Vấn đề quản lý, tổ chức sản xuất chương trình truyền hình nhân đạo ở các đài phát thanh và truyền hình miền tây nam bộ hiện nay (khảo sát đài bến tre, vĩnh long, an giang)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN ĐOÀN THỊ PHA LINH VẤN ĐỀ QUẢN LÝ, TỔ CHỨC SẢN XUẤT CHƯƠNG TRÌNH TRUYỀN HÌNH NHÂN ĐẠO Ở

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA

HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

ĐOÀN THỊ PHA LINH

VẤN ĐỀ QUẢN LÝ, TỔ CHỨC SẢN XUẤT

CHƯƠNG TRÌNH TRUYỀN HÌNH NHÂN ĐẠO

Ở CÁC ĐÀI PHÁT THANH TRUYỀN HÌNH

MIỀN TÂY NAM BỘ HIỆN NAY (Khảo sát các Đài PTTH Bến Tre, Vĩnh Long và An Giang)

Ngành : Quản lý Báo chí - Truyền thông

Mã số : 62 32 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ HỌC

Người hướng dẫn khoa học: TS LÊ THỊ NHÃ

Thành phố Hồ Chí Minh - 2017

Tôi xin cam đoan luận văn này là công trình nghiên cứu thực sự của cá nhân, dưới sự hướng dẫn khoa học của TS Lê Thị Nhã Các số liệu, những kết luận nghiên cihí được trình bày trong luận văn này trung thực và chưa từng được công bố dưới bất kỳ hình thức nào Tôi xin chịu trách nhiệm về nghiên cứu của mình

Học viên

Đoàn Thị Pha Linh

Để hoàn thành được luận văn, tác giả xin chân thành cảm ơn TS Lê Thị Nhã đã nhiệt tình truyền dạy kinh nghiệm, định hướng và chỉ bảo cho tôi

Tôi xin trân trọng cảm ơn các thầy, các cô giáo là giảng viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền, đặc biệt là những thầy, cô giáo trực tiếp giảng dạy tôi trong quá trình theo học Các thầy, cô giáo đã truyền đạt kiến thức, kinh nghiệm, và hướng dẫn tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu khoa học

Luận văn là sản phẩm nghiên cứu khoa học đầu tiên của tác giả Mặc dù

đã cố gắng, song do trình độ và điều kiện nghiên cứu còn hạn chế nên luận văn không tránh khỏi những khiếm khuyết

Tác giả mong muốn nhận được những ý kiến đóng góp quý báu để luận văn này có thể hoàn chỉnh hơn và đó cũng là kinh nghiệm để tác giả có thể triển khai những công trình nghiên cứu sau này

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Tác giả luận văn

Đoàn Thị Pha Linh

Trang

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VẤN ĐỀ QUẢN LÝ, TỔ CHỨC SẢN

XUẤT CHƯƠNG TRÌNH TRUYỀN HÌNH NHÂN ĐẠO Ở CÁC ĐÀI PHÁT THANH TRUYỀN HÌNH HIỆN NAY 9 1.1 Khái niệm chương trình truyền hình, chương trình truyền hình

1.2 Quản lý tổ chức sản xuất chương trình truyền hình và quản lý, tổ

chức sản xuất chương trình truyền hình nhân đạo trên Đài Phát

1.3 Vai trò của việc quản lý sản xuất chương trình truyền hình nhân

đạo ở các Đài Phát thanh và Truyền hình hiện nay 22

Chương 2: THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ QUẢN LÝ, TỔ CHỨC SẢN XUẤT

CHƯƠNG TRÌNH TRUYỀN HÌNH NHÂN ĐẠO Ở CÁC ĐÀI PHÁT THANH TRUYỀN HÌNH KHU VỰC MIỀN TÂY

2.1 Giới thiệu các chương trình nhân đạo đạo và đặc điểm công

chúng ở các Đài Phát thanh và Truyền hình khu vực miền Tây

2.2 Thực trạng quản lý, tổ chức đề tài, kịch bản chương trình "Nhịp cầu

nhân ái" (BTV), "Chuyến xe nhân ái" (VTV) và "Mái ấm ATV"

2.3 Đánh giá thành công và hạn chế của công tác quản lý, tổ chức

sản xuất chương trình "Nhịp cầu nhân ái" (BTV), "Chuyến xe

nhân ái" (VTV) và "Mái ấm ATV" (ATV) hiện nay 57

Chương 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG

QUẢN LÝ, TỔ CHỨC SẢN XUẤT CHƯƠNG TRÌNH TRUYỀN HÌNH NHÂN ĐẠO Ở CÁC ĐÀI PHÁT THANH TRUYỀN HÌNH KHU VỰC MIỀN TÂY NAM BỘ HIỆN NAY 67 3.1 Những vấn đề đặt ra trong công tác quản lý và tổ chức sản xuất

chương trình truyền hình nhân đạo ở các Đài Phát thanh và

Truyền hình khu vực miền Tây Nam bộ hiện nay 67 3.2 Đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng công tác quản lý, tổ chức

sản xuất chương trình truyền hình nhân đạo ở các Đài Phát thanh

và Truyền hình khu vực miền Tây Nam bộ hiện nay 75

PTTH : Phát thanh và Truyền hình THVL : Truyền hình Vĩnh Long THBT : Truyền hình Bến Tre THAG : Truyền hình An Giang UBND : Ủy ban nhân dân

Trang Bảng 2.1: Liệt kê nguồn thực hiện các chương trình truyền hình nhân

Bảng 2.2: Tiêu chí lựa chọn nhân vật các chương trình nhân đạo

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Hiện nay, hầu hết các kênh truyền hình trong nước đều xây dựng các chương trình truyền hình mang tính nhân đạo xã hội Các chương trình này đã góp phần quan trọng trong việc cùng các tổ chức trong hệ thống chính trị xã hội, các tổ chức cá nhân thực hiện tốt chủ trương giảm nghèo của Đảng và Nhà nước, xóa bỏ khoảng cách giữa các tầng lớp trong xã hội Báo chí là một phương tiện truyền thông giữ vai trò hết sức quan trọng trong việc giáo dục tuyên truyền những giá trị nhân văn tốt đẹp cho con người, cho xã hội Hơn thế nữa với sự hỗ trợ đắc lực của khoa học công nghệ trong thời đại ngày nay, sức mạnh của báo chí không chỉ biến tư tưởng thành hành động để mọi người sống tốt hơn mà còn tạo nên những hiệu quả xã hội làm thay đổi cuộc sống con người theo chiều hướng thiết thực hơn Thực hiện trách nhiệm xã hội của báo chí trong việc giáo dục tính nhân văn, cùng với sự nở rộ của nhiều thể loại chương trình truyền hình phong phú khác nhau thì chương trình nhân đạo

ra đời khoảng một thập niên gần đây có một vị trí nhất định trong vườn hoa thể loại đa dạng của truyền hình hiện đại Không thể phủ nhận sự tác động ảnh hưởng của các chương trình nhân đạo đối với đời sống xã hội hôm nay với tính nhân văn sâu sắc như một nốt trầm sâu lắng giữa cuộc sống tất bật khiếng người ta phải dừng lại suy ngẫm, kéo con người xích lại gần nhau, yêu thương nhau hơn

Riêng đối với Đài Phát thanh và Truyền hình khu vực miền Tây Nam

Bộ, có nhiều chương trình nhân đạo như chương trình "Ngôi nhà mơ ước",

"Nâng bước đến trường", "Nhịp cầu nhân ái", "Chuyến xe nhân ái"…các chương trình này đều mang đến kết quả nhất định, đóng góp tích cực vào chủ trương giảm nghèo, đảm bảo an sinh xã hội của địa phương Tuy nhiên sự lan tỏa từ các chương trình này ra cộng đồng còn nhiều hạn chế, phạm vi ảnh hưởng chưa rộng, số lượng công chúng chưa cao (chủ yếu là trong phạm vi

tỉnh mình) Cách tổ chức sản xuất chương trình đơn điệu, chậm đổi mới, nội dung không phong phú, nhàm chán Tính tương tác của chương trình nhân đạo đối với đối tượng công chúng, độc giả chưa cao Đồng thời do điều kiện

kỹ thuật và nhân lực vẫn còn một số hạn chế nhất định so với các Đài bạn trong khu vực nên chất lượng hình ảnh, âm thanh, kết cấu nội dung chương trình vẫn còn một số điểm chưa hoàn thiện, hiệu ứng chưa cao,… Chính vì thế nội dung trọng tâm của đề tài nghiên cứu là cách quản lý, tổ chức sản xuất một chương trình nhân đạo hoàn toàn mới, không theo lối mòn để giữ ấn tượng trong lòng công chúng Để thực hiện được đòi hỏi người thực hiện chương trình nhân đạo phải đầu tư đổi mới cách tổ chức sản xuất chương trình, giữ ý nghĩa nội dung sâu sắc hướng mọi người đến giá trị tốt đẹp Đây vừa điều trăn trở vừa là nhiệm vụ mà người làm báo phải hướng tới Và là đòi hỏi thiết thực mà lãnh đạo các Đài đặt cho bộ phận thực hiện chương trình

Xác định giá trị trong các chương trình nhân đạo của Đài Phát thanh

và Truyền hình khu vực miền Tây Nam Bộ để ngày càng nhân rộng, tỏa sáng những giá trị đẹp của nó vừa thực thiện tốt nhiệm vụ của người làm báo đối với công chúng, với xã hội vừa thực hiện tinh thần yêu nước vừa giữ được giá trị văn hóa truyền thống ngàn đời của ông cha ta từ xưa đến nay Từ những lý do trên, tác giả chọ chủ đề "Vấn đề quản lý, tổ chức sản xuất chương trình truyền hình nhân đạo ở các Đài Phát thanh và Truyền hình miền Tây Nam Bộ hiện nay (khảo sát Đài Bến Tre, Vĩnh Long, An Giang)" để làm luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý báo chí - Truyền thông để chỉ ra thực trạng việc quản lý, tổ chức sản xuất các chương trình nhân đạo của Đài Phát thanh và Truyền hình khu vực miền Tây Nam Bộ từ

đó luận văn sẽ đề xuất các giải pháp còn tồn tại trong công tác quản lý, tổ chức sản xuất nhằm giúp chương trình nhân đạo của Đài Phát thanh và Truyền hình khu vực miền Tây Nam Bộ ngày càng khẳng định vị thế trong lòng khán giả gần xa

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Hiện nay, báo chí nước ta có sự phát triển mạnh mẽ cả về nội dung và hình thức, từng bước đổi mới để thích ứng với xu thế phát triển của công nghệ thông tin và truyền thông hiện đại Với vai trò xung kích trên mặt trận tư tưởng, báo chí cả nước đã tích cực tuyên truyền chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; thông tin sinh động về công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; phản ánh trung thực tâm tư, nguyện vọng chính đáng của nhân dân; góp phần tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận, cổ vũ, động viên phong trào thi đua yêu nước, phát hiện, biểu dương các nhân tố mới; tích cực đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí, chống các quan điểm sai trái, thù địch; góp phần giữ vững ổn định chính trị, thúc đẩy công cuộc đổi mới, củng cố lòng tin của nhân dân đối với sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước Báo chí cách mạng còn góp phần tích cực giúp nhân dân thế giới ngày càng hiểu rõ hơn đường lối, chính sách đúng đắn và những thành tựu đổi mới to lớn của Việt Nam Đảng, Nhà nước và nhân dân ta đánh giá cao vai trò của báo chí trong đời sống xã hội cũng như những đóng góp quan trọng của báo chí trong công cuộc đổi mới, đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, mở cửa, hội nhập quốc tế

Hiện nay, các Đài truyền hình từ Trung ương đến địa phương đều quan tâm xây dựng và phát triển các chương trình truyền hình mới lạ, thư hút, hấp dẫn công chúng Một trong những nguyên nhân quan trọng là đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công chúng Do đó, đã có công trình nghiên cứu như "Đặc điểm công chúng truyền hình Việt Nam giai đoạn hiện nay" của tác giả Trần Bảo Khánh nhằm tìm hiểu các đặc trưng của công chúng, nhu cầu của họ đối với truyền hình Tác giả Đinh Quang Hưng cũng quan tâm đến vấn đề này nhưng ở khía cạnh khác hơn, đó là nghiên cứu những giải pháp để phát triển truyền hình ngày càng hoàn thiện hơn qua đề tài "Những phương hướng và biện pháp chủ yếu nhằm phát triển sản phẩm truyền hình cho phù hợp với cung cầu về truyền hình ở Việt Nam hiện nay"

Vấn đề quản lý, tổ chức sản xuất chương trình truyền hình không phải

là một vấn đề mới, đã có nhiều công trình nghiên cứu về đề tài này Đối tượng khảo sát có thể là công tác quản lý, tổ chức chương trình ở một Đài địa phương hoặc một kênh truyền hình quốc gia

Về cơ sở lý luận chung, với tác phẩm "Công việc của người viết báo" của Nhà báo Hữu Thọ xuất bản năm 2000 hay "Nghề nghiệp và công việc của Nhà báo" do nhiều tác giả của Hội nhà báo nghiên cứu, tác phẩm "Lao động nhà báo - lý thuyết và kỹ năng cơ bản" của TS Lê Thị Nhã xuất bản năm

2010 đã nghiên cứu về quy trình sáng tạo ra tác phẩm báo chí, công việc của một nhà báo với những kỹ năng cơ bản nhưng cần thiết để có một tác phẩm báo chí hay, có giá trị

Bên cạnh đó nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến vai trò báo chí trong sự nghiệp cách mạng, sự nghiệp đổi mới, việc lãnh đạo, quản lý cơ quan báo chí nhằm tạo điều kiện cho báo chí phát triển hòa nhịp với khu vực và thế giới nhưng vẫn bảo đảm thực hiện tốt nhiệm vụ là cơ quan ngôn luận của Đảng và Nhà nước, là diễn đàn của nhân dân phản ánh tâm tư, nguyện vọng của nhân dân với các chủ trương, quyết sách của Đảng và Nhà nước Điều này

thể hiện qua một số tác phẩm như "Công tác lãnh đạo quản lý báo chí trong

25 năm tiến hành sự nghiệp đổi mới" của TS Nguyễn Thế Kỷ; "Quan điểm của Đảng và Nhà nước về công tác tư tưởng, lý luận và quản lý báo chí" của PGS.TS Nguyễn Văn Dững; tác giả Nguyễn Linh Khiếu với "Trách nhiệm xã hội của báo chí cách mạng Việt Nam thời kỳ mới"

Về đề tài tổ chức sản xuất chương trình truyền hình theo trình tự thời

gian có thể liệt kê luận văn thạc sĩ "Tổ chức sản xuất chương trình thời sự truyền hình ở Đài PTTH Đồng Tháp" của tác giả Dương Thị Thanh Hương

thực hiện năm 2004, thực hiện tại Phân viện Báo chí - Tuyên truyền thuộc học viện Chính trị quốc gia thành phố Hồ Chí Minh Nội dung bàn về cách thực hiện tổ chức sản xuất một chương trình thời sự truyền hình

Tác giả Trịnh Thị Thanh Hoa, trong luận văn tốt nghiệp bảo vệ tại Học

viện báo chí và Tuyên truyền năm 2008 với đề tài "Tổ chức sản xuất chương trình thời sự 19h Đài truyền hình Việt Nam (từ tháng 1 đến tháng 5 năm 2008)" đã đề cập đến các hoạt động tổ chức sản xuất chương trình tại một bản

tin quan trọng của Đài truyền hình Việt Nam

Hay luận văn Báo chí học đề tài: "Nâng cao hiệu quả các chương trình truyền hình nhân đạo xã hội của Đài PT-TH Tiền Giang" của học viên

Nguyễn Thị Khánh Ngọc, năm 2014 học viện báo chí và tuyên truyền chủ yếu

đi sâu, khai thác hiệu quả mà các chương trình nhân đạo của Đài làm được hoặc chưa làm được về mặt an sinh xã hội từ đó đề ra giải pháp phát triển

Ngoài ra đề tài tổ chức sản xuất chương trình truyền hình được đề cập nhiều trong luận văn cao học và các hội thảo báo chí Các đề tài nghiên cứu này đều làm rõ khái niệm tổ chức sản xuất chương trình truyền hình, đề cập đến hoạt động tổ chức sản xuất chương trình truyền hình Tuy nhiên đến nay chưa có công trình nghiên cứu đề cập đến vấn đề quản lý, tổ chức sản xuất chương trình nhân đạo trên đài địa phương Đây là đề tài kết nối các đề tài trước nhưng không trùng lập Vấn đề cốt lõi của đề tài này là làm sao để quản

lý, tổ chức sản xuất ra một chương trình truyền hình về nhân đạo thật hấp dẫn thu hút được sự theo dõi quan tâm của toàn xã hội và được cộng đồng hưởng ứng tham gia cùng chung tay thực hiện an sinh xã hội

Với những đề tài nghiên cứu đi trước như trên, người viết có điều kiện

để tham khảo, học hỏi về mô hình tổ chức sản xuất chương trình truyền hình,

từ đó đi sâu nghiên cứu về việc quản lý, tổ chức sản xuất chương trình nhân đạo trên Đài Phát thanh và Truyền hình khu vực miền Tây Nam Bộ

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích

Trên cơ sở lý luận về vấn đề quản lý, tổ chức sản xuất chương trình truyền hình, luận văn khảo sát, đánh giá thực trạng quản lý, tổ chức sản xuất

chương trình nhân đạo trên Đài Phát thanh và Truyền hình Vính Long, Bến Tre và An Giang qua đó đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả, chất lượng quản lý và tổ chức sản xuất các chương trình nhân đạo trên Đài Phát thanh và Truyền hình khu vực miền Tây Nam Bộ hiện nay

và Truyền hình khu vực miền Tây Nam Bộ

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Công tác quản lý và tổ chức sản xuất các chương nhân đạo trên Đài Phát thanh Truyền hình khu vực miền Tây Nam Bộ

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Trong phạm vi đề tài, tác giả sẽ khảo sát thực trạng tổ chức sản xuất các chương trình "Nhịp cầu nhân ái" ở Đài Phát thanh và Truyền hình Bến Tre, chương trình "Chuyến xe nhân ái" trên Đài Phát thanh và Truyền hình Vĩnh Long và chương trình "Mái ấm ATV" trên Đài Phát thanh và Truyền hình An Giang, thời gian từ tháng 6/2016 đến tháng 6/2017

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lí luận

Luận văn dựa trên cơ sở nhận thức luận những vấn đề lý luận báo chí

về tổ chức sản xuất các chương trình truyền hình, đường lối, quan điểm, chính sách của Đảng, Nhà nước về công tác báo chí Từ đó vận dụng và việc khảo sát thực trạng tổ chức sản xuất các chương trình nhân đạo trên Đài Phát thanh

và Truyền hình khu vực miền Tây Nam Bộ

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu dựa trên cơ sở các phương pháp công cụ nghiên cứu như sau:

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: giúp cho người nghiên cứu nắm được phương pháp của các nghiên cứu đã thực hiện trước đây, có thêm kiến thức sâu, rộng về lĩnh vực đang nghiên cứu và làm rõ hơn đề tài nghiên cứu của mình

- Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi nhằm thu thập ý kiến của khán giả về chương trình được lựa chọn khảo sát Tác giả luận văn đã lập 330 phiếu

và thu về được 300 phiếu trong đó tỉnh Vĩnh Long 100 phiếu, Bến Tre 100 phiếu và An Giang 100 phiếu

- Phương pháp quan sát: đến hiện trường ekip thực hiện chương trình

để quan sát cách thức thực hiện chương trình đó

- Phương pháp phân tích nội dung chương trình thông điệp về các chương trình "Nhịp cầu nhân ái" và chương trình "Chuyến xe nhân ái" và chương trình "Mái ấm ATV" trên các Đài Phát thanh và Truyền hình khu vực miền Tây Nam Bộ

- Phương pháp phỏng vấn sâu: phỏng vấn những người trực tiếp thực hiện chương trình để tìm hiểu thuận lợi và khó khăn… trong quá trình thực hiện Trong đó tác giả đã phỏng vấn Giám đốc Đài PTTH Vĩnh Long, Giám đốc Đài PTTH Bến Tre, Giám đốc và Phó Giám đốc Đài PTTH An Giang và Trưởng phòng tổ chức sản xuất chương trình nhân đạo của 3 đài PTTH Vĩnh Long, Bến Tre, An Giang

6 Ý nghĩa lý luận và giá trị thực tiễn của đề tài

6.1 Ý nghĩa lý luận

Luận văn là tài liệu tham khảo thêm về mặt lý luận báo chí truyền thông về quản lý và tổ chức sản xuất các chương trình truyền hình đồng thời góp phần vào việc đặt ra cơ sở lý luận về thể loại truyền hình nhân đạo

Kết quả đạt được của luận văn sẽ giúp ích cho việc thực hiện kế hoạch nâng cao chất lượng chương trình mang tính chiến lược lâu dài của ban biên tập chương trình nhân đạo của các Đài Phát thanh và Truyền hình khu vực miền Tây Nam Bộ, đồng thời giữ vững lượng người xem, giữ vững khung giờ

đã được xây dựng ổn định từ trước đến nay bên cạnh đó củng cố thêm uy tín

xã hội và vị trí vững chắc của chương trình này trong lòng công chúng

7 Kết cấu luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung luận văn có kết cấu gồm 3 chương, 9 tiết

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VẤN ĐỀ QUẢN LÝ, TỔ CHỨC SẢN XUẤT CHƯƠNG TRÌNH TRUYỀN HÌNH NHÂN ĐẠO Ở CÁC ĐÀI PHÁT

THANH TRUYỀN HÌNH HIỆN NAY

1.1 Khái niệm chương trình truyền hình, chương trình truyền hình nhân đạo, tổ chức sản xuất chương trình

1.1.1 Khái niệm chương trình truyền hình

Truyền hình xuất hiện vào đầu thế kỷ XX và phát triển với tốc độ vũ bão nhờ sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật và công nghệ, tạo ra một kênh thông tin quan trọng trong đời sống xã hội Ngày nay truyền hình trở thành công cụ sắc bén trên mặt trận tư tưởng văn hóa cũng như các lĩnh vực kinh tế- xã hội,

an ninh, quốc phòng

Trong tiếng Anh chương trình là "progamme", chương trình truyền hình

là "progamme television" Có nhiều quan niêm về chương tình truyền hình:

"Chương trình truyền hình là sự liên kết bố trí họp lý các tin bài, bảng tư liệu, hình ảnh, âm thanh trong một thời gian nhất định , đáp ứng yêu cầu tuyên truyền của cơ quan Báo chí truyền hình nhằm mang lại hiệu quả cao nhất" [35, tr.113]

"Chương trình truyền hình là sản phẩm lao động của một tập thê các nhà báo và cán bộ kỹ thuật dịch vụ là quá trình giao tiếp truyền thông giữa

những người làm truyền hình với công chúng xã hội rộng rãi " [32, tr.143]

Nhìn chung, Có thể xem chương trình là hình thức thực tế hóa của truyền hình

trong đời sống xã hội để chuyển tải thông tin với công chúng

Chương trình là hình thức thực tế hóa của truyền hình trong đời sống xã hội để chuyến tải thông tin với công chúng Chương trình truyền hình là kết quả hoạt động, là sản phẩm tập thể Đồng thời, cũng như các sản phẩm khác, truyền hình có người sản xuất và người tiêu dùng Người sản xuất tác động đến người tiêu dùng và ngược lại, người tiêu dùng cũng tác động tới người sản xuất thông qua quan hệ: nhà báo- tác phẩm- công chúng Chương trình truyền hình là sản phẩm truyền hình, là kết quả của hoạt động truyền hình, trong đó có cả quá trình sáng tạo gồm nhiều công đoạn: tạo dựng kế hoạch, hoạch định tác phẩm, hình thành chương trình

1.1.2 Khái niệm chương trình truyền hình nhân đạo

Qua nghiên cứu các tài liệu tham khảo, bản thân nhận thấy chưa có tài liệu khoa học nào đưa ra khái niệm cụ thể thế nào là chương trình truyền hình nhân đạo Tuy nhiên xét ở góc độ thực tế, chương trình truyền hình nhân đạo trước hết là một chương trình truyền hình được sản xuất, xây dựng theo một quy trình chật chẽ từ kịch bản, kỹ thuật, phỏng vấn, biên tập Đó là sản phẩm của một tập thể, của một cơ quan báo chí mà cụ thể là của Đài truyền hình

Tính nhân đạo: Theo Từ điển Tiếng Việt, nhân đạo thuộc về "đạo đức",

"thể hiện tình thương yêu và ý thức tôn trọng giá trị, phấm chất của con người"

Giá trị nhân đạo là những giá trị vừa có tính riêng tương ứng với lập trường xã hội và quyền lợi của từng giai cấp, đặc điểm của từng chế độ xã hội, vừa mang tính chung toàn nhân loại như: lòng từ thiện, đức tín hy sinh vì hạnh phúc và sinh mạng của người khác, sự xót thương trước những nỗi khổ đau cụ thể của đồng loại

Nhân đạo nói chung có thể hiểu "có những phẩm chất đạo đức ở nhận thức, thái độ và hành vi sự thương yêu, quý trọng, chăm sóc và bảo vệ con

người, nhất là những con người, thân phận đang gặp những khó khăn bất trắc" [8, tr.232] Như vậy, tính nhân đạo là một trong những nguyên tắc đặc

thù của báo chí, là yêu cầu khách quan cần có giúp nhà báo đạt được mục

đích trong quá trình tác nghiệp, là tiêu chí để đánh giá "Tính chuyên nghiệp của báo chí", "thể hiện năng lực và bản lĩnh nghề nghiệp, trách nhiệm xã hội

và là yếu tố cơ bản định hình phong cách, nhân cách của nhà báo" [8, tr.231]

Mặt khác, nguyên tắc tính nhân đạo của báo chí còn thể hiện ở "thái độ tiếp cận, đánh giá các sự kiện và vấn đề trong cuộc sống hàng ngày có liên quan đến cộng đồng cũng như số phận con người" [8, tr.232], phải "chọn lựa góc nhìn nào để làm ánh lên những giá trị nhân bản" [8, tr.238] Trong mỗi vấn đề được phản ánh, nhà báo phải là người có đủ cái tầm để "vừa soi rọi vào mảng đen quyền lực, vừa chỉ ra luồng sáng, khơi dậy niềm tin cho công chúng vào chân lý cuộc đòi" [8, tr.239]? đồng thời có cái tâm trong việc khai

thác thông tin để không "khoét sâu nỗi đau bất hạnh của con người và ưa tấn công chúng mình bởi những thông tin giật gân câu khách" [8, tr.239], "làm đau thêm nỗi đau ngưòi trong cuộc" và tránh việc để tác phẩm của mình khiến cho "cộng đồng bị tra tấn, bi lụy và cuộc sống đen tối thêm"

Như vậy, chương trình truyền hình nhân đạo xét ở góc độ một tác phẩm báo chí đã thể hiện tính nhân đạo "vì con người" ngay ở đề tài, mục đích ý nghĩa mà chương trình hướng đến là giúp đỡ những người có hoàn cảnh khó khăn, những thành phần bất hạnh, nghèo khổ trong xã hội Tuy nhiên nếu chỉ dừng lại ở mục đích ý nghĩa giúp đỡ người nghèo khố thì chương trình truyền

hình nhân đạo chưa thể hiện được tính nhân văn ở việc "hướng đến những giá trị nhân bản" hơn qua việc "đề cao, quý trọng, ca ngợi con người", "vì những giá trị văn hóa chung của cộng đồng" Là sản phẩm của truyền thông đại

chúng hiện đại có sức ảnh hưởng to lớn đến cộng đồng, dư luận xã hội, hơn hết chương trình truyền hình nhân đạo với mục đích và sứ mệnh cao cả của nó phải đảm bảo được tính nhân văn một cách cao nhất của nó trong tất cả các

khía cạnh của một tác phẩm báo chí: từ quan điểm, thái độ khi đề cập đến vấn

đề, thân phận của nhân vật trong câu chuyện, cách lựa chọn góc nhìn về cuộc đời của nhân vật, cách chon lưa chi tiết khi kế về hoàn cảnh nhân vật để từ đó phản ánh được cái tâm, đạo đức của người làm báo

1.1.3 Khái niệm tổ chức sản xuất chương trình

Từ các khái niệm trên có thể hiểu tổ chức sản xuất chương trình truyền hình là sự chia nhỏ rồi liên kết một cách hợp lý đội ngũ nhân sự cùng các trang thiết bị truyền hình đi kèm và nội dung thông tin, trên cơ sở các quy tắc nghề nghiệp và theo quy trình nhất định, để tạo ra sản phẩm là chương trình phát sóng

Tùy vào thể loại chương trinh mà có các cách tổ chức sản xuất khác nhau Hiện nay chương trình truyền hình được phân chia thành các loại gồm: chương trình bằng băng từ (hay bằng file dựng trên máy tính), chương trình phát trực tiếp

Chương trình truyền hình trực tiếp thực hiện ở các sự kiện vào ngay thời điểm mà nó xảy ra, ở bất kỳ nơi nào trên hành tinh Khả năng đó có được là nhờ chương trình trực tiếp được sản xuất dựa trên sự phát triển nhanh của khoa học và công nghệ, điều mà chỉ vài chục năm trước còn là điều mơ ước của các nhà sản xuất chương trình truyền hlnh Nhưng không phải sự kiện nào cũng được truyền hình trực tiếp, điều đó là do không phải bất kỳ sự kiện nào xảy ra mà các nhà báo truyền hình cũng có mặt ngay tại

đó, khả năng kỳ thuật không phải lúc nào cũng cho phép thực hiện các chương trình truyền hình trực tiếp, giá thành sản xuất của loại chương trình này rất cao, đòi hỏi sự chuẩn xác lớn, nhân sự chuyên nghiệp Vì vậy chỉ những chương trình lớn, tiêu biểu, có ý nghĩa, có ảnh hưởng chi phối nhiều hoạt động khác nhau trong đời sống xã hội mới được lựa chọn làm trực tiếp Để làm được chương trình này, nhà sản xuất cần phải chuẩn bị kỹ về kịch bản, quan sát hiện trường, dự kiến các tình huống có thể xảy ra ngoài

kịch bản Việc tổ chức sản xuất chương trình truyền hình trực tiếp đòi hỏi sự tập trung cao của đội ngũ sản xuất, kịch bản, nội dung phải được duyệt chặt chẽ trước đó, nhằm đảm bảo hạn chế sai sót khi lên sóng Tất cả các bộ phận làm chương trình phải kết hợp với nhau một cách nhuần nhuyễn Những sự kiện được truyền hình trực tiếp thu hút sự chú ý của công chúng không phải chỉ ở địa phương, trong một nước, mà còn ở nhiều nước khác nhau, có khi còn mang tính toàn cầu

Còn chương trình sản xuất qua băng từ hay file trên máy tính là loại chương trình sản xuất thường xuyên, phổ biến nhất tại các kênh truyền hình Cách sản xuất này mất thời gian; sự việc, hiện tượng được thông tin chậm hơn

so với thời gian diễn ra Nhờ vậy, người làm chương trình bớt căng thẳng so với làm chương trình truyền hình trực tiếp và có thời gian để trau chuốt, sửa chữa chương trình hơn Việc tổ chức sản xuất chương trình truyền hình dạng này nhẹ nhàng hơn là làm trực tiếp, nhưng vẫn phải đảm bảo các yếu tố về nội dung, kỹ thuật

Tác giả Trần Bảo Khánh, trong cuốn Sản xuất chương trình truyền hình, đã chia các thể loại của báo chí truyền hình thành ba nhóm chính là:

Nhóm hội thoại, nhóm tạo hình, nhóm các tác phẩm TV gameshow

Theo đó, nhóm chương trình theo dạng hội thoại có hình thức thông tin chủ yếu là lời nói, nghệ thuật tạo hình không đặc sắc lắm, bao gồm các thể loại như phỏng vấn, bình luận, đàm luận, phát biểu hên truyền hình Thông tin trong thể loại này, đặc biệt là các tác phẩm làm trực tiếp có tính chuẩn xác cao dễ tiếp nhận, phù hợp với các quá trình nhận thức

Nhóm chương trình theo dạng tạo hình rất phổ biến, có dung lượng thông tin lớn ở hình ảnh Nó sử dụng thủ pháp tạo hình để sáng tạo nên các hình thức chuyển tải thông tin

Chương trình dạng này ghi hình ở hiện trường tạo nên sự đặc sắc trong thông tin, có sức hút lớn đối với khán giả và cũng đòi hỏi năng lực tư duy

hình ảnh cao ở người sản xuất chương trình Các tác phẩm thuộc nhóm này có hình ảnh, nội dung phong phú, tránh gây cảm giác nhàm chán

Nhóm các tác phẩm TV gameshow kết hợp giữa nhóm hội thoại và nhóm các thể loại tạo hình Vì vậy nó có các đặc điểm của cả hai nhóm thể loại trên, đó

là tính trực tiếp, yếu tố ganh đua, sự tham gia của khán già truyền hình và tính bất ngờ Mỗi thể loại chương trình truyền hình lại có cách thức tổ chức sản xuất riêng Mặc dù nội dung chương trình là khác nhau (gồm nhiều lĩnh vục như chính trị, an ninh, quân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội, giáo dục, thể thao ) nhưng quá trình tổ chức sản xuất đều phải tuân theo một quy trình chung nhất định

1.2 Quản lý tổ chức sản xuất chương trình truyền hình nhân đạo trên Đài Phát thanh và Truyền hình

1.2.1 Cách thức tổ chức sản xuất chương trình nhân đạo trên các Đài Phát thanh và Truyền hình

Các chương trình nhân đạo xã hội trên Đài PTTH được Ban giám đốc Đài thực hiện trên cơ sở sự thống nhất về mặt chủ trương của Tỉnh ủy, UBND tỉnh sự phối hợp chặt chẽ với ủy ban Mặt trận Tổ quốc tỉnh, Hội Khuyến học,

Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh, các ban, ngành có liên quan với sự hỗ trợ của các mạnh thường quân, các cơ quan, doanh nghiệp, cá nhân, tập thể trong và ngoài tỉnh

Về trang thiết bị, máy móc: hiện nay Đài PTTH đã trang bị đầy đủ các máy móc hiện đại phục vụ cho thực hiện các chương trình Ê- kíp thực hiện chương trình là những đạo diễn, phóng viên, Biên tập viên, Phát thanh viên, nhân viên kỹ thuật chuyên nghiệp, được đào tạo chuyên môn một cách bài bản, đảm bảo thực hiện tốt nội dung, chương trình, kịch bản đã được phê duyệt Cụ thể, Ê-kíp thực hiện các chương trình thường có khoảng 9 người với khá nhiều công việc như: Chỉ đạo nội dung, tổ chức thực hiện, biên tập, xây dựng kịch bản, viết và đọc lời bình, đạo diễn, quay phim, dẫn chương trình, nhưng trực tiếp đi

cơ sở tiếp cận nhân vật, tìm hiểu hoàn cảnh, xác minh thực tế thường gồm 4

người: 01 người làm nhiệm vụ khảo sát, viết kịch bản, biên tập, viết lời bình; 01 người vừa quay phim, vừa đạo diễn; 01 người dẫn chương trình, giới thiệu, đọc lời bình; 01 người quay phim phụ Phần hậu kỳ: 01 người dựng hình, 01 người phụ trách thuật âm thanh, 01 người làm mới hình hiệu

* Về mặt quản lý nội dung

Là một cơ quan thông tin đại chúng, đặt dưới sự lãnh đạo thống nhất của Đảng, và hoạt động theo những quy định của pháp luật, tất cả các sản phẩm truyền hình đều cần được quản lý thống nhất về mặt nội dung

Công tác quản lý nội dung của chương trình truyền hình nhân đạo cũng không khác biệt so với công tác quản trị thông thường

+ Hoạch định: Trách nhiệm của Ban lãnh đạo Đài Truyền hình cần thiết

phải định hướng cho bộ phận phụ trách chương trình lưu ý chọn những đối tượng phải phù hợp với tiêu chí và chuẩn mực tuyên truyền của Đài Đồng thời sẽ phân bổ nhân sự theo dõi việc thực hiện chương trình từ khâu kịch bản, format đến khâu thành phẩm sau hậu kỳ Việc dự báo, thị hiếu, nhu cầu khán giả, quy hoạch các chương trình phát sóng cũng hết sức quan trọng

+ Tổ chức: Đó là việc xây dựng một bộ phận nhằm thẩm định kiểm

soát nội dung của một chương trình truyền hình nhân đạo giữa các khâu biên tập; từ việc thẩm định kịch bản, demo, format, cho tới phần hậu kỳ, chỉnh sửa, thành phẩm, kiểm soát lịch phát sóng

+ Lãnh đạo: Việc lãnh đạo bộ máy quản lý về nội dung cùa một

chương trình truyền hình nhân đạo cần có nghiệp vụ chuyên môn và trình độ văn hóa cao, đồng thời phải am hiểu nhiều lĩnh vực; từ chính luận cho đến các thể loại giải trí để có thể nắm bắt công việc cũng như dự báo những vấn đề sẽ nảy sinh trong quá trình điều hành thực hiện quy trình kiểm soát nội dung Ngoài ra cần phải am hiểu về khả năng của đội ngũ biên tập do mình quản lý, cùng những diễn biến tâm tư cùa họ trong quá trình thực hiện nhiệm vụ chuyên môn

+ Kiểm soát: Việc biên tập, kiểm soát nội dung các sàn phẩm truyền

hình nhân đạo là nhiệm vụ quan trọng của một cơ quan báo chí nhà nước - mà

ở đây là Đài truyền hình Do vậy công tác kiểm soát nội dung phải được xây dựng và thực hiện theo một quy trình chặt chẽ và khoa học; với nhiều khâu tù' thẩm định format kịch bản, cho đến hậu kỳ và sau cùng là khâu duyệt phát sóng Việc kiểm soát phải được tiến hành chặt chẽ từ mỗi biên tập viên cho đến ban phụ trách các đơn vị biên tập Sự lơ là ở bất cứ khâu nào cũng có thể gây ra những sai sót nghiêm trọng đối với nội dung, tiêu chí của chương trình truyền hình nhân đạo

- Về mặt quản lý con người:

Như đã biết, xã hội càng phát triển, trí tuệ xã hội ngày càng được nâng lên, và trí tuệ ấy ngày càng được quảng bá trên truyền hình nhiều hơn Đối với một chương trình truyền hình nhân đạo vấn đề khai thác chi tiếc thể hiện trên sóng truyền hình đã được chọn lọc rất nhiều Thay vì mổ xẻ những hoàn cảnh khó khăn đề nhận được sự cảm thông thương hại của xã hội thì ngày này các chương trình nhân đạo chú trọng khai thác các nghị lực, ý chí vươn lên của các hoàn cảnh khó khăn qua đó sẽ thuyết phục được lượng công chúng cao hơn

Việc đầu tư và thường xuyên sử dụng các nhà khoa học, các nhà nghiên cứu chuyên sâu trên tất cả các lĩnh vực của đời sống kinh tế, chính trị, xã hội làm cố vấn cho các chương trình truyền hình trong thời gian gần đây như một biểu hiện mang tính tất yếu của xu thế xã hội hóa nguồn lực cho truyền hình

Trong lao động quản lý, nhất định truyền hình phải quan tâm tới điều này, từ đó có chính sách thoả đáng để thu hút các nguồn chất xám trong xã hội phục vụ cho việc đổi mới nâng cao chất lượng chương trình truyền hình Trong môi trường mới, từng cá nhân, từng tập thể sẽ có trách nhiệm hơn về công việc khi sản xuất chương trình

1.2.2 Quy trình tổ chức, sản xuất các chương trình nhân đạo

Mỗi loại hình truyền thông đại chúng đều có những đặc thù riêng Nếu chỉ xét trên phương diện quá trình làm ra một sản phẩm, ở báo in mỗi tác

phẩm, mỗi bài báo có thể là sản phẩm riêng, là sự sáng tạo riêng của mỗi cá nhân, mỗi nhà báo Nhưng để sáng tạo một tác phẩm truyền hình còn công phu hơn nhiều, đó là đứa con tinh thần của cả một tập thể, đạo diễn, biên kịch

và những người làm kỹ thuật Sản phẩm đó thể hiện ý kiến thống nhất của từng thành viên trong đoàn làm phim, giữa người biên tập và người quay phim Vì vậy đối với báo in, nhà báo có thể viết đề cương rồi viết luôn thành bài, còn ở truyền hình do tính chất đặc thù quy định, đề cương đó được thể hiện ở kịch bản Kịch bản là xương sống cho một tác phẩm truyền hình, đồng thời tạo ra sự thống nhất giữa đạo diễn và quay phim trong quá trình làm phim, sự ăn ý giữa hình ảnh và lời bình Quy trình sáng tạo một chương trình truyền hình phải trải qua các giai đoạn:

- Biên tập, đạo diễn: là những người xây dựng ra các chương trình truyền hình, là những người sáng tác hoặc dựa theo một kịch bản có sẵn để chuyển thể thành một kịch bản truyền hình

- Kịch bản: là một văn bản thể hiện một chương trình bằng từ ngữ, có hai dạng kịch bản là: kịch bản quay (hay còn gọi là kịch bản phân cảnh) và kịch bản dựng Kịch bản quay là một văn bản thể hiện một chương trình bằng từ ngữ giúp người quay có thể hiểu và thể hiện được ý tưởng của đạo diễn Kịch bản dựng là một văn bản thể hiện một chương trình bằng từ ngữ giúp người dựng khi xem kịch bản biết được nội dung từng cảnh, thời lượng của môi cảnh

- Duyệt kịch bản: Khâu duyệt kịch bản nhằm kiểm tra nội dung chương trình có phù họp với nội dung tuyên truyền hay không thì mới cho sản xuất để tránh lãng phí

- Điều động sản xuất: sau khi kịch bản được duyệt cho phép sản xuất thì từ việc bố trí các phương tiện sản xuất cho đến nhân lực sản xuất đều do khối này quy định Ngoài ra, còn bố trí địa điểm thực hiện chương trình, thời gian thực hiện (tiền kỳ, hậu kỳ, phát sóng)

- Khâu tiền kỳ: sau khi phóng viên biên tập có kịch bản hoàn chỉnh, chương trình được tiến hành quay, ghi hình bằng băng theo ý tưởng và nội

dung do biên tập viên hoặc đạo diễn chỉ đạo Sản phẩm của khâu tiền kỳ là băng hình gốc để sản xuất hậu kỳ, kèm theo băng là phiếu sản xuất tiền kỳ

- Thực hiện hậu kỳ: từ các băng đã ghi ở khâu tiền kỳ được đưa tới phòng dựng, tiến hành dựng hình theo kịch bản của biên tập viên chương trình Khi đã hoàn chỉnh phần hình, băng được đưa sang phòng tiếng để thực hiện một số công đoạn như Lời thuyết minh, bình luận và lời thoại; nhạc và tiếng động nền Sau đó băng được sang hòa âm Đi kèm theo băng thành phẩm là phiếu sản xuất hậu kỳ Phiếu này là chứng chỉ chất lượng kỹ thuật của băng chương trình đã thực hiện hoàn chỉnh

- Duyệt, kiểm tra nội dung: trước khi đưa vào phát sóng, chương trình phải được duyệt nội dung Hội đồng nghiệm thu của Đài sẽ duyệt và cho phép phát sóng hay không phát sóng vào phiếu nghiệm thu phát sóng của băng chương trình Nếu cần phải sửa chữa, băng được quay về khâu hậu kỳ

- Phát sóng: thực hiện phát sóng các băng chương trình đã đầy đủ thủ tục và thực hiện phát sóng trực tiếp các chương trình studio từ các địa điểm tiếp theo thông qua các đường truyền vệ tinh, cáp quang

1.2.3 Tiêu chí sản xuất một chương trình nhân đạo

Để có thể xác định một chương trình nhân đạo xã hội hiệu quả hay không cần có những tiêu chí cụ thể làm thước đo kết quả đạt được của nó Trong các tài liệu nghiên cứu mà người viết tìm hiểu cũng chưa có những tiêu chuẩn chung hoặc khái niệm cụ thể về vấn đề này Do đó, người viết xin đề xuất một số tiêu chí đánh giá hiệu quả các chương trình này như sau:

1.2.3.1 Đảm bảo tính nhân văn

Tiêu chí thể hiện tính nhân văn đầu tiên của các chương trình nhân đạo

là tạo nên sợi dây liên kết giữa người với người trên cơ sờ lòng nhân ái Điều

đó thể hiện qua sự tác động của chương trình đến công chúng tạo nên dư luận

xã hội tích cực, khiến cho mọi người yêu thương nhau hơn, có thêm niềm tin vào lòng nhân ái, sống chan hòa, dễ cảm thông, bớt lạnh lùng và tích cực hơn

Từ đó phát huy truyền thống tương thân tương ái của dân tộc, lá lành đùm lá rách, thắt chật tình đoàn kết trong cộng đồng mà thề hiện rõ nhất là tính tương tác của chương trình Chương trình truyền hình nhân đạo nào huy động được

sự ủng hộ về vật chất lẫn tinh thần từ khán giả càng nhiều thì hiệu quả xã hội càng lớn, càng khắng định vị trí quan trọng là nhịp cầu nối vững chắc và cực

kỳ hiệu quả giừa báo chí truyền thông và xã hội trong việc xây dựng mối quan

hệ tốt đẹp nhân ái giữa người với người

Tiêu chí thứ hai về tính nhân văn thể hiện ở mục đích nội dung và ý nghĩa của các chương trình truyền hình nhân đạo Trước tiên, nhân văn là yêu thương con người thì các chương trình truyền hình nhân đạo phải thể hiện được sự quan tâm đối với những đối tượng khó khăn đúng lúc, kịp thời Chương trình truyền hình nhân đạo trước hết mang ý nghĩa là công tác từ thiện nên phải giúp đỡ người nghèo đến nơi đến chốn, không chỉ giúp bằng vật chất mà còn chia sẻ, động viên về mật tinh thần mong họ vượt qua khó khăn, có cuộc sống bình thường như bao người khác Nội dung chương trình phải mang đậm giá trị văn hóa ở chỗ đề cao cái tốt đẹp,

cỗ vũ sự tích cực, tiến bộ, đồng thời lên án cái xấu, sự cồ hủ, lạc hậu, tiêu cực trong từng câu chuyện kể để chuyển tải đến đối tượng và cả công chúng nhiều thông điệp nhân văn ý nghĩa Người thực hiện chương trình cũng phải ý thức được trách nhiệm xã hội của một nhà báo cách mạng luôn tích cực hoạt động và mài sắc ngòi bút chiến đấu vì sự dân chủ, công bằng xã hội Hướng tới dân chủ bằng cách thực hiện dân vận trong quá trình tác nghiệp và nội dung chương trình: tích cực vận động, khai sáng, khuyến khích người nghèo tìm tòi học hỏi, tự lực vươn lên bằng bàn tay lao động để làm chủ cuộc đời, từ đó góp phần xóa bỏ sự chênh lệch giàu nghèo tiến tới một xã hội công bằng, giàu mạnh, văn minh Bên cạnh đó, chương trình truyền hình nhân đạo phải thể hiện được vai trò của một sản phẩm truyền thông dân chủ, làm việc vì lợi ích của công chúng, là nơi

người dân gửi gắm sự tin tưởng mỗi khi cần giúp, được trực tiếp kêu cứu, phản ánh, tiếp nhận đơn thư và ý kiến chính đáng, giải quyết nhanh chóng kịp thời những khó khăn vướng mắc của người nghèo Đồng thời cách thức hoạt động cũng phải dựa trên nguyên tắc công tâm, dân chủ vì mục đích mang đến cuộc sống ấm no cho tất cả mọi thành phần đối tượng trong xã hội không phân biệt bất cứ ai

1.2.3.1 Đảm bảo tính khách quan công bằng

Trước hết là sự trung thực trong thông tin, chân thực về nội dung Tính chính xác có thể nói là tiêu chí hàng đầu của chương trình nhân đạo vì nếu thông tin không xác thực thì nội dung câu chuyện hoàn toàn là sự thêu dệt, lừa dối để lấy nước mắt và lòng thương của khán giả Điều này đòi hỏi người phóng viên biên tập khi đi tác nghiệp, nhất là trong khâu khảo sát phái đảm bảo trung thực, có đi sâu sát trong việc xác minh thông tin, tìm hiểu hoàn cảnh, tâm sự của nhân vật Xác định rõ tầm quan trọng của sự trung thực về thông tin, các chương trình nhân đạo luôn là bức tranh phản ánh những mảng màu sáng tối của bao cảnh đời khác nhau trong xã hội, không chỉ thế mỗi câu chuyện còn là một cung bậc tình cảm, cảm xúc sâu kín được tái hiện vô cùng sống động và chân thực Trong tất cả những lời bình và cách sử dụng từ ngữ của các kịch bản đều được biên tập sao cho chính xác, đúng với tình trạng, hoàn cảnh thực tế của nhân vật

- Hiệu quả trong công tác tuyên truyền:

Do Đài PTTH là cơ quan của Đảng và Nhà nước nên tất cả các nội dung, chương trình phải thực hiện tốt các nhiệm vụ Đảng và Nhà nước giao cho Trong đó, công tác thông tin, tuyên truyền các chủ trương chính sách của Đảng là một trong những mục tiêu, nhiệm vụ hàng đầu của Đài Vì trọng tâm các chương trình nhân đạo xã hội là quan tâm đến việc chăm lo cho người khó khăn, neo đơn nên cũng góp phần thực hiện chủ trương của Đảng là thực hiện đảm bảo an sinh xã hội, góp phần giảm nghèo tại địa phương Như vậy, các

chương trình phải truyền tải được nội dung chủ trương của Đảng để cán bộ, công chức, người dân, công chúng thấy và hiểu được vấn đề này

Vì chương trình truyền hình nhân đạo xã hội cũng là chương trình truyền hình nên cũng cẩn đảm bảo về chất lượng, hình ảnh, âm thanh, nội dung hấp dẫn, thu hút, cung cấp cho công chúng những thông tin mới, thực tế,

có giá trị cổ vũ nhân tố mới, điển hình

- Hiệu quả về mặt xã hội:

Mục tiêu của chương trình là giúp đỡ được hộ nghèo, người khó khăn thì nhiệm vụ quan trọng là phải làm như thế nào để công chúng thấy được cách thức chương trình hỗ trợ người nghèo, người được hỗ trợ là ai, đối tượng được hỗ trợ có thật sự cần sự giúp đỡ hay không, sự giúp đỡ ấy có ý nghĩa, có giá trị như thế nào đối với bản thân người nhận sự giúp đỡ, với địa phương; sau khi đươc hỗ trơ cuôc sống của ho có thât sư thay đổi, thât sư tốt hơn hay không? Đặc biệt, hiệu quả của chương trình còn được thể hiện khi so sánh với kết quả chung thực hiện của địa phương, của các cơ quan, đơn vị khác có cùng nội dung, mục đích hoạt động

- Hiệu quả đối với cơ quan báo chí:

Hiệu quả của chương trình cũng cần được đánh giá trên cơ sở mức độ quan tâm của công chúng đối với chương trình và thông qua chương trình thì bản thân những người thực hiện chương trình, cơ qưan báo chí sẽ có những đổi mới gì trong cách thức tổ chức chương trình, trong việc tăng hiệu qưả kinh tế, nâng cao nguồn thu, cải thiện và nâng cao đời sống của cán bộ, nhân viên của Đài

- Hiệu quả trong việc nâng cao đời sống văn hóa, tinh thần, giải trí cho công chúng xem đài: chương trình hay, hiệu quả cao cần đáp ứng được nhu cầu nắm bắt thông tin, nâng cao nhận thức cho người xem và đem đến cho công chúng những giây phút thật sự thư giãn thoải mái, giải tỏa bớt áp lực cuộc sống ngày một tăng Để làm được điều đó, nội dung chương trình phải

hay, hấp dẫn, thu hút người xem thông qua sự mới lạ nhưng cũng phải thật gần gũi với cuộc sống đời thường

1.3 Vai trò của việc quản lý sản xuất chương trình truyền hình nhân đạo ở các Đài Phát thanh và Truyền hình hiện nay

Hiện nay chưa có tài liệu nào cụ thể xác định được chương trình truyền hình nhân đạo xuất hiện chính xác vào năm nào ở nước ta Tuy nhiên, Có thể nói một trong những chương trình truyền hình mang tính nhân đạo ra đời sớm

nhất là Địa chỉ từ thiện của Đài PTTH Hà Nội phát sóng vào năm 1992 Ban đầu chương trình mang tên đầy đủ là Địa chỉ dành cho những tấm lòng từ thiệnđược ra đời đáp ứng nhu cầu của cộng đồng xã hội, đặc biệt là khi các vùng miền xảy ra thiên tai lũ lụt hay tai họa khấn cấp cần có sự giúp đỡ, chia

sẻ về tiền bạc, vật chất của các tố chức, cá nhân đến tay những đối tượng cần giúp đỡ

Đối với khu vực miền Tây Nam bộ những năm đầu của thế kỷ XIX, xuất phát từ chủ trương, chính sách an sinh xã hội, từng bước cải thiện, nâng

cao đời sống nhân dân, chính sách xóa đói giám nghèo, "trợ giúp của Nhà nước và công đồng đối với các nhóm có hoàn cảnh khó khăn", trong đó, các

cơ quan thông tin truyền thông có nhiệm vụ "tăng cường công tác thông tin, truyền thông về an sinh xã hội, chủ trọng đến ngưòi dân, nhất là các hộ nghèo, xã nghèo, huyện nghèo " [9, tr.13], mỗi Đài phát thanh và truyền hình

ở các tỉnh thành trên cả nước đều có ít nhất một chương trình với mục đích

nhân đạo giúp đỡ các hoàn cảnh khó khăn như: Vượt qua hiểm nghèo- Đài PTTH Tỉnh Long An, Mái ấm nghĩa tình - Đài PTTH tinh Tiền Giang, Nhịp cầu nhân ái- Đài PTTH Tính Bến Tre, Mái ấm tình thương- Đài PTTH Tính Sóc Trăng, Nhịp cầu nhân ái- Đài PTTH Tính Đồng Tháp, Mái ấm ATV- Đài

PTTH Tính An Giang,

Trong suốt thời gian qua, cùng với sự phát triển không ngừng của ngành truyền hình, chương trình truyền hình nhân đạo cũng đã có những bước

phát triển, đối mới đáng kể phù hợp với nhu cầu nâng cao chất lượng chương trình, thu hút khán giả và hoàn thành trách nhiệm cao cả của truyền thông hiện đại đối với xã hội Ban đầu, các chương trình nhân đạo ra đời dưới dạng các chuyên mục ngắn với thời lượng từ 5 phút đến 10 phút, chủ yếu thông tin, thực hiện phóng sự giới thiệu về những hoàn cảnh khó khăn (chủ yếu là những hoàn cảnh bệnh tật hiếm nghèo) trong địa bàn tỉnh nhà với mục đích kêu gọi ủng hộ, kết nối các cá nhân và tố chức để chia sẻ, giúp đỡ họ vượt qua

khó khăn, bệnh tật (như Mục Địa chỉ nhân đạo của Đài PTTH tỉnh Vĩnh Long, Tỉnh Trà Vinh; Vòng tay nhân ái- Đài PTTH tỉnh Trà Vinh; Nhịp cầu ước mơ- Đài PTTH tỉnh Kiên Giang )

Sau đó, các chương trình nhân đạo tiếp tục ra đời với thời lượng dài hơn từ 15 phút- 30 phút bao gồm các phóng sự, talkshow, trò chuyện thực tế kết nối với nhau thành một tổng thế hoàn chỉnh nhằm chuyển tải đầy đủ câu chuyện của một hoàn cảnh, một hành trình tìm về giúp đờ nhân vật Nội dung chương trình cũng phong phú hơn khi hướng đến các chủ đề, đối tượng

chuyên biệt khác nhau (Chương trình Mái ấm tình thương của Đài PTTH tinh Đồng Tháp, Chắp cánh ước mơ của Đài PTTH tỉnh Vĩnh Long ) Đặc biệt

thời gian này, các chương trình nhân đạo có xu hướng thể hiện theo dạng

truyền hình thực tế {reality show) như: chương trình Ngôi nhà mơ ước của

HTV mang đậm nét sự trải nghiệm của người dẫn chương trình khi tìm đến

tận nhà nhân vật; chương trinh Như chưa hề có cuộc chia ly của VTV3 xoáy

vào chủ đề tìm kiếm người thân bị thất lạc và dẫn dắt người xem đến cuộc hội

ngộ bất ngờ đầy cảm động ngay trên sân khấu; chương trình Trái tim nhân

ái của THVL là cuộc hành trình thực tế đồng hành cùng bệnh nhân mổ tim

tìm lại được sự sống Có thể nói cho đến nay, truyền hình thực tế vẫn là cách thể hiện phổ biến nhất của các chương trình nhân đạo bởi nó có thể phản ánh sinh động hiện thực cuộc sống đầy khó khăn của những mảnh đời nghèo khố, mang đến cho người xem sự trải nghiệm thiết thực để dễ dàng đồng cảm hơn

với cảnh sống của nhân vật, đồng thời tạo được sự bất ngờ trong cảm xúc người xem nhằm góp phần tăng hiệu quả xã hội của chương trình

Một xu hướng khác của chương trình truyền hình nhân đạo là những chương trình gây quỹ từ thiện Chương trình này không xoáy vào nhân vật trung tâm là những người nghèo mà được thực hiện dưới dạng đêm biểu diễn

ca nhạc tạp kỹ hay chương trình ca nhạc nghệ thuật với mục đích giúp đỡ người nghèo bằng cách tận dụng hiệu ứng và sự thu hút của chương trình để kêu gọi khán giả gần xa đóng góp vào quỹ từ thiện Các chương trình này thường do đơn vị cơ quan truyền thông (báo, đài) đứng ra tố chức trên cơ sở phối hợp với các cơ quan chính quyền nhằm thực hiện chủ trương xóa đói giảm nghèo của địa phương Tuy nhiên, do tính quy mô đòi hỏi chi phí sản xuất khá lớn nên các đêm nhạc gây quỹ này không tố chức thường xuyên mà chỉ theo định kỳ từng tháng, quý hoặc nhân dịp các sự kiện lớn (lễ, tết) Có

thể kế đến chương trình ca nhạc Giai điệu xanh, Vòng tay nhân ái của THVL

ra đời từ năm 2001 đến năm 2005, với định kỳ phát sóng mỗi tháng trong suốt

5 năm đã tạo nên hiệu ứng xã hội rộng khắp và vận động được nguồn quỹ lớn góp phần vào chính sách xóa nghèo cho các huyện trong tỉnh Chương trình

Âm vang miền Đông- Âm vang miền Tây (năm 2012, hai chương trình này được hợp nhất lại thành Giai điệu phương Nam) được thực hiện định kỳ hàng

tháng, diễn ra luân phiên của 14 Đài Phát thanh -Truyền hình khu vực miền Tây - miền Đông Nam Bộ, mang tính mở rộng hợp tác và giao lưu, với những giai điệu về miền đất Phương Nam đã tạo nên hiệu ứng tốt nhằm thực hiện mục đích gây quỹ cho người nghèo

Ra đời năm 2005, chương trình Vượt Lên Chính Mình do công ty cố

phần Lasta sản xuất được phát sóng trên các Đài Truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh, Vĩnh Long, Hải Phòng, Bình Định, Huế, Đồng Tháp, Trà Vinh với mục đích hỗ trợ vốn cho người nghèo có tay nghề chí thú làm ăn được thể hiện theo dạng gameshow hết sức sinh động và hấp dẫn tạo nên làn sóng dư

luận mạnh mẽ và hiệu ứng xã hội to lớn đã đánh dấu cho một bước ngoặt mới cho chương trình truyền hình nhân đạo Việt Nam Xu hướng chương trình nhân đạo theo thể loại gameshow dần được các nhà sản xuất chú ý lựa chọn nhằm thay "lớp áo mới" cho chương trình nhân đạo vốn mang đậm chất sâu lắng trầm buồn Và trong xu thế cạnh tranh quyết liệt giữa các kênh truyền hình, sự lôi kéo thị phần khán giả nhằm mục đích tạo uy tín, thu hút quảng cáo, chương trình truyền hình nhân đạo vẫn có một lối đi riêng bởi với ý nghĩa nhân văn sâu sắc giữ được một vị trí nhất định trong lòng khán giả vấn

đề đặt ra là với nội dung đó, chủ đề đó, nhà sản xuất phải làm sao cho chương trình hấp dẫn hơn, mới mẻ hơn Và đã có không ít những chương trình truyền hình nhân đạo với mục đích giúp đõ người nghèo kết hợp với thể loại

gameshow tiếp tục ra đời như chương trình Chuyến Xe Nhân Ái, Vượt Qua Thử Thách, Thần Tài Gõ Cứa của THVL Song song đó xuất hiện một số trò

chơi truyền hình format nước ngoài với mục đích nhân đạo như gameshow

Tuyệt Đỉnh Giác Quan của THVL (format Anh) , ở đó thí sinh không phải là

người nghèo mà là những nhân vật bình thường nhưng người chiến thắng sẽ phải trích một số tiền hỗ trợ cho những hoàn cảnh khó khăn hay nhũng mảnh đời bất hạnh

Trải qua một thời gian tồn tại và phát triển, chương trình truyền hình nhân đạo ngày càng đi theo những xu hướng đa dạng và phong phú hơn, đặc biệt là ở hình thức thể hiện ngày càng hấp dẫn hơn Còn ở nội dung, thì cho

dù cách khai thác như thế nào thì bản thân nó vẫn giữ được mục đích nhân đạo ban đầu là giúp đỡ những mảnh đời khó khăn bất hạnh Do đó, vấn đề quản lý sản xuất các chương trình truyền hình nhân đạo là rất cần thiết đề vừa giữ ý nghĩa nhân văn song song với tính hấp dẫn của chương trình

* Tính nhăn văn trong các chương trình truyền hình nhân đạo hiện nay

Có thể thấy, tính nhân văn là một yêu cầu tất yếu và là nguyên tắc của một tác phẩm báo chí nói chung Riêng tác phẩm truyền hình nói chung và

chương trình truyền hình nhân đạo nói riêng thì nhất thiết cần phải nâng cao tính nhân văn, xuất phát từ nhiều yêu cầu khác nhau đặc thù của báo chí truyền hình

Sự cần thiết phải nâng cao tính nhân văn xuất phát từ yêu cầu cơ bản là thực hiện chức năng, vai trò của báo chí đối với xã hội Trước hết là chức năng tư tưởng, tức là báo chí phải là lực lượng xung kích trong việc tuyên

truyền, giáo dục lý tướng xã hội chủ nghĩa, „vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh,

xã hội, dân chủ, công bằng, văn minh " làm cho lý tưởng đó trở thành sức

mạnh của toàn dân tộc trên con đường phát triển đất nước Báo chí không chỉ

có nhiệm vụ tuyên truyền giáo dục hệ tư tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam, truyền bá, giáo dục các quan điểm, chủ trương chính sách pháp luật của Đảng và Nhà nước cho người dân thấu hiếu mà còn là ngòi bút chiến đấu kiên quyết chống lại những tư tưởng thù địch, những tư tường bảo thủ lạc hậu, tiêu cực làm nhiễu loạn đời sống nhân dân và ảnh hưởng đến bộ máy Nhà nước Từ đó báo chí góp phần định hướng tư tưởng, tạo sự đồng thuận

xã hội để ổn định đời sống, có như vậy mới có thể khai phá và gia tăng các nguồn lực vật chất và tinh thần để xây dựng và phát triển đất nước phồn vinh Bên cạnh đó, báo chí còn gắn bó chặt chẽ với dư luận xã hội để phát hiện ra những nhân tố mới, lên án cái xấu, đấu tranh, biểu đương, ca ngợi người tốt việc tốt vì sự phát triển của cộng đồng Báo chí còn là vũ khí đấu tranh trong công cuộc chống tham nhũng, tiêu cực, góp phần nhân văn hóa các mối quan hệ xã hội, củng cố niềm tin của nhân dân vào cuộc sống Với truyền hình, những bản tin thời sự kịp thời, những chuyên mục với những

sự kiện, vấn đề bám sát thực tế được bình luận giải thích thấu đáu, kịp thời

có vai trò to lớn trong việc định hướng tư tưởng, dư luận xã hội, đấu tranh lên án tư tưởng thù địch tiêu cực, bảo vệ, ca ngợi tư tưởng tiến bộ, góp phần vào việc ổn định xã hội và phát triển đất nước phồn vinh Tạo được sự

ổn định, sáng suốt về mặt tư tưởng dẫn đến sự ổn định về tinh thần và vật

chất cho người người, nhà nhà chính là cách để báo chí thực hiện tính nhân văn sâu sắc của mình đối với toàn xã hội

Thứ hai, báo chí có nhiệm vụ truyền tải các giá trị văn hóa để khai sáng người dân, tức làm cho dân trí được mở mang, tiếp thu được những vốn tri thức, khoa học kỹ thuật của nhân loại Có thể nói với chức năng văn hóa, báo chí nói chung và truyền hình nói riêng đã đưa con người đến gần hơn với Chân- Thiện- Mỹ, tức là thực hiện tính nhân văn cao đẹp của mình Báo chí tham gia bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống, phát hiện, bảo vệ, khích lệ

và nhân rộng những giá trị mới đang bị cái cũ chèn ép nhằm tạo điều kiện để động viên tính tích cực vì lợi ích của cộng đồng Thông qua các tác phẩm báo chí nói chung và các chương trình truyền hình nói riêng, các thói hư tật xấu, biểu hiện bảo thủ, trì trệ, phi văn hóa được phê phán mạnh mẽ bằng những hình thức thể hiện hết sức sinh động, chân thực, gần gũi và thiết thực, có ý nghĩa sâu sắc Đồng thời, truyền hình với những chương trình văn hóa sinh động, những bộ phim mang tính nghệ thuật đặc sắc còn là kênh thông tin thực hiện việc giao lưu văn hóa về cả chiều rộng lẫn chiều sâu giữa các vùng miền trong nước và tiếp thu tinh hoa và các giá trị văn hóa các quốc gia, dân tộc trên thế giới, góp phần vào việc phát triền đất nước, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc

Tính nhân văn còn xuất phát từ vai trò báo chí khi tham gia phát triển giáo dục, đào tạo để con người ngày càng hoàn thiện hơn Báo chí không chỉ

can thiệp mà còn là "trường học hoàn toàn tự nguyện, tự do lựa chọn với những phương thức phù hợp nhất cho mỗi người" [8, tr.195] Thông qua những

sản phẩm mang tính cộng đồng, cơ chế tiếp cận gần gũi, linh hoạt với mọi đối tượng Những chuyên mục, chuyên đề, phim tài liệu hay phim truyền hình với hàm lượng văn hóa cao là bài học chưa đựng kiến thức sinh động nhất, chân thực nhất giúp các đối tượng người xem tiếp thu hiệu quả hơn là lý thuyết khô khăn Đồng thời, khi tiếp xúc với sản phẩm báo chí, truyền hình, mỗi cá thế còn được

củng cố ý thức, nhận thức xã hội một cách gián tiếp nhưng hết sức hiệu quả nhờ ảnh hưởng nội dung tư tưởng của tác phẩm nghệ thuật tác động mạnh mẽ vào tư

tưởng người xem Báo chí truyền hình còn là "những kênh có nhiều ưu thế trong việc phổ biến các thành tựu khoa học- công nghệ, hướg dẫn cách thức áp dụng, triển khai và chuyển giao công nghệ" [8, tr.196]

* Nâng cao tính hấp dẫn của truyền hình

Khi đời sống kinh tế ngày càng được nâng cao, truyền hình gần như là phương tiện truyền thông có mặt hầu hết ở mọi nhà Và khi tốc độ kỹ thuật- công nghệ ngày càng phát triển, chất lượng hình cảnh và âm thanh được cải thiện thì sức hấp dẫn của truyền hình càng mạnh mẽ đối với công chúng hơn

Đề cập đến "tính hấp dẫn của một tác phẩm báo chí", tác giả Nguyễn

Văn Dững có đưa ra 3 tiêu chí: Thứ nhất là tác phẩm đó phải thông tin vấn đề,

sự kiện kịp thời, "nóng hổi" và "được dư luận xã hội quan tâm, muốn biết, cần được thông tin, cần được giải thích và giải đáp ngay hôm nay" [8,

tr.293]; thứ hai là tác phẩm đó phải được cấu thành bởi những chi tiết, tình

tiết, sinh động và đầy sức thuyết phục, cô đọng và súc tích và "cách sắp xếp của nhà báo là phát hiện, lựa chọn, sắp xếp các chi tiết thành tác phẩm (thông điệp) để có thể tạo ra ý tại ngôn ngoại" [8, tr.296]; thứ ba là cách trình bày diễn đạt, kết cấu chặt chẽ, ngôn ngữ trong sáng, dễ hiểu và "có sức cuốn hút đối với công chúng- nhóm đối tượng" Và "để có được một tác phẩm báo chí hay, hấp dẫn công chúng phải là một quá trình lao động nghiêm túc, công phu" [8, tr.296]

Rõ ràng, nhu cầu giải trí, câu khách, lôi kéo khán giả bằng những chiêu trò rẻ tiền ở một số chương trình truyền hình chỉ tồn tại trong một thời gian ngắn để rồi dễ dàng bị khán giả quay lưng khi đã được phơi bày Đe có vị trí vững bền trong lòng công chúng thì một chương trình truyền hình phải xây dựng được tính hấp dẫn nằm ở sự sâu sắc, toàn diện về nội dung và đa dạng, phong phú về hình thức Ở đó, mục tiêu vì công chúng, hướng công chúng

đến cái đẹp, đạt đến giá trị Chân- Thiện- Mỹ được đặt lên hàng đầu Một chương

trĩnh truyền hình có sức sống lâu bền trong lòng người xem là chương trình "có sức cuốn hút trí tuệ và cảm xúc của nhiều ngưòi" khi nội dung của nó không chỉ

đáp ứng được nhu cầu thông tin, nhu cầu hiểu biết và được thõa mãn của công chúng mà còn thực sự chạm đến trái tim khán giả và có sức lay động, thuyết phục, cảm hóa lòng người Bên cạnh đó, để nâng cao được sức hấp dẫn trong thời buổi cạnh tranh khốc liệt giừa các phương tiện truyền thông hiện đại thì bên

cạnh đó còn đòi hỏi "năng khiếu nghề nghiệp, sự học tập, học hỏi và rèn luyện say mê cùng với lòng yêu nghề và trách nhiệm xã hội cao cả" [8, tr.296] ở người

làm báo nói chung và các phóng viên, biên tập truyền hình nói riêng

Vì vậy, để nâng cao tính hấp dẫn của truyền hình trong thời đại ngày nay, thì sản phẩm truyền hình không chỉ đáp ứng nhu cầu giải trí đơn giản mà nhất thiết cần phải vươn đến giá trị đích thực của một tác phẩm báo chí Nói cách khác, truyền hình cần hướng đến việc thực hiện trọn vẹn vai trò của một tác phẩm báo chí vì trách nhiệm xã hội, phục vụ lợi ích công chúng, vì công chúng, tức là vươn đến giá trị nhân văn cao đẹp vốn có của nó

* Nâng cao trách nhiệm xã hội và đạo đức người làm báo truyền hình

Nói đến trách nhiệm xã hội là nói đến yêu cầu khách quan của nhà báo,

là bốn phận, nghĩa vụ xã hội của báo chí Bởi báo chí ra đời bắt nguồn từ nhu cầu xã hội, có nhiệm vụ giải quyết những vấn đề của xã hội, của cộng đồng Thể hiện trách nhiệm xã hội của mình, người làm truyền hình quan trọng nhất

là không được quên "lợi ích của khán giả", nhà báo truyền hình phải chịu trách nhiệm không chỉ "trước toàn xã hội" mà còn "với các nhân vật tham gia chương trình truyền hình", trước "cộng đồng các nhà báo mà mình đại diện"

[4, tr.213-214] và trước cơ quan truyền hình mà mình thay mặt để giao lưu

với khán giả và cả "trước bản thân mình" [4, tr.213-214]

Có ý thức được điều đó, nhà báo nói chung và nhà báo truyền hình nói

riêng mới có đủ "bản lĩnh chính trị" để phát hiện đề tài và ra sức lao động

sáng tạo để cho ra đời những tác phẩm báo chí có giá trị cao đẹp, phục vụ lợi ích chính đáng cho cộng đồng Đồng thời, việc nâng cao trách nhiệm xã hội

giúp nhà báo có đủ "dũng khí, bản lĩnh và cảm xúc nhiệt thành" để bất chấp

rủi ro đấu tranh bảo vệ chân lý, lẽ phải, chống lại cái xấu, cái ác và tiêu cực vì trách nhiệm với cộng đồng, nhằm xây dựng xã hội tốt đẹp, dân chủ, công bằng, văn minh

Bên cạnh đó, nâng cao đạo đức nghề nghiệp cũng là một yêu cầu để nâng cao tính nhân văn trong tác phẩm báo chí, bởi nhà báo có đủ cái "tầm"

và cái "tâm" mới có đủ bản lĩnh và năng lực hết lòng phục vụ công chúng, đấu tranh chống lại cái xấu, cái ác và thực hiện trọn vẹn trách nhiệm xã hội của mình Nhất là trong bối cảnh kinh tê thị trường hiện nay, vấn đề đạo đức nhà báo đang trở thành vấn đề bức xúc của báo chí nước ta Nhiều nhà báo đánh mất đạo đức nghề nghiệp, chạy theo lợi ích cá nhân, bẻ cong ngòi bút, tránh né sự thật, thêu dệt thông tin hoặc thiếu kiên quyết, cả nế trong quá trình tác nghiệp Từ đó

đã tạo ra những sản phẩm báo chí mất đi tính khách quan, không chỉ làm mai một niềm tin của công chúng mà còn gây tác hại không nhỏ đối với đời sống tinh thần và sự phát triển kinh tế- xã hội của đất nước Trước sức cạnh tranh của báo chí truyền hình nước ta hiện nay, nhiều nhà báo chạy theo số lượng, cho ra đời những sản phầm đáp ứng thị hiếu rè tiền theo xu hướng thương mại hóa mà quên trau dồi rèn luyện đạo đức, tay nghề để rồi trở thành công cụ trục lợi của cái xấu, đánh mất trách nhiệm xã hội đối với công chúng

Ở nước ta, báo chí không chỉ là tiếng nói của cá nhân nhà báo, các tố chức, đoàn thể mà còn là diễn đàn để nhân dân thể hiện ý chí nguyện vọng của mình Báo chí với tư cách là công cụ của dư luận xã hội đã trở thành phương tiện hữu hiệu để nhân dân trực tiếp tham gia quản lý Nhà nước, giám sát công tác của Đảng và Nhà nước Để báo chí thực hiện tốt vai trò đó, người làm báo phải nâng cao phẩm chất nghề nghiệp nói chung và nâng cao phấm chất đạo đức nghề nghiệp nói riêng

Nâng cao đạo đức nghề nghiệp nhà báo rất cần thiết trong việc đấu tranh chống tham nhũng, tiêu cực, đầy lùi thói hư tật xấu của con người, tạo điều kiện cho cái đẹp, cái nhân văn, cái cao cả nảy sinh trong xã hội Đây chính là

"mặt trận" khốc liệt nhất, khó khăn nhất và thể hiện được tính chiến đấu của nhà báo Trong thời gian qua có rất nhiều nhà báo phát huy được lương tâm, trách nhiệm của mình trong việc đấu tranh chống tiêu cực, chống tham nhũng

và đạt được những hiệu quả đáng kể, góp phần phanh phui những vụ việc chấn động, trả lại công bằng xã hội và niềm tin cho nhân dân Bên cạnh đó, cũng có những nhà báo thiếu vững vàng, kiên định, thậm chí bị mua chuộc, lôi kéo vào vòng xoáy của lợi ích vật chất mà có những biểu hiện vi phạm nghiêm trọng về đạo đức nghề nghiệp Một số nhà báo trong quá trình điều tra, viết bài đã đưa tin sai sự thật, lợi dụng danh nghĩa nhà báo gây sức ép, dọa nạt, tống tiền các cá nhân, tổ chức khác để trục lợi Có thể nói, việc đấu tranh chống tiêu cực không chỉ để phê phán, xử lỷ cái xấu mà còn thông qua

đó để phát hiện vi phạm, xây đựng bộ máy Nhà nước trong sạch, vững mạnh hơn Do đó, một nhà báo có đạo đức nghề nghiệp sẽ luôn quan tâm và ý thức sâu sắc trách nhiệm của mình đối với lợi ích của nhân dân, sự nghiệp chung của đất nước, góp phần tích cực, dũng cảm và đi đầu trong cuộc đấu tranh chống tham nhũng, tiêu cực

Nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp trước hết là đảm bảo tính trung thực, xác thực của nguồn tin:

Lập trường của nhà báo làm tin là lựa chọn các sự việc được thông tin, đưa tin đầy đủ và trước sau như một Việc đánh giá các sự kiện và các hiện tượng là việc làm hoàn toàn họp lý và thậm chí là cần thiết thông qua các chuyên gia, các nhà bình luận hoặc những nhân vật mà

thấm quyền chuyên môn của họ không thể bị hoài nghi [4, tr.216]

Như vậy, sự trung thực của nhà báo không chỉ thể hiện ở việc tôn trọng sự thật khách quan mà còn thể hiện ở quan điểm, chính kiến cũng

phải trung thực, phản ánh đúng bản chất của sự kiện, không thêm vẽ, che giấu, thêu dệt, tô hồng hay bôi đen vì một mục đích cá nhân nào đó Nhà báo còn phải là người chiến sĩ xung kích, phát hiện những tiêu cực và tích cực tham gia vào cuộc đấu tranh chống cái xấu, cái ác Điều này thể hiện phẩm chất đạo đức, trách nhiệm của nhà báo đối với xã hội, với nhân dân

và đối với cơ quan báo chí Nhà báo còn phải có trách nhiệm với công chúng trong việc cung cấp thông tin kịp thời, đáp ứng nhu cầu của công chúng Trước một vấn đề bức xúc mà dư luận phản ánh, công luận quan tâm thì đạo đức nghề nghiệp buộc người làm báo phải có trách nhiệm làm

rõ và trả lời thấu đáo

Như vậy, đạo đức nghề nghiệp, ngoài ý thức đạo đức, trách nhiệm, còn gắn liền với những phẩm chất nghề nghiệp cần có như:

- Tính khoa học: là khả năng lựa chọn những dừ kiện, phân tích đánh giá

vấn đề thực tiễn một cách khách quan, đúng đắn và họp lý, là tư duy lý luận,

tư duy logic giúp phóng viên xâu chuỗi các sự kiện, vừa nhìn thấu bàn chất sự kiện, hiện tượng để cho ra đời sản phẩm có độ tin cậy cao

- Bản lĩnh chính trị: là lập trường vững vàng của nhà báo khi đứng trước

sự việc,là thái độ kiên định, sự sáng suốt nhận ra chân lý, phân biệt cái đúng, cái sai, cái gì nên đưa hoặc cái gì không khi đứng trước nguồn tin

- Sự nhạy cảm nghề nghiệp: để phát hiện ra những nhân tố mới, điển

hình mới, để phát hiện ra bản chất đích thực của vấn đề, sự kiện và nhanh chóng nhận biết, nắm bắt những quy luật vận động của đời sống và thông tin đảm bảo khách quan, tính thời sự và tính định hướng

- Vốn tri thức phong phú: là việc bắt nhịp với sự tiến bộ kỹ thuật- công

nghệ, tự trang bị cho mình phương tiện nghiệp vụ hiện đại và phương pháp tác nghiệp tích cực, khoa học, chuyên nghiệp để mang lại hiệu quả lớn nhất cho công việc

- Tính văn hóa và lương tâm nghề nghiệp: tính văn hóa trong đạo đức

nghề nghiệp người làm báo là việc hướng đến giá trị nhân văn trong hoạt

động tác nghiệp Tính văn hóa trong đạo đức người làm truyền hình đó "chính

là sự tôn trọng, vô tư, không vụ lợi, đối với phẩm giá và nhăn cách con người" [4, tr.29]là sự cẩn trọng trong hành nghề tác nghiệp ở cách phỏng vấn,

sự tôn trọng khách mời diễn giả, tôn trọng nội dung phát biếu, ngay ở giọng

điệu, giọng nói, lời nhận xét và cách ứng xử cũng phải giữ được sự "lịch sự, bình tĩnh", tuyệt đối không "tự do ngôn luận xúc phạm công chúng, hạ nhục nhân cách, chà đạp phẩm giá con người, xâm phạm đòi tư riêng của con ngưòi trước công chúng" [4, tr.230], là sự cân nhắc và nghiêm túc trong thông

tin, không chạy theo xu hướng thương mại hóa

Tiểu kết chương 1

Chương 1 được người viết tìm hiểu từ các tài liệu, bài viết, tác phẩm, công trình nghiên cứu của các nhà khoa học, nhà báo có kinh nghiệm Qua các tài liệu tham khảo cho thấy: đã có nhiều nghiên cứu liên quan đến báo chí nói chung và truyền hình nói riêng Những tài liệu này rất quan trọng tạo nên tiền đề, là cơ sở lý luận chung cho ngành Báo chí học Trên cơ sở đó, người viết đã chắc lọc những nội dung liên quan đến đề tài nghiên cứu, nhất là một

số một dung liên quan như quy trình sáng tạo tác phẩm truyền hình, chương trình truyền hình thực tế, tính tương tác của chương trình, chức năng của báo chí truyền hình, vai trò, ý nghĩa chung của các chương trình nhân đạo xã hội trên Đài truyền hình đối với cộng đồng Đồng thời, đối với Báo chí - Truyền hình thì ngoài việc thực hiện chức năng nhiệm vụ của mình, cơ quan báo chí phải đảm bảo sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước, tham gia đóng góp tích cực vào việc điều hành, quản lý xã hội, thực hiện tốt nhiệm vụ là tiếng nói của Đảng bộ, Chính quyền địa phương và là diễn đàn của nhân dân, phản ánh những tâm tư, nguyện vọng chính đáng của người dân; phản ánh hiệu quả của các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước

Chương 2 THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ QUẢN LÝ, TỔ CHỨC SẢN XUẤT CHƯƠNG TRÌNH TRUYỀN HÌNH NHÂN ĐẠO Ở CÁC ĐÀI PHÁT THANH

TRUYỀN HÌNH MIỀN TÂY NAM BỘ HIỆN NAY

2.1 Giới thiệu các chương trình nhân đạo đạo và đặc điểm công chúng ở các Đài Phát thanh và Truyền hình khu vực miền Tây Nam Bộ được lựa chọn khảo sát

2.1.1 Chương trình Nhịp cầu nhân ái (BTV)

* Tổng quan về Đài Phát thanh và Truyền hình Bến Tre

Vào ngày 7/3/1977, Đài Phát thanh Bến Tre được thành lập, là một trong những tờ báo nói cấp tỉnh ra đời sớm nhất khu vực Đồng bằng sông Cửu Long và Nam bộ

Kể từ ngày ấy, "Tiếng nói của nhân dân quê hương Đồng khởi" trên sóng phát thanh AM, tần số 930 KHz đã trở nên quen thuộc với người dân xứ dừa và các tỉnh lân cận Đến ngày 22/07/1985, Đài được đổi tên thành Đài Phát thanh và Truyền hình Bến Tre, đảm nhận thêm nhiệm vụ cộng tác với Đài Truyền hình Cần Thơ và Đài Truyền hình Tp Hồ Chí Minh

Để thực hiện tốt hơn nữa nhiệm vụ chính trị trong giai đoạn mới, ngày 2/9/1995, Đài Phát thanh và Truyền hình Bến Tre chính thức phát hình chương trình địa phương và tiếp sóng VTV3 trên kênh 23 UHF

Trong những năm qua, Đài Phát thanh và Truyền hình Bến Tre đã có nhiều nỗ lực cải tiến chương trình cả nội dung lẫn hình thức, nhằm đáp ứng nhu cầu thông tin và giải trí của khán thính giả Lĩnh vực phát thanh, hiện nay Đài xây dựng trên 40 chuyên mục phát định kỳ trong tháng Mỗi ngày phát sóng 3 chương trình thời sự Ngoài ra, còn có những chương trình tư vấn, văn nghệ giải trí, giao lưu trực tiếp thu hút đông đảo thính giả gần xa Lĩnh vực truyền hình, Đài tăng cường hợp tác, trao đổi, sản xuất chương trình, nhằm