Đổi mới mô hình tổ chức hoạt động của tòa soạn báo in trong cơ quan báo chí đa loại hình (từ thực tiễn ở đài tiếng nói việt nam)

1 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ - HÀNH CHÍNH QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN NGUYỄN QUÝ HOÀI ĐỔI MỚI MÔ HÌNH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG CỦA TÒA SOẠN BÁO IN

1

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ - HÀNH CHÍNH

QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

NGUYỄN QUÝ HOÀI

ĐỔI MỚI MÔ HÌNH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG CỦA TÒA SOẠN BÁO IN

TRONG CƠ QUAN BÁO CHÍ ĐA LOẠI HÌNH

(từ thực tiễn ở Đài Tiếng nói Việt Nam)

LUẬN VĂN THẠC SỸ BÁO CHÍ HỌC

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng, đề tài Đổi mới mô hình tổ chức hoạt động của

tòa soạn báo in trong cơ quan báo chí đa loại hình trong luận văn là công

trình nghiên cứu của cá nhân tôi và xin chịu trách nhiệm về lời cam đoan này

Tác giả luận văn

Nguyễn Quý Hoài

MỤC LỤC

Trang

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BÁO CHÍ HIỆN ĐẠI

1.2 Cơ quan báo chí đa loại hình trong bối cảnh báo chí hiện đại 28 Chương 2

KHẢO SÁT MÔ HÌNH TÒA SOẠN BÁO IN

2.1 Báo in trong cơ quan báo chí đa loại hình trên thế giới và Việt Nam 43 2.2 Khảo sát một số mô hình tòa soạn báo in trong cơ quan báo chí đa loại hình trên thế

Chương 3

MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐỔI MỚI MÔ HÌNH TỔ CHỨC,

HOẠT ĐỘNG CỦA TÒA SOẠN BÁO IN

3.1 Phân tích, đánh giá về các mô hình tòa soạn báo in

3.2 Vai trò của tòa soạn báo in trong cơ quan báo chí đa loại hình 72 3.3 Các giải pháp đổi mới mô hình tổ chức, hoạt động của báo Tiếng nói Việt Nam 74

PHỤ LỤC……… ……… 99

TKTS Thư ký tòa soạn

TNVN Tiếng nói Việt Nam

TTXVN Thông tấn xã Thông tấn xã Việt Nam

VOV Đài Tiếng nói Việt nam

VTV Đài Truyền hình Việt Nam TTĐC Truyền thông đại chúng

DANH SÁCH CÁC HÌNH TRONG LUẬN VĂN

Trang

Hình 1.1 Giao diện website của Hãng Phát thanh Truyền hình KBS 28

Hình 1.2 Giao diện website của MediaCorp 30

Hình 1.3 Mô hình tổng quát hãng Phát thanh truyền hình BBC 31

Hình 1.4 Giao diện của trang web Hãng truyền hình thông tin CNN 32

Hình 1.5 Mô hình tổng quát Đài Tiếng nói Việt Nam hiện nay 33

Hình 1.6 Mô hình tổng quát cơ cấu tổ chức của Đài Tiếng nói Việt Nam đến năm 2020 34

Hình 1.7 Mô hình tổng quát Thông tấn xã Việt Nam 35

Hình 1.8 Mô hình tổng quát Đài Truyền hình Việt Nam 36

Hình 2.1 Lượng người sử dụng internet ở Việt Nam tăng nhanh 43

Hình 2.2 Mô hình tổ chức báo New Times Daily xuất bản hàng ngày 45

Hình 2.3 Mô hình tổ chức báo tuần New Times (16 trang) 46

Hình 2.4 Mô hình tổ chức báo tuần New Times (8 trang) 46

Hình 2.5 Mô hình tổ chức tòa soạn báo in Svenska Dagbladet 49

Hình 2.6 Sơ đồ Thư viện của báo Yomiuri Shimbun 50

Hình 2.7 Báo Yomiuri Shimbun trong cấu trúc tập đoàn Youmiuri 51

Hình 2.8 Mô hình tổ chức tòa soạn Tạp chí Truyền hình 53

Hình 2.9 Mô hình tổ chức tòa soạn báo Tin tức 54

Hình 2.10 Mô hình tổ chức tòa soạn báo Vietnam News 54

Hình 2.11 Mô hình tổ chức tòa soạn báo Thể thao - Văn hóa 55

Hình 2.12 Mô hình tổ chức tòa soạn báo Le Courrier du Vietnam 57

Hình 2.13 Mô hình tổ chức Báo TNVN hiện nay (2012) 61

Hình 3.1 Báo Tiếng nói Việt Nam trong cấu trúc mô hình VOV trực tuyến giai đoạn 2011-2016 70

Hình 3.2 Mô hình Báo Tiếng nói Việt Nam trong cơ cấu tổ chức của Đài TNVN hiện nay 71

Hình 3.3 Sơ đồ quy trình sản xuất của báo TNVN trước tháng 6/2011 74

Hình 3.3 Sơ đồ quy trình sản xuất mới của Báo TNVN trong hệ thống VOV 74

Hình 3.4 Mô hình tổng quan hệ thống thư viện ảnh số Đài TNVN 84

Hình 3.5 Mô hình chức năng của thư viện ảnh số 84

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Thế giới hiện đại đang tồn tại, vận động và phát triển như một “thế giới phẳng”, vừa thống nhất, vừa mâu thuẫn, vừa hợp tác, vừa đấu tranh Tham gia vào quá trình đó, có vai trò ngày càng to lớn của các phương tiện truyền thông đại chúng Nhờ khai thác, ứng dụng thành tựu vượt bậc của công nghệ thông tin, báo chí ngày nay có diện mạo mới, trong đó nổi bật là sự tích hợp, hội tụ nhiều loại hình báo chí và các phương tiện truyền thông trong một cơ quan báo chí

Sự tích hợp, hội tụ các loại hình báo chí trong một phương tiện truyền thông, trong một cơ quan báo chí và ngay trong hoạt động của một phóng viên (viết tin, bài, chụp ảnh, quay phim, ghi âm, làm báo mạng…) đã và đang

là một xu hướng không thể kìm hãm Đó là cơ hội, đồng thời là thách thức đặt

ra cho mỗi nhà báo và cơ quan báo chí

Trong thời đại bùng nổ thông tin và công nghệ, tính định kỳ của báo chí buộc phải xem xét lại vì vấn đề đáp ứng nhu cầu thông tin của công chúng Các tòa soạn báo chí, các cơ quan truyền thông bây giờ đã có thể cập nhật thông tin, xuất bản, phát hành sản phẩm của mình nhanh hơn trước rất nhiều

do các quy trình kỹ thuật phức tạp đã được xử lý bởi công nghệ hiện đại Càng ngày, càng ít có cơ quan báo chí nào hoạt động theo lối “độc canh”,

“chuyên canh”, chỉ bằng loại hình báo chí in Cùng với báo in, tạp chí in truyền thống, các cơ quan báo chí có trang điện tử, báo điện tử, làm cánh tay nối dài của báo in Trên thế giới đã xuất hiện xu hướng “Báo in Print - Plus” (nghĩa là Báo in + + …) Ở Việt Nam, khá nhiều tờ báo in, tạp chí in đã có website của mình trên internet Đài Truyền hình Việt Nam, Đài Truyền hình

Hà Nội, Đài truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh, Thông tấn xã Việt Nam, Đài Tiếng nói Việt Nam, Đài Truyền hình kĩ thuật số VTC đã có đủ các loại hình: báo hình, báo nói, báo và tạp chí in, báo điện tử Cùng xu hướng đó, Báo Nhân dân, Báo Quân đội nhân dân, Báo Công an nhân dân, Báo Hà nội mới, Báo Sài Gòn giải phóng và nhiều đài, báo khác đã có “hai trong một”,

“ba trong một”…

Với các tòa soạn báo in nói chung và báo in nằm trong cơ quan truyền thông đồng thời có nhiều loại hình báo chí, việc đánh giá thực trạng, hiệu quả các hoạt động của các cơ quan này là vấn đề cần được đặt ra, trong đó có những vấn đề rất cấp thiết và cụ thể: có nên tồn tại hay không những tòa soạn báo in trong một cơ quan báo chí đa loại hình hoạt động? Những tòa soạn báo

in đó có thực sự có ích, có hiệu quả? Nhân sự và ngân sách Nhà nước dành cho các tòa soạn này cần được quan tâm cụ thể ra sao? Phương thức hoạt động, mô hình hoạt động cùng những giải pháp cụ thể nhằm đổi mới và nâng cao hiệu quả hoạt động của loại hình tòa soạn báo in này như thế nào là hợp

lý nhất?

Đó chính là lý do để tác giả chọn và thực hiện đề tài Luận văn cao học báo chí: "Đổi mới mô hình tổ chức hoạt động của tòa soạn báo in trong cơ quan báo chí đa loại hình (từ thực tiễn ở Đài Tiếng nói Việt Nam)"

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Các nghiên cứu về mô hình tòa soạn báo in trong nước chưa nhiều Việc thực hiện đề tài luận văn này là bước tiếp nối những nghiên cứu đề tài khoa học "Xây dựng mô hình tổ chức xuất bản một tờ báo viết hiện đại (khảo sát tại Báo Tiếng nói Việt Nam)" của chính tác giả được thực hiện năm 2005 trong quá trình công tác tại Đài Tiếng nói Việt Nam [22]

Liên quan ít nhiều đến đề tài nhưng không trùng lặp với nội dung của đề tài này là đề tài "Mô hình tổ chức kinh doanh của cơ quan báo chí trong nền kinh tế thị trường" - Luận văn thạc sĩ báo chí của Vũ Thị Lan Anh (Đại học KHXH và NV, ĐHQG Hà Nội, 2010) [22]

Năm 2011, có một đề tài nghiên cứu đã đề cập đến mô hình tòa soạn là

“Nghiên cứu mô hình phát triển tòa soạn đa phương tiện ở Việt Nam và đề xuất các giải pháp quản lý phù hợp” của tác giả Trần Thị Khánh Hòa (Cục Báo chí) Điểm mới của đề tài là những khảo sát thực tế về mô hình tòa soạn

đa phương tiện Trong bối cảnh hội tụ công nghệ là xu hướng tất yếu sẽ thúc đẩy sự phát triển của mô hình tòa soạn báo chí đa phương tiện Tác giả đề tài cho rằng đây sẽ là cái đích mà nhiều cơ quan báo chí nói chung đang hướng tới, tuy nhiên không phải cơ quan báo chí nào cũng đủ năng lực để triển khai

mô hình tòa soạn đa phương tiện [22]

Các công trình nghiên cứu về vấn đề hoạt động của tòa soạn báo in trong một cơ quan báo chí đa loại hình không có nhiều Chưa có những nghiên cứu sâu về sự kết nối giữa báo in với một tập đoàn báo chí hiện đại

Thực tiễn hoạt động của Báo Tiếng nói Việt Nam (trực thuộc Đài Tiếng nói Việt Nam) cũng như các tờ báo in trong một cơ quan truyền thông lớn có nhiều loại hình báo chí cùng tồn tại (như ở Thông tấn xã Việt Nam, Đài Truyền hình Việt Nam ) chưa từng đặt ra vấn đề này

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích

Đánh giá thực trạng các mô hình tòa soạn báo in ở Việt Nam Nâng cao hiệu quả truyền thông của loại hình tòa soạn báo in không hoạt động độc lập

mà tồn tại và phát triển song song với nhiều loại hình báo chí khác trong cùng một cơ quan truyền thông

3.2 Nhiệm vụ

Khảo sát một số mô hình tòa soạn báo in ở Việt Nam, nhìn nhận lại thực trạng báo in ở các cơ quan báo chí đa loại hình tại Việt Nam trong bối cảnh hội tụ truyền thông, tích hợp đa phương tiện, tương tác, để từ đó đưa ra những gợi ý ứng dụng mô hình tòa soạn phù hợp (chú trọng đến việc xây dựng một

mô hình thích hợp nhất đối với một tòa soạn báo in nằm trong cơ quan truyền thông đa loại hình)

Trên cơ sở đó, nêu lên các khuyến nghị, giải pháp hợp lý để điều chỉnh, đổi mới nội dung, hình thức, kỹ thuật, công nghệ, giúp các nhà quản lý báo chí hoạch định chiến lược nâng cao hiệu quả công tác của tòa soạn này, phù hợp với bối cảnh hoạt động của báo chí truyền thông hiện đại

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu đối tượng là các mô hình cấu trúc tòa soạn và các giải pháp, xu hướng phát triển của các tờ báo in trong các cơ quan báo chí

đa loại hình như VOV, VTV, TTXVN, HTV Lấy mô hình hoạt động của báo Tiếng nói Việt Nam (trực thuộc Đài TNVN) làm đối tượng nghiên cứu chính

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu, khảo sát tại các tờ báo in đang hoạt động trong các cơ quan báo chí đa loại hình như VOV, VTV, TTXVN, HTV Nhiều nghiên cứu của đề tài được đề cập đến từ các hoạt động của tòa soạn báo Tiếng nói Việt Nam (trực thuộc Đài Tiếng nói Việt Nam - VOV)

4.3 Thời gian nghiên cứu:

Đề tài được thực hiện từ quý II-2011 đến quý II-2012

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Sử dụng các phương pháp tổng hợp, phân tích, hệ thống hóa tài liệu, tổng hợp, so sánh đối chiếu và mô hình hóa để triển khai đề tài

6 Cái mới của luận văn

Thông qua các khái niệm, quan điểm liên quan đến dạng thức mô hình tòa soạn báo in trong cơ quan báo chí đa loại hình, đề tài khảo sát thực tế tại một

số cơ quan truyền thông lớn tại Việt Nam như VOV, TTXVN, VTV để đánh giá vai trò, tầm quan trọng, ý nghĩa sự tồn tại loại hình tòa soạn báo in trong một cơ quan báo chí đa loại hình

Thông qua nghiên cứu, khảo sát, đánh giá hoạt động của báo TNVN (từ tháng 6/2012 được đổi tên thành báo VOV), đề tài đã đề cập đến một số giải pháp có tính định hướng chiến lược nhằm đổi mới hoạt động của tòa soạn báo

in trong cơ quan báo chí đa loại hình hoạt động, nhất là trong bối cảnh hội tụ truyền thông, tích hợp đa phương tiện và có tính tương tác cao với công chúng hiện nay

7 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

Đề tài góp phần hệ thống lại các quan điểm, khái niệm về các loại hình báo in nói chung cũng như những yếu tố tác động đến mô hình hoạt động của tòa soạn báo in Qua khảo sát trên một số tờ báo in trong cơ quan báo chí đa loại hình ở Việt Nam, đề tài phân tích tính hiệu quả ở các mô hình báo in này Kết quả nghiên cứu của đề tài có thể là tài liệu tham khảo cho những cán

bộ quản lý, lãnh đạo cơ quan báo chí nói chung; đồng thời cũng giúp các nhà báo có thể tiếp cận các góc nhìn mới trong hoạt động báo chí ở thời hội tụ và tích hợp công nghệ

8 Cấu trúc của luận văn

Cấu trúc của luận văn, ngoài phần mở đầu, kết luận gồm có 3 chương: Chương 1: Cơ sở lý luận về báo chí hiện đại và mô hình tổ chức tòa soạn

báo in

Chương 2: Khảo sát mô hình tòa soạn báo in trong cơ quan báo chí đa

loại hình ở Việt Nam

Chương 3: Một số giải pháp đổi mới mô hình tổ chức, hoạt động của tòa

soạn báo in trong cơ quan báo chí đa loại hình ở Việt Nam, từ thực tiễn ở Đài Tiếng nói Việt Nam

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BÁO CHÍ HIỆN ĐẠI

VÀ MÔ HÌNH TỔ CHỨC TÒA SOẠN BÁO IN

1.1 Một số khái niệm về báo chí hiện đại

1.1.1 Các khái niệm về báo chí - truyền thông

1.1.1.1 Liên quan đến mô hình, cơ cấu tổ chức

Tổ chức: Khi một nhóm người cùng hợp tác với nhau và thỏa thuận phối

hợp với nhau để cùng hoàn thành một mục tiêu chung thì một tổ chức sẽ được hình thành Tổ chức là một đơn vị xã hội, được điều phối một cách có ý thức,

có phạm vi đối tượng rõ ràng, hoạt động nhằm đạt được một hoặc nhiều mục tiêu chung

Là động từ để chỉ việc “Làm cho thành một chỉnh thể, có một cấu tạo, một cấu trúc và những chức năng chung nhất định”; “Làm cho thành có trật

tự, có nền nếp”; “Làm những gì cần thiết để tiến hành một hoạt động nào đó nhằm có được hiệu quả tốt nhất”… [32]

Các tổ chức được thành lập nhằm theo đuổi những mục tiêu nào đó và có thể phân loại theo mục đích của chúng Theo đó, cho phép giải thích vai trò của mỗi loại tổ chức, ví dụ như các tổ chức kinh doanh có mục tiêu là lợi nhuận, các tổ chức cung ứng dịch vụ công có mục tiêu là thực hiện sự quản lý nhà nước trong lĩnh vực mà tổ chức đó đảm nhiệm v.v

Cơ cấu tổ chức: Bình thường thì cơ cấu tổ chức được hiểu là bộ phận cấu

thành của tổ chức (có nghĩa là tổ chức đó bao gồm những đơn vị, những bộ phận nào…) Cách hiểu khác: cơ cấu tổ chức là kết cấu bên trong, là các quan

hệ giữa các bộ phận của một tổ chức, là sự phân chia, phân công nhiệm vụ

của tổ chức đó, chỉ rõ ai phải báo cáo cho ai và thể hiện cơ chế điều hành, phối hợp hoạt động của tổ chức

Mô hình: Từ điển tiếng Việt định nghĩa “Mô hình” là “vật cùng dạng

nhưng làm thu nhỏ lại nhiều, mô phỏng cấu tạo và hoạt động của một vật khác để trình bày, nghiên cứu” hay là “hình thức diễn đạt hết sức gọn theo một ngôn ngữ nào đó các đặc trưng chủ yếu của một đối tượng, để nghiên cứu

đối tượng ấy” [53]

Mô hình cơ cấu Tổ chức

“Mô hình tổ chức” là khái niệm dùng để chỉ hình thức tồn tại của một bộ máy quản trị; biểu thị việc sắp xếp theo một trật tự nào đó các bộ phận của bộ máy cùng mối quan hệ giữa các bộ phận đó

Sau khi một tổ chức được thành lập với mục tiêu, chức năng nhiệm vụ đã được xác lập, thì công việc cần làm là xác định xem có bao nhiêu cấp độ trong một tổ chức đó, mối quan hệ giữa các cấp, các đơn vị bên trong của tổ chức đó Một tổ chức có hoạt động hiệu quả hay không, có hoàn thành mục tiêu, nhiệm vụ hay không thì một trong những yếu tố quan trọng là phải cơ cấu được tổ chức đó theo một cách nào đó, hay gọi là theo một mô hình nào

o Bộ phận cơ cấu kỹ thuật - là các nhà phân tích chịu trách nhiệm mang lại các hình thức nhất định của tiêu chuẩn hóa trong tổ chức

o Bộ phận giúp việc, hỗ trợ - là những người làm việc trong khu vực

hỗ trợ gián tiếp cho tổ chức

Theo các nhà khoa học về tổ chức, các tổ chức khác nhau sẽ có sự sắp xếp, điều chỉnh khác nhau giữa các bộ phận nói trên Việc tập hợp và quán lý các tổ chức theo một nguyên tắc hoạt động nhằm thực hiện những mục tiêu xác định gọi là hệ thống quản lý

Việc cơ cấu tổ chức bộ máy như thế nào, xác định rõ chức năng nhiệm vụ cũng như việc quy định rõ những nhiệm vụ cụ thể của một tổ chức được thể hiện một phần thông qua mô hình tổ chức hoạt động của tổ chức đó

Mô hình tổng quát về tổ chức của các toà soạn báo in ở Việt Nam bao gồm một số bộ phận chính yếu như: Ban lãnh đạo toà soạn (bao gồm Tổng biên tập, các phó tổng biên tập, Hội đồng cố vấn ); Các ban hoặc phòng chuyên môn nghiệp vụ với hệ thống các phóng viên, biên tạp viên, kỹ thuật viên; Bộ phận hành chính, trị sự, kế toán tài vụ, dịch vụ và bộ phận nằm bên ngoài toà soạn (như các văn phòng thường trú, các cơ quan đại diện ) Tuy nhiên, tuỳ từng đơn vị chủ quản, tuỳ giai đoạn phát triển và bối cảnh lịch sử của xã hội mà mô hình tổ chức của mỗi tờ báo trong mỗi giai đoạn có khác nhau Một số tờ báo có cấu trúc tổ chức phức tạp, với nhiều ban chuyên môn lớn Trong đó, có những ban đảm trách công việc của cả một tờ báo riêng biệt (như Hà Nội mới cuối tuần, Hà Nội ngàn năm, Hà Nội mới tin chiều, Website của báo Hà Nội mới ) [24]

1.1.1.2 Liên quan đến báo chí - tòa soạn báo chí

Có thể nói tổng quát rằng, Báo chí là ngành khoa học về đời sống xã hội của con người Báo chí không chỉ cung cấp thông tin cập nhật về đời sống xã hội mà còn chứa đựng tri thức của nhân loại, mang những quan điểm có tính thời đại trong ký tự và hình ảnh của mình Báo chí là môt bộ phận của truyền thông đại chúng, nhưng là bộ phận chiếm vị trí trung tâm, vai trò nền tảng và

có khả năng quyết định tính chất, khuynh hướng, chi phối năng lực và hiệu quả tác động của truyền thông đại chúng (TTĐC) [10] Do đó, trong nhiều trường hợp, có thể dùng báo chí để chỉ truyền thông đại chúng; và ngược lại, nói đến TTĐC - trước hết phải nói đến báo chí Thông tin trong báo chí là quá trình liên tục, xuyên suốt trong mối quan hệ chặt chẽ giữa Nhà báo - Tác phẩm báo chí - Công chúng báo chí Chức năng của báo chí là thông tin, tuyên truyền, giáo dục, dự báo, giải trí, giao tiếp…

Theo PGS.TS Nguyễn Văn Dững, thì báo chí là hiện tượng xã hội đa nghĩa, phức tạp và có nhiều cách tiếp cận không giống nhau trong các xã hôi

có thể chế chính trị khác nhau [10]

Còn theo Nghị định số 51/2002/NĐ-CP ngày 26/4/2002 của Chính phủ Quy định chi tiết thi hành Luật Báo chí, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của

Luật Báo chí thì "Báo chí"là tên gọi chung đối với các loại hình báo in, báo hình, báo nói, báo điện tử [47] Theo đó:

o "Báo in" là tên gọi loại hình báo chí được thực hiện bằng phương tiện in (báo, tạp chí, bản tin thời sự, bản tin thông tấn)

o "Báo nói" là tên gọi loại hình báo chí thực hiện trên sóng phát thanh (chương trình phát thanh)

o "Báo hình" là tên gọi loại hình báo chí thực hiện trên sóng truyền hình (chương trình truyền hình, chương trình nghe - nhìn thời sự được thực hiện bằng các phương tiện khác nhau)

o "Báo điện tử" là tên gọi loại hình báo chí thực hiện trên mạng thông tin máy tính (Internet, Intranet)

Cơ quan Báo chí / Tòa soạn báo chí

Điều 11 - Luật Báo chí nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam sửa đổi,

bổ sung 1999 định nghĩa cơ quan báo chí: là cơ quan thực hiện một loại hình

báo chí [40]

Theo cách hiểu truyền thống thì khái niệm “tòa soạn báo chí” được dùng

để chỉ một cơ quan báo in Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật báo chí tháng 6/1999 đã xác định: “Cơ quan báo chí là cơ quan thực hiện một loại

hình báo chí Báo in, báo nói, báo hình, báo điện tử,…” (Điều 3 và Điều 11, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của luật báo chí, Nxb Chính trị quốc gia,

Hà Nội, 1999) [42, tr 19, tr 25]

“Tòa soạn báo chí là cơ quan do Đảng, chính quyền, các tổ chức và đoàn thể xã hội lập ra để xuất bản báo chí theo quy định của pháp luật Đó là cơ quan ngôn luận của một tổ chức nhất định, thực hiện tôn chỉ, mục đích nhiệm

vụ do tổ chức đó đặt ra bằng những phương tiện và biện pháp đặc biệt” [32]

Tòa soạn điện tử - báo điện tử: Các đặc trưng phân biệt BMĐT với các

phương tiện khác là: đa phương tiện, tốc độ cập nhật thông tin, phân phối diện rộng, phi tập trung, dễ tiếp cận, không cấu trúc thứ bậc, khó kiểm duyệt, tương tác Tương tác là đặc điểm chính của công nghệ mới và nó khiến ta phải xem xét lại một cách đáng kể nhận thức về truyền thông Đặc điểm tương tác của báo điện tử khuyến khích thông tin đa chiều trong cộng đồng

Một số tờ báo tổ chức bộ phận online theo cách tổ chức những phòng/ban phụ trách các phụ bản khác của tờ báo với một số biên tập viên và xem đó như một phụ bản của tờ báo chính về cơ bản không mang lại hiệu quả cao vì

tờ báo Online dạng này hết sức mờ nhạt trong ngàn vạn website trên xa lộ thông tin Còn với một số tờ báo như New York Times, Washington Post lại chọn cách thức mở thêm bộ phận online với quy mô lớn Họ không tuyển thêm nhiều phóng viên viết mà chỉ tuyển thêm những phóng viên có kỹ năng

đa phương tiện và chi tiền cho những cách thể hiện nội dung một cách sinh động hơn, hoặc những phần mềm giúp tờ báo tương tác với độc giả tốt hơn

Tòa soạn tích hợp đa loại hình, đa phương tiện

Khái niệm đa phương tiện (Multimedia) thường được nhắc đến ở những sản phẩm điện tử công nghệ cao như máy tính, TV, máy nghe nhạc, điện thoại

di động “Multimedia” hay “truyền thông đa phương tiện” là sự kết hợp phương tiện truyền thông (media) và các dạng nội dung (contents) khác nhau bao gồm tổ hợp văn bản, audio, hình ảnh, hoạt hình, video, và những nội dung

mang tính tương tác [Error! Reference source not found.]

Trước đây, một nhà báo nói chung thường chỉ hoạt động độc lập cho một loại hình báo chí, do đó không phát huy hết được sức mạnh nguồn nhân lực nói chung cũng như sức mạnh của công nghệ đa phương tiện Mô hình tòa soạn báo đa phương tiện hiện nay đã được nhiều cơ quan báo chí trên thế giới

áp dụng, và về cơ bản là lấy báo điện tử làm trung tâm Theo đó, vừa giảm thiểu được các chi phí cũng như nhân lực, vừa đảm bảo được chất lượng và hiệu quả thông tin, phát huy nội lực và tăng cường mối quan hệ tương tác giữa các kênh truyền thông trong cùng một tòa soạn Phóng viên của tòa soạn

có nhiều kỹ năng tác nghiệp cùng một lúc trên nhiều thiết bị kỹ thuật và đảm bảo cung cấp được thông tin cho nhiều loại hình báo chí

Hội tụ truyền thông: Hội tụ truyền thông là xu thế khởi nguồn từ phát

minh công nghệ, đặc biệt là Internet Nếu xét về nội dung thông tin, có thể coi hội tụ truyền thông là một cơ quan báo chí có thể chuyển tin tức đến công chúng bằng nhiều hình thức khác (hình ảnh, âm thanh, văn bản…) Nếu xét về góc độ tổ chức, có thể coi đó là sự phối kết hợp của nhiều loại hình báo chí khác nhau (phát thanh, truyền hình, báo in, báo mạng điện tử) trong cùng một

cơ quan báo chí

Xu hướng hội tụ truyền thông đồng thời với việc mở ra nhiều cơ hội, cũng đang tạo ra những áp lực mạnh mẽ đối với hoạt động báo chí, đòi hỏi các cơ quan lãnh đạo, quản lý và những người làm báo phải có tư duy “đa phương tiện”, nhạy bén và đúng hướng

Tòa soạn hội tụ / “tòa soạn tích hợp” (convergence newsroom)

Khái niệm “tòa soạn tích hợp” thường được hiểu đơn giản theo cách các phóng viên và biên tập viên của một tòa soạn cùng làm việc để sản xuất ra các sản phẩm cho những phương thức truyền thông khác nhau

Theo GS Larry Prior của ĐH Southern California, tòa soạn tích hợp có nghĩa là các phóng viên và biên tập viên của một tòa soạn cùng làm việc để sản xuất ra các sản phẩm cho những phương thức truyền thông khác nhau cung cấp cho công chúng những nội dung mang tính tương tác và liên tục 24/7 Như vậy các bộ phận trong một tòa soạn hòa thành một tổng thể Trong

tổng thể đó, mỗi phóng viên thực hiện công việc chuyên môn của mình và bộ phận biên tập viên điều phối (assignment editors) sẽ điều hành và phân công công việc

“Đó là nơi gặp gỡ của các loại hình truyền thông trong cùng một tòa soạn, thậm chí trong cùng một nhà báo, để tận dụng những sức mạnh khác nhau của

cả báo in, báo hình lẫn báo mạng” [59]

Hoạt động xuất bản báo chí

Hoạt động xuất bản thuộc lĩnh vực văn hóa, tư tưởng thông qua việc sản xuất, phổ biến những xuất bản phẩm đến nhiều người nhằm giới thiệu tri thức thuộc các lĩnh vực của đời sống xã hội, giá trị văn hóa dân tộc và tinh hoa văn hoá nhân loại, đáp ứng nhu cầu đời sống tinh thần của nhân dân, nâng cao dân trí, xây dựng đạo đức và lối sống tốt đẹp của người Việt Nam, mở rộng giao lưu văn hóa với các nước, phát triển kinh tế-xã hội, đấu tranh chống mọi tư tưởng và hành vi làm tổn hại lợi ích quốc gia, góp phần vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa [41]

Các cơ quan báo chí đều muốn đẩy mạnh ảnh hưởng của mình, cố gắng đưa tờ báo của mình ra khỏi khuôn khổ của một quốc gia Ví dụ, tờ Nhân dân Nhật báo của Trung Quốc in cùng lúc ở 36 nhà in trên thế giới; Khoảng 90 % lượng thông tin toàn cầu bị chi phối bởi 4 hãng thông tấn lớn (AP, AFP, Reuters, UPI) Các hãng thông tấn như AP (Mỹ), AFP (Pháp), Reuters (Anh), UPI (Mỹ), ITAR-TASS (Nga) thì có sự liên kết chặt chẽ với nhau

1.1.1.3 Liên quan đến lĩnh vực truyền thông

Truyền thông: Được hiểu là quá trình liên tục trao đổi thông tin, tư

tưởng, tình cảm, chia sẻ kỹ năng và kinh nghiệm giữa hai hoặc nhiều người với nhau, nhằm thay đổi nhận thưc, thái độ và hành vi phù hợp với nhu cầu phát triển [10]

Truyền thông đại chúng: Là hệ thống các kênh truyền thông hướng

thông điệp tác động vào đông đảo công chúng xã hội, nhằm lôi kéo và tập hợp, giáo dục, thuyết phục và tổ chức đông đảo nhân dân tham gia giải quyết các nhiêm vụ chính trị - kinh tế - văn hóa - xã hôi đã và đang đặt ra.[10]

Truyền thông đa phương tiện, Truyền thông đa loại hình:

Trong thời đại truyền thông đa phương tiện, dữ liệu của các loại hình truyền thông sẽ được xử lý và được truyền thẳng tới các phương tiện khác nhau tuỳ theo mục đích sử dụng Hàng loạt ứng dụng của CNTT như email, blog, facebook,… tiếp cận khách hàng qua mạng, makerting, quảng cáo, xây dựng các hệ thống cơ sở dữ liệu, triển lãm, hội thảo, giao lưu v.v đều có sự tham gia, hỗ trợ đắc lực bởi công nghệ

Trong môi trường công tác của các PV, BTV thời hiện đại, có khá nhiều thiết bị khác nhau cùng tồn tại như máy ảnh (phim, phim từ, KTS), máy ghi

âm (dùng băng catxette, băng DAT, MD, KTS ), hay các camera kỹ thuật số cùng các loại băng, đĩa CD, DVD, đĩa MD, và nhiều loại thẻ nhớ, các thiết bị đọc thẻ nhớ khác nhau Multimedia hiện đang là một xu hướng ứng dụng rộng rãi trên thế giới Người ta có thể tiến hành cùng một lúc các chức năng thu và phát các chương trình PT-TH của nhiều đài phát lên mạng, cung cấp các khả năng ứng dụng cho người sử dụng

Truyên thông tương tác: sự tương tác đòi hỏi mô hình đa chiều về truyền

thông Với các đặc điểm tương tác của phương tiện mới, người nhận tin được coi như một yếu tố tham gia tích cực và chủ động Người ta có thể tìm kiếm

và lựa chọn thông tin, hơn là chỉ đơn thuần nhận thông tin từ các nhà báo

Các nghiên cứu cũng cho thấy tính tương tác đang trở thành một yếu tố sống còn của truyền thông trong tương lai, dù đó là công cụ truyền thông nào

Sự tham gia của độc giả dưới các hình thức khác nhau: phản hồi bình luận

viết bài… sẽ làm cho kênh truyền thông trở nên khách quan hơn và được yêu thích hơn

Tích hợp các phương tiện truyền thông: Đó là quá trình các phương tiện

truyền thông, các thiết bị truyền thông và các kênh thông tin đại chúng, các loại hình báo chí, được tích hợp lại trên nền internet Internet vừa là phương tiện truyền thông thứ tư (sau báo in, truyền hình, phát thanh), vừa là sự tích hợp của cả ba phương tiện trên [28]

Sự tích hợp các loại hình truyền thông trên nền internet đã tạo ra nhu cầu mới trong tiếp nhận thông tin của công chúng, cho phép công chúng thu nhận thông tin bằng cả hình ảnh, âm thanh, văn bản

1.1.1.4 Liên quan đến cơ quan / tòa soạn báo chí đa loại hình

Một tập đoàn báo chí có thể là cơ quan báo chí đa loại hình Nhưng một

cơ quan báo chí đa loại hình thì chưa chắc đã phải là một tập đoàn báo chí Tập đoàn báo chí là một mô hình kinh tế báo chí đã xuất hiện từ rất lâu trên thế giới, và chủ yếu được các nhà nghiên cứu báo chí - truyền thông trên thế giới tiếp cận dưới hai góc độ: lịch sử báo chí và xã hội học truyền thông Trên website của Hiệp hội báo chí thế giới (World Association of Newspapers - WAN), có thể thấy “press groups” được sử dụng để chỉ “các nhóm báo in” Trong báo cáo về “Báo chí Trung Quốc” (China Newspaper Industry) xuất bản vào 08/04/2005, MarketResearch.com dùng thuật ngữ

“press group” để chỉ Guangzchou Daily Press Group, mà Việt Nam vẫn quen gọi là tập đoàn báo chí Quảng Châu Như vậy, “press group” thông thường được sử dụng để gọi các tổ chức có hạt nhân là một cơ quan báo in nổi tiếng lâu đời, và cơ quan này có tham gia các hoạt động kinh doanh bổ trợ khác

Trên thế giới, thuật ngữ “media conglomerate” dùng để chỉ các tổng công

ty sở hữu một con số lớn các công ty con hoạt động trong những loại hình truyền thông khác nhau như truyền hình, phát thanh, xuất bản, điện ảnh, và internet Thuật ngữ “media convergence” (hội tụ truyền thông) có những thuật ngữ tương đồng như “media consolidation” (tập hợp truyền thông) và

“concentration of media ownership” (sự tập trung trong lĩnh vực sở hữu truyền thông) [55] Ngoài ra, trên thế giới còn sử dụng một số thuật ngữ khác dùng để chỉ “tập đoàn báo chí” như: media organization, media group, media mega-group, media empires, media giants, media corporations … Đối với bản thân các “tập đoàn báo chí”, tên gọi của tập đoàn phụ thuộc vào hình thức đăng ký kinh doanh

Như vậy, có thể hiểu “tập đoàn báo chí” là một tập đoàn kinh tế hoạt động

đa dạng trong lĩnh vực truyền thông, có thể có hạt nhân là một cơ quan báo in, báo hình, hoặc bất cứ loại hình báo chí nào khác, và cũng có thể tham gia vào một số lĩnh vực kinh doanh ngoài truyền thông.”

Hãng thông tấn là một tổ chức báo chí trong ngành truyền thông, có thể đại diện cho một đất nước (ví dụ: Thông tấn xã Việt Nam) hay mang tính trung lập nhưng với mục tiêu kinh doanh mang lại lợi ích của cổ đông

Các hãng thông tấn thường hoạt động theo mô hình cơ quan báo chí đa loại hình: “Đây là tổ chức báo chí tổng hợp nhiều loại hình báo chí trong đó

Vì vậy, tương ứng với công việc ở bộ phận nào sẽ có phương tiện phù hợp cho công việc và loại hình báo chí đó Tuy nhiên hãng thông tấn vẫn mang đặc tính của báo in nhiều hơn.” [32]

Tập đoàn báo chí: là một tập đoàn kinh tế hoạt động đa dạng trong lĩnh vực truyền thông như in ấn, xuất bản, nghe nhìn (phát thanh, truyền hình, vô tuyến, hữu tuyến, viễn tin học ), và cũng có thể tham gia vào một số lĩnh vực

kinh doanh ngoài truyền thông Có hai dạng tập đoàn báo chí: dạng thâu tóm một lĩnh vực truyền thông và dạng nắm quyền sở hữu nhiều lĩnh vực truyền

thông (Theo Robert W Mc Chesney) [55]

Sự phát triển từ đơn loại hình lên đa loại hình của một cơ quan báo chí là quá trình phát triển tự nhiên khi các cơ quan báo chí tận dụng nguồn lực cảu mình để kích thích sự tăng trưởng

" Trên thực tế, mô hình một cơ quan báo chí có nhiều ấn phẩm báo chí

và việc mở rộng hình thức hoạt động tạo nguồn thu phù hợp với các quy định của pháp luật (ngoài nguồn bán báo) để hỗ trợ cho hoạt động báo chí là một

xu hướng đang được một số cơ quan báo chí thực hiện” [55]

Theo tác giả luận văn thì thuật ngữ "cơ quan báo chí đa loại hình" còn có thể được dùng để chỉ: a) một cơ quan truyền thông đại chúng có nhiều đơn vị trực thuộc là các cơ quan báo chí khác nhau (ví dụ như tại TTXVN, VTV, VOV ) và b) một cơ quan / tòa soạn báo chí có nhiều đơn vị phòng/ban cấp dưới đảm nhiệm chức năng của các loại hình báo chí khác nhau (ví dụ như báo An ninh Thủ đô, Hà nội mới, Tiền phong, Thanh niên, Tuổi trẻ TP HCM v.v )

1.1.2 Các loại hình báo chí hiện đại

“Báo chí Việt Nam, gồm: báo in (báo, tạp chí, bản tin thời sự, bản tin thông tấn); báo nói (chương trình phát thanh); báo hình (chương trình truyền hình, chương trình nghe - nhìn thời sự được thực hiện bằng các phương tiện

kỹ thuật khác nhau), bằng tiếng Việt, tiếng các dân tộc thiểu số Việt Nam, tiếng nước ngoài.” Do đó, loại hình báo chí là tập hợp các thể thức biểu hiện của báo chí như báo in (báo chí trên giấy), báo phát thanh (báo chí thể hiện qua tiếng nói),… (Điều 3, Luật Báo chí) [40]

1.1.2.1 Báo in

Theo Nghị định của Chính phủ, quy định chi tiết thi hành Luật báo chí,

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật báo chí năm 2002 thì “Báo in là

tên gọi loại hình báo chí được thực hiện bằng phương tiện in (báo, tạp chí, bản tin thời sự, bản tin thông tấn)” [40]

Báo in chỉ được coi là loại hình truyền thông đại chúng hiện đại khi các tờ báo phát hành định kì, phổ biến rộng rãi Một tờ báo in hiện đại phải làm gì trong bối cảnh hội tụ công nghệ và tích hợp đa phương tiện? Câu trả lời là

“đổi mới” Đó là việc tìm tòi các con đường hiệu quả nhất để đến với độc giả,

là việc tìm kiếm những thay đổi trong cách trình bày cũng như xử lý nội dung thông tin Bên cạnh đó là xu hướng báo giá rẻ, báo miễn phí, báo đọc nhanh Tập đoàn Metro International của Thụy Điển có trụ sở đặt tại Anh là tập đoàn

đi đầu trong trào lưu báo miễn phí Thị trường báo miễn phí hàng ngày tại một vài nước rất ấn tượng Ở Tây Ban Nha: báo miễn phí hàng ngày chiếm tỉ

lệ lớn 51% của thị trường báo chí Ở Bồ Đào Nha là 33% Ở Đan Mạch là 32% Ở Ý là 29% (theo Hiệp hội Báo chí thế giới) Ở châu Á, Hàn Quốc là nước đầu tiên phát triển báo phát không Năm 2000, Hàn Quốc có duy nhất một tờ báo phát không, đến năm 2005 là 5 tờ

Sự trỗi dậy của báo điện tử từ lâu đã bị xem là “điềm báo tử” cho báo in Tuy nhiên, trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng vẫn còn nhiều tranh cãi xoay quanh vấn đề này, vì internet giúp họ những công cụ tìm kiếm thông tin nhanh hơn, vì có những trang web tổng hợp tin tức tốt hơn

1.1.2.2 Báo phát thanh

“Là tên gọi loại hình báo chí thực hiện trên sóng phát thanh (chương trình phát thanh)” [40] Thông tin bằng báo nói (cùng với tiếng động, âm nhạc), được coi là đặc trưng của báo nói (Phát thanh) Chính đặc trưng đó ít nhiều đã

tạo ra sự khác biệt trong cách viết cho loại hình báo chí này với cách viết cho báo in hay thông tấn Quá trình thông tin bằng lời nói trên đài phát thanh là

“nói cho người ta nhìn thấy”

“Phát thanh là kênh truyền thông đại chúng sử dụng kỹ thuật sóng điện tử

và hệ thống truyền dẫn truyền đi âm thanh tác động trực tiếp vào thính giác người tiếp nhận Chất liệu chính của phát thanh là nghệ thuật sử dụng lời nói, tiếng động và âm nhạc trong việc phản ánh cuộc sống.” [40] Khi viết cho phát thanh, người ta thường sử dụng lối viết giàu hình ảnh về những điều vừa mới xảy ra, đang xảy ra, hoặc sắp xảy ra

Cũng như truyền hình, phát thanh cũng đang từng bước chuyển đổi hình thức phát sóng từ dạng analog sang hình thức kỹ thuật số Phát thanh hiện đại

sẽ ứng dụng kỹ thuật số vào tất cả các khâu, các công đoạn; từ việc trang bị các phương tiện tác nghiệp cho phóng viên, đến việc xử lý, dựng các tác phẩm hoàn chỉnh, hay truyền phát sóng…

Hội nghị cấp cao Báo chí châu Á lần thứ 8 (AMS 8) tổ chức tại Hà Nội (từ ngày 22 - 25/5/2011) đã khẳng định: Trong kỷ nguyên số, phát thanh - truyền hình không còn là một "chiếc hộp vuông" để trong phòng, mà là sự tích hợp, sự hội tụ vào một thiết bị đa phương tiện có mặt ở mọi lúc, mọi nơi, nhằm cung cấp thông tin nhanh nhất, hàm lượng cao nhất, sử dụng thiết bị tiện ích nhất, mở mạng dịch vụ thông tin điện tử dưới dạng gói sản phẩm thông tin thay thế dần quảng cáo truyền thống đơn điệu đan xen trong các chương trình phát thanh - truyền hình

1.1.2.3 Báo truyền hình

Thông tin bằng hình ảnh là đặc trưng của báo truyền hình thông qua hình ảnh sống động, xác thực Sau hình ảnh mới đến vai trò của lời nói cùng tiếng động, âm nhạc

“Là tên gọi loại hình báo chí thực hiện trên sóng truyền hình (chương trình truyền hình, chương trình nghe - nhìn thời sự được thực hiện bằng các phương tiện khác nhau).” [40]

“Truyền hình là kênh truyền thông chuyển tải thông điệp bằng hình ảnh động với đầy đủ sắc màu vốn có từ cuộc sống cùng với lời nói, âm nhạc, tiếng động.” [10]

Truyền hình tương tác (Interactive Television - ITV) là khả năng cung cấp các chương trình có thể tác động trực tiếp đến khán giả Tức là người xem

có thể can thiệp vào nội dung của chương trình truyền hình

1.1.2.4 Báo điện tử

Năm 1992, World Wide Web ra đời, đánh dấu một kỷ nguyên cho internet

và báo mạng điện tử Tháng 5 năm 1992 là thời điểm tờ báo mạng điện tử đầu tiên được biết đến trên thế giới với tên gọi Chicago Tribune

“Là tên gọi loại hình báo chí thực hiện trên mạng thông tin máy tính (internet, intranet).” [40]

Đây là loại báo được xuất bản bởi tòa soạn điện tử mà người ta đọc nó trên máy tính, điện thoại di động, máy tính bảng khi có kết nối internet Khác với báo in, báo điện tử tin tức được cập nhật thường xuyên, tin ngắn và thông tin có được từ nhiều nguồn khác nhau Nó cũng khác so với trang thông tin điện tử về tần suất cập nhật

Sau khoảng 30 năm đồng hành sự tiến bộ không ngừng của khoa học kỹ thuật và công nghệ, internet thực sự đem lại cho con người một cuộc cách mạng thông tin khi thay đổi hoàn toàn phương thức truyền tải, tiếp nhận và trao đổi Khoảng cách không gian và thời gian dường như bị phá vỡ hoàn toàn Với khả năng kết nối mở, internet trở thành mạng thông tin lớn nhất thế giới, xuất hiện trong mọi lĩnh vực, từ thương mại, chính trị, quân sự, nghiên

cứu, giáo dục, văn hóa đến xã hội Các dịch vụ và ứng dụng chạy trên nền internet cũng không ngừng phát triển, tạo ra một kỷ nguyên thương mại điện

tử và kỹ thuật số Internet bước vào thế giới tiềm thức của con người và trở thành tiêu chuẩn mặc định của tiện nghi vật chất trong điều kiện sống văn minh

Tuy nhiên, hiện nay, việc sử dụng thuật ngữ định danh loại hình báo chí

mà thông tin được truyền tải và tiếp nhận qua internet vẫn chưa thống nhất Trên thế giới có những thuật ngữ như: online newspaper (báo chí trên mạng/báo chí trực tuyến), e-journal (báo chí điện tử), e-zine (tạp chí điện tử)… Tại Việt Nam, thuật ngữ báo mạng điện tử (BMĐT) được sử dụng khá phổ biến, ngoài ra cũng có những tên gọi như: báo điện tử, báo chí internet, báo trực tuyến…

Tại Việt Nam, Điều 3, Luật sửa đổi, bổ sung một số Điều của Luật Báo chí 1989, số 12/1999, QH10, ngày 12/6/1999 quy định: “báo điện tử là loại hình báo chí thực hiện trên mạng thông tin máy tính” Theo đó, các trang thông tin điện tử chỉ được gọi là báo điện tử khi đã được Bộ Thông tin & Truyền thông Việt Nam cấp “Giấy phép hoạt động báo điện tử” [42]

BMĐT là loại hình báo chí/phương tiện truyền thông đại chúng ra đời muộn hơn truyền hình, phát thanh và báo in, có khả năng cung cấp thông tin sống động bằng chữ viết, âm thanh, hình ảnh chỉ trong vài phút đến vài giây, với số trang không hạn chế BMĐT hội tụ những ưu thế của cả báo in (text), phát thanh (audio) và truyền hình (video); sản xuất, truyền tải, tiếp nhận trên nền công nghệ số và Internet Một tờ BMĐT phải được cấp giấy phép chính thức; tự sản xuất và cung cấp thông tin mà không có sự sao chép, biên tập lại

từ các báo khác; có thu nhập và chính sách trả lương

Là một loại hình báo chí chủ yếu sử dụng ngôn ngữ viết truyền tải thông tin, hình ảnh qua đường truyền internet Báo trực tuyến có 4 đặc điểm cơ bản sau: Tính thời sự và tính phi định kỳ; Khả năng đa phương tiện; Khả năng tương tác cao và Khả năng truyền đạt thông tin không hạn chế

Một sản phẩm báo chí đa phương tiện phải bao gồm ít nhất từ hai trong những thành phần sau trở lên Đó là: văn bản (text), hình ảnh tĩnh và đồ hoạ (Still image & graphic), âm thanh (audio), hình ảnh động (video & animation)

và gần đây nhất là các chương trình tương tác

Những ứng dụng của tính đa phương tiện trên báo mạng điện tử bao gồm khả năng tích hợp âm thanh và tích hợp hình ảnh động Âm thanh ở đây, chỉ

là một trong số những phương tiện để truyền tải thông tin đến cho công chúng, bên cạnh những phương tiện khác như hình ảnh, văn bản,

Một xu hướng mới của báo điện tử là tương tác với công chúng Càng ngày công chúng tham gia càng nhiều vào nội dung báo chí nhờ tận dụng tối

đa ưu thế của công nghệ và kết hợp các loại hình truyền thông Sự tích hợp giữa công nghệ và truyền thông đã đem lại những giá trị rất lớn cho xã hội

1.2 Cơ quan báo chí đa loại hình trong bối cảnh báo chí hiện đại

1.2.1 Một số vấn đề đáng quan tâm của báo chí hiện đại

+ Lịch sử văn minh nhân loại đã trải qua năm cuộc cách mạng thông tin, tạo ra những thay đổi căn bản về công cụ tiếp nhận, lưu trữ, truyền thông tin

tới đa số dân chúng (Tiếng nói; chữ viết; kỹ thuật in; các thiết bị truyền thông

bằng điện và điện tử; mạng internet) Cuộc cách mạng thông tin lần thứ năm - internet - đã tạo ra những thách thức mới đối với nhiều quan niệm truyền thống của xã hội loài người và mở ra một kỷ nguyên mới với các "luật chơi” mới mà không ai có thể đứng ngoài cuộc Theo đó, nền văn minh công nghiệp

chuyển thành nền văn minh thông tin với các siêu xa lộ thông tin toàn cầu Sự

bùng nổ băng thông rộng được coi là một điều kỳ diệu của thế kỷ XXI

+ Khủng hoảng kinh tế toàn cầu trong thời gian gần đây là động lực cải tổ báo chí, cho dù rất khó để có những con số tính toán cụ thể, nhưng khủng hoảng kinh tế và tiếp theo đó là sự suy thoái kinh tế trên bình diện toàn cầu sẽ

là nguyên nhân quan trọng dẫn đến sự sụt giảm đáng kể của doanh thu quảng cáo từ ngành truyền thông nói chung và của các loại hình báo chí nói chung

Hệ quả là các khách hàng truyền thông sẽ phải lựa chọn những phương tiện truyền thông phù hợp nhất, có giá quảng cáo rẻ nhất mà lại được phủ sóng rộng nhất Lợi thế ấy thuộc về các tờ báo mạng điện tử và các phương tiện truyền thông hoạt động trực tuyến Đó cũng là động lực thúc đẩy sự cải tổ của các loại hình báo chí truyền thống

+ Nhiều tòa soạn báo in đã lựa chọn xu hướng thay đổi, cải tổ, làm mới mình qua việc ứng dụng các tiến bộ của khoa học - công nghệ, mà bắt đầu là internet, lấy internet làm môi trường hoạt động cơ bản để khai triển những cải cách của mình Để có thể tiếp tục tồn tại và phát triển được, họ buộc phải chấp nhận mạo hiểm các rủi ro, chấp nhận đổi mới và lột xác để giành lại độc giả của mình và xây dựng các nhóm công chúng mới, tiềm năng cho tờ báo của mình

+ Sự tranh chấp giữa báo điện tử và báo in dẫn đến sự sụt giảm của quảng cáo trên báo in Nhiều tòa soạn báo in đứng trước ngưỡng cửa sụp đổ và cứu cánh hàng đầu là sự xuất hiện và phát triển của iPad với việc tích hợp các tiện ích tương tác và nghe nhìn, đồng thời hiển thị trước máy tính với diện mạo gần như báo giấy Nhưng các chuyên gia truyền thông cũng cho biết các ứng dụng trên iPad thiếu hẳn chức năng căn bản mà mọi báo điện tử ngày nay đều

cần, đó là cơ hội bình luận của độc giả, sự tích hợp mạng xã hội, khả năng chọn và dán chữ, và điều quan trọng nữa là dẫn dắt nguồn tin, đường link + Đa phương tiện chính là một đặc trưng giúp báo điện tử có nhiều lợi thế

so với các loại hình báo chí khác Nhưng bên cạnh đó, thế mạnh đa phương tiện dẫn đến một yêu cầu hiển nhiên: Phóng viên cũng cần phải “đa phương tiện” khi tác nghiệp Nếu như trước đây, phóng viên thực hiện đề tài chủ yếu bằng ngòi bút thì phương tiện kỹ thuật hiện nay của họ khá nhiều, ví dụ như điện thoại có chức năng quay phim, máy ghi âm…

+ Xu hướng hội tụ truyền thông và công nghệ Đó là sự hình thành một môi trường tích hợp chung làm nền tảng cho các dịch vụ truyền thông hợp nhất (UC- Unify Commnication) đối với viễn thông, internet, phát thanh, truyền hình Sự chuyển đổi theo xu hướng này diễn ra từ phía thiết bị người dùng cuối, từ phương thức truy nhập, mạng chuyển tải và giải pháp cung cấp dịch vụ Ví dụ, cáp truyền hình có sự hội tụ của cả tín hiệu truyền hình lẫn tín hiệu của internet [35]

+ Theo GS.TS Vũ Quang Hào, một số xu hướng đáng quan tâm của báo

in hiện đại là: 1) Phải cạnh tranh khốc liệt với truyền hình, thông qua cách thể hiện hình ảnh trên trang báo; 2) Thay đổi kích thước tờ báo để tìm đến sự khác lạ; 3) Tìm kiếm, xác định và thay đổi đối tượng độc giả - tập trung vào việc phục vụ cho những lượng độc giả nhất định; 4) Cạnh tranh khốc liệt với Internet; 5) Tổ chức thông tin trong quan hệ 2 chiều giữa doanh nhân và báo chí; 6) Biên giới giữa thông tin và giải trí ngày càng hẹp lại 7) Thông tin đến bạn đọc đã được báo chí xử lý, được bày sẵn như món ăn nhanh; 8) Vấn đề kinh tế báo chí [21]

+ Báo in, phát thanh, truyền hình… theo truyền thống, về bản chất là truyền thông 1 chiều - có nghĩa là người đọc, người nghe, người xem tiếp

nhận thông tin một cách thụ động Bên cạnh đó, quá trình phản hồi thông tin (nếu có) diễn ra yếu và khá chậm chạp bởi sự hạn chế về hạ tầng công nghệ Trong thế giới hiện đại, độc giả - công chúng báo chí vừa là "người tiêu dùng" thông tin, lại vừa tự mình sản xuất và phổ biến thông tin Sự ra đời của báo mạng điện tử đã đáp ứng được khả năng phản hồi nhanh của công chúng đến

cơ quan báo chí thông qua mạng internet Điều đó dẫn đến hệ quả là công chúng báo chí có thể tự mình lựa chọn các kênh truyền thông trực tuyến nào

có thể đáp ứng được các nhu cầu về thông tin của họ

+ Do sự phát triển nhanh, mạnh của các loại hình trang thiết bị kỹ thuật - công nghệ, công chúng báo chí ngày nay có thể tham gia truyền thông mọi nơi, mọi lúc và tạo điều kiện thuận lợi hơn rất nhiều cho việc xây dựng và hình thành nội dung của các cơ quan báo chí - điều mà vài chục năm trước là không tưởng

+ Thời gian qua thế giới đang chứng kiến việc internet cùng các loại hình truyền thông online "tấn công" các phương tiện truyền thông truyền thống Bên cạnh đó, nếu xem xét, nghiên cứu các tờ báo mạng điện tử sẽ thấy rất rõ

sự tích hợp của các loại hình báo chí qua việc người tiêu dùng có thể cùng một lúc vừa nghe vừa xem, vừa đọc, vừa có thể xem nhanh, vừa có thể nghiên cứu sâu một chuyên đề thông tin nào đó Báo điện tử với xu hướng online của giới trẻ đang tạo sức ép mạnh lên các nhà hoạch định truyền thông Internet gần như đáp ứng được tất cả các nhu cầu về thông tin, giải trí của mọi người Mọi thứ trong thế giới hiện đại hình như đã được internet hóa Các trang web, chat, blog, game online, e-mail… cùng với các thiết bị di động đã và đang tham gia một cách mạnh mẽ vào xu hướng truyền thông hiện đại với sự tích hợp đa công nghệ, đa phương tiện… [35]

1.2.2 Cơ quan báo chí có nhiều loại hình báo chí cùng hoạt động

1.2.2.1 Tập đoàn truyền thông News Corporation (Hoa Kỳ)

News Corporation có cơ cấu tổ chức như một tập đoàn kinh tế, bên dưới

là vô số những công ty con (có quy mô cũng như một tập đoàn News Corporation là một công ty hoạt động đa dạng trong lĩnh vực giải trí và truyền thông Các lĩnh vực chủ yếu là: Phim giải trí (Filmed Entertainment); Truyền hình (Television); Tạp chí và phụ trương (Magazines & Inserts); Báo chí (Newspapers); Xuất bản sách (Book Publishing) và Các lĩnh vực khác (Internet, các trang web giải trí, game, quảng cáo ngoài trời, công nghệ viễn thông, âm nhạc, thể thao …)

Hiện nay, News Corporation có hơn 175 tờ báo khác nhau, in khoảng 40 triệu bản/tuần Đội ngũ phóng viên 15.000 người có mặt ở khắp mọi nơi trên thế giới

1.2.2.2 Hãng Phát thanh truyền hình Hàn Quốc (KBS - Korean Broadcasting System)

Bao gồm 3 kênh truyền hình, 7 kênh phát thanh và phát thanh truyền hình

kỹ thuật số DMB KBS cũng tổ chức xuất bản báo và tạp chí, nội san từng tuần và từng tháng dành cho nội bộ biên tập viên, phóng viên, công đoàn viên Giao diện website của Hãng Phát thanh Truyền hình KBS được nêu trong hình 1.1

- KBS i: Đơn vị quản lý Website của KBS và các dịch vụ kỹ thuật số DMB, và dịch vụ nghe qua Internet “Kong”

T-Hình 1.1 Giao diện website của Hãng Phát thanh Truyền hình KBS

- KBS N: Cung cấp dịch đa dạng bao gồm 4 kênh KBS N sports, KBS drama, KBS joy và KBS prime

- KBS America: Công ty đóng tại Mỹ cung cấp các chương trình chất lượng cao cho Bắc Mỹ, thúc đẩy quan hệ văn hóa giữa Hàn Quốc và Mỹ

- KBS Japan: Công ty đóng tại Nhật Bản cung cấp các chương trình chất lượng cao cho khu vực Nhật Bản

- KBS World TV: Hệ truyền hình đối ngoại

- KBS World Radio : Kênh phát thanh đối ngoại

1.2.2.3 Tập đoàn báo chí, thông tin, giải trí Singapore MediaCorp

Bao gồm phát thanh truyền hình, thông tấn, báo in/tạp chí, truyền thông tương tác và khối doanh nghiệp Có thể tạm so sánh MediaCorp với sản phẩm gộp lại của VOV,VTV, TTXVN Tham khảo giao diện website của tập đoàn này qua hình 1.2

Các đơn vị trực thuộc MediaCorp gồm:

Truyền hình

Channel 5 http://xinmsn.com/5

Channel 8 http://xinmsn.com/8

Channel U http://xinmsn.com/u

Channel NewsAsia http://channelnewsasia.com/

Channel NewsAsia International http://channelnewsasia.com

Style:Men http://xinmsn.com/stylemen

TODAY http://todayonline.com/

weekendTODAY http://todayonline.com/

Interactive Media – Báo chí tương tác

Channel NewsAsia http://channelnewsasia.com

TODAYonline.com http://todayonline.com

MediaCorp còn có các Trung tâm sản xuất và các ngành kinh doanh khác

Hình 1.2 Giao diện website của MediaCorp

1.2.2.4 Hãng Phát thanh truyền hình BBC (Anh)

BBC (British Broadcasting Corporation) là hãng Phát thanh truyền hình công của Anh Quốc được thành lập vào năm 1922 BBC cung cấp 3 dịch vụ chính bao gồm truyền hình, phát thanh và Internet Mô hình tổng quát của BBC được trình bày trong hình 1.3

Hình 1.3 Mô hình tổng quát hãng Phát thanh truyền hình BBC

Dịch vụ Phát thanh truyền hình trực tuyến BBC ra đời nhằm mục đích cung cấp cho người sử dụng nhiều lựa chọn hơn cũng như cung cấp cho họ các dịch vụ phát thanh truyền hình theo yêu cầu Ngoài ra, dịch vụ trực tuyến cũng cho phép BBC phát triển sâu hơn nữa mối quan hệ với những người trả tiền để sử dụng dịch vụ của mình đồng thời mở rộng phạm vi của các dịch vụ

do BBC cung cấp

1.2.2.5 Hãng truyền hình thông tin CNN

CNN (Cable News Network) là một mạng truyền hình cáp Hoa Kỳ được thành lập năm 1980 CNN giới thiệu tin tức 24 giờ một ngày và 7 ngày trong tuần Tin tức được cập nhật liên tục về các lĩnh vực trên toàn thế giới

Bắt đầu từ năm 2005, không có một kênh nào của CNN có phóng viên của riêng mình Tất cả các gói thông tin đều được chuyển về trụ sở chính tại

Atlanta và phải được thông qua trước khi đưa lên tất cả các kênh của CNN cùng một lúc Hình 1.4 giới thiệu về giao diện của trang web CNN.com

Hình 1.4 Giao diện của trang web Hãng truyền hình thông tin CNN

1.2.2.6 Đài Tiếng nói Việt Nam

Đài Tiếng nói Việt Nam hiện nay có đủ 4 loại hình báo chí: Báo nói: thành lập ngày 7/9/1945; Báo in (Tiếng nói Việt Nam) ra đời từ 2/11/1998

Từ 19/6/2012 được đổi tên thành báo VOV; Báo điện tử VOVNews: thành lập ngày 3/2/1999, từ 2012 đổi tên thành báo điện tử VOV online; Báo hình (VOV TV) thành lập ngày 7/9/2009 với tên gọi: Hệ Phát thanh có hình; từ

2012 được đổi thành Hệ Truyền hình VOVTV Hình 1.5 mô tả cơ cấu tổ chức hiện tại của Đài Tiếng nói Việt Nam theo Nghị định 16/2008/NĐ-CP ngày 04/02/2008

Hình 1.5 Mô hình tổng quát Đài Tiếng nói Việt Nam hiện nay

Nguồn thông tin nhận từ các cơ quan thông tấn trong nước, quốc tế, 14 cơ quan thường trú của VOV ở trong nước và ngoài nước, cùng lượng tin, bài từ các phóng viên, cộng tác viên của các Hệ Phát thanh, VOVTV, Báo TNVN và Báo điện tử VOV Online và Trung tâm Tin Với 8 hệ chương trình VOV1, VOV2, VOV3, VOV4, VOV5, VOV Online, VOVas, VOVTV, mỗi ngày Đài TNVN sản xuất gần 200 giờ chương trình để chuyển đi truyền dẫn phát sóng qua hệ thống vệ tinh Vinasat 1, hệ thống Viba, hệ thống phát sóng mặt đất

AM, FM trên 100 tần số phát sóng công suất lớn, đảm bảo phủ sóng trong phạm vi cả nước và tiếp phát sóng tới các châu lục

Việc tích hợp các thông tin báo chí giữa các loại hình báo chí của Đài TNVN trong những năm gần đây càng ngày càng thuận lợi do ứng dụng khoa học, công nghệ VOV đã và đang triển khai lộ trình VOV trực tuyến giai đoạn

2011 - 2020 (được mô tả trong hình 1.6), nằm trong chiến lược xây dựng Đài

TNVN trở thành Đài Phát thanh quốc gia mạnh trong khu vực và có vị thế trên trường quốc tế Nguyên Phó Tổng giám đốc VOV, ông Đào Duy Hứa đã

nói: “Xây dựng một mô hình phù hợp trên cơ sở tài nguyên hiện có của VOV

để tạo thêm một kênh thông tin chủ lưu tích hợp được cả 4 loại hình báo chí phản ánh dưới dạng: âm thanh, hình ảnh, văn bản và ngôn ngữ về nhiều lĩnh vực, nội dung và quý thính giả, khán giả, độc giả quan tâm, tạo được bản sắc của kênh thông tin này, đồng thời tương thích với chuẩn mực quốc tế về phần mềm, định dạng file, sử dụng các kỹ thuật podcast, IPTV… hoặc các thiết bị cầm tay như mobile, máy tính, ipad…nhằm giúp cho người sử dụng dùng bất

kỳ phương tiện gì đều truy cập được vào trang website VOV Online” [30]

Hình 1.6 Mô hình tổng quát cơ cấu tổ chức của Đài Tiếng nói Việt Nam đến năm 2020

1.2.2.7 Thông tấn xã Việt Nam

Với bề dày lịch sử hơn 60 năm hoạt động, ngoài chức năng là ngân hàng tin thì Thông tấn xã Việt Nam (TTXVN) còn là cơ quan chủ quản của nhiều

tờ báo in như báo Tin Tức, báo Thể thao - Văn hóa, báo Viet Nam News … Quy mô tổ chức của TTXVN bao gồm 7 khối công tác với 32 đơn vị đầu mối, gần 150 phòng với xấp xỉ 1.000 phóng viên, biên tập viên trong mạng lưới phân xã ở 64 tỉnh thành trên cả nước và hơn 20 phân xã thường trú ở nước ngoài

Mô hình cơ cấu tổ chức của TTXVN được trình bày trong hình 1.7

Hình 1.7 Mô hình tổng quát Thông tấn xã Việt Nam