Công tác giáo dục lý luận chính trị ở nước ta trong giai đoạn hiện nay thông tin chuyên đề số 4 2013

Một số vấn đề bất cập của công tác giáo dục lý luận chính trị hiện nay • NGUYỄN KHẮC DỊU Một số suy nghĩ về đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị đáp ứng yêu cầu đổi mới của Đảng cộng sản

Công tác giáo dục lý luận chính trị ở nước ta trong giai đoạn hiện nay

Ths Nguyễn Thị Hải Yến

Ths Nguyễn Thị Kim Oanh

CN Nguyễn Thị Lay Dơn

Địa chỉ: 36 Xuân Thủy - Cầu Giấy - Hà Nội

Tích cực quán triệt và vận dụng Nghị quyết đại hội

X vào nghiên cứu, giáo dục lý luận chính trị

• ĐOÀN THẾ HANH

Tăng cường nhận thức lý luận chính trị đối với cán bộ, đảng viên theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 5, khóa X

35 29 21

62 56

40 50

66

72

Một số vấn đề bất cập của công tác giáo dục lý

luận chính trị hiện nay

• NGUYỄN KHẮC DỊU

Một số suy nghĩ về đào tạo, bồi dưỡng lý luận

chính trị đáp ứng yêu cầu đổi mới của Đảng

cộng sản Việt Nam

• NGÔ NGỌC THẮNG

Những giải pháp chủ yếu nhằm vận dụng Tư

tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục lý luận trong

các trường chính trị tỉnh hiện nay

• HOÀNG ĐÌNH CÚC

Chất lượng đội ngũ giảng viên lý luận- nhân tố

quan trọng tác động đến nhu cầu, thái độ học tập

các môn lý luận chính trị của sinh viên Học viện

Báo chí và Tuyên truyền

• NGUYỄN TIẾN DŨNG

Làm thế nào để học tập lý luận chính trị -

hành chính có hiệu quả

• LÊ KIM VIỆT

Tăng cường trang bị kiến thức thực tiễn

cho cán bộ nghiên cứu, giảng dạy lý luận

Nhu cầu học tập các môn lý luận chính trị

của sinh viên Việt Nam

• NGUYỄN MẠNH HẢI

Phát triển đội ngũ giảng viên trường chính

trị tỉnh – nhân tố quan trọng trong công tác

giáo dục lý luận chính trị của Đảng ta

PHẦN III: ĐỔI MỚI, NÂNG CAO CHẤT

LƯỢNG CÔNG TÁC GIÁO DỤC LÝ LUẬN

CHÍNH TRỊ Ở NƯỚC TA HIỆN NAY

Đổi mới công tác giáo dục chính trị,

tư tưởng góp phần thực hiện hiệu quả Nghị quyết Trung ương 4

• HOÀNG QUỐC ĐẠT

Vài vấn đề về đổi mới, nâng cao chất lượng công tác giáo dục lý luận chính trị trong tình hình hiện nay

168 175

179

185 190

103

108 113 117

132

144

Hơn 80 năm qua, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, dân tộc ta đã vượtqua một chặng đường đấu tranh đầy khó khăn và gian khổ Với những thắng lợi vĩ đại

đã giành được trong thế kỷ XX, nước ta từ một nước thuộc địa nửa phong kiến đã trởthành một quốc gia độc lập, tự do, phát triển theo con đường xã hội chủ nghĩa, có quan

hệ quốc tế rộng rãi, có tiếng nói và vị trí ngày càng quan trọng trong khu vực và trên thếgiới Nhân dân ta từ thân phận nô lệ đã trở thành người làm chủ đất nước, làm chủ xãhội Đất nước ta từ một nền kinh tế nghèo nàn, lạc hậu đang bước vào thời kỳ đẩy mạnhcông nghiệp hóa, hiện đại hóa

Thực tiễn lịch sử đó đã khẳng định: sự lãnh đạo đúng đắn và sáng suốt của Đảng lànhân tố hàng đầu quyết định mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam Đó là thắng lợi củaviệc vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh - cơ sở lý luậnkhoa học và cách mạng, nền tảng tư tưởng của Đảng và của cách mạng Việt Nam Đócũng là kết quả và thắng lợi của quá trình tổ chức giáo dục, truyền bá hệ tư tưởng, cươnglĩnh, đường lối, quan điểm của Đảng, trong đó công tác giáo dục lý luận chính trị giữ vaitrò quan trọng, góp phần nâng cao nhận thức chính trị, ý thức tự giác ngộ của cán bộ,đảng viên và nhân dân – những người trực tiếp tham gia vào cuộc đấu tranh cách mạng

do Đảng lãnh đạo

Hiện nay, nhân dân ta đang tiến hành sự nghiệp đổi mới toàn diện đi lên chủ nghĩa xãhội dưới sự lãnh đạo của Đảng Đây là sự nghiệp cách mạng vĩ đại nhưng đầy chông gai

và thử thách Chúng ta vừa làm, vừa tìm tòi khảo nghiệm, thể nghiệm và rút kinh nghiệm

Vì vậy, đòi hỏi cán bộ, đảng viên và nhân dân phải nâng cao trình độ lý luận chính trị,lập trường tư tưởng, thống nhất ý chí và hành động, kiên định mục tiêu độc lập dân tộc

và chủ nghĩa xã hội, vượt qua mọi khó khăn thách thức giành thắng lợi trong công cuộcđổi mới

Tuy nhiên, do nhận thức về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hộimới dừng ở những nét khái quát chung, còn không ít vấn đề cụ thể đặt ra từ thực tiễnchưa có lời giải đáp hoặc giải đáp chưa đủ sức thuyết phục; nhiều cán bộ, đảng viên nhậnthức về chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh còn giản đơn; hiểu biết về chủnghĩa tư bản hiện đại chưa sâu sắc, có mặt còn lệch lạc; phương pháp tư duy cảm tính,chủ nghĩa kinh nghiệm hoặc thực dụng Bên cạnh đó công tác nghiên cứu, giáo dục lý

Lời giới thiệu

luận chính trị còn thiếu sắc bén, tính chiến đấu chưa cao, phương pháp chưa linh hoạt,chưa tạo được nhận thức thống nhất, thông suốt đối với một số vấn đề trong đường lối,quan điểm, chủ trương của Đảng; chưa thường xuyên làm tốt công tác giáo dục lý luậnchính trị, tư tưởng; chưa phê phán mạnh và đấu tranh kiên quyết chống chủ nghĩa cánhân, tư tưởng cơ hội, thực dụng, những quan điểm mơ hồ, sai trái,

Từ thực tế nêu trên, để góp phần thực hiện chủ trương của Đảng về tăng cường côngtác giáo dục lý luận chính trị ở nước ta trong giai đoạn mới và giúp bạn đọc có thêm tàiliệu nghiên cứu về công tác giáo dục lý luận chính trị, Ban Giám đốc Học viện Báo chí

và Tuyên truyền đã chỉ đạo Trung tâm Thông tin - Tư liệu - Thư viện tuyển chọn các bàiviết đã công bố trên các tạp chí khoa học chuyên ngành của các nhà nghiên cứu, biên

soạn và giới thiệu ấn phẩm Thông tin chuyên đề số 4/2013 với nhan đề:

“Công tác giáo dục lý luận chính trị ở nước ta trong giai đoạn hiện nay”

Kết cấu Thông tin chuyên đề gồm 4 phần:

Phần I: Lý luận chung về giáo dục lý luận chính trị

Phần II: Thực trạng công tác giáo dục lý luận chính trị ở nước ta trong giai đoạn hiệnnay

Phần III: Đổi mới, nâng cao chất lượng công tác giáo dục lý luận chính trị ở nước tahiện nay

Phần IV: Giới thiệu sách về lý luận chính trị trong Thư viện Học viện Báo chí vàTuyên truyền

Mặc dù tập thể cán bộ trong ban biên tập tham gia sưu tầm, tuyển chọn đã hết sức cốgắng, song không tránh khỏi những thiếu sót và hạn chế Ban Biên tập xin trân trọng

giới thiệu cuốn Thông tin chuyên đề số 4/2013 và mong nhận được ý kiến đóng góp

của bạn đọc

Xin trân trọng cảm ơn

BAN BIÊN TẬP

I.Về phương pháp luận nghiên cứu lý

luận chính trị

1 Thấm nhuần quan điểm thực tiễn,

phát triển, sáng tạo và thể hiện nhất quán

tư tưởng đổi mới

Lý luận chính trị (LLCT) được xác định

cụ thể trong bài viết này là LLCT - xã hội

hướng trực tiếp vào việc giải quyết những

nhiệm vụ và mục tiêu của đổi mới, phát

triển và HĐH xã hội Việt Nam trong bối

cảnh hội nhập quốc tế dưới tác động của

kinh tế thị trường, toàn cầu hóa, cách mạng

khoa học công nghệ và kinh tế tri thức Đó

phải là hệ thống LLCT thể hiện quan điểm

tư tưởng mác xít, tư tưởng và phương pháp

Hồ Chí Minh và các quan điểm đổi mới

của Đảng một cách nhất quán, sáng tạo,thực sự là lý luận khoa học và cách mạng

Hệ thống lý luận đó đã từng bước định hìnhqua hơn một phần tư thế kỉ đổi mới và đangđứng trước yêu cầu phải đột phá để cónhững phát triển về lượng và chất cho phùhợp với thời đại Do đó, một mặt, nó đượchình thành trên nền tảng tư tưởng của Chủnghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh

và có sự kế thừa hợp lý những thành quảnghiên cứu trong nước, trong hệ thốngXHCN trước đây cùng với những thànhquả nghiên cứu trên thế giới một cách cóchọn lọc, không định kiến và cũng khônggiáo điều, cực đoan Mặt khác, đây là điềuđặc biệt quan trọng: LLCT xã hội phải thể

hiện sự thống nhất giữa lý luận (khoa học)

với thực tiễn (đời sống), kết hợp hữu cơ

giữa nghiên cứu và tổng kết, giữa phản ánh

và dự báo, giữa đáp ứng yêu cầu của thực

tiễn với thúc đẩy sự phát triển của thực

tiễn Nghiên cứu LLCT với tư cách là

nghiên cứu khoa học theo những định

hướng nêu trên, đòi hỏi người nghiên cứu

phải hết sức chú trọng thực tiễn đổi mới

của đất nước, con người, dân tộc và xã hội

Việt Nam từ những thập kỷ cuối thế kỷ XX

vừa qua và những gì đang diễn ra ở nước

ta trong những thập kỷ đầu thế kỷ XXI,

không tách rời khỏi môi trường quốc tế, thế

giới hiện nay cùng với hiện trạng và xu

hướng biến đổi của nó

Cách đặt vấn đề của Trung Quốc trong

cải cách, trên phương diện lý luận, có hai

mệnh đề quan trọng đáng để chúng ta suy

nghĩ và tham khảo: Trung Quốc hóa chủ

nghĩa Mác và xây dựng CNXH đặc sắc

Trung Quốc Ở Việt Nam hiện nay, những

cắt nghĩa lý luận, nhất là LLCT về đổi mới

và phát triển, về mục tiêu, động lực, con

đường và mô hình phát triển cần làm rõ

những giá trị bền vững của Chủ nghĩa

Mác-Lênin, CNXH khoa học và CNXH

hiện thực Coi đó như hệ giá trị về quan

điểm và phương pháp cũng như làm sâu

sắc thêm từ thực tiễn những giá trị cốt yếu

trong di sản tư tưởng Hồ Chí Minh Đó là

những điều cần thiết nhưng chưa đủ Điều

quan trọng là đem lại câu trả lời lý luận chothực tiễn về vấn đề đổi mới và phát triểncủa Việt Nam trong hiện tại và tương lai,sao cho thực sự thể hiện được tính đặc thù,lịch sử cụ thể của CNXH Việt Nam đúngtheo dòng của tư tưởng chủ đạo: độc lậpdân tộc gắn liền với CNXH Đó là một nềnđộc lập tự chủ bền vững, là CNXH thấmnhuần bản chất giai cấp công nhân hiện đại,giai cấp công nhân thống nhất hữu cơ vớidân tộc, sức mạnh của giai cấp công nhântrong sức mạnh của dân tộc và thời đại, mộtCNXH thấm nhuần đầy tính nhân văn vàdân chủ Giải quyết được các vấn đề về lýluận trong tình hình hiện nay, đặc biệt làLLCT Việt Nam thời đổi mới và HĐH, thời

mở cửa và hội nhập, hợp tác và cạnhtranh… đòi hỏi phải xử lý theo tinh thần

khoa học mối quan hệ giữa cái phổ biến và

cái đặc thù, càng không bỏ qua nhưng cũng

không tuyệt đối hóa cái đơn nhất Đặt cáiđặc thù (bao hàm cả cái đơn nhất) ViệtNam trong cái phổ biến của thế giới, khôngchỉ là phổ biến trên lập trường ý thức hệXHCN mà còn là phổ biến của thế giớiđương đại đang biến đổi, đang là một thếgiới toàn cầu hóa, chú trọng các nhân tốhòa bình - hợp tác - cạnh tranh - phát triển,đồng thời một thế giới mà trong đó cácquốc gia - dân tộc vừa phụ thuộc vừa tùythuộc lẫn nhau để phát triển

Hơn lúc nào hết, luận điểm được Đảng

ta tổng kết “cách mạng là sáng tạo bởi chân

lý là cụ thể" và sáng tạo thì thành công mà

giáo điều thì thất bại có ý nghĩa và mãi còn

giá trị như một nguyên lý tư tưởng, một chỉ

dẫn về phương pháp luận

Nghiên cứu và trình bày những kết quả

nghiên cứu LLCT theo yêu cầu trên quả là

không đơn giản, dễ dàng một chút nào

Dưới ánh sáng tư tưởng Hồ Chí Minh,

chúng ta luôn ý thức rằng, phải giữ chủ

nghĩa cho vững, Đảng phải có chủ nghĩa

làm cốt nhưng lại phải trung thành một

cách sáng tạo chứ không giáo điều và nếu

không đổi mới thực sự thì chẳng những

không phát triển được mà ngay cả tồn tại

cũng không thể thực hiện được trong điều

kiện ngày nay Đổi mới, nhìn từ phương

diện LLCT cho thấy cả những nhận thức

mới từ những giá trị cũ, đồng thời cũng

không ngần ngại trước những cái mới đang

xuất hiện nó khác so với giá trị cũ mà muốn

phát triển thì phải thừa nhận và tiếp nhận

nó một cách có chọn lọc trên cơ sở phân

tích thấu đáo về mặt khoa học và nhất quán

với các nguyên tắc, quan điểm của Đảng

Con đường đi tới cái mới luôn là con

đường đối diện với cái cũ và đòi hỏi xử lý

cái cũ trên quan điểm và phương pháp mới

Quan điểm Hồ Chí Minh về tư duy biện

chứng, phương pháp biện chứng trong mối

quan hệ cũ - mới là một gợi ý quý báu cho

nghiên cứu, để nhất quán với nguyên tắc

phương pháp luận đã nêu trong nghiên cứuLLCT với năng lực sáng tạo khoa học, đặcbiệt là sáng tạo về phương pháp, thống nhấtgiữa khoa học - chính trị, đạo đức - văn hóacủa người nghiên cứu

2 Chú trọng tìm kiếm phương pháp tiếp cận sáng tạo, nghiên cứu tổng hợp, chỉnh hợp giữa lý luận – thực tiễn và trình bày kết quả nghiên cứu theo hình thức luận đề

Trong nền triết học cổ điển Đức, ở thế

kỷ XIX, Hêghen đã từng đánh giá vai tròquan trọng đặc biệt của phương pháp, đó làphương pháp ở cấp độ lý luận, phươngpháp ở tầm hệ thống lý thuyết, thể hiệntương xứng với hệ thống quan điểm Ôngtừng nhấn mạnh rằng, mọi tri thức về lịch

sử tư tưởng triết học của nhân loại suy đếncùng là vấn đề phương pháp, là tri thức vềphương pháp

Sau này, Viện sĩ Lan Đao (Nhà bác họcvật lý lý thuyết người Nga thế kỷ XX) cũngtừng cho rằng, phương pháp quan trọnghơn phát minh Bởi vì, có phương pháp tốt,sáng tạo thì thông qua phương pháp, người

ta có thể tạo ra nhiều phát minh mới.Trong nghiên cứu khoa học về xã hội,bao gồm cả nghiên cứu LLCT, việc tìmkiếm phương pháp tiếp cận mới, sáng tạo,không lặp lại những cái đã mang tínhtruyền thống quen thuộc là một đòi hỏi cótính bức xúc, có ý nghĩa thời sự Những

nghiên cứu mang lại kết quả và hiệu quả

cao, phát hiện ra cái mới, có những tư

tưởng sáng tạo và hiện đại thường bắt đầu

từ những phương pháp tiếp cận mới

Cái mới trong tiếp cận đối tượng thường

dẫn đường đi đến cái mới trong nghiên cứu

và hứa hẹn những triển vọng kết quả thu

được nhằm khám phá, hiểu biết đối tượng

một cách sâu sắc hơn về bản chất của nó

Đối tượng nghiên cứu xã hội là một thực

thể động, biến đổi chứ không phải là một

vật thể tĩnh tại, bất biến: tự nó đã quy định

sự cần thiết tất yếu phải đổi mới cách tiếp

cận đối tượng Những hướng tiếp cận phù

hợp nhất với các vấn đề nghiên cứu xã hội

nhân văn và LLCT thường là: tiếp cận theo

hướng lôgic - lịch sử, hệ thống, so sánh,

liên ngành và đa ngành Một cách dung dị

và dễ hình dung hơn về những vấn đề có

tính học thuật trong nghiên cứu nêu trên,

đó là nhìn sự vật trên nhiều chiều cạnh,

nhiều cấp độ và mức độ khác nhau, xem

xét nó trên quan điểm chỉnh thể, hệ thống,

toàn diện trong sự vận động và phát triển

Đó chính là nhìn đối tượng thông qua các

mối quan hệ, liên hệ Thông qua các mối

quan hệ, liên hệ này chẳng những nhận biết

được sự vật là gì, mà còn hiểu rõ nó như

thế nào

Cái mới trong tiếp cận, đôi khi từ cái rất

tự nhiên, "ngẫu hứng" dẫn tới sự nhìn nhận

phân tích sâu sắc, mới mẻ hơn về sự vật

trong quá trình nghiên cứu, hiểu sự vật ởbản chất để gọi đúng tên sự vật, nhưPh.Ăngghen nói: "hãy gọi tên sự vật đúngnhư bản thân nó” Cũng nhờ cách tiếp cậnmới mà nghiên cứu đạt được ý nghĩa củanhững sự phát hiện, những khám phá, cảnhững dự báo có tính sáng tạo, nêu đượcvấn đề trong lôgic nghiên cứu Tư tưởngkhoa học trong một công trình nghiên cứuphụ thuộc rất nhiều từ phương pháp, từnhững nỗ lực tiếp cận đối tượng

Có thể học tập phương pháp tiếp cậnsáng tạo của Hồ Chí Minh qua nhữngnghiên cứu của Người về Chủ nghĩa Mác,

về dân chủ, về chân lý, mối quan hệ giữađạo đức với chân lý, giữa quyền tự do tưtưởng và quyền tự do phục tùng chân lý,giữa cá nhân và xã hội

Một trong những nét đặc sắc trong tưduy lý luận Hồ Chí Minh là tư duy trên cáclớp quan hệ, theo các mối liên hệ, rất chútrọng kết hợp các yếu tố: quan sát, mô tả,phân tích, tổng hợp và từ đó đi tới các nhậnđịnh và dự báo một cách khoa học

Sự sáng tạo trong nghiên cứu lý luận vàtổng kết thực tiễn của Hồ Chí Minh làmđọng lại trong những kết quả nghiên cứucủa Người dấu ấn của những chính kiến,chủ kiến riêng, những trải nghiệm đượcđúc kết thành các châm ngôn, các triết lýsâu sắc mà giản dị

Cách trình bày theo hình thức luận đề ở

Hồ Chí Minh thể hiện trình độ tổng hợp,

khái quát và hệ thống hóa rất cao, thể hiện

sự nghiên cứu nắm vững lý thuyết và

phương pháp, sự am hiểu và làm chủ đối

tượng nghiên cứu Những tác phẩm luận đề

là những tác phẩm có sức gợi mở, liên

tưởng rất sâu cho công chúng độc giả Đơn

cử Luận cương về L.Feurbach của C.Mác

chỉ với 11 luận đề và trong một hình thức

phác thảo mà thể hiện được một thế giới

quan mới, một Tuyên ngôn về triết học

hành động, mãi còn giá trị khai sáng và dự

phóng Do đó, cách trình bày theo hình

thức luận đề là sự phổ biến hóa cách tiếp

cận mới và hiện đại hóa nghiên cứu LLCT

Đồng thời, cũng cần hiểu đúng quan niệm

về liên ngành, về tổng hợp hay phức hợp

đa ngành trong nghiên cứu LLCT

Muốn thực hiện tốt các nghiên cứu liên

ngành hay đa ngành, đòi hỏi người nghiên

cứu phải am hiểu sâu sắc và đứng vững từ

chỗ đứng chuyên ngành làm tiêu đề Cùng

với nó là sự hiểu biết rộng về các vấn đề xã

hội, tạo ra một phông văn hóa phong phú,

sâu sắc phát triển từ chuyên ngành đến liên

ngành và đa ngành Nó phải đảm bảo cho

việc nghiên cứu một sự kết hợp, thẩm thấu

nhuần nhuyễn các địa hạt tri thức khác

nhau, cùng góp phần làm sáng tỏ chủ đề,

vấn đề nghiên cứu từ những phương diện

khác nhau Vì vậy, liên ngành hay đa ngành

không phải là một tổng số số học các tri

thức, rời rạc, tản mạn, không đồng quyđược vào mục tiêu nghiên cứu và phươngpháp nghiên cứu đã vạch ra

Tri thức LLCT mang đặc trưng tổng hợpcác loại tri thức, có liên quan, được tổ chức

và xây dựng một cách khoa học Các kếtquả nghiên cứu LLCT một cách khoa học,nghiêm túc mới có thể đem lại cho ngườiđọc sự hiểu biết rộng và sâu, đầy đủ nhữngbình diện của LLCT cả về nội dung vàphương pháp

3 Nghiên cứu LLCT, hơn bất cứ một lĩnh vực nghiên cứu nào, đòi hỏi phải xử

lý đúng đắn sự kết hợp giữa cái cụ thể với cái trừu tượng, cái chung và cái riêng; vạch ra mối liên hệ giữa hiện trạng và khả năng, xu hướng với hiện thực và triển vọng của sự phát triển của thể chế chính trị, đặc biệt làm rõ những vấn đề của tổ chức và phương thức hoạt động

mà chủ thể chính trị cần đổi mới, tổ chức,xây dựng, sao cho chính trị vừa đạt đượcmục tiêu trực tiếp vừa đóng vai trò thúc đẩyphát triển xã hội thông qua sự phát triển kinh

tế và văn hóa một cách cơ bản và lâu dài.Chỉ dẫn biện chứng của C.Mác về sựvận động của quá trình nhận thức đi từ trừutượng tới cụ thể, từ cái cụ thể ban đầu đượclấy từ điểm xuất phát trong hình thứcchung, còn rất trừu tượng của nó đến cái cụthể được tái sinh trong tư duy trừu tượng,thông qua trừu tượng hóa khoa học, rằng

càng xa cái cụ thể (hiện tượng, bề mặt) ban

đầu bao nhiêu thì càng tiến gần tới cái cụ

thể (thuộc tính tổng thể, bản chất ) thực

sự bấy nhiêu là một chỉ dẫn triết học nhận

thức luận rất có ý nghĩa trong nghiên cứu

LLCT

V.I Lênin đã diễn đạt tư tưởng này của

C.Mác thành con đường phát triển biện

chứng của nhận thức, từ trực quan sinh

động đến tư duy trừu tượng và từ tư duy

trừu tượng tới thực tiễn Đó là con đường

biện chứng của sự nhận thức chân lý

LLCT với tư cách là khoa học trang bị

cho hoạt động chính trị một cách tự giác

trong thực tiễn, là cơ sở giúp cho con người

hiểu bản chất, quy luật của chính trị Do

đó, tri thức của khoa học chính trị là tri

thức có tính khái quát, trừu tượng hóa

khoa học rất cao Song, đời sống chính trị

và hoạt động chính trị thực tiễn lại rất cụ

thể, muôn vàn hiện trạng, sự kiện, tình

huống, vì vậy, đòi hỏi phải xử lý sao cho

khoa học và nghệ thuật, không rơi vào mù

quáng, tự phát, phiêu lưu và tránh xa chủ

nghĩa giáo điều

Để nghiên cứu các vấn đề LLCT đáp

ứng yêu cầu và đảm bảo tính khoa học cho

thực tiễn thì mỗi vấn đề đặt ra phải được

phân tích bằng lý luận một cách thấu đáo,

đồng thời gợi mở những phương hướng,

phương pháp cho chủ thể chính trị có thể

cụ thể hóa được lý luận đó trong những

trường hợp, hoàn cảnh cụ thể Luận đề

"phân tích cụ thể một tình hình cụ thể" củaV.I Lênin và chỉ dẫn của Hồ Chí Minh,dùng lý luận của Chủ nghĩa Mác như mộtphương pháp để nhận thức, hành động, ứng

xử cho phù hợp cần được quán triệt trongnghiên cứu và vận dụng Cụ thể, theo kinhnghiệm chủ nghĩa sẽ làm cho chính trị bịtầm thường hóa, rơi vào chủ nghĩa thựcdụng, thiển cận Trừu tượng mà không cóchất liệu từ hiện thực đời sống được lý luậnhóa là trừu tượng hình thức, không có nộidung, phi lịch sử sẽ dẫn tới chủ nghĩa giáođiều, đó là nguy cơ dẫn hoạt động chính trịtới chỗ mất phương hướng

V I Lênin từng nhấn mạnh rằng, trongnhững thời điểm bước ngoặt, nếu mấtphương hướng chính trị là rơi vào một tìnhhuống nguy hiểm, là tự sát về chính trị.Những hạn chế và nguy cơ đó chỉ có thểđược khắc phục nếu LLCT thực sự là khoahọc, chính trị học, là triết học của chính trị,

đủ sức làm cho hoạt động chính trị có trítuệ, có phương pháp Khi đó, các chủ thểchính trị mới trở nên nhạy bén, uyển chuyểnlinh hoạt và tỏ rõ bản lĩnh của mình

Đó cũng là yêu cầu hướng tới của khoahọc nghiên cứu LLCT và thực hành khoahọc trong đời sống chính trị thực tiễn Chỉdẫn vấn đề này, Hồ Chí Minh đạt đếnkhông chỉ khoa học mà còn là chính trị, làđạo đức, trở thành một thứ văn hóa chính

trị Hồ Chí Minh với đầy đủ các phẩm chất:

sâu sắc và tinh tế, chiến lược và sách lược,

tư tưởng và phương pháp, truyền thống và

hiện đại, dân tộc và thời đại, thiết thực,

giản dị, rất gần với cuộc sống mà vẫn

không xa rời tầm cao tư tưởng và triết lý

nhân sinh, hành động

Đó là những nguyên tắc phương pháp

luận mà nghiên cứu LLCT phục vụ trực

tiếp sự lãnh đạo chính trị của Đảng trong

sự nghiệp đổi mới đặt ra

II Vận dụng phương pháp luận sáng

tạo trong triển khai nghiên cứu “chương

nước hợp thành một hệ thống của chương

trình nghiên cứu trọng điểm phục vụ trực

tiếp yêu cầu nghiên cứu lý luận và tổng kết

thực tiễn của Trung ương Những kết quả

nghiên cứu của các đề tài này đều góp phần

cung cấp các luận cứ khoa học làm cơ sở

cho việc hình thành các nghị quyết của

Đảng, các chính sách của Nhà nước, các

quyết sách quan trọng ở tầm chiến lược của

Trung ương

Thời điểm triển khai các đề tài là thời

điểm bản lề của việc thực hiện Nghị quyết

Đại hội XI của Đảng Do vậy, các hoạt

động khoa học cấp chương trình cũng nhưcác hoạt động nghiên cứu lý thuyết, cácđiều tra khảo sát thực tiễn của các đề tài đòihỏi phải rất khẩn trương, xác định đúngtrọng điểm nghiên cứu, đặc biệt là lựa chọnnhóm chuyên gia nòng cốt trong nghiêncứu - tổng kết - dự báo, phát hiện nhanhcác vấn đề có hiệu quả nghiên cứu mớinhất trong một thời gian ngắn nhất Có nhưvậy, kết quả nghiên cứu mới có thể đónggóp kịp thời, hữu ích, thiết thực đối vớilãnh đạo cấp cao (BCH TƯ, Bộ Chính trị,Ban Bí thư) Khẩn trương về thời gian, chủđộng trong nghiên cứu với nhân lực khoahọc chất lượng cao, đầu tư thích đángnguồn lực (kinh phí) vào khâu then chốt,với những việc quan trọng, với nhữngchuyên gia đảm bảo tốt nhất cho chất lượngcông trình - đó là đòi hỏi đặt ra đối với cácchủ nhiệm đề tài

Đòi hỏi ấy xuất phát từ yêu cầu thực tiễnsau đây:

Thứ nhất, các kết quả nghiên cứu phải

đóng góp vào “Tổng kết lý luận - thực tiễn

30 năm đổi mới" (1986-2016)

Thứ hai, các kết quả nghiên cứu phải

được chắt lọc, chiết ra những tinh túy cốtyếu nhất để phục vụ nhu cầu lý luận choĐại hội XII của Đảng và việc soạn thảoVăn kiện Đại hội XII (năm 2016)

Từ đó, có thể nhận thấy, tính chất cơ bảncủa các đề tài và của cả chương trình

nghiên cứu LLCT KX.04/11 - 15 là tổng

kết - dự báo trên cơ sở lý luận sáng tạo, có

tính mới, có ý nghĩa đột phá so với các kết

quả nghiên cứu của giai đoạn trước

(2006-2010)

Cũng từ đó, phân tích hệ thống 33 đề tài

của chương trình, có thể nhận biết những

đặc điểm nổi bật dưới đây:

- Các đề tài nghiên cứu LLCT giai đoạn

2011 - 2015 có mối liên hệ hữu cơ giữa

những vấn đề LLCT trực tiếp với những

vấn đề LLCT gián tiếp Đó là chính trị lãnh

đạo, cầm quyền, chủ thể, quản lý, các chủ

thể tham chính: Đảng - Nhà nước – Mặt

trận - Đoàn thể (các lực lượng dân tộc, xã

hội, nhân dân, nghiên cứu thiết chế, bộ máy

thể chế, nguồn nhân lực) Đó còn là những

cơ sở phương diện, nhân tố tác động vào

chính trị, nghiên cứu kinh tế, xã hội, văn

hóa – giáo dục - đào tạo, khoa học - công

nghệ, quốc phòng - an ninh, đối ngoại –

ngoại giao từ lát cắt chính trị - xã hội, từ

cảm quan chính trị học và xã hội học chính

trị, từ không gian và thời gian chính trị (thế

giới đương đại, thời đại chiến tranh và hòa

bình, dân tộc và tôn giáo, toàn cầu hóa và

hội nhập, diễn biến hòa bình, tự diễn biến,

tự chuyển hóa )

- Các đề tài tuy có nội dung, phạm vi

nghiên cứu khác nhau nhưng đều đồng quy,

hội tụ vào định hướng phát triển bền vững,

đều cùng tìm câu trả lời về phát triển đất

nước, dân tộc, con người Việt Nam trướcyêu cầu mới, điều kiện và hoàn cảnh mới

Do đó, Văn kiện Đại hội XI, Cương lĩnh(bổ sung, phát triển năm 2011) và Chiếnlược phát triển kinh tế - xã hội tới năm

2020 cùng các nghị quyết Trung ương khóa

XI là những tài liệu gốc, là những địnhhướng quan điểm chính thống giúp ích choviệc nghiên cứu của các đề tài

- Nghiên cứu các đề tài trong chươngtrình đều góp phần cụ thể hóa, đem lạinhững kiến giải lý luận sâu sắc hơn, phấnđấu đạt tới những phát triển mới về các đặctrưng, các phương hướng và các mối quan

hệ lớn cần giải quyết về CNXH Việt Nam

mà Đại hội XI đã nêu ra

- Sau một phần tư thế kỷ đổi mới, giờđây, Việt Nam đứng trước những yêu cầumới của phát triển và HĐH Đó là nhữngyêu cầu về đột phá để phát triển nhanh vàbền vững

Đáp ứng yêu cầu đó, về mặt lý luận, các

đề tài thuộc chương trình phải triển khaimột hệ thống các vấn đề rộng lớn, toàndiện từ nghiên cứu ý thức hệ đến nghiêncứu mô hình phát triển, bao quát từ thể chế,thiết chế, chính sách, luật pháp, cơ chế vàchế tài quản lý, cho đến con người, văn hóa

và xã hội (các quan hệ xã hội, cơ cấu xãhội, tổ chức và quản lý phát triển xã hội ).Thực hiện “đơn đặt hàng” của Nhà nước,chương trình ủy thác vào các đề tài, các chủ

nhiệm đề tài để tìm những câu trả lời cho

những câu hỏi đặt ra: Về đường hướng tiếp

tục đổi mới tư duy ở nước ta; về xác lập

những nhận thức mới về Chủ nghĩa

Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh: về CNXH

và nhất là quá độ "kiểu” Việt Nam và thời

kỳ quá độ lên CNXH ở Việt Nam: về Đảng

lãnh đạo, cầm quyền và đổi mới phương

thức lãnh đạo, cầm quyền của Đảng trong

điều kiện phát triển kinh tế thị trường, mở

cửa hội nhập quốc tế Có nhiều đề tài mới,

quan trọng cần được đầu tư đủ mạnh cho

nghiên cứu và chắt lọc kết quả nghiên cứu

như: nghiên cứu về thời kỳ quá độ: thực

hành dân chủ trong điều kiện một đảng duy

nhất cầm quyền: đổi mới mô hình tăng

trưởng; xây dựng tập đoàn kinh tế, hệ giá

trị Việt Nam, quyền con người

Các đề tài nghiên cứu đều phải đáp ứng

được yêu cầu tổng kết 30 năm đổi mới

cũng như phương hướng trong tương lai

của Việt Nam ở mức độ này hay mức độ

khác Đây chính là hướng đích tổng hợp

nhất, là mục tiêu tổng quát nhất mà các đề

tài cần nhận rõ

- Các đề tài phải kết hợp nghiên cứu

chuyên sâu với nghiên cứu tổng hợp,

hướng vào nghiên cứu ứng dụng trên nền

tảng vững chắc của nghiên cứu cơ bản Kết

hợp chuyên ngành với liên ngành và đa

ngành là một đòi hỏi tất yếu, tự nhiên của

chương trình và các đề tài

2 Những vấn đề vận dụng phương pháp luận nghiên cứu LLCT vào việc triển khai nghiên cứu các đề tài

- Quan điểm thực tiễn, đổi mới, pháttriển và sáng tạo cần được vận dụng vàocác đề tài theo mục tiêu đã xác định; ngoàiviệc nghiên cứu rộng, theo nội dung toàndiện của đề tài, cần ưu tiên hàng đầu chonhững điểm nhấn, điểm mới từ nhữngnghiên cứu sâu nhằm giải quyết những vấn

đề lý luận từ trước cho đến nay chưa thực

sự sáng tỏ hoặc còn bỏ trống Ví dụ: giảitrình bằng những luận cứ, luận chứng khoahọc về giá trị bền vững của Chủ nghĩaMác-Lênin; về những hạn chế lịch sử củaChủ nghĩa Mác-Lênin; về những phát triểnsáng tạo thực sự của Hồ Chí Minh về đặcđiểm của quá độ và thời kỳ quá độ ở ViệtNam; về sở hữu trong điều kiện kinh tế thịtrường trong thời kỳ quá độ ở nước ta; vềquan hệ sản xuất tiến bộ, phù hợp với lựclượng sản xuất ở Việt Nam: về Đảng lãnhđạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ

có phải là cơ chế (dân chủ, làm chủ) haykhông, hay là một quan điểm, một nguyêntắc định hướng chính trị để giải quyết cácmối quan hệ giữa các chủ thể; Về mô hình

bộ máy Đảng, Nhà nước về mặt chính trị:

Mô hình tăng trưởng, đổi mới Mô hìnhtăng trưởng ở nước ta về mặt kinh tế, gắnvới tái cấu trúc kinh tế đang trở nên rất thời

sự hiện nay các đề tài về dân tộc, tôn

giáo, quyền con người, phát triển văn hóa,

an sinh xã hội, chính sách xã hội, chính

sách an sinh xã hội, mang lưới an sinh xã

hội cũng vậy, cũng có không ít các vấn đề

lý luận phải làm rõ, từ thực tiễn Việt Nam

- Hệ giá trị Việt Nam trong thời kỳ

CNH, HĐH, hội nhập quốc tế và tổng kết

30 năm đổi mới ở Việt Nam, có lẽ là hai đề

tài lớn nhất của chương trình lần này, có

mối liên hệ cả bề rộng và chiều sâu, cả tổng

kết thực tiễn để phát triển lý luận và đưa ra

những dự báo về xu hướng phát triển Triển

khai những đề tài này, cần đến năng lực

phân tích, tổng hợp rất cao, đồng thời chú

trọng đến phương pháp nghiên cứu so

sánh: truyền thống và hiện đại, dân tộc và

quốc tế… để có cơ sở vững vàng khi đưa

ra những đề xuất, khuyến nghị về quan

điểm, giải pháp và chính sách phát triển

- Thực tiễn đổi mới và phát triển ở nước ta

qua một phần tư thế kỷ đến nay cho thấy, đổi

mới hệ thống chính trị và đổi mới chính trị,

cải cách hệ thống thể chế chính trị đang đặt ra

với tất cả tính cần thiết, bức xúc của nó

Chính trị sẽ đảm bảo và thúc đẩy kinh tế

tăng trưởng, phát triển hay ngược lại sẽ

kìm hãm phát triển kinh tế, kìm hãm cả

phát triển xã hội lẫn phát triển bản thân

chính trị, làm chậm tốc độ, nhịp độ phát

triển của cả xã hội tổng thể - điều đó tùy

thuộc vào kết quả, hiệu quả đổi mới chính

trị và hệ thống chính trị ra sao, đến mức

nào, ở trạng thái nào

Giải quyết vấn đề này liên quan đếnnhững vấn đề dân chủ và nhà nước phápquyền, đến xây dựng chỉnh đốn Đảng, đặcbiệt là đổi mới tổ chức bộ máy và phươngthức lãnh đạo của Đảng hiện nay

Cũng như vậy "quốc nạn tham nhũng"

có được xử lý thành công hay không? Cóđột phá được thực sự về mô hình tổ chức

và thực hiện giải pháp chống tham nhũnghay không cũng tùy thuộc vào đổi mới, cảicách chính trị, hệ thống chính trị và thể chếchính trị

Cần xác định đây là điểm nút, là đáp số

thực tiễn mà chương trình và các đề tài của

chương trình phải nỗ lực hướng tới

3 Mấy đề xuất kiến nghị với Ban Chủ nhiệm Chương trình và các chủ nhiệm

đề tài

- Ban Chủ nhiệm chương trình cần khẩn

trương soạn thảo và hoàn thiện Luận cương

khoa học của chương trình, làm cơ sở cho

tất cả các đề tài triển khai nghiên cứu, đồng

bộ, thống nhất và tìm tòi sáng tạo trongnghiên cứu

- Tổ chức tọa đàm khoa học về nhữngvấn đề lý luận có liên quan trực tiếp tới các

đề tài, có ý nghĩa gợi mở và thúc đẩynghiên cứu sâu

- Áp dụng phương thức chuyên gia,nhóm chuyên gia từ đề tài tới chương trình,chủ động đi trước một bước trong nghiên

cứu và xây dựng các công trình tổng quan,

các kiến nghị và khuyến nghị đối với lãnh

đạo Đảng và Nhà nước ngay trong năm bản

lề (năm 2013) của nhiệm kỳ Đại hội XI,

cũng là năm bản lề của hoạt động nghiên

cứu khoa học của chương trình

- Hạn chế, giảm thiểu những trở ngại

hành chính, quan liêu và hình thức hóa

trong quản lý khoa học Đây là một lực cảnnặng nề làm suy giảm năng lực sáng tạotrong nghiên cứu và làm tổn hại đến chấtlượng, hiệu quả nghiên cứu khoa học.r

Nguồn: Tạp chí Khoa học chính 2013.- Số 2.- Tr 15 – 22.

trị.-Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ

X của Đảng là một sự kiện chính

trị trọng đại, khẳng định sự

trưởng thành của Đảng về năng lực trí tuệ,

bản lĩnh chính trị và năng lực tổ chức chỉ

đạo thực tiễn Thành công của Đại hội đã

tăng thêm niềm tin tưởng, phấn khởi, động

viên cán bộ, đảng viên và nhân dân ta phấn

đấu vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã

hội công bằng, dân chủ, văn minh - con

đường mà Bác Hồ và Đảng ta đã lựa chọn

cho cách mạng và dân tộc Đại hội thông

qua nhiều văn kiện quan trọng, đề ra nhiều

chủ trương, giải pháp nhằm phát triển đất

nước trong giai đoạn mới, được thể hiện cô

đọng và sinh động qua chủ đề Đại hội:

“Nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến

đấu của Đảng, phát huy sức mạnh toàn

dân tộc, đẩy mạnh toàn diện công cuộc đổi

mới, sớm đưa nước ta ra khỏi tình trạng

kém phát triển".

Sau Đại hội, thực hiện Chỉ thị số

01-CT/TW của Bộ Chính trị, các ngành, các

cấp đã triển khai sâu rộng, khẩn trương tiến

hành nghiên cứu, quán triệt Nghị quyết củaĐại hội, đồng thời xây dựng chương trìnhhành động của ngành, địa phương, đơn vịmình nhằm đưa Nghị quyết của Đảng vàocuộc sống

Đối với Học viện CTQG Hồ Chí Minh,ngoài việc tổ chức học tập Văn kiện Đạihội X của Đảng cho cán bộ, đảng viên vàhọc viên, Học viện có nhiệm vụ nghiên cứusâu các nội dung của văn kiện phục vụ việcthực hiện hai chức năng cơ bản của Họcviện là đào tạo, bồi dưỡng cán bộ và nghiêncứu lý luận Sau khi các văn kiện Đại hội

X của Đảng đã công bố và được toàn Đảnghọc tập, một yêu cầu cấp bách đặt ra choHọc viện là phải vận dụng các quan điểm,chủ trương của Đại hội vào chương trình,nội dung giảng dạy thuộc tất cả các chuyênngành, các hệ lớp và tổ chức nghiên cứu đểgóp phần vào việc thực hiện, cụ thể hóa,phát triển đường lối của Đảng

Hai hoạt động chính yếu của toàn Họcviện là nghiên cứu và giáo dục lý luận chocán bộ lãnh đạo, quản lý chủ chốt của

tích cỰc Quán triệt vÀ vận dụng nghị QuYẾt ĐẠi hỘi X vÀo nghiÊn cỨu,

giáo dục Lý Luận chính trị

?GS,TS LÊ Hữu NGHĩA

Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh

Đảng, Nhà nước, các đoàn thể chính trị

-xã hội; cán bộ khoa học nòng cốt về lý luận

chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí

Minh trên địa bàn cả nước Đây là những

hoạt động vừa gắn bó hữu cơ với nhau, vừa

có những yêu cầu, tính chất khác nhau

Trong giáo dục lý luận, cần chú trọng quán

triệt quan điểm của Đảng nhằm góp phần

vào việc nâng cao nhận thức, xây dựng,

củng cố lập trường chính trị - tư tưởng

vững vàng cho đội ngũ cán bộ Trong

nghiên cứu lý luận, một mặt, cần nghiêm

túc bảo đảm tính Đảng; mặt khác, cần tạo

không gian cho tư duy khoa học của từng

cán bộ chuyên môn Chỉ có như vậy, các

hoạt động nghiên cứu và giáo dục lý luận

chính trị mới đáp ứng được yêu cầu, nhiệm

vụ mới mà Đảng giao phó trong thời kỳ

hiện nay

Đẩy mạnh sự nghiệp đổi mới đất nước

một cách toàn diện là quyết tâm chính trị

của Đảng Quyết tâm chính trị đó có cơ sở

khoa học, đáp ứng yêu cầu bức thiết của

nhân dân và phù hợp với xu thế phát triển

của thời đại Vì vậy, những nội dung mà

Nghị quyết Đại hội X đề cập cần thiết phải

được nghiên cứu một cách công phu và

nghiêm túc nhằm làm sáng tỏ cơ sở khoa

học của các luận điểm, quan điểm của

Đảng và trên cơ sở đó tiếp tục đề xuất ý

kiến với Đảng để Đảng ta tiếp tục đổi mới,

hoàn thiện quan điểm, đường lối của mình

với vai trò là người lãnh đạo cách mạngViệt Nam Những nội dung của Nghị quyếtphải được vận dụng trong các bài giảng ởcác hệ lớp đào tạo của Học viện cũng nhưtrong các nhà trường ở nước ta

Nghị quyết Đại hội Đảng X đề cập đếnnhiều vấn đề rất rộng lớn, toàn diện, trong

đó có 3 lĩnh vực trọng yếu Đó là, hoànthiện thể chế kinh tế thị trường định hướngXHCN, đẩy mạnh CNH, HĐH là nhiệm vụtrung tâm; đổi mới và chỉnh đốn Đảngnhằm nâng cao năng lực lãnh đạo và sứcchiến đấu của Đảng là nhiệm vụ then chốt;xây dựng, phát triển nền văn hóa tiên tiến,đậm đà bản sắc dân tộc, làm cho văn hóakhông chỉ là động lực cho phát triển màcòn là mục tiêu của phát triển, thật sự trởthành nền tảng tinh thần của toàn bộ đờisống xã hội Trong từng lĩnh vực, ngoài sự

kế thừa quan điểm của các Đại hội trước,còn có những bổ sung, phát triển quantrọng trong Đại hội X

Về lĩnh vực kinh tế, Nghị quyết Đại hội

X khẳng định phải tiếp tục hoàn thiện thểchế kinh tế thị trường định hướng XHCN,phát triển đồng bộ và quản lý có hiệu quả

sự vận hành các loại thị trường cơ bản theo

cơ chế cạnh tranh lành mạnh, góp phầnkhơi dậy tiềm năng sáng tạo của đất nước,con người Việt Nam, thúc đẩy lực lượngsản xuất phát triển mạnh mẽ hơn đồng thờivới việc giữ vững mục tiêu, định hướng

XHCN và tiếp tục đẩy mạnh CNH, HĐH

gắn với phát triển kinh tế tri thức Văn kiện

Đại hội X thể hiện Đảng ta ngày càng nhận

thức sâu sắc hơn vai trò của tri thức và kinh

tế tri thức trong xây dựng, phát triển đất nước

Đảng ta ý thức sâu sắc rằng xây dựng

Đảng đáp ứng yêu cầu trong từng giai đoạn

lịch sử là công việc hệ trọng liên quan đến

sinh mệnh của Đảng, có ý nghĩa quyết định

đến sự thành bại của cách mạng, đến việc

giữ vững vai trò lãnh đạo của Đảng Vì vậy,

trong tiến trình cách mạng, Bác Hồ và

Đảng ta luôn coi trọng đặc biệt lĩnh vực

công tác này Trước khi đi xa, trong bản Di

chúc lịch sử, Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn

không quên nhắc nhở chúng ta về tính hệ

trọng của công tác xây dựng Đảng và sự

cần thiết phải thường xuyên tiến hành đổi

mới, chỉnh đốn Đảng Thực hiện lời dạy

của Bác và để khắc phục những khuyết

điểm, yếu kém trong xây dựng Đảng, đáp

ứng yêu cầu mới của đất nước, Đảng ta

trong Đại hội X chủ trương tiếp tục đổi

mới, chỉnh đốn Đảng, nâng cao năng lực

lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng một

cách toàn diện, cả về chính trị, tư tưởng và

tổ chức, về đạo đức, phong cách và phương

thức lãnh đạo của Đảng Quyết tâm chính

trị đó nhằm giải quyết tốt mối quan hệ giữa

đổi mới và chỉnh đốn trên cơ sở nâng cao

bản lĩnh chính trị, trình độ trí tuệ của Đảng;

đổi mới tổ chức, bộ máy, công tác cán bộ,

phương thức lãnh đạo và thực hiện nghiêmtúc nguyên tắc tập trung dân chủ trongĐảng, tăng cường quan hệ máu thịt giữaĐảng với nhân dân, nâng cao hiệu quảcông tác kiểm tra, giám sát, làm trong sạch

bộ máy Đảng, Nhà nước, các tổ chức trong

hệ thống chính trị Để thực hiện các nhiệm

vụ trên, Hội nghị Trung ương 3 khóa X đã

ra Nghị quyết “Về tăng cường sự lãnh đạocủa Đảng đối với công tác phòng chốngtham nhũng, lãng phí”, và kêu gọi toànĐảng, toàn dân tham gia tích cực vào cuộcđấu tranh vừa cấp bách, vừa lâu dài đó

Về lĩnh vực văn hóa, mục tiêu xây dựngnền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dântộc tiếp tục được khẳng định; đồng thời,Nghị quyết Đại hội X nhấn mạnh phải nângcao chất lượng nền văn hóa đó, làm chovăn hóa thấm sâu vào mọi lĩnh vực của đờisống, tạo ra chất lượng mới của cuộc sống

để xây dựng và hoàn thiện giá trị, nhâncách con người Việt Nam thời kỳ CNH,HĐH và trở thành nền tảng tinh thần của

xã hội

Nghị quyết Đại hội X của Đảng cũng đềcập đến nhiều vấn đề quan trọng khác nhưđổi mới hệ thống chính trị, xây dựng, hoànthiện Nhà nước pháp quyền XHCN củanhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, pháthuy dân chủ XHCN; về các vấn đề xã hội,quốc phòng, an ninh; đường lối và chínhsách đối ngoại, chủ động và tích cực hội

nhập kinh tế quốc tế, phát huy sức mạnh

của khối đại đoàn kết toàn dân tộc Trên

các lĩnh vực này, Nghị quyết Đại hội X

cũng thể hiện nhiều quan điểm mới của

Đảng mà chúng ta rất cần phải nghiên cứu

để vận dụng vào hoạt động nghiên cứu, đào

tạo của Học viện

Quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam,

nhất là qua 20 năm đổi mới, Đảng ta đã tích

lũy được nhiều kinh nghiệm quý báu Tư

duy lý luận, bản lĩnh chính trị của Đảng có

bước phát triển mới Vì vậy, nhiều vấn đề

gai góc mà thực tế cuộc sống đặt ra từng

bước được giải quyết; nhận thức về CNXH

và con đường đi lên CNXH ngày càng sáng

tỏ hơn; đã hình thành trên những nét cơ bản

hệ thống quan điểm lý luận về CNXH và

con đường đi lên CNXH ở Việt Nam

Những nội dung cơ bản của xã hội XHCN

mà nhân dân ta phấn đấu xây dựng được

xem như những đặc trưng của CNXH ở

Việt Nam Những đặc trưng ấy cho phép

phân biệt xã hội XHCN với các xã hội

khác; đồng thời, phản ánh sắc thái riêng

biệt của CNXH ở Việt Nam so với CNXH

ở những nước khác Tuy nhiên, những đặc

trưng, nội dung cơ bản ấy mới chỉ là những

khái quát ban đầu được xác định trên cơ sở

vận dụng lý luận và những điều kiện lịch

sử cụ thể của đất nước ta và thế giới ngày

nay Xem xét vấn đề trên bình diện như

vậy, có thể nói rằng, nhận thức của Đại hội

X về CNXH và con đường đi lên CNXH ởViệt Nam, tuy đã có sự bổ sung, phát triển

so với Cương lĩnh năm 1991, nhưng vẫn

chỉ là trên những nét tổng quát nhất, cầntiếp tục tổng kết thực tiễn để ngày càngđược luận chứng một cách cụ thể hơn, sáng

tỏ hơn

Có thể nói, việc khẳng định vai trò củakinh tế thị trường định hướng XHCN, củaviệc phát huy dân chủ trong quá trình xâydựng Nhà nước pháp quyền XHCN củanhân dân, do nhân dân, vì nhân dân; việcxây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bảnsắc dân tộc cũng như quyết tâm đổi mới vàchỉnh đốn Đảng cùng nhiều vấn đề quantrọng khác đã thể hiện quyết tâm chính trịcao của Đảng nhằm tiếp tục đẩy mạnh toàndiện công cuộc đổi mới đất nước

Những quan điểm cơ bản của Đảng cầnđược quán triệt sâu sắc trong công tácnghiên cứu khoa học và đào tạo cán bộlãnh đạo quản lý, cán bộ lý luận của toàn

hệ thống Học viện Ngoài ra, quá trình thựchiện Nghị quyết Đại hội X của Đảng cũngnhư thực tiễn cuộc sống, nhất là sau khinước ta trở thành thành viên của Tổ chứcThương mại thế giới (WTO), sẽ phát sinhnhiều vấn đề mới cần được nghiên cứu tiếptục ở những khía cạnh hiện vẫn còn cónhững ý kiến khác nhau, như vấn đề sở hữu

và thành phần kinh tế, hoàn thiện thể chếkinh tế thị trường định hướng XHCN; quan

hệ giữa tăng trưởng kinh tế và công bằng

xã hội; giữa đổi mới kinh tế và đổi mới hệ

thống chính trị; giữa tốc độ tăng trưởng và

chất lượng phát triển, giữa tăng trưởng

nhanh và phát triển bền vững; quan hệ giữa

độc lập tự chủ và chủ động hội nhập quốc

tế, những giải pháp để phòng chống tham

nhũng, lãng phí, quan liêu, chống nguy cơ

suy thoái, biến chất trong Đảng, đổi mới

nội dung và phương thức lãnh đạo của

Đảng; tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà

nước pháp quyền XHCN, phát huy dân chủ

trong Đảng và xã hội; xây dựng và thực

hiện cơ chế phản biện và giám sát xã hội

v.v Nghĩa là tiếp tục nghiên cứu để góp

phần làm sáng tỏ những nhận thức về

CNXH và con đường đi lên CNXH ở nước

ta, nhằm thực hiện thắng lợi Nghị quyết

Đại hội X của Đảng

Hội nghị Trung ương 3 khóa X đã thông

qua chương trình làm việc toàn khóa của

Ban Chấp hành Trung ương Vì vậy, các

Học viện trực thuộc và các viện nghiên cứu

và đơn vị chức năng của Học viện cần theo

dõi sát sao để một mặt, nắm bắt kịp thời

các thông tin cần thiết, vận dụng các quan

điểm mới của Đảng vào công tác nghiên

cứu, giảng dạy và các mặt công tác khác,

đồng thời chủ động nghiên cứu các vấn đề

có liên quan để chuẩn bị tham gia góp ý

kiến vào các đề án trước khi các hội nghị

Trung ương tiến hành Đó cũng là cách làm

thiết thực để cho Nghị quyết Đại hội Xđược triển khai và thực hiện tốt trong thực

tế, góp phần nâng cao uy tín của Học viện.Trước mắt, cùng với việc vận động cácquan điểm của Văn kiện Đại hội X vàonghiên cứu, xây dựng các chương trình, đềtài khoa học, cần bắt tay xây dựng kế hoạch

tổng kết 20 năm thực hiện Cương lĩnh xây

dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam (1991 - 2011) để

năm 2009 có thể gửi kiến nghị cho Ban chỉđạo tổng kết của Trung ương và các tiểu bansoạn thảo văn kiện trình Đại hội XI của Đảng Ngoài ra, các đơn vị nghiên cứu và cơquan quản lý hoạt động khoa học cần phốihợp chặt chẽ để chuyển mạnh hoạt độngnghiên cứu khoa học theo tinh thần Nghịquyết Đại hội X Bên cạnh nghiên cứu cơbản, cần chú trọng nghiên cứu ứng dụng,

tăng cường mạnh mẽ công tác tổng kết thực tiễn trên cơ sở xác định đúng định

hướng nghiên cứu, tiến hành mở rộng liênkết nghiên cứu với các bộ, ban ngành ởTrung ương và các địa phương để góp phầnphát triển lý luận, tham gia tích cực hơn nữavào công tác tư tưởng, lý luận của Đảng.Song song với các định hướng nghiêncứu khoa học trên đây, cần đẩy mạnh côngtác xuất bản để các sản phẩm khoa họcđược xã hội hóa ngày một rộng rãi BanGiám đốc nhận thấy rằng, trong nhữngnăm qua, hoạt động nghiên cứu khoa học

của Học viện có nhiều bước tiến đáng ghi

nhận Nhiều đề tài nghiên cứu không chỉ

đáp ứng yêu cầu về tiến độ, về giải ngân

kinh phí mà chất lượng cũng được nâng

cao Tuy nhiên, do việc xã hội hóa chưa

được quan tâm đúng mức, cơ chế, chính

sách khuyến khích chưa thỏa đáng nên số

lượng các công trình nghiên cứu chỉ được

phổ biến trong một phạm vi rất hẹp, làm

hạn chế tác dụng xã hội của các công trình

đó Vì vậy, triển khai thực hiện Nghị quyết

Đại hội X phải quan tâm xã hội hóa sản

phẩm khoa học, góp phần làm cho Học

viện tham gia tích cực và có hiệu quả hơn

vào việc tuyên truyền đường lối, chủ

trương của Đảng đến cán bộ, đảng viên và

các tầng lớp nhân dân

Về công tác đào tạo cán bộ lãnh đạo,

quản lý, Báo cáo chính trị của Ban Chấp

hành Trung ương khóa IX tại Đại hội X đã

đặt ra yêu cầu "Đổi mới công tác giáo dục

lý luận chính trị, tư tưởng trong Đảng,

trước hết cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo và

quản lý chủ chốt các cấp; đổi mới nội dung,

phương pháp học tập và giảng dạy trong hệ

thống trường chính trị, nâng cao tính thiết

thực và hiệu quả của chương trình"(l)

Định hướng trên đây của Đảng phải được

nhận thức sâu sắc, đầy đủ và vận dụng

đúng đắn trong thực tế Theo đó, phải đặc

biệt coi trọng chất lượng giáo dục, đào tạo,

trước hết là đối với đội ngũ cán bộ lãnh

đạo, quản lý chủ chốt các cấp trên cơ sở đổimới chương trình, nội dung đào tạo,phương pháp giảng dạy và học tập, vậndụng các quan điểm cơ bản của Đại hội Xvào biên soạn chương trình, giáo trình vàvào các bài giảng, các luận văn, luận ánthạc sĩ, tiến sĩ

Với Học viện CTQG Hồ Chí Minh,công việc này được tiến hành thườngxuyên và được đẩy mạnh hơn kể từ khi cóNghị quyết 52-NQ/TW và Quyết định 149-QĐ/TW của Bộ Chính trị khoá IX Họcviện đang tiến hành rà soát một cách tổngthể và cụ thể các loại chương trình đào tạođang áp dụng, tiến hành xây dựng mới 10khung chương trình cho các loại đối tượng,các hệ lớp trong toàn hệ thống theo phươngchâm vừa kiên quyết, đồng thời có bước đivững chắc Việc đổi mới chương trình, nộidung đào tạo phải nhằm đạt được mục tiêunâng cao trình độ lý luận chính trị, rènluyện phương pháp tư duy, bổ sung, cậpnhật tri thức, mở rộng tầm nhìn ra thế giới,củng cố bản lĩnh chính trị, góp phần nângcao phẩm chất đạo đức và năng lực lãnhđạo, quản lý của đội ngũ cán bộ chủ chốtcác cấp

Để đạt được mục tiêu trên, phải kiênquyết tiến hành đổi mới, mạnh dạn cắt bỏnhững nội dung không thật cần thiết; bổsung, cập nhật những nội dung mới trên cơ

sở thảo luận dân chủ, rộng rãi để tạo sự

thống nhất về nhận thức và củng cố quyết

tâm đổi mới của đông đảo cán bộ khoa học

trong và ngoài Học viện

Đồng thời với việc đổi mới chương

trình, nội dung đào tạo, phải coi trọng đổi

mới phương pháp dạy và học lý luận chính

trị Việc đổi mới này nhằm phát huy cao độ

tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người

học để người học dưới sự hướng dẫn của

giảng viên, tự mình chiếm lĩnh tri thức,

hoàn thiện kỹ năng xử lý tình huống mà

thực tế công tác lãnh đạo, quản lý phải giải

quyết Dĩ nhiên, việc đổi mới công tác đào

tạo chỉ thành công khi tiến hành đồng bộ

nhiều khâu, mà việc bảo đảm các điều kiện

về trang thiết bị, cơ sở vật chất và các điều

kiện khác phục vụ giảng dạy, học tập cũng

phải được coi trọng Cần hết sức lưu ý

rằng, nhân tố đóng vai trò có tính quyết

định là lực lượng các nhà khoa học tham

gia công tác đào tạo Vì vậy, phải có kế

hoạch chu đáo để nâng cao trình độ chuyênmôn, phẩm chất chính trị và đạo đức củađội ngũ này, khẩn trương xây dựng chiếnlược cán bộ của Học viện đến năm 2015.Nghị quyết Đại hội X của Đảng chứađựng nhiều quan điểm mới rất phong phú,toàn diện và sâu sắc, làm cơ sở cho côngtác, lãnh đạo cách mạng trong giai đoạn

2006 - 2010 và những năm tiếp theo Vìvậy, nghiên cứu, vận dụng nghị quyết chosát hợp với chức năng, nhiệm vụ, điều kiện

cụ thể của từng tổ chức trong hệ thốngchính trị là nhiệm vụ chính trị chung VớiHọc viện, nhiệm vụ này càng trở nên quantrọng và cấp bách hơn.n

(l) ĐCSVN: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, Nxb CTQG, H, 2006 tr 131

Nguồn: Tạp chí Lý luận chính 2006.- Số 12.- Tr 3 - 7.

trị.-1 - Lý luận chính trị Mác - Lê-nin và

cuộc sống

Lý luận là hệ thống những tri thức đã

được khái quát, tạo ra một quan niệm hoàn

chỉnh về các quy luật và về mối liên hệ cơ

bản của hiện thực Lý luận là sự phản ánh

và tái hiện hiện thực khách quan Mọi lý

luận đều quy định bởi hoàn cảnh lịch sử trong

đó nó hình thành từ điều kiện cụ thể của lịch

sử sản xuất, kỹ thuật và thực nghiệm

Theo nghĩa rộng, lý luận là một dạng

hoạt động của con người nhằm thu nhận tri

thức về hiện thực tự nhiên, xã hội, và cùng

với thực tiễn, nó tạo thành hoạt động tổng

thể của xã hội Thuật ngữ lý luận đồng

nghĩa với các hình thức có tổ chức cao và

phát triển nhất của ý thức xã hội Với tưcách là sản phẩm cao nhất của tư duy có tổchức, lý luận biểu hiện quan hệ gián tiếp củacon người đối với hiện thực và là điều kiệncho sự cải biến thực sự có ý thức hiện thực.Theo nghĩa hẹp, lý luận là một dạng trithức khoa học đáng tin cậy về một tổng thểcác khách thể nào đó Nó là hệ thống cácluận điểm gắn bó chặt chẽ với nhau về mặtlôgíc và phản ánh bản chất, các quy luậthoạt động, phát triển của khách thể đểnghiên cứu

Chính trị là toàn bộ những hoạt động cóliên quan đến mối quan hệ giữa các giaicấp, giữa các dân tộc, các tầng lớp xã hội,

mà cốt lõi của nó là vấn đề giành chính

TăNG CƯờNG NHẬN THỨC LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ ĐốI VớI CÁN bộ, ĐảNG VIÊN THeo TINH THầN

NGHỊ QUYếT TRUNG ƯƠNG 5, kHóa X

quyền, duy trì và sử dụng quyền lực nhà

nước, sự tham gia vào công việc của nhà

nước, sự xác định hình thức tổ chức, nhiệm

vụ, nội dung hoạt động của nhà nước Bất

kỳ vấn đề chính trị nào cũng đều liên quan

đến quyền lợi của các giai cấp và nhà nước

Chính trị thuộc cấu trúc thượng tầng bao

gồm (hệ tư tưởng chính trị, nhà nước, các

đảng phái) xuất hiện khi xã hội phân chia

thành các giai cấp dựa trên cơ sở hạ tầng

kinh tế Lê-nin khẳng định: "Không có một

lập trường chính trị đúng thì một giai cấp

nhất định nào đó không thể giữ vững được

sự thống trị của mình, và do đó, cũng

không thể hoàn thành được nhiệm vụ của

mình trong lĩnh vực sản xuất" (Lê-nin)

Chính trị còn là sự biểu hiện tập trung của

nền văn minh, của hoạt động sáng tạo, của

sự giải phóng Và Người chỉ rõ, không thể

có một đảng vững mạnh nếu không có lý

luận cách mạng Lý luận cách mạng tạo

nên nền tảng tư tưởng của đảng Đảng ra

đời trên nền tảng tư tưởng đó, tức là có lý

luận một cách cơ bản nhất; những người

giác ngộ, tiên tiến cùng nhau xây dựng tổ

chức đảng theo lý luận đó Khi đảng ra đời,

cương lĩnh hành động, đường lối chiến

lược, sách lược do đảng đề ra cũng dựa trên

nền tảng tư tưởng đó Không đồng tình với

quan điểm đảng chỉ cần bắt đầu từ việc xây

dựng được tổ chức của mình, Lê-nin đã

phủ nhận: "có thể thống nhất việc xây dựng

tổ chức không, nếu quan niệm về lợi ích và

về nhiệm vụ của giai cấp không thốngnhất?"(1) Ông nêu lại ý: Ăng-ghen côngnhận rằng cuộc đấu tranh vĩ đại của ĐảngDân chủ xã hội không phải chỉ có hai hìnhthức (chính trị và kinh tế) mà có ba hìnhthức, đấu tranh lý luận ngang với hai hìnhthức đấu tranh trên

Đảng Cộng sản đặc biệt quan tâm tớivấn đề lý luận chính trị Chỉ dựa trên nềntảng lý luận Mác - Lê-nin, đảng mới có thểnhận thức sâu sắc được những quy luậtkhách quan của sự phát triển xã hội và vậndụng chúng vào sự nghiệp cách mạng cao

cả của mình Lý luận chính trị của chủnghĩa cộng sản khoa học không chỉ giảithích thế giới một cách khoa học, bóc trần

sự bất công tồn tại trong các xã hội có giaicấp đối kháng, mà còn chỉ rõ căn nguyêncủa những áp bức, bất công đó, đồng thờivạch ra con đường, phương thức đấu tranhnhằm xóa bỏ chế độ bất bình đẳng, xâydựng xã hội mới văn minh, tiến bộ Lý luậnchính trị của chủ nghĩa cộng sản khoa họchướng dẫn các Đảng Cộng sản xác địnhđược nhiệm vụ chủ yếu của mình Lê-nin

đã viết: "Lý luận đó đã chỉ rõ nhiệm vụ thật

sự của một đảng xã hội chủ nghĩa cáchmạng không phải là đặt ra những kế hoạchcải tạo xã hội, không phải là khuyên nhủbọn tư bản và tôi tớ của chúng cải thiện đờisống cho công nhân, không phải là sắp đặt

những cuộc âm mưu, mà là tổ chức cuộc

đấu tranh giai cấp của giai cấp vô sản và

lãnh đạo cuộc đấu tranh đó mà mục đích

cuối cùng là giai cấp vô sản giành lấy chính

quyền và tổ chức xã hội xã hội chủ

nghĩa"(2) Vì vậy, lý luận chính trị luôn là

nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam hành động

của một đảng Lê-nin luôn nhấn mạnh

rằng, chỉ đảng nào được một lý luận tiền

phong hướng dẫn thì mới có khả năng làm

tròn vai trò chiến sĩ tiền phong Chỉ một khi

được trang bị lý luận cách mạng, Đảng

Cộng sản mới có thể làm cho cuộc đấu

tranh của quần chúng nhân dân trở thành

cuộc đấu tranh cách mạng có mục đích

nhân văn cao cả, mang tính tự giác và có

tính tổ chức được

Trên cơ sở kế thừa có chọn lọc thành tựu

của nhiều ngành khoa học, tổng kết lịch sử

nhân loại, lý luận chính trị Mác - Lê-nin chỉ

ra những quy luật cơ bản về sự vận động

và phát triển của tự nhiên, xã hội và tư duy

Những dự báo, tiên đoán khoa học này

được các Đảng Cộng sản thể hiện ở việc

xác định mục tiêu chiến lược, sách lược, đề

ra từng chặng và nhiệm vụ của mỗi chặng

đường cách mạng thông qua cương lĩnh,

nghị quyết, chủ trương đường lối của đảng

Lê-nin cho rằng, trước hết và trên hết "lý

luận là kim chỉ nam cho hành động", là

điều kiện tiên quyết để đưa những nghị

quyết của đảng vào thực tiễn cuộc sống có

hiệu quả

Hơn 77 năm hoạt động, Đảng Cộng sảnViệt Nam luôn chăm lo công tác lý luậnchính trị nói chung, việc tăng cường nhậnthức cho cán bộ, đảng viên về lý luận chínhtrị nói riêng Đó là lý luận chính trị dẫnđường, để thống nhất tư tưởng và hànhđộng của toàn Đảng, toàn dân làm nênnhững thắng lợi kỳ vĩ trong lịch sử dựngnước và giữ nước của dân tộc ta

2 - Nhận thức của cán bộ, đảng viên hiện nay về sự cần thiết của công tác lý luận chính trị

Sau 21 năm đổi mới, " nhân dân ta đãđạt được những thành tựu to lớn và có ýnghĩa lịch sử trên con đường xây dựng chủnghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủnghĩa Tuy vậy, chúng ta cũng còn nhiềuyếu kém và khuyết điểm Không ít vấn đềnhận thức lý luận còn chưa đủ rõ "(3), đòihỏi lý luận chính trị phải cắt nghĩa, địnhhướng Hội nghị Trung ương 5 nêu rõ:

"Công tác lý luận còn tình trạng lạc hậutrên một số mặt, chưa đáp ứng được nhữngđòi hỏi của thực tiễn đang vận động nhanhchóng, phong phú, phức tạp "(4) Ví dụ:

- Về kinh tế thị trường, chưa hình thànhđược một khung lý luận vững chắc về thểchế kinh tế thị trường định hướng xã hộichủ nghĩa Chưa xác định rõ và tạo được

sự nhất trí cao về những đặc trưng của nềnkinh tế thị trường định hướng xã hội chủ

nghĩa, đặc biệt là tính định hướng xã hội

chủ nghĩa Chưa nhận thức rõ về vị trí, vai

trò và mối quan hệ giữa các nhân tố cấu

thành chủ yếu của nền kinh tế thị trường:

Nhà nước, thị trường và doanh nghiệp

Quan niệm về "bóc lột", về kinh tế tư bản,

tư nhân vẫn chưa thật rõ Tiêu chí và bước

đi của công nghiệp hóa, hiện đại hóa chưa

được xác định rành mạch, chậm cụ thể hóa

mô hình, dẫn đến còn nhiều lúng túng trong

thực hiện

- Về văn hóa - xã hội, chưa có một quan

niệm thống nhất về vấn đề xã hội hóa các

hoạt động dịch vụ, về công bằng và bình

đẳng, về sự phân hóa giàu nghèo ở nước ta

- Trên lĩnh vực hệ thống chính trị, lý

luận chưa làm sáng tỏ "tính độc lập tương

đối" của mỗi quyền, về sự chế ước lẫn nhau

giữa các nhánh quyền lực; vấn đề kiểm tra

giám sát quyền lực, bảo đảm quyền lực

không bị tha hóa và bị lạm dụng; vấn đề

chồng chéo, lạm quyền trong hoạt động

của các cơ quan nhà nước; về cơ chế bảo

đảm quyền kiểm tra, giám sát của nhân dân

đối với hoạt động của Nhà nước; về vai trò

của Mặt trận, các đoàn thể chính trị

- Trên lĩnh vực xây dựng đảng, lý luận

về đảng cầm quyền trong điều kiện kinh tế

thị trường, dân chủ hóa và mở cửa chưa

được làm sáng tỏ Cơ chế: "Đảng lãnh đạo,

Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ" cần

phải được cụ thể hóa thì vận hành mới có

hiệu quả Mô hình và phương thức hoạtđộng của tổ chức đảng ở nhiều loại hìnhdoanh nghiệp, đơn vị mới? Tiêu chuẩn cán

bộ, đảng viên trong thời kỳ mới là thếnào? Trong khi đó công tác lý luận củaĐảng chưa ngang tầm, trình độ tổng kếtthực tiễn còn hạn chế Việc nghiên cứu cácvấn đề trong nước và quốc tế chưa sâu; khảnăng nắm bắt và dự báo về tình hình thếgiới, khu vực, về chiến lược của các nướclớn chưa kịp thời

Trước lúng túng về lý luận ở nhiều vấn

đề mà Nghị quyết nêu, không ít cán bộ,đảng viên tỏ ra hoang mang Trong khi đó,mặt trái của kinh tế thị trường làm biếndạng, thay đổi quan điểm sống, phai nhạt

lý tưởng, tham nhũng, tha hóa ở một bộphận cán bộ, đảng viên Tệ nạn này gây cảntrở việc thực hiện đường lối, chủ trương,chính sách của Đảng, gây bất bình và làmgiảm lòng tin trong nhân dân Tình trạngtrên do nhiều nguyên nhân khách quan(tình hình thế giới, tác động từ mặt trái củanền kinh tế thị trường, diễn biến hòa bìnhcủa các thế lực thù địch ), và nguyên nhânchủ quan (ý thức chính trị, sự hiểu biết cácnguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lê-nin và tư tưởng Hồ Chí Minh cũng như cácnguyên tắc hoạt động của hệ thống chínhtrị, năng lực, phẩm chất của cán bộ ) Năm

2004, Chương trình KX03-05 công bố kếtquả tổng hợp phiếu điều tra khảo sát:

- Thứ nhất, trả lời về sự hiểu biết lý luận

cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lê-nin, tư

tưởng Hồ Chí Minh của cán bộ, đảng viên:

Trong 1.036 phiếu trả lời có:

- Hiểu biết tốt: = 2,85%

- Hiểu biết khá: = 26,75%

- Hiểu biết trung bình: = 49,79%

- Hiểu biết yếu: = 20,61%

- Thứ hai, trả lời về sự hiểu biết của cán

bộ, đảng viên về nguyên tắc tập trung dân

chủ - nguyên tắc cơ bản trong xây dựng và

hoạt động của Đảng và Nhà nước:

Trong 1.020 phiếu trả lời

vời, không thiết thực, nếu có, đó là việc của

cấp trên, của các nhà lý luận Thậm chí có

người cho rằng chủ nghĩa xã hội đã có bề

dày nhiều thập niên mà thực tế lại phát

triển trì trệ, dẫn tới sụp đổ! Phải chăng lý

luận của nó tức là chủ nghĩa xã hội khoa

học có vấn đề? Đó là mộng tưởng của

những người duy ý chí?.v.v Nhiều người

đã lớn tiếng công kích, xuyên tạc lý luận

chính trị về chủ nghĩa xã hội và đi tới phủ

nhận nó! Vì thế, tình trạng thiếu quan tâm,

thậm chí hạ thấp sự cần thiết của lý luậnchính trị trong cán bộ, đảng viên hiện nay

là vô cùng nguy hiểm tới sự thống nhấtnhận thức và hành động của chúng ta trongcông cuộc đổi mới hiện nay

3 - Một số giải pháp nhằm nâng cao nhận thức của cán bộ, đảng viên về sự cần thiết của lý luận chính trị trong tình hình hiện nay

Việc trung thành và vận dụng sáng tạochủ nghĩa Mác - Lê-nin, tư tưởng Hồ ChíMinh vào điều kiện phát triển kinh tế thịtrường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước

ta hiện nay chính là nhận thức lý luận chínhtrị, có ý nghĩa thực tế to lớn Bảo vệ lý luậnMác - Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh là bảo

vệ cái đúng, khách quan khoa học, và cũng

là giữ vững hệ tư tưởng, nền tảng lý luậncủa Đảng ta Đó là cơ sở bảo đảm sứcmạnh của Đảng trước đòi hỏi của dân tộc,của đất nước trong xu thế hữu nghị, hợptác, hội nhập hiện nay Sự nghiệp đổi mớicàng đòi hỏi cao sự lãnh đạo của Đảng, vaitrò tiên phong, gương mẫu, hiểu biết củacán bộ, đảng viên Không chấp nhận thái

độ bàng quan, lảng tránh việc đấu tranhloại bỏ những quan điểm sai trái, hay hùatheo những tư tưởng bảo thủ, lạc hậu trong cán bộ đảng viên Trước tình hình đó,kết luận của Lê-nin vẫn còn nguyên giá trịthời sự: " vấn đề đặt ra chỉ là như thế này:

hệ tư tưởng tư sản hoặc hệ tư tưởng xã hội

chủ nghĩa Không có hệ tư tưởng trung gian

(vì nhân loại không tạo ra một hệ tư tưởng

"thứ ba" nào cả) mọi sự coi nhẹ hệ tư

tưởng xã hội chủ nghĩa, mọi sự xa rời hệ tư

tưởng xã hội chủ nghĩa đều có nghĩa là tăng

cường hệ tư tưởng tư sản"(5) Những biểu

hiện dù bất cứ dưới hình thức nào sự xa rời

những nguyên tắc cơ bản nhất của lý luận

Mác - Lê-nin, tư tưởng Hồ chí Minh đều

phản ánh sự biến chất của đảng viên, của

toàn Đảng từ chân chính thành cải lương

Nếu đảng viên và toàn Đảng thờ ơ, coi

thường lý luận chính trị thì đảng viên và

Đảng đã tự loại mình ra khỏi vị trí lãnh đạo

xã hội, bởi họ không có vũ khí lý luận tiên

tiến dẫn đường Trách nhiệm của Đảng

hiện nay, hơn lúc nào hết phải đưa lý luận

của chủ nghĩa Mác - Lê-nin lan tỏa, thấm

sâu vào các tầng lớp nhân dân, nhất là đội

ngũ cán bộ, đảng viên Tuy vậy, lý luận tự

nó không thể tác động đến sự phát triển lịch

sử và cải tạo hiện thực Thế nhưng, lý luận

sẽ trở thành sức mạnh vĩ đại và tác động

mạnh mẽ đến đời sống xã hội, một khi nó

thâm nhập vào trong phong trào của quần

chúng, giác ngộ, đoàn kết họ lại, chỉ cho họ

con đường cách mạng đúng đắn Hồ Chí

Minh đặc biệt chú ý và chăm lo công tác

vận động, giáo dục quần chúng của Đảng,

Người đặt công tác giáo dục lý luận chính

trị, tư tưởng trong mối liên hệ trực tiếp với

việc thực hiện vai trò lãnh đạo của Đảng

Lê-nin đã viết: "Không thể là một nhà lãnhđạo tư tưởng mà lại không làm công tác lýluận , cũng như không thể là một nhà lãnhđạo tư tưởng mà lại không hướng công tác

đó theo những nhu cầu của sự nghiệp, màlại không tuyên truyền trong công nhânnhững kết luận của lý luận đó và khônggiúp đỡ họ tổ chức nhau lại"(6)

Công cuộc đổi mới đất nước đòi hỏi,diễn biến hòa bình của các thế lực thù địchđặt ra, hơn lúc nào hết mỗi cán bộ, đảngviên và toàn Đảng phải thấm nhuần sâu sắc

di huấn của Lê-nin: "không được xao lãngmột phút nào cái mục đích cuối cùng củachúng ta, phải luôn luôn tuyên truyền, bảo

vệ khỏi mọi sự xuyên tạc và phát triển hơnnữa hệ tư tưởng của giai cấp vô sản - họcthuyết của chủ nghĩa xã hội khoa học, tức

là chủ nghĩa Mác"(7) Công tác tư tưởng

mà Lê-nin nêu trên chính là tuyên truyềngiác ngộ lý luận chính trị cho cán bộ, đảngviên, quần chúng để họ thấm nhuần, tintưởng và hành động sáng tạo Để nâng caonhận thức cho cán bộ, đảng viên về lý luậnchính trị cần tập trung vào một số giải pháp

cơ bản sau:

Một là, bản thân những vấn đề lý luận

chính trị phải có giá trị khoa học cao, gópphần hóa giải những vấn đề đặt ra trongcuộc sống Nó không tự có, mà chính conngười tổng kết, rút ra và sáng tạo nên.Muốn có sơ sở cho công tác nghiên cứu lý

luận thì từ mỗi tổ chức đảng, chính quyền,

đến toàn Đảng phải kịp thời và nghiêm túc

tổng kết thực tế, rút ra những bài học, trên

cơ sở đó nâng lên thành lý luận chính trị

Thời kỳ phát triển kinh tế thị trường định

hướng xã hội chủ nghĩa có rất nhiều vấn đề

mới đặt ra, đòi hỏi tính lý luận, tính khoa

học cao để giải quyết Không né tránh

những vấn đề "nhạy cảm", mới từ cuộc

sống Lý luận nhất thiết phải hướng dẫn

thực tiễn để người thụ hưởng lý luận thấy

nó thiết thực, không thể thiếu trong cuộc

sống Muốn vậy, Đảng, Nhà nước cần đặc

biệt quan tâm đến những người làm công

tác nghiên cứu lý luận chính trị Có kế

hoạch giao vấn đề, đề tài, khoán việc, nhất

là những vấn đề mới nảy sinh trong cuộc

sống xã hội cho các nhà nghiên cứu, nhà lý

luận có uy tín để họ tổ chức nghiên cứu Có

chính sách ưu đãi, tạo mọi điều kiện (trong

đó có cả kinh phí, tham quan, tìm hiểu,

nghiên cứu trong và ngoài nước ), đồng

thời tăng cường chế tài quản lý đối với

những người nghiên cứu, để có được sản

phẩm lý luận chính trị một cách đích thực,

đúng tiến độ Đổi mới cách thức hội thảo

đề tài nhằm thu hút thật nhiều nhà khoa học

quan tâm phản biện nội dung khoa học và

tính thực tiễn của đề tài Công việc nghiệm

thu đề tài cần phải thật sự nghiêm túc,

khách quan Có cơ chế ràng buộc trách

nhiệm của hội đồng nghiệm thu với việc

đánh giá chất lượng của đề tài Khi đã có

sản phẩm lý luận chính trị, cần thực hiệnthí điểm, tổng kết, đánh giá rồi nhân rộng.Cần đặt tính khoa học của vấn đề nghiêncứu và chất lượng nghiên cứu lên trên,không quảng canh, không phân bổ kinhphí, chia đề tài theo hình thức giải quyếtchính sách cho người nghiên cứu và cơquan chủ trì

Hai là, tăng cường định kỳ tổ chức

tuyên truyền, học tập giáo dục lý luậnchính trị, tư tưởng, cả những vấn đề cơ bảntrong hệ thống lý luận chính trị Mác - Lê-nin, cách vận dụng sáng tạo có hiệu quảcủa các nước, những thành tựu lý luận mới

để cán bộ, đảng viên cập nhật Công tác tổchức quán triệt, học tập phải được triểnkhai ở tất cả các tổ chức, các cấp trong hệthống chính trị

Đối với chúng ta, trong mỗi đợt học tập

lý luận chính trị cần phải tổ chức báo cáo,thảo luận, thu hoạch nghiêm túc để nộidung vấn đề được học tập trở thành nhậnthức của cán bộ, đảng viên, đồng thời cóthêm ý kiến phản biện từ cơ sở, giúp cấptrên, những người nghiên cứu lý luận, hiểu

và cập nhật được đời sống thực tế củanhững vấn đề lý luận

Ba là, cần lồng ghép trong các chương

trình giảng dạy những bộ môn khoa học xãhội nhân văn ở tất cả các cấp học trong hệthống giáo dục hiện nay những vấn đề mà

lý luận chính trị đã chỉ đường, đã tổ chứccho thực tiễn phát triển, thắng lợi và cả

những vấn đề vấp váp, sai lầm của lý luận

chính trị để thực tiễn phải trả giá Việc làm

này giúp người học hiểu và thấy được tầm

quan trọng của việc nâng cao nhận thức lý

luận chính trị ngay khi còn ngồi trên ghế

nhà trường

Bốn là, những người làm công tác lý

luận phải tăng cường nghiên cứu thực tế để

sớm nắm bắt được những vấn đề đang và

dự báo sẽ xảy ra trong cuộc sống, đòi hỏi

lý luận phải hướng dẫn để tập trung nghiên

cứu, góp phần rút ngắn tình trạng lý luận

thường lạc hậu hơn thực tiễn Các nhà

nghiên cứu phải mạnh dạn lao vào những

vấn đề mới, khó với tư cách người nghiên

cứu, không nên cầu toàn, chờ thực tế bộc

lộ đầy đủ mới tổng kết Tinh thần "đi tắt

đón đầu" của chúng ta hiện nay đòi hỏi

công tác lý luận chính trị phải như vậy

Năm là, cần định kỳ tổ chức các hình

thức thi hiểu biết về lý luận chính trị ở các

tổ chức đảng, hệ thống chính trị từ cơ sở

đến Trung ương, tạo không khí thi đua học

tập, để mọi cán bộ, đảng viên được tham

gia và khẳng định Thông qua đó tìm ra

những hạt nhân điển hình, những người có

khả năng làm nòng cốt cho phong trào học

tập, nghiên cứu lý luận chính trị trong cán

bộ, đảng viên, hoặc bổ sung cho đội ngũ

nghiên cứu những nhân tố mới

Sáu là, cải tiến theo hướng nâng cao chế

độ thù lao cho các bài viết, các công trình

nghiên cứu lý luận chính trị, xứng đáng với

giá trị lao động của tác giả Bài viết mô tả,phản ánh những vấn đề đang diễn ra trongcuộc sống đã quý, những vấn đề rút ra từcuộc sống, nâng lên thành lý luận lại càngquý hơn Lâu nay, chế độ nhuận bút, chế

độ thù lao cho những công trình lý luậnchính trị rất thấp Vì thế chưa thu hút đượcnhững người có khả năng và càng chưa tạo

ra lực hút để người nghiên cứu tập trungcao nhất cho công việc cao cả của mình!

Bảy là, hình thức và phương pháp tiến

hành học tập, tuyên truyền lý luận chính trịphải được kết hợp với các hoạt động kháclàm sinh động, thoải mái dễ tiếp thu, nhằmnâng cao chất lượng và tính hấp dẫn của lýluận chính trị.r

…………

(1) V.I.Lê-nin, Toàn tập, Nxb Tiến bộ, Mát-xcơ-va,

1978, t 15, tr 208

(2) V.I.Lê-nin, Sđd, t 4, tr 231

(3) Ban Chấp hành Trung ương, Ban chỉ đạo tổng

kết lý luận: Báo cáo tổng kết một số vấn đề lý luận

-thực tiễn qua 20 năm đổi mới (1986 - 2006), tài liệu lưu

hành nội bộ, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2005, tr

126 – 127.

(4) Văn kiện Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành

Trung ương khóa X, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội,

2007, tr 36

(5) V.I.Lê-nin, Sđd, t 6, tr 49 - 50 (6) V.I.Lê-nin, Sđd, t 1, tr 382 (7) V.I.Lê-nin, Sđd, t 6, tr 336

Nguồn: Tạp chí Cộng sản điện tử 2007.- Số 21(141).

-Xuất phát từ yêu cầu của thực tiễn

đấu tranh giành chính quyền và

xây dựng nhà nước Xô Viết của

công nhân và nhân dân Nga, Lênin đã đưa

ra nhiều chỉ dẫn về công tác giáo dục lý

luận chính trị có tính khoa học đã, đang và

vẫn sẽ là ngọn đuốc soi sáng sự nghiệp

cách mạng của chúng ta ngày nay

Để có thể hiểu một cách thấu đáo sâu

sắc những quan điểm của Lênin chúng ta

cần phải có nhận thức thống nhất: thế nào

là giáo dục lý luận chính trị? Có thể nói,

công tác giáo dục lý luận chính trị là hoạt

động có chủ đích của Đảng Cộng sản nhằm

xác lập thế giới quan khoa học trên cơ sở

hệ tư tưởng, lập trường của giai cấp công

nhân, đó là chủ nghĩa Mác - Lênin Theo

Hồ Chí Minh, giáo dục lý luận chính trị là

giáo dục chính trị, truyền bá chủ nghĩa Mác

- Lênin, nâng cao đạo đức cách mạng cho

cán bộ đảng viên và quần chúng nhân dân,

nhằm thống nhất về tư tưởng, ý chí, phẩm

chất cách mạng và năng lực hoạt động thực

tiễn, tạo cơ sở cho hoạt động thực tiễn của

họ Chính vì vậy, nội dung của công tác

giáo dục lý luận chính trị là rất rộng, baogồm việc giáo dục những nguyên lý củachủ nghĩa Mác - Lênin Đường lối quanđiểm của Đảng về các lĩnh vực của đờisống xã hội, lịch sử Đảng, xây dựng Đảng,những kinh nghiệm thành công cũng nhưthất bại của các nước

Xuất phát từ yêu cầu của thực tiễn Lêninđặc biệt quan tâm tới giáo dục lý luận chínhtrị và có một hệ thống quan điểm khá toàndiện về vấn đề này

1 Vai trò của giáo dục lý luận chính trị

Theo Lênin, giáo dục lý luận chính trị làmột trong những nguyên nhân quyết định

sự thành bại của cách mạng Người đãkhẳng định: “sức mạnh của cách mạng là

ở chỗ phát triển ý thức giai cấp của giai cấp

vô sản, phát triển ý thức chính trị của giaicấp nông dân”(1), nhưng sức mạnh ấykhông phải tự nhiên mà có, có nghĩa làđừng nói đến chuyện quần chúng đã sẵnsàng và đã có ngay ý thức giai cấp, ý thứcchính trị để lật đổ giai cấp thống trị cũngnhư xây dựng xã hội mới Giai cấp vô sảnphải tích cực hoạt động để chuẩn bị về mọi

LÊNIN bÀN VỀ GIÁo DỤC LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

?Hà THỊ THÙY DƯƠNG

Học viện Chính trị - Hành chính khu vực IV

mặt cho chính mình và đông đảo quần

chúng và chỉ khi nào có sự chuẩn bị và tập

dượt kỹ càng thì cách mạng mới thành

công: “Cách mạng xảy ra hay không xảy ra

khi nào và trong những hoàn cảnh nào,

điều đó không tuỳ thuộc ở ý chí của giai

cấp này hay giai cấp khác; nhưng công tác

cách mạng trong quần chúng thì chẳng khi

nào là vô ích cả Chỉ có công tác ấy mới là

hoạt động chuẩn bị cho quần chúng tiến tới

thắng lợi của chủ nghĩa xã hội”(2)

V.I.Lênin cũng đã dạy rằng, không tiến

hành công tác giáo dục lý luận chính trị thì

hoạt động chính trị tất nhiên biến thành trò

chơi Hoạt động chính trị mà không tạo ra

sự chuyển biến nào trong thực tiễn thì khác

gì một trò chơi Muốn tạo ra sự thay đổi

thực tế ấy thì phải làm sao cho quần chúng

quan tâm và tích cực tham gia vào các sự

kiện Nhưng quần chúng rất khó có thể đạt

được trình độ tự giác như thế nếu không có

một sự tác động nào từ phía công tác giáo

dục lý luận chính trị Công tác giáo dục lý

luận chính trị có nhiệm vụ làm cho lý luận

thấm sâu vào cán bộ, đảng viên và quần

chúng nhân dân Từ đó thúc đẩy cán bộ,

đảng viên, quần chúng tự giác, tự nguyện

hăng hái hành động, thực hiện thắng lợi

nhiệm vụ của cách mạng do Đảng đề ra

Không chỉ khẳng định tầm quan trọng của

giáo dục lý luận chính trị mà Lênin còn đưa

ra một hệ thống nguyên tắc và phương pháp

giáo dục để công tác này đạt hiệu quả cao

2 Nguyên tắc giáo dục lý luận chính trị

Thứ nhất, Lênin khẳng định giáo dục lý

luận chính trị phải được tiến hành thườngxuyên, không được làm gián đoạn hay lơ

là, buông lỏng Điều này khác với “những

kẻ cho rằng chỉ có trong những giờ phútđặc biệt trong đời sống của công nhân,trong những trường hợp trọng đại mới làlúc hợp thời và có thể đem “chính trị” rathiết đãi công nhân” là những kẻ nhầmđường” (3) Ngay cả những lúc thất bại haythắng lợi thì việc giáo dục lý luận chính trịkhông bao giờ thừa Chúng ta khẳng địnhnhư vậy bởi lẽ như chính Lênin từng nói

“không có lý luận cách mạng thì cũngkhông thể có phong trào cách mạng” (4).Nhưng sức mạnh tinh thần muốn trở thànhsức mạnh vật chất phải thông qua hoạtđộng của quần chúng Muốn lý luận cáchmạng trở thành phong trào cách mạng thì

lý luận ấy phải thấm sâu vào trong tư tưởngcủa quần chúng, trở thành động lực thôithúc họ hành động Cho nên, để thúc đẩyphong trào cách mạng không ngừng tiếnlên thì cũng phải liên tục tiến hành công tácgiáo dục lý luận chính trị cho quần chúng.Phong trào cách mạng bị thụt lùi là do lýluận không đủ sức dẫn đường, không đúngđắn, phù hợp, hoặc có lý luận đúng đắnnhưng lại không biết tuyên truyền, cổ độngtrong nhân dân để biến lý luận ấy thành sứcmạnh vật chất Theo Lênin, ngay cả khicách mạng thắng lợi cũng không được chủ

quan, sao nhãng công tác này bởi vì không

làm như vậy thì thắng lợi chỉ là hữu danh

vô thực Để đạt được mục tiêu cuối cùng

cần phải từng bước chiếm lĩnh những mục

tiêu bộ phận Sau mỗi thắng lợi nhỏ mà

quên đi việc giáo dục chính trị cho quần

chúng sẽ dẫn đến ý thức chính trị của họ sẽ

bị mai một Và giả sử điều đó không xảy

ra có nghĩa là những tri thức chính trị mà

họ đã có trong giai đoạn trước không được

bổ sung mài sắc thêm thì cũng chẳng thể

đạt được những mục tiêu mới khó khăn

hơn Trong cái toàn cục, việc đạt được một

mục tiêu nhất định nhưng không làm cơ sở

cho việc giành lấy mục tiêu cao hơn thì ý

nghĩa của thắng lợi ấy chẳng phải nhỏ bé

lắm sao? Ngay cả những thắng lợi vừa có

được cũng dễ dàng bị tiêu biến vì việc

giành được nó đã khó nhưng việc giữ được

những thắng lợi ấy càng khó hơn Lơ là

công tác giáo dục chính trị có thể làm cho

quần chúng ngủ quên trên thắng lợi, ru ngủ

và làm yếu tinh thần cảnh giác của họ Và

đó là cơ hội cho kẻ địch phản công lại, đoạt

lại những gì chúng vừa mất Như vậy,

thắng lợi là con dao hai lưỡi mà việc giáo

dục lý luận thường xuyên, nghiêm túc sẽ

tạo ra lớp bảo vệ tốt nhất để không cho nó

quay lại đâm chết chúng ta

Thứ hai, Lênin còn chỉ rõ giáo dục lý

luận chính trị phải gắn chặt với thực tiễn

“Thật vậy, làm thế nào có thể nói đến

“giáo dục chính trị” cho công nhân nếu

người ta gạt bỏ khả năng tiến hành cổ độngchính trị và đấu tranh chính trị? Liệu có còncần phải chứng minh cho những người dânchủ - xã hội thấy rằng nếu không có đấutranh chính trị và không có hoạt động chínhtrị thì không thể có giáo dục chính trị nào

cả không? Có thực là người ta có thể nghĩrằng cứ dùng những việc lên lớp nào đóhay sách vở…mà không cần đến hoạt độngchính trị và đấu tranh chính trị cũng vẫn cóthể giáo dục chính trị được cho quần chúngcông nhân chăng” (5) Giáo dục chính trịkhông đơn giản là chuyện lên lớp giảnggiải những nguyên lý “cứng đờ” mang tínhsách vở Giáo dục chính trị một cách chânchính không bao giờ được tách khỏi cuộcđấu tranh chính trị đã và đang diễn ra trongthực tiễn Bởi như chúng ta đều biết, nhữngtri thức chính trị đều được rút ra từ chínhnhững hoạt động chính trị đầy sôi độngnày Giáo dục chính trị mà chỉ có lý luậnsuông, không gắn với thực tiễn khác gì tìmhiểu về một cái cây mà chỉ cho người tabiết phần ngọn thôi Hơn nữa, lý luận baogiờ cũng có tính trừu tượng khái quát cao,cho nên nếu không đem những tri thứcchính trị đó trở về với thực tiễn thì nó sẽmất đi tính dễ hiểu, tính thuyết phục đối vớingười học Mặt khác quần chúng luôn cónhu cầu vận dụng những tri thức chính trị

đã học vào thực tiễn hoạt động của họ đểnâng cao hiệu quả công việc Vì vậy, giáodục lý luận chính trị phải gắn với thực tiễn

Và cách thông minh nhất là để cho quần

chúng học từ trong thực tiễn thông qua

những hoạt động cụ thể của bản thân bởi

“chỉ có đấu tranh mới giáo dục được giai

cấp bị bóc lột, chỉ có đấu tranh mới làm

cho họ đánh giá được lực lượng của họ, mở

rộng tầm mắt của họ, nâng cao năng lực

của họ, soi sáng trí tuệ của họ và tôi luyện

ý chí của họ”(6) Đó mới là cách giáo dục

toàn diện nhất, giáo dục lý luận chính trị

thông qua thực tiễn chính trị không những

nâng cao được tri thức chính trị mà còn bồi

dưỡng kỹ năng thực hành chính trị, rèn

luyện ý chí và bản lĩnh chính trị của người

học Như vậy, những chỉ dẫn của Lênin đã

mở rộng khái niệm giáo dục lý luận chính

trị vẫn thường được hiểu theo nghĩa hẹp là

cung cấp tri thức chính trị đơn thuần

Thứ ba, giáo dục lý luận chính trị phải

đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản

“Về nguyên tắc, Đảng Cộng sản phải giữ

vai trò lãnh đạo, đó là điều không còn nghi

ngờ gì được nữa Do đó, mục đích của văn

hoá chính trị, của nền giáo dục chính trị là

đào tạo nên những người cộng sản chân

chính”(7) Nhưng Đảng lãnh đạo bằng cách

nào? Lênin cũng chỉ rõ, Đảng không lãnh

đạo bằng cách ra chỉ thị, chương trình, điều

lệ mà quan trọng nhất là phải lãnh đạo đội

ngũ giáo viên đang làm công tác này Đảng

phải tập hợp những giáo viên ủng hộ và

phục tùng đường lối của Đảng, tăng cường

mối liên hệ giữa Đảng với giáo giới,

thường xuyên phổ biến chủ trương, chínhsách của Đảng cho giáo viên Tuy nhiên,

để giáo viên ủng hộ và phục tùng đường lốicủa Đảng, Đảng cũng phải luận giải mộtcách khoa học cơ sở lý luận và thực tiễn,cũng như ý nghĩa của đường lối đó để thực

sự thuyết phục được tình cảm và trí tuệ củagiáo viên

Nguyên tắc đảm bảo cho công tác giáodục lý luận chính trị đi đúng hướng, song

để nâng cao hiệu quả của công tác này còncần một hệ thống phương pháp giáo dụcđúng đắn

3 Phương pháp giáo dục lý luận chính trị

Vì tri thức chính trị có tính trừu tượngcao, do đó, nhiệm vụ, yêu cầu đối vớingười dạy là làm sao để những người côngnhân kém giác ngộ nhất, những tầng lớplạc hậu nhất cũng có thể hiểu được, làm sao

để “chủ nghĩa cộng sản phải là cái dễ hiểuđối với quần chúng công nhân như côngviệc riêng của họ”(8) Để làm được điềunày thì phải kiên quyết từ bỏ cách dạy kinhviện, sách vở, bàn luận suông chung chung,ngược lại phải biết cách trình bày bằngnhững lời lẽ dễ hiểu và “bằng cách dựa vàonhững sự việc trong đời sống hàng ngày”(9) Lênin đề cao phương pháp giáo dụcmới mà không một người, xã hội - dân chủnào được phép quên, đó là “lợi dụng nhữngbài học cụ thể của những sự kiện cáchmạng vĩ đại để dạy cho quần chúng về

những bài học cũ kỹ, giáo điều”, là “dùng

những điển hình, những tấm gương cụ thể

sinh động, lấy trong mọi lĩnh vực của đời

sống để giáo dục quần chúng”(10) Nếu

người cán bộ khi tuyên truyền tư tưởng xã

hội chủ nghĩa mà làm được điều này thì

chắc chắn sẽ kích thích sự hứng thú và ham

muốn của quần chúng muốn học và hiểu

biết về chủ nghĩa cộng sản Nhưng người

cán bộ tuyên truyền chỉ có thể hiểu được

nguyên vọng của nhân dân, biết được

những tấm gương, công việc của quần

chúng khi “đi thăm nơi ăn, chốn ở của công

nhân, thăm những túp nhà tranh của những

nữ vô sản nông thôn và của nông dân các

thôn xóm hẻo lánh…đi sâu vào tất cả

những quán nhỏ bình dân nhất, luồn vào

các hội, các đoàn thể, các chỗ tụ tập lâm

thời bình dân nhất”(11), tức là phải gần gũi

với quần chúng, thực sự hòa mình và thâm

nhập vào thực tiễn cuộc sống đầy sinh

động của nhân dân Lênin còn đề cập đến

nhiều hình thức tổ chức để giáo dục chính

trị cho các tầng lớp nhân dân như qua sách,

báo, các buổi nói chuyện…trong đó, ông

đặc biệt nhấn mạnh đến hình thức giao việc

trực tiếp cho họ tự giải quyết Như vậy,

Lênin chú ý đến cả hai hình thức giáo dục

lý luận và giáo dục thực tiễn

Không chỉ là phương pháp dạy, Lênin

còn đưa ra nhiều chỉ dẫn về cách học chính

trị hết sức có ý nghĩa Phủ nhận tư duy

thông thường về việc học, Lênin trình bày

một cách học mới có tính hệ thống và thựctiễn cao: “Lẽ tự nhiên là mới nhìn người tanghĩ ngay rằng học chủ nghĩa cộng sản lànắm vững tổng số những kiến thức đã trìnhbày trong sách giáo khoa và trước tác vềchủ nghĩa cộng sản Nhưng định nghĩa nhưtrên về việc học chủ nghĩa cộng sản thật làquá thô thiển và thiếu sót Nếu học chủnghĩa cộng sản chỉ là nắm được những cái

đã trình bày trong các tác phẩm và sách vởnói về chủ nghĩa cộng sản thì chúng ta rất

dễ tạo ra những tên mọt sách hay những kẻkhoác lác về chủ nghĩa cộng sản và như thếthì thường là nguy hại cho chúng ta; vì rằngnhững người đó, tuy học nhiều và đọcnhiều những điều đã trình bày trong sách

vở về chủ nghĩa cộng sản nhưng lại không

có kỹ năng kết hợp tất cả những kiến thức

đó lại và không có khả năng hành độngđúng như chủ nghĩa cộng sản mongmuốn”(12) Với ông, việc học thuộc lòngnhững khẩu hiệu, những kết luận khoa học

mà không biết áp dụng vào công việc củamình là việc làm vô nghĩa Không đánh giácao lối học vẹt, Lênin yêu cầu người họcphải biết “biến chủ nghĩa cộng sản từnhững công thức, những lời dạy, nhữngphương pháp, những chỉ thị, những cươnglĩnh có sẵn và học thuộc lòng thành cáithực tế sinh động, là cái kết hợp với côngtác trực tiếp của các đồng chí”(13) Lênin

đã đưa ra tiêu chí để đánh giá chất lượnghọc tập chính trị không phải ở chỗ nắm

được những tri thức gì mà quan trọng là đã

vận dụng được những tri thức gì vào công

việc cụ thể hàng ngày của mình Vấn đề đặt

ra là, làm sao để tri thức chính trị vào đầu

quần chúng không phải là một mớ hỗn độn

mà có sự gắn kết với nhau và đặc biệt là có

thể đem tri thức ấy vào lý giải những sự

kiện thực tế, cụ thể mà họ đang gặp phải

Để làm được điều này, đòi hỏi người học

không được tiếp thu tri thức một cách đơn

giản, mà phải có tư duy phê phán khi tiếp

thu tri thức, phải nghiền ngẫm rất kỹ những

điều đã học trong ý thức của mình Chỉ có

như thế, người học mới không bị động, lệ

thuộc vào tri thức nữa mà trái lại có thể

“làm chủ” tri thức, biến nó thành cái của

mình Như vậy, Lênin đặc biệt đề cao tư

duy độc lập, sáng tạo, có sự phê phán, biết

lật ngược vấn đề trong học tập lý luận

chính trị Ông không thích ở người học sự

chấp nhận xuôi chiều, không thích lặp lại

một cách tin tưởng những luận điểm có sẵn

Những quan điểm của Lênin về vai trò,

nguyên tắc, phương pháp giáo dục lý luận

chính trị mặc dù đã ra đời cách đây trên

dưới một trăm năm trong những hoàn cảnh

đặc biệt, song những chỉ dẫn ấy vẫn có ý

nghĩa thời sự nóng hổi với công tác giáo

dục lý luận chính trị của Việt Nam hôm

nay, nhất là về phương pháp giáo dục Nhìn

vào việc dạy và học lý luận chính trị hiện

nay, ta thấy còn nhiều vấn đề đáng bàn

Việc giáo viên hay cán bộ tuyên truyền

giảng lý luận chính trị một cách chungchung, trừu tượng, xa rời với hoạt độngthực tiễn của người học, không hiểu nhữngnhu cầu bức thiết về thực tiễn mà quầnchúng đang cần tìm lời giải đáp từ lý luậnkhông phải là hiếm Đồng thời, cách họcmáy móc, học chống đối không chịu suynghĩ, nghiền ngẫm độc lập và không gắnvới công tác của bản thân cũng như thựctiễn của nhân dân còn khá phổ biến Vớitầm quan trọng của giáo dục lý luận chínhtrị và trước thực trạng này, một lần nữachúng ta cần nghiên cứu và quán triệt mộtcách nghiêm túc và có ý thức trách nhiệmcao những chỉ dẫn đúng đắn và quý báucủa Lênin về giáo dục lý luận chính trị.r

…………

1 Lênin: Toàn tập, t3, Nxb CTQG, H, 1995, tr.135.

luận.-Lênin - người thầy của cách mạng

vô sản đã khẳng định: "Không có

lý luận cách mạng, thì không có

cách mạng vận động… Chỉ có theo lý luận

cách mạng tiền phong, đảng cách mạng

mới làm nổi trách nhiệm cách mạng tiền

phong"(l) Hồ Chí Minh coi lý luận "như

cái kim chỉ nam, nó chỉ hướng cho chúng

ta trong công việc thực tế Không có lý

luận thì lúng túng như nhắm mắt mà đi"(2)

Theo Hồ Chí Minh, để hoàn thành tốt mọi

công việc phải biết kết hợp chặt chẽ giữa

lý luận với thực hành Người phê phán cả

hai trường phái hoặc chỉ coi trọng kinh

nghiệm mà coi thường lý luận hoặc chỉ coi

trọng lý luận mà không chú trọng kinh

nghiệm thực tế Bởi "thực tiễn không có lý

luận hướng dẫn thì thành thực tiễn mù

quáng Lý luận mà không liên hệ với thực

tiễn là lý luận suông”(3), “có kinh nghiệm

mà không có lý luận cũng như một mắt

sáng, một mắt mờ”, kém lý luận thì "gặp

mọi việc không biết xem xét cho rõ, cân

nhắc cho đúng, xử trí cho khéo Không biết

nhận rõ điều kiện hoàn cảnh khách quan, ý

mình nghĩ thế nào làm thế ấy Kết quảthường thất bại”(4)

Trong tác phẩm Sửa đổi lối làm việc, HồChí Minh nêu khái niệm về lý luận mộtcách ngắn gọn, rõ ràng, dễ hiểu, súc tích:

“lý luận là đem thực tế trong lịch sử, trongkinh nghiệm, trong các cuộc tranh đấu,xem xét, so sánh thật kỹ lưỡng rõ ràng, làmthành kết luận Rồi lại đem nó chứng minhvới thực tế Đó là lý luận chân chính" Kháiniệm đó của Người cho thấy giữa lý luận

và thực tiễn có mối quan hệ mật thiết vớinhau, trong đó thực tiễn luôn đóng vai trò

là cơ sở của lý luận

Hơn ai hết, Hồ Chí Minh là người thấuhiểu điều này qua thực tế cách mạng ViệtNam những năm 30 Trở lại nước Nga saunhững ngày tháng bị giam cầm trong nhà

tù của đế quốc Anh ở Hồng Kông, trongThư gửi Ban Phương Đông Quốc tế Cộngsản, ngày 16-l-1935, Người chỉ rõ: "Cácđồng chí của chúng tôi rất dũng cảm vàhăng hái Các đồng chí ấy công tác rất tậntụy Nhưng vì thiếu kiến thức lý luận, buộccác đồng chí phải mò mẫm từng bước luôn

Hồ CHÍ MINH VớI CÔNG TÁC GIÁo DỤC LÝ LUẬN

?THS NGuYỄN THỊ HẰNG

bảo tàng Hồ Chí Minh

luôn vấp váp vì thiếu thốn như vậy Tất

nhiên là các đồng chí sẽ được giáo dục rèn

luyện trong đấu tranh và trong công tác

hàng ngày Nhưng có thể tránh được biết

bao bế tắc, sai lầm và biết bao thất bại đau

đớn, nếu chúng ta có thể cung cấp cho các

đồng chí ấy những kiến thức tối cần thiết

về lý luận soi đường, tạo điều kiện dễ dàng

cho các đồng chí ấy công tác"(5)

Trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt

Nam, Hồ Chí Minh luôn chú trọng công tác

đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ lý

luận cho đội ngũ cán bộ, đảng viên Khi đã

tìm thấy ánh sáng của thời đại, tìm thấy

kim chỉ nam cho cách mạng, Người bắt tay

vào thực hiện nhiệm vụ, tìm nhiều biện

pháp để truyền bá lý luận đó vào Việt Nam

Những lớp học ở Quảng Châu chính là

những khóa huấn luyện chính trị đầu tiên

do Người triệu tập với tư cách vừa là người

tổ chức, vừa là giảng viên chính nhằm bồi

dưỡng lý luận chính trị cho đội ngũ cán bộ

nòng cốt rồi đưa họ trở về Việt Nam làm

hạt nhân trong phong trào cách mạng

Cùng với việc mở lớp học, Người quyết

định ra báo, xuất bản sách để đẩy mạnh

công tác tuyên truyền Báo Thanh niên do

Người sáng lập, ra số đầu tiên ngày

21-6-1925 tại Quảng Châu, trở thành cơ quan

ngôn luận của Hội Việt Nam Cách mạng

Thanh niên, là công cụ đắc lực trong việc

truyền bá tư tưởng cách mạng tới quần

chúng nhân dân Những bài giảng tại lớphuấn luyện ở Quảng Châu của Người được

tập hợp lại trong tác phẩm Đường cách

mệnh, trở thành tác phẩm lý luận chính trị

đầu tiên của cách mạng Việt Nam, thựchiện nhiệm vụ truyền bá chủ nghĩa Mác -Lênin vào Việt Nam Cuốn sách đượcchuyển về Việt Nam và trở thành tài liệugối đầu giường, là cẩm nang cho các chiến

sĩ cách mạng Việt Nam thời kỳ dựng Đảng

Báo Thanh niên và tác phẩm Đường cách

mệnh của Hồ Chí Minh có ý nghĩa lý luận

quan trọng với cách mạng Việt Nam và sự

ra đời của Đảng cộng sản Việt Nam Nhận rõ sự non kém về lý luận của cán

bộ, đảng viên những ngày đầu tham giacách mạng là một trong những nguyênnhân dẫn tới tổn thất cho phong trào cáchmạng, sau những tháng ngày bị giam cầmtrong nhà tù của đế quốc Anh tại HồngKông, trở lại Liên Xô, Hồ Chí Minh đặcbiệt quan tâm việc nâng cao trình độ lýluận cho cán bộ, đảng viên Người đã viếtThư gửi Quốc tế Cộng sản, yêu cầu xuấtbản các cuốn sách gồm các vấn đề vềĐảng, về các cuộc cách mạng, tổ chức cáchmạng, các tổ chức quốc tế, về chủ nghĩa đếquốc, vấn đề quân sự, cách xây dựng lựclượng… để phục vụ cho việc học tập lýluận của cán bộ, đảng viên Để tạo điềukiện cho việc học tập được thuận lợi,Người còn nhắc phải chú ý đến điều cụ thể

như khó khăn trong việc in sách, giữ và cất

giấu sách, về trình độ văn hóa thấp của đa

số các đồng chí, nên chỉ xuất bản những

cuốn sách nhỏ, ngôn ngữ diễn đạt rõ ràng,

dễ hiểu đối với quần chúng Điều đó lý giải

vì sao khi xuất bản cuốn Đường kách

mệnh, Người đã viết: "Sách này muốn nói

cho vắn tắt, dễ hiểu, dễ nhớ Chắc có người

sẽ chê rằng văn chương cụt quằn Vâng!

Đây nói việc gì thì nói rất giản tiện, mau

mắn, chắc chắn như 2 lần 2 là 4, không tô

vẽ trang hoàng gì cả… Văn chương và hy

vọng sách này chỉ ở trong hai chữ: Cách

mệnh! Cách mệnh !! Cách mệnh!!!"(6)

Chú trọng tới công tác đào tạo lý luận

chính trị, ngay sau khi cách mạng thành

công, trường đào tạo cán bộ lý luận của

Đảng - Trường Đảng Nguyễn Ái Quốc

Trung ương (tiền thân của Học viện Chính

trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh

ngày nay), đã được thành lập Bút tích của

Chủ tịch Hồ Chí Minh lưu trong Sổ vàng

truyền thống của Trường những dòng chữ

vừa chỉ rõ mục đích của việc học tập lý

luận, vừa nhắc nhở nhiệm vụ học tập đối

với mỗi cán bộ, học viên: "Học để làm

việc, làm người, làm cán bộ Học để phụng

sự đoàn thể, Giai cấp và nhân dân, Tổ quốc

và nhân loại”(7) Những lần đến thăm và

nói chuyện với học viên của Trường sau

đó, thăm các lớp chỉnh huấn, chỉnh quân,

Người luôn nhấn mạnh tầm quan trọng của

việc học lý luận, Trong Báo cáo Chính trịtại Đại hội II của Đảng (1951), Ngườikhẳng định: "học tập chủ nghĩa, dùi mài tưtưởng, nâng cao lý luận, chỉnh đốn tổ chức

là những việc làm cần kíp của Đảng".Bước vào thời kỳ xây dựng CNXH,Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh càng chútrọng hơn công tác này Trong Diễn vănkhai mạc lớp học lý luận khóa I trườngĐảng Nguyễn Ái Quốc, Hồ Chí Minh đãphân tích một trong những nhược điểm lớncủa Đảng là trình độ lý luận còn thấp kém,cho nên đứng trước nhiệm vụ cách mạngngày càng mới và phức tạp, trong việc lãnhđạo, Đảng ta không khỏi lúng túng, khôngkhỏi sai lầm, khuyết điểm, như những sailầm trong cải cách ruộng đất, trong việcchỉnh đốn tổ chức hoặc những khuyết điểmtrong lãnh đạo kinh tế Chính vì vậy, "Đảng

ta tổ chức trường học lý luận cho cán bộ là

để nâng cao trình độ lý luận của Đảng tađặng giải quyết sự đòi hỏi của nhiệm vụcách mạng và tình hình thực tế của Đảng

ta, để Đảng ta có thể làm tốt hơn công táccủa mình, hoàn thành tốt hơn nhiệm vụcách mạng vĩ đại của mình”(8)

Không chỉ quan tâm tới việc đào tạo bồidưỡng lý luận, Chủ tịch Hồ Chí Minh còn

là một nhà lý luận chính trị học Trong mỗibước chuyển của cách mạng, Hồ Chí Minhlại có những tác phẩm, bài viết quan trọng:

Thời kỳ dựng Đảng là tác phẩm Đường