cứu Isaac Asimov từng cho rằng, chỉ có thể bằng con đường tự học sinh viên mới có thể học hỏi được điều gì đó Nhiệm vụ duy nhất của nhà trường là tạo thuận lợi cho quá trình tự học Nếu như không làm được điều này, nhà trường sẽ đánh mất ý nghĩa tồn tại của mình Nhấn mạnh mối quan

hệ giữa hoạt động dạy của giảng viên với hoạt động học của người học, có tác giả còn cho rằng: quá trình dạy học thành công của giáo viên có quan hệ biện chứng với quá trình tự học của người học Vì vậy, thước đo hiệu quả của

phương pháp dạy học là kết quả của tự học

Theo lý luận dạy học, ”tự học” của học viên bao gồm toàn bộ môi trường học tập được tổ chức bởi giáo viên với mục tiêu hướng đến tự đào tạo cho người học Tự học là hoạt động học tập diễn ra mà không có sự tham gia trực tiếp của người dạy Theo tính toán của các chuyên gia trong lĩnh vực xã hội học, cùng với sự phát triển của khoa học công nghệ thì lượng thông tin tăng gấp đôi sau khoảng 5-6 năm Số tiết truyền đạt trực tiếp trên lớp giảm còn hai phần ba so với trước đây, trong khi yêu cầu đối với người học ngày càng cao Do vậy, vấn đề “tự học” hiện nay đặt ra cấp bách hơn lúc nào hết Dạy học không chỉ là cung cấp một khối lượng tri thức hàn lâm kinh điển mà dạy cho người học phương pháp tiếp cận thông tin, phương pháp tư duy để họ

có thể tiếp tục học sau khi rời ghế nhà trường Chính vì thế, bên cạnh việc cung cấp kiến thức, giảng viên cần phải dạy cho học viên phương pháp tự học trên lớp cũng như ngoài lớp học

Phương pháp học của học viên có liên quan chặt chẽ đến phương pháp dạy của giảng viên Từ trước đến nay vấn đề tự học của học viên ở các trung tâm BDCT ít được quan tâm Hình như tính chất vừa học, vừa làm của họ đã làm cho người dạy ít chú ý đến vấn đề này Tự học như thế nào là việc của học viên, học viên phải tự sắp xếp thời gian, công việc để tự học Vì vậy, đổi mới phương pháp giáo dục LLCT ở các trung tâm BDCT hiện nay không chỉ

là đổi mới phương pháp dạy của người dạy mà cần phải đổi mới cả phương pháp học (học trên lớp và tự học) của học viên mới mong đổi mới phương pháp có hiệu quả Nội dung của tự học rất phong phú, bao gồm toàn bộ những công việc học tập do cá nhân và có khi do tập thể học viên tiến hành ngoài giờ học chính khoá: học viên có thể dùng những vấn đề lý luận đã tiếp thu để thảo luận, tập phân tích, đánh giá những sự kiện, hiện tượng của đời sống chính trị,

xã hội hay vận dụng vào công việc hàng ngày của chính mình; Hoặc bản thân học viên độc lập tiến hành ngay trong giờ chính khoá như: đọc sách ghi chép theo cách riêng, làm bài tập, tham gia các hoạt động thực tế Một trong những thiếu sót của giảng viên ở các trung tâm BDCT là luôn tìm cách nâng cao chất lượng giảng dạy nhưng lại không quan tâm nhiều đến cách học của học viên Trong khi người giáo viên có hai nhiệm vụ chủ yếu: Một là bồi dưỡng cho học viên các phương pháp nắm tri thức phù hợp với mục đích và đặc điểm của môn học, hai là giúp học viên nắm được nội dung tri thức phù hợp với yêu cầu của chương trình Bởi vậy, đổi mới phương pháp là phải làm cho học viên biết cách tìm tòi, khám phá tri thức mới trong quá trình tự học Đây là một trong những tiêu chí đánh giá sự đổi mới phương pháp giảng dạy thành công của giảng viên

+ Đổi mới phương pháp kiểm tra, đánh giá kết quả học tập

Trong giáo dục LLCT, kiểm tra đánh giá là công cụ quan trọng, chủ yếu xác định năng lực nhận thức người học; kiểm tra, đánh giá có tác dụng điều chỉnh hoạt động của chủ thể và đối tượng giáo dục; là động lực để đổi mới phương pháp giáo dục, góp phần cải thiện, nâng cao chất lượng đào tạo con người theo mục tiêu giáo dục

Tuy nhiên, sau nhiều năm thực hiện đổi mới giáo dục, ngoài những kết quả đạt được về quy mô, về đa dạng hoá các loại hình đào tạo, về xây dựng cơ

sở vật chất, trang thiết bị, phương tiện dạy học…thì chất lượng giáo dục vẫn

là một vấn đề làm cho xã hội phải băn khoăn nhiều nhất Hiệu quả của đổi mới phương pháp giáo dục ở nhiều nơi còn quá chênh lệch và không cao mà nguyên nhân chủ yếu là do nhận thức và đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá còn chưa cập nhật với đổi mới phương pháp giảng dạy “ thi thế nào thì học thế ấy” Hiện nay, do nhiều nguyên nhân mà việc kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học viên trong các trung tâm BDCT, giáo viên chưa chú ý đến việc kiểm tra đánh giá nhận thức của người học mà chỉ đánh giá để biết được mức độ tiếp thu kiến thức và kỹ năng của người học mà chưa chú ý đến việc hình thành kỹ năng giải quyết vấn đề trong những tình huống cụ thể Do vậy, đổi mới phương pháp kiểm tra, đánh giá cần phải bảo đảm nguyên tắc: Kiểm tra đánh giá của giáo viên phải kích thích được sự tự kiểm tra đánh giá của người học và kiểm định được chính xác, khách quan thành quả học tập và mức độ đạt được mục tiêu giảng dạy Đổi mới phương pháp kiểm tra, đánh giá bằng cách đưa vào nội dung học tập những tình huống thực tiễn để kiểm tra kỹ năng vận dụng lý thuyết để phân tích, xử lý, giải quyết vấn đề của học viên là việc làm cần thiết Sự thay đổi phải tiến hành từ khâu ra đề thi đến việc cho điểm đánh giá Đề thi không chỉ là những câu hỏi kiểm tra lý thuyết

mà cần có câu hỏi vận dụng lý thuyết, phân tích xử lý tình huống cụ thể Việc

cho điểm đánh giá cũng cần có hai phần: điểm lý thuyết và điểm vận dụng theo tỷ lệ 50%/50% Cách cho điểm như trên sẽ giúp học viên biết được những thiếu sót để tiếp tục hoàn thiện Thực hiện đổi mới kiểm tra đánh giá theo hướng này đòi hỏi người dạy không chỉ được trang bị đầy đủ về lý thuyết

mà còn phải là người có kinh nghiệm, am hiểu thực tiễn để có thể đưa ra những gợi ý cũng như đáp án đúng và đầy đủ cho người học

+ Đổi mới phương tiện giáo dục LLCT

Thực hiện công tác giáo dục LLCT cho cán bộ, đảng viên quần chúng nhân dân của các Trung tâm BDCT không chỉ có nội dung, hình thức, phương pháp là đủ mà còn đòi hỏi phải có phương tiện vật chất đầy đủ để thực hiện công tác này Các phương tiện giáo dục LLCT rất đa dạng, gồm tài liệu nghiên cứu, khuôn viên trung tâm, phòng làm việc, phòng học, hội trường, phòng sinh hoạt tập thể, thư viện, phòng máy vi tính và các loại thiết bị trợ giảng như máy chiếu, máy tính, giấy, bảng… Đó là những phương tiện không thể thiếu cho công tác giáo dục LLCT hiện nay Do đó, đòi hỏi nhà nước phải đầu tư sơ sở vật chất đầy đủ cho công tác này Đối với các Trung tâm dồi dưỡng chính trị đổi mới phương tiện giáo dục LLCT cần tập trung đổi mới:

Một là, cần trang bị đầy đủ và có tập huấn cho giảng viên sử dụng

thành thạo các phương tiện trực quan như máy chiếu, loa, đài… Khi sử dụng máy chiếu Projector đòi hỏi giảng viên phải có khả năng khái quát cao để cô đọng kiến thức và phải sử dụng thành thạo máy vi tính và máy chiếu Khi sử dụng máy chiếu giảng viên sẽ linh hoạt hơn, tư duy và phong cách làm việc khoa học hơn; học viên cũng năng động, cập nhật được nhiều thông tin do đó

có hiệu quả học tập sẽ cao hơn Đặc biệt, với các lớp bồi dưỡng (thường là số lượng học viên đông) sử dụng máy chiếu sẽ hiệu quả hơn dùng bảng Tránh lạm dụng thiết bị vì thiết bị dù có hiện đại đến đâu cũng không thể thay thế được vai trò của người thầy

Hai là, không nên tổ chức lớp học với sĩ số quá đông, do đặc thù của

môn học sẽ làm cho giảng viên và học viên khó trao đổi, thảo luận

Để đảm bảo cơ sở, phương tiện vật chất phục vụ cho công tác giáo dục LLCT ở các Trung tâm BDCT, đòi hỏi chúng ta phải đổi mới phương tiện theo hướng hiện đại, đồng bộ và phù hợp với từng điều kiện sử dụng của từng địa phương Ngoài các phương tiện, trang thiết bị, cơ sở vật chất kỹ thuật trực tiếp phục vụ cho việc dạy và học, nói đến phương tiện giáo dục còn phải kể đến các loại giáo trình, giáo khoa, lớp học, phương tiện hỗ trợ giảng dạy Theo Chủ tịch

Hồ Chí Minh, tài liệu là một trong những yếu tố giữ vai trò cơ bản và có ý nghĩa quyết định đến kết quả, chất lượng giáo dục LLCT Bác cho rằng: “Phải lấy những tài liệu về chủ nghĩa Mác - Lênin làm gốc Tài liệu phải được lựa chọn, xếp đặt lại,

vì trình độ người học không đều nhau, cần có tài liệu thích hợp với từng hạng, tài liệu không thích hợp thì học không có lợi gì” [46, tr.49].Như vậy, nội dung đổi mới phương tiện giáo dục LLCT cũng rất phong phú, đa dạng và thực sự cần thiết cho việc đổi mới phương pháp giáo dục LLCT ở các Trung tâm BDCT hiện nay

1.3 Sự cần thiết phải đổi mới phương pháp giáo dục lý luận chính trị ở các Trung tâm bồi dưỡng chính trị hiện nay

Là một bộ phận của công tác tư tưởng của Đảng, công tác giáo dục LLCT đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao nhận thức cho cán bộ, đảng viên và nhân dân Bên cạnh những kết quả đã đạt được, công tác giáo dục LLCT còn những hạn chế, nhất là phương pháp giảng dạy Đáp ứng yêu cầu đổi mới công tác giáo dục LLCT, đổi mới phương pháp giáo dục LLCT xuất phát từ các lý do sau:

1.3.1 Đổi mới phương pháp giáo dục lý luận chính trị là do yêu cầu nâng cao chất lượng hoạt động của các trung tâm bồi dưỡng chính trị

Như đã trình bày ở mục 1.2.1.1 (trang 19), Trung tâm BDCT cấp quận, huyện có chức năng tổ chức đào tạo, bồi dưỡng về LLCT - hành chính; Các chỉ

thị, nghị quyết của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; kiến thức, kỹ năng và chuyên môn, nghiệp vụ công tác xây dựng Đảng, Chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các Đoàn thể Chính trị - Xã hội kiến thức quản lý nhà nước cho cán bộ, đảng viên trong hệ thống chính trị ở cơ sở trên địa bàn cấp huyện, không thuộc đối tượng đào tạo, bồi dưỡng của trường chính trị tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương Đối tượng giáo dục ở các trung tâm hết sức đa dạng, họ

là những người thuộc các lứa tuổi, các ngành nghề và không đồng nhất về trình

độ văn hóa cũng như nhận thức chính trị xã hội Họ là những người trực tiếp hiện thực hóa các chủ trương, quan điểm, đường lối, chính sách pháp luật của Đảng và Nhà nước, vì vậy đổi mới phương pháp giáo dục LLCT có liên quan trực tiếp đến chất lượng hoạt động của cán bộ, đảng viên ở cơ sở Trong văn kiện Hội nghị lần thứ 5 Ban chấp hành trung ương khóa X đã chỉ rõ:'' Công tác

lý luận còn lạc hậu trên một số mặt, chưa đáp ứng được đòi hỏi của thực tiễn đang vận động nhanh chóng…lý luận chưa làm tốt chức năng định hướng cho hoạt động thực tiễn…Công tác lãnh đạo, quản lý các hoạt động lý luận, chương trình, nội dung, phương pháp giáo dục LLCT trong nhà trường chậm đổi mới, chưa theo kịp trình độ phát triển và yêu cầu của xã hội” [28, tr.36-37] Vì vậy, cùng với các trường đại học, cao đẳng trong cả nước, đổi mới phương pháp giáo dục LLCT ở các Trung tâm BDCT là một tất yếu khách quan

1.3.2 Xuất phát từ xu thế đổi mới phương pháp giáo dục trong nhà trường ở nước ta hiện nay

Đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục trong thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, con đường cơ bản để nâng cao chất lượng đào tạo

ở trường đại học là đổi mới phương pháp dạy học Đã có một thời kì khá dài

mà nay chưa hẳn là đã hết: giáo dục (nói cụ thể hơn là dạy học) đơn thuần là truyền đạt một chiều, người học chỉ là khách thể tiếp nhận Cơ chế hoạt động này đã làm tê liệt tư duy sáng tạo của cả người dạy lẫn người học Trong nhà

trường, “ người học là trung tâm” được nói tới khá nhiều nhưng kết quả còn rất khiêm nhường, thậm chí việc áp dụng vẫn đang còn khá xa so với mong muốn Những tư tưởng tốt đẹp trên chỉ trở thành hiện thực khi nó là nhu cầu

và quyết tâm thực hiện của người dạy và người học Mục tiêu của nhà trường

là phải trang bị cho người học một vốn tri thức cơ bản và năng lực độc lập, chủ động tìm kiếm những tri thức mới cần thiết trong suốt cuộc đời Do vậy, vấn đề chúng ta cần cấp bách giải quyết hiện nay trong dạy học là trả lời được các câu hỏi: những phương pháp dạy học nào có thể bồi dưỡng năng lực tìm kiếm và sáng tạo cho người học? Giáo sư Lee Yuan Tseh - nhà hóa học đoạt giải Nobel đã đề cập đến vấn đề được xem là “cực kỳ nhạy cảm” Theo ông, các bậc thầy, cô cần phải tạo ra một không gian đối thoại, khuyến khích người học đặt những câu hỏi tốt và trả lời chúng một cách nghiêm túc

Thực trạng dạy và học nói chung trong thời gian qua và hiện nay vẫn còn bộc lộ không ít những vấn đề đáng trăn trở Đó là những vấn đề về nội dung, chương trình; vấn đề về người dạy, người học và đặc biệt là vấn đề về cải tiến phương pháp dạy - học trong điều kiện hội nhập Trước tình hình thông tin bùng nổ cả về khối lượng và chất lượng, cả về tốc độ và phạm vi, lĩnh vực như hiện nay, cách dạy học cũ (trong thời gian gần đây và hiện nay) khó đạt được mục tiêu đào tạo con người có bản lĩnh để giải quyết những vấn

đề do thực tiễn đặt ra Vì vậy, đổi mới phương pháp dạy học trong các nhà trường theo hướng tích cực, hiện đại, đào tạo con người theo hướng biết đặt

và giải quyết vấn đề trong điều kiện khoa học công nghệ đang phát triển như

vũ bão nói chung hiện nay là một tất yếu khách quan

Là một bộ phận của giáo dục nước nhà, hoạt động giáo dục LLCT ở các Trung tâm BDCT với những đặc thù về đối tượng, nội dung muốn nâng cao chất lượng cũng phải có những thay đổi Trong văn kiện hội nghị lần thứ năm Ban chấp hành trung ương khóa X, bàn về mục tiêu và giải pháp nâng cao chất

lượng, hiệu quả công tác tư tưởng, lý luận, báo chí trước yêu cầu đổi mới, trên

cở sở nhận định về tình hình thế giới trong thời gian tới bao gồm : Xu thế hòa bình, hợp tác, phát triển vẫn là chủ yếu Các mâu thuẫn lớn của thời đại và cuộc đấu tranh tư tưởng vẫn hết sức gay gắt Sự phát triển của khoa học - công nghệ, toàn cầu hóa kinh tế và thông tin quốc tế tạo ra những cơ hội phát triển nhưng cũng tạo ra không ít khó khăn Trong nước, sự nghiệp đổi mới, xây dựng và bảo vệ tổ quốc đã làm cho Việt Nam có thế và lực mới Những biến đổi của cơ cấu giai cấp, xã hội, sự đa dạng về lợi ích kinh tế, sự phân hóa giàu nghèo, các tiêu cực và nạn tham nhũng, lãng phí đã tạo ra những thách thức mới đối với công tác lý luận Đảng ta đã chỉ rõ: “công tác tư tưởng, lý luận, báo chí phải đổi mới mạnh mẽ nội dung, phương pháp, không ngừng nâng cao chất lượng hiệu quả hoạt động… công tác tư tưởng, lý luận phải vượt qua tình trạng lạc hậu, yếu kém” [28, tr.41] thì đòi hỏi công tác giáo dục chính trị cũng phải thay đổi

xã hội mang một chất lượng mới Những kỹ thuật mới nhất về thông tin, về vi tính đã được đưa vào nhà trường, góp phần không nhỏ vào việc nâng cao chất

lượng giáo dục và đào tạo Theo xu thế trên, học viên ở các Trung tâm BDCT trong việc tiếp nhận nội dung các bài giảng cũng đặt ra các yêu cầu ngày càng cao Nhu cầu tiếp nhận thông tin mới cùng các hình ảnh minh họa một cách sống động là nhu cầu chính đáng của học viên Sự lạc hậu về phương pháp, sự thiếu thốn về cơ sở vật chất cũng như việc sử dụng các phương tiện hiện đại vào giảng dạy LLCT ở các Trung tâm BDCT còn hạn chế đã làm cho việc học tập trở nên khô cứng, nặng nề, thiếu hấp dẫn Từ thực tế ấy, một trong các nhiệm vụ và giải pháp đối với công tác lý luận được Hội nghị trung ương 5 khóa X xác định:

Đổi mới nâng cao chất lượng giáo dục lý luận trong hệ thống các trường chính trị, các trường đại học, cao đẳng và trung học chuyên nghiệp trong cả nước, khắc phục sự lạc hậu của chương trình, nội dung, phương pháp dạy và học, đảm bảo tính cơ bản, hệ thống, hiện đại và phù hợp với thực tiễn Việt Nam[28, tr.48]

Giải pháp trên cũng là nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người học tại các Trung tâm BDCT hiện nay

1.3.4 Đổi mới phương pháp giáo dục lý luận chính trị do phương pháp giáo dục lý luận chính trị ở các Trung tâm bồi dưỡng chính trị còn đơn điệu và lạc hậu

Do tính chất đặc thù về đối tượng và nội dung chương trình, cho đến nay, thuyết trình vẫn được coi là phương pháp chủ đạo trong giáo dục LLCT

ở các Trung tâm BDCT Phương pháp thuyết trình có nhiều ưu điểm chẳng hạn như đây là phương pháp tối ưu giúp giảng viên có thể truyền đạt một khối lượng kiến thức lớn trong một khoảng thời gian ngắn; Giảng viên hoàn toàn chủ động quyết định nội dung bài giảng và chủ động trong giờ giảng của mình, không gặp khó khăn trở ngại đối với những vấn đề có thể nảy sinh trên lớp; học viên tiếp thu được nhiều kiến thức từ giảng viên; Giảm bớt

những khó khăn, thời gian cho giảng viên trong việc chuẩn bị tài liệu, chỉ cần chuẩn bị bài giảng thuyết trình một lần người giảng viên có thể sử dụng

để giảng dạy trong nhiều lần Song phương pháp thuyết trình cũng có những hạn chế nhất định: hầu hết người học đều mệt mỏi khi phải ngồi nghe một cách thụ động; Các giảng viên tuy chủ động về thời gian và nội dung giảng dạy, nhưng sự mệt mỏi cũng không kém Giảng viên là người trình bày, là người chịu trách nhiệm duy nhất về thành công và chất lượng bài giảng, điều này không kích thích được người học Hơn nữa, việc học viên ghi nhớ những kiến thức mà giảng viên truyền đạt trên lớp không đồng nghĩa với việc học viên hiểu và có thể vận dụng được trong thực tế Bên cạnh đó, vì không có cơ hội để chia sẻ, đóng góp những kiến thức và kinh nghiệm của mình nên giảng viên đôi khi sẽ trình bày lại những kiến thức mà học viên đã biết hoặc không cần thiết Ngoài ra, giảng viên không có điều kiện thu nhận

ý kiến phản hồi từ người học nên sự điều chỉnh, rút kinh nghiệm rất hạn chế.Việc giảng dạy và học tập LLCT hiện nay ở các Trung tâm BDCT chủ yếu vẫn là phương pháp thuyết trình mặc dù các phương pháp giảng dạy hiện đại cũng đã được đề cập nhưng dường như rất ít được áp dụng ở các trung tâm Thực tế trên cho thấy việc đổi mới phương pháp giáo dục LLCT

ở các Trung tâm BDCT là việc làm cần thiết

1.3.5 Đổi mới phương pháp giáo dục lý luận chính trị xuất phát từ tình hình kinh tế, chính trị, xã hội có nhiều thay đổi

Đứng trước yêu cầu và nhiệm vụ của thời kỳ mới, trong đó nhiệm vụ trung tâm là phát triển kinh tế, thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Để giành được thắng lợi trong thời kỳ này, đòi hỏi phải phát huy cao độ

sự đoàn kết thống nhất của toàn dân, phát huy thế mạnh của từng địa phương

Vì vậy, muốn biến đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước trở thành hiện thực cần có một đội ngũ cán bộ chủ chốt có đầy đủ

bản lĩnh chính trị, năng lực chỉ đạo hoạt động thực tiễn Từ thực tiễn đó, đã và đang đặt ra một loạt yêu cầu trong việc nâng cao trình độ LLCT đối với đội ngũ cán bộ, đảng viên đáp ứng ngang tầm với nhiệm vụ cách mạng đòi hỏi

Công cuộc đổi mới đất nước hiện nay là một cuộc cách mạng toàn diện

và sâu sắc, diễn ra trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội Thời đại hiện nay là thời đại của cách mạng khoa học công nghệ đã tạo ra nhiều thành tựu

kỳ diệu Hàng ngày lượng thông tin phong phú, đa dạng, nhiều chiều, đòi hỏi người cán bộ, đảng viên phải có trình độ cập nhật, phân tích và xử lý đúng đắn, kịp thời, chính xác; Biết sàng lọc, sử dụng thông tin có lợi cho hoạt động của mình, lắng nghe và biết chọn lọc ý kiến của quần chúng Đất nước đang bước vào thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá theo định hướng xã hội chủ nghĩa đòi hỏi người cán bộ, đảng viên phải biết vận dụng sáng tạo LLCT vào thực tiễn ở cơ sở, biết tuyên truyền, giáo dục, giác, đoàn kết nhân dân, góp phần đẩy lùi các nguy cơ, giữ vững ổn định chính trị, đưa

sự nghiệp phát triển kinh tế xã hội ở địa phương nói riêng và cả nước nói chung nhanh chóng, bền vững, thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh Do vậy, việc đổi mới phương pháp giáo dục LLCT của các Trung tâm BDCT là việc làm hết sức cần thiết

Tiểu kết Chương 1

Xu thế toàn cầu hóa cùng với sự phát triển ngày càng phong phú, đa dạng của các phương tiện thông tin đã tạo điều kiện thỏa mãn tối đa nhu cầu tiếp nhận thông tin của con người Những kỹ thuật mới nhất về thông tin, về vi tính

đã được đưa vào nhà trường, góp phần rất lớn vào việc nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo Cùng với xu thế trên, trong việc tiếp nhận nội dung các bài giảng của học viên ở các Trung tâm BDCT cũng đặt ra các yêu cầu ngày càng cao Sự lạc hậu về phương pháp, sự thiếu thốn về cơ sở vật chất cũng như việc

sử dụng các phương tiện hiện đại vào giáo dục LLCT ở các Trung tâm BDCT còn hạn chế đã làm cho việc giáo dục LLCT trở nên khô cứng, thiếu hấp dẫn Đổi mới phương pháp giáo dục LLCT ngày càng trở nên bức thiết trong điều kiện hiện nay Đổi mới phương pháp giảng dạy của giáo viên; đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá, đổi mới phương pháp tự học của học viên; đổi mới nội dung chương trình và đổi mới phương tiện giáo dục là những vấn đề cốt lõi trong đổi mới phương pháp giáo dục LLCT ở các trung tâm BDCT hiện nay Thực hiện tốt các vấn đề trên sẽ góp phần thiết thực vào việc nâng cao chất lượng của Trung tâm BDCT