Vấn đề sử dụng ảnh trên tờ tin ảnh tuyên quang vùng cao và hà giang cực bắc (khảo sát năm 2015 2016)

Từ những lý do trên, tôi chọn đề tài luận văn thạc sĩ báo chí học “Vấn đề sử dụng ảnh trên tờ tin ảnh “Tuyên Quang Vùng cao” và “Hà Giang Cực Bắc”” Khảo sát năm 2015 - 2016 với mong muố

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

Luận văn đã được chỉnh sửa theo khuyến nghị của Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ

CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG

PGS.TS Phạm Huy Kỳ

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn Thạc sĩ Báo chí học với đề tài “Vấn đề sử

dụng ảnh trên tờ tin ảnh “Tuyên Quang Vùng cao” và “Hà Giang Cực Bắc” (khảo sát năm 2015 - 2016)” là công trình nghiên cứu của riêng tôi

Các kết quả nghiên cứu trong luận văn là kết quả từ nỗ lực nghiên cứu khoa học một cách nghiêm túc, tâm huyết của tác giả Do vậy, nội dung nghiên cứu hoàn toàn chính xác, trung thực và không trùng lặp với các đề tài khác Luận văn có sử dụng, phát triển và kế thừa các tư liệu, số liệu, kết quả nghiên cứu

từ các sách, giáo trình, tài liệu liên quan đến nội dung đề tài Thông tin trích dẫn trong luận văn đều được ghi rõ nguồn

Tác giả luận văn

Trịnh Thủy Châu

LỜI CẢM ƠN

Để thực hiện luận văn này, tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới tập thể cán bộ, giảng viên Khoa Báo chí, Học viện Báo chí và Tuyên truyền đã cung cấp những kiến thức bổ ích và tạo điều kiện thuận lợi trong quá trình học tập và thu thập tài liệu phục vụ luận văn Tác giả luận văn cũng xin trân trọng cảm ơn cán bộ, biên tập viên, phóng viên các cơ quan Báo Tuyên Quang, Báo Hà Giang; cán bộ Ban Dân tộc tỉnh Tuyên Quang, Hà Giang đã giúp đỡ tác giả về tư liệu nghiên cứu đề tài

Tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới PGS,TS Hà Huy Phượng - Người đã tận tình, tâm huyết hướng dẫn, động viên và giúp đỡ trong suốt quá trình thực hiện luận văn

Cuối cùng, tác giả xin được cảm ơn những người thân yêu là gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã động viên, giúp đỡ và đồng hành cùng tác giả trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu

Hà Nội, ngày 15 tháng 5 năm 2017

Tác giả

Trịnh Thủy Châu

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 : MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ VẤN ĐỀ SỬ DỤNG ẢNH TRÊN TỜ TIN ẢNH 11

1.1 Các khái niệm liên quan 11

1.2 Vai trò và đặc điểm của sử dụng ảnh trên tờ tin ảnh 18

1.3 Những yêu cầu đối với vấn đề sử dụng ảnh trên tờ tin ảnh 29

Chương 2 : THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ SỬ DỤNG ẢNH TRÊN TỜ TIN ẢNH “TUYÊN QUANG VÙNG CAO” VÀ “HÀ GIANG CỰC BẮC” 44

2.1 Vài nét về tờ tin ảnh “Tuyên Quang Vùng cao” và “Hà Giang Cực Bắc” 44

2.2 Thực trạng về vấn đề sử dụng ảnh trên tờ tin ảnh “Tuyên Quang Vùng cao” và “Hà Giang Cực Bắc” 51

2.3 Thành công, hạn chế và nguyên nhân ảnh hưởng đến vấn đề sử dụng ảnh trên tờ tin ảnh “Tuyên Quang Vùng cao” và “Hà Giang Cực Bắc” 70

Chương 3 : GIẢI PHÁP VỀ VẤN ĐỀ SỬ DỤNG ẢNH TRÊN TỜ TIN ẢNH TUYÊN QUANG VÙNG CAO VÀ “HÀ GIANG CỰC BẮC” 78

3.1 Những vấn đề đặt ra đối với vấn đề sử dụng ảnh trên tờ tin ảnh “Tuyên Quang Vùng cao” và “Hà Giang Cực Bắc” 78

3.2 Một số giải pháp về vấn đề sử dụng ảnh trên tờ tin ảnh “Tuyên Quang Vùng cao” và “Hà Giang Cực Bắc” 84

3.3 Một số khuyến nghị 91

KẾT LUẬN 103

TÀI LIỆU THAM KHẢO 106

DANH MỤC BẢNG

Bảng 1: Cơ cấu phân bố số lượng ảnh trên mỗi kỳ của tờ tin ảnh “Tuyên Quang

Vùng cao” (Từ tháng 1 - 2015 đến tháng 12 - 2016) 48

Bảng 2: Cơ cấu phân bố số lượng ảnh trên tờ tin ảnh “Hà Giang Cực Bắc” (Từ tháng 1 - 2015 đến tháng 12 - 2016) 50

Bảng 3 Số liệu thống kê số lượng ảnh trên tờ tin ảnh “Tuyên Quang Vùng cao” và “Hà Giang Cực Bắc” từ 01/2015 đến 12/2016 52

Bảng 4 Số liệu thống kê việc sử dụng ảnh trên hai tờ Tin ảnh 54

theo chủ đề thông tin 54

Bảng 6: Số liệu thống kê đánh giá hình thức ảnh 59

Bảng 5 Số liệu thống kê các thể loại ảnh được sử dụng 65

Bảng 7: Số liệu thống kê hình dáng của ảnh trên 67

hai tờ tin ảnh “Tuyên Quang Vùng cao” và “Hà Giang Cực Bắc” 67

Bảng 8: Số liệu thống kê góc cảnh ảnh sử dụng 68

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 1 Số lượng ảnh trên tờ tin ảnh “Tuyên Quang Vùng cao” và “Hà Giang

Cực Bắc” từ 01/2015 đến 12/2016 52

Biểu đồ 2 Biểu đồ thể hiện việc sử dụng ảnh trên hai tờ tin ảnh “Tuyên Quang Vùng cao” và “Hà Giang Cực Bắc” từ 01/2015 đến 12/2016 55

Biểu đồ 3 Bối cảnh của nhận vật được thể hiện trong tác phẩm 58

Biều đồ 5.1 Biểu đồ đánh giá tỉ lệ hình thức ảnh 59

trên tờ tin ảnh Tuyên Quang Vùng cao 59

Biểu đồ 5.2 Biểu đồ đánh giá tỉ lệ hình thức ảnh 60

trên tờ tin ảnh “Hà Giang Cực Bắc” 60

Biểu đồ 6.1 Biểu đồ về chất lượng thông tin của ảnh trên 62

tờ tin ảnh Tuyên Quang Vùng cao 62

Biểu đồ 6.2 Biểu đồ về chất lượng thông tin của ảnh trên 62

tờ tin ảnh “Hà Giang Cực Bắc” 62

Biểu 4.1 Biểu đồ khảo sát tỉ lệ việc sử dụng các thể loại ảnh trên tờ tin ảnhTuyên Quang Vùng cao 65

Biểu đồ 4.2 Biểu đồ khảo sát tỉ lệ việc sử dụng các thể loại ảnh trên tờ tin ảnh “Hà Giang Cực Bắc” 66

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Tuyên Quang và Hà Giang trước đây gọi là tỉnh Hà Tuyên trên cơ sở hợp nhất hai tỉnh vào tháng 12 - 1975 Đến năm 1991, tỉnh Hà Tuyên được tách thành hai tỉnh Hà Giang và Tuyên Quang Tỉnh Tuyên Quang có 38 dân tộc sinh sống; tỉnh Hà Giang có 22 dân tộc sinh sống

Những năm gần đây, các cơ quan báo chí hai tỉnh đã được quan tâm đầu tư không chỉ về kinh phí, cơ sở vật chất, trang thiết bị kỹ thuật mà còn được

mở mang các chuyên trang, chuyên mục nhằm nâng cao chất lượng công tác tuyên truyền Báo Tuyên Quang và Báo Hà Giang ngoài các ấn phẩm phát hành

4 kỳ/ tuần còn cho ra đời tờ tin ảnh “Tuyên Quang Vùng cao” và “Hà Giang Cực Bắc” Tờ tin ảnh “Tuyên Quang Vùng cao” hiện nay phát hành 2 kỳ/ tháng với

số lượng phát hành 6.000 tờ/kỳ Tờ tin ảnh “Hà Giang Cực Bắc” phát hành 1 kỳ/ tháng với số lượng phát hành 3000 tờ/kỳ Đối tượng của hai ấn phẩm này chính

là người dân tộc thiểu số ở hai tỉnh

Với phương thức thông tin về sự kiện chủ yếu thông qua ảnh và ngôn ngữ của tin hết sức ngắn gọn, cô đúc, dễ hiểu, phù hợp với phong tục tập quán của đồng bào các dân tộc thiểu số, hơn 20 năm kể từ khi ra đời, hai ấn phẩm này đã trở thành cách thức góp phần nâng cao trình độ dân trí ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số Và cũng bởi đặc trưng như vậy nên ảnh trong hai ấn phẩm này đóng vai trò quan trọng nhất trong việc cung cấp, chuyển tải thông tin sự kiện Tuy nhiên, việc sử dụng ảnh trên hai ấn phẩm này còn có những vấn đề phải bàn Tờ tin ảnh thì thông tin bằng ảnh phải chiếm phần lớn nhưng chất lượng ảnh sử dụng trên hai tờ tin ảnh chưa cao, chưa có nhiều bức ảnh đẹp, phong phú Ảnh để minh họa cho bài viết là chủ yếu Nhiều tin, bài thiếu những bức ảnh giàu thông tin, làm nổi bật được chủ đềm đề tài của bài viết Trên hai tờ tin ảnh vẫn còn thực trạng ảnh lặp lại về bố cục, góc chụp, chưa có

nhiều sáng tạo và đổi mới về kỹ thuật, mỹ thuật chụp ảnh, thiếu hơi thở đời sống đồng bào vùng cao Chú thích ảnh hời hợt, dễ dãi, chung chung, không

ăn nhập với tin, bài

Trong môi trường truyền thông số hiện nay, loại hình báo in phải tự thân đổi mới Một số tờ báo đảng địa phương cũng đã đổi mới theo hướng tăng số lượng và chất lượng ảnh sử dụng trên mặt báo đồng thời phát hành thêm các ấn phẩm đặc biệt dành riêng cho các nhóm công chúng như tờ tin ảnh Làm thế nào để tờ tin ảnh phát huy hiệu quả, vai trò của mình trong việc nâng cao dân trí cho người dân tộc thiểu số? Câu trả lời là cần phải nâng cao chất lượng nội dung và hình thức của ấn phẩm này Trong đó, trước tiên là quan tâm về vấn đề sử dụng ảnh Vì ảnh là yếu tố hàng đầu làm nên diện mạo, hồn cốt của tờ tin ảnh Trong khi, ảnh được sử dụng trên hai tờ tin ảnh vẫn còn nhiều hạn chế

Từ những lý do trên, tôi chọn đề tài luận văn thạc sĩ báo chí học “Vấn đề

sử dụng ảnh trên tờ tin ảnh “Tuyên Quang Vùng cao” và “Hà Giang Cực Bắc”” (Khảo sát năm 2015 - 2016) với mong muốn sẽ đóng góp những giá trị

nhất định về mặt lý luận và thực tiễn đối với sự phát triển báo chí của tỉnh Tuyên Quang, Hà Giang hiện nay và trong thời gian tới

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Về lĩnh vực nhiếp ảnh nói chung và ảnh báo chí nói riêng có rất nhiều tác giả nghiên cứu, sách và các công trình nghiên cứu đã được xuất bản, công

bố Tuy nhiên không có nhiều tài liệu nghiên cứu về hoạt động, quy trình xuất bản báo ảnh, tin ảnh Đặc biệt là các tài liệu về hoạt động xuất bản ảnh dành cho đồng bào dân tộc thiểu số

Liên quan đến đề tài có các sách chuyên khảo nghiên cứu về ảnh, sử

dụng ảnh báo chí Đầu tiên phải kể đến cuốn “Cơ sở lý luận ảnh báo chí” của

tác giả Nguyễn Tiến Mão, Nhà xuất bản Thông tấn năm 2006 Trong cuốn

sách này, tác giả đã khái quát đầy đủ về lịch sử ra đời của nhiếp ảnh; vai trò, ý nghĩa xã hội của ảnh báo chí cũng như các đặc điểm của ảnh báo chí

Bên cạnh đó, cuốn sách “Ảnh báo chí” (2002), Nhà xuất bản Chính trị

Quốc gia Hà Nội của tác giả Đỗ Phan Ái, Nguyễn Tiến Mão Trong cuốn sách này, các tác giả chủ yếu đề cập chủ yếu đến thiết bị kỹ thuật và phương pháp tạo hình trong nhiếp ảnh

Năm 2010, tác giả Đỗ Phan Ái cho ra đời cuốn sách “Kỹ thuật và tạo hình nhiếp ảnh” Với kiến thức của một giảng viên báo chí tại Học viện Báo

chí và Tuyên truyền cùng kinh nghiệm nhiều năm làm báo, tác giả đã tập trung trình bày sâu về vấn đề thiết bị nhiếp ảnh; cung cấp những kiến thức tổng quan về tạo hình nhiếp ảnh

Cuốn sách “Kỹ năng sáng tạo các thế loại ảnh thời sự, tài liệu” của tác

giả Nguyễn Tiến Mão, Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin, năm 2010 có cách tiếp cận khác khi hệ thống hóa các thể loại ảnh khác nhau như ảnh tường thuật, ảnh bình luận, ảnh tài liệu Ở mỗi thể loại, tác giả đi sâu phân tích và trình bày các khái niệm, đặc điểm, cấu trúc thông tin và kỹ năng sáng tạo của từng thể loại Cuốn sách giúp người đọc phân biệt và nhận diện từng thể loại ảnh báo chí và thực hành khi sáng tạo

Bàn về các đặc trưng của tạo hình nhiếp ảnh; các yếu tố hình họa trong

nhiếp ảnh, cuốn sách “Nghệ thuật tạo hình nhiếp ảnh” của Thạc sỹ Nguyễn

Tiến Mão, Nhà xuất bản Hà Nội, năm 2013 đã tập trung làm rõ những mối quan hệ giữa hội họa, đồ họa, điêu khắc, điện ảnh, nhiếp ảnh và các đặc trưng của tạo hình nhiếp ảnh; kỹ thuật và nghệ thuật để có một bức ảnh báo chí tốt

Cuốn sách tham khảo nghiệp vụ về ảnh báo chí có cuốn sách “Ảnh báo chí” của tác giả Brian Horton, Nhà xuất bản Thông tấn, năm 2003 không phải

là cẩm nang về kỹ thuật nhiếp ảnh, cách vận hành máy ảnh, đo sáng, bố cục, hình ảnh mà nói về tinh hoa của nhiếp ảnh, về tiến trình tư duy của nhà

nhiếp ảnh và người biên tập ảnh trong việc tìm kiếm mục tiêu khó nắm bắt nhất của ảnh báo chí

Mới đây nhất, cuốn sách “Ảnh tin” của tác giả Vũ Huyền Nga, Nhà

xuất bản Thông tin và Truyền thông, 2016 đã cung cấp cho những người yêu thích môn nhiếp ảnh những kỹ năng thực hành; quy trình sáng tạo của ảnh tin Tham khảo cuốn sách này là cơ sở để tác giả luận văn phân biệt và làm rõ được khái niệm ảnh tin và tin ảnh

Ngoài những cuốn sách chuyên khảo về nghiệp vụ ảnh báo chí, còn có

cuốn “Tổ chức nội dung và thiết kế, trình bày báo in” của tác giả Hà Huy Phượng; sách tham khảo nghiệp vụ “Biên tập báo chí” (2015) của tác giả

Nguyễn Quang Hòa Những tác phẩm này đã đề cập, phân tích những lý thuyết, kỹ năng liên quan đến sáng tạo, biên tập ảnh trong cả một quy trình làm ra sản phẩm báo chí Từ đó có cái nhìn toàn diện về công tác biên tập ảnh báo chí trong quy trình thiết kế, trình bày báo in

Bên cạnh đó còn có các công trình nghiên cứu khoa học liên quan đến

đề tài Luận án tiến sĩ báo chí học của tác giả Hà Huy Phượng “Biên tập và trình bày ảnh trên báo in ở Việt Nam hiện nay” đã nghiên cứu sâu những vấn

đề về biên tập, trình bày ảnh trên báo in

Nhiều luận văn thạc sĩ báo chí học và truyền thông đại chúng của các

tác giả Trần Thị Thanh Phương với đề tài “Một số vấn đề về các ấn phẩm báo chí cấp phát cho đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi hiện nay”; tác giả Phạm Thị Lê Hoa với đề tài “Tổ chức nội dung và trình bày bản tin - ảnh dân tộc miền núi khu vực Tây Nguyên”; luận văn thạc sĩ báo chí học của tác giả Đặng Thị Mỹ Hạnh với đề tài “Ảnh trên báo đảng địa phương các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long hiện nay”; luận văn thạc sĩ báo chí học với đề tài “Vấn

đề sử dụng ảnh báo chí về chủ quyền an ninh biên giới quốc gia trên báo đảng các tỉnh miền núi phía Bắc” của tác giả Nông Tiến Quyết cũng đã đề

cập, đánh giá thực trạng tổ chức nội dung, trình bày ảnh, tin ảnh ở một số cơ

quan báo in các tỉnh, vùng đồng thời đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng nội dung và trình bày ảnh trên báo in

Luận văn thạc sĩ truyền thông đại chúng của tác giả Nguyễn Trung Thu

với đề tài “Nâng cao chất lượng tờ tin ảnh “Hà Giang Cực Bắc”” đã đề cấp

và đánh giá về thực trạng chất lượng nội dung, hình thức tờ tin ảnh “Hà Giang Cực Bắc” một cách toàn diện, trong đó có phần ảnh nhưng không đi sâu nghiên cứu, đánh giá riêng về vấn đề sử dụng ảnh trên ấn phẩm này

Ngoài những nghiên cứu trên, năm 2013, tại Hội thảo “Thực trạng và giải pháp nâng cao chất lượng ảnh báo chí” do Hội Nhà báo Việt Nam tổ chức tại

Nghệ An, nhiều nhà báo đã bàn luận đến chất lượng ảnh báo chí hiện nay Từ những góc nhìn thực tiễn, nhiều nhà báo, hội viên Hội Nhà báo Việt Nam đã đánh giá đúng thực trạng ảnh báo chí và đưa ra những giải pháp, kiến nghị nâng cao chất lượng ảnh trên các ấn phẩm báo in Tiêu biểu là một số tham luận:

- “Ảnh báo chí - Thực trạng và những vấn đề đặt ra” - Tham luận của

Báo Nhân Dân đã nhìn nhận khái quát về chất lượng ảnh báo chí Việt Nam tại các giải Báo chí quốc gia; nêu lên thực trạng ảnh báo chí sử dụng tại các tạp chí, đặc sản đồng thời đề xuất 4 giải pháp về chất lượng ảnh báo chí

“Ảnh báo chí và trách nhiệm của người làm báo” - tác giả Vũ Khánh,

Chủ tịch Hội Nghệ sĩ nhiếp ảnh Việt Nam, nguyên Tổng Biên tập Báo ảnh Việt Nam đã đưa ra hai giải pháp cốt lõi nhất để nâng cao chất lượng và hiệu quả sử dụng ảnh báo chí hiện nay là cần có sự quan tâm của lãnh đạo tờ báo dành cho ảnh báo chí và tính chuyên nghiệp của phóng viên

“Giải pháp nâng cao chất lượng ảnh trên báo địa phương - Đề xuất và kiến nghị” - Tham luận của Báo Hải Phòng

Trên Tạp chí Người làm báo tháng 8- 2013 có nhiều bài viết đánh giá

về thực trạng ảnh báo chí Đó là các bài viết: “Người làm báo “bắt mạch - kê đơn” ảnh báo chí” - tác giả Ngọc Quang; “Nhận thức của lãnh đạo cơ quan

báo chí quyết định ảnh báo chí” của tác giả Lưu Quang Phổ; “Vì sao số lượng, chất lượng ảnh báo chí tham dự Giải báo chí quốc gia thấp?” - tác giả

Thúy An đã đề cập chung đến những nguyên nhân chủ quan, khách quan chi phối đến vấn đề sử dụng ảnh báo chí; nhận thức của lãnh đạo cơ quan báo chí, đội ngũ phóng viên, biên tập viên đối với quy trình sáng tạo, sử dụng ảnh báo chí

Lược qua những công trình, đề tài nghiên cứu thì thấy đây là những công trình, nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng để tác giả có cơ sở thực hiện nghiên cứu đề tài Tuy nhiên có rất ít đề tài, công trình nghiên cứu sâu về ảnh

trên tờ tin ảnh Vì vậy có thể khẳng định đề tài “Vấn đề sử dụng ảnh trên tờ

tin ảnh “Tuyên Quang Vùng cao” và “Hà Giang Cực Bắc”” không trùng

lặp với các công trình nghiên cứu đã công bố trước đây

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Việc nghiên cứu đề tài “Vấn đề sử dụng ảnh trên tờ tin ảnh “Tuyên

Quang Vùng cao” và “Hà Giang Cực Bắc”” nhằm đánh giá, phân tích thực

trạng sử dụng ảnh trên tờ tin ảnh “Tuyên Quang Vùng cao” và “Hà Giang Cực Bắc” Từ đó đưa ra một số giải pháp, kiến nghị góp phần nâng cao chất lượng ảnh trên hai ấn phẩm này trong thời gian tới

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt mục đích trên, luận văn thực hiện các nhiệm vụ sau:

Một là, luận văn hệ thống hóa các vấn đề lý luận về ảnh và ảnh báo chí

nói chung và ảnh trên tờ tinh ảnh nói riêng Cụ thể, luận văn làm rõ khái niệm

về ảnh báo chí, khái niệm tờ tin ảnh và một số thuật ngữ liên quan

Hai là, luận văn phân tích vai trò của ảnh trên báo in nói chung và trên

tờ tin ảnh nói riêng; những ưu điểm, hạn chế của ảnh trên tờ tin ảnh “Tuyên Quang Vùng cao” và “Hà Giang Cực Bắc” Để thực hiện nhiệm vụ này, tác

giả luận văn khảo sát trên 48 tờ tin ảnh “Tuyên Quang Vùng cao” và 24 tờ tin ảnh “Hà Giang Cực Bắc”

Ba là, từ thực trạng sử dụng ảnh trên hai ấn phẩm và từ thực tiễn của địa

phương, của tòa soạn, tác giả đưa ra một số kiến nghị, giải pháp nhằm nâng cao chất lượng sử dụng ảnh trên tờ tin ảnh “Tuyên Quang Vùng cao” và “Hà Giang Cực Bắc” Đó là các giải pháp về nội dung, về hình thức của hai tờ tin ảnh

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là vấn đề sử dụng ảnh trên tờ tin ảnh

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi nghiên cứu của đề tài là nội dung, hình thức của ảnh trên tờ tin ảnh “Tuyên Quang Vùng cao” và “Hà Giang Cực Bắc” Thời gian khảo sát từ tháng 1- 2015 đến tháng 1- 2016

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

Luận văn được thực hiện dựa trên nền tảng lý luận sau:

Một là, phương pháp luận nghiên cứu khoa học của Chủ nghĩa Mác -

Lê Nin; mối quan hệ biện chứng giữa nội dung và hình thức của chủ nghĩa duy vật biện chứng trong triết học Mác - Lê Nin

Hai là, các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của

Nhà nước đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi

Ba là, hệ thống lý thuyết chung về báo chí, lý thuyết về truyền thông

hình ảnh và tổ chức nội dung, thiết kế và trình bày ảnh trên tờ tin ảnh

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn được thực hiện dựa trên cơ sở 6 phương pháp nghiên cứu cơ bản sau:

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Phương pháp này nhằm tập hợp tài

liệu về báo chí truyền thông, các văn bản, chỉ thị, nghị quyết của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và của tỉnh về báo chí dành cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi

- Phương pháp phân tích nội dung: Dựa trên cơ sở lý thuyết về ảnh báo

chí, tác giả luận văn lập bảng mã phân tích ảnh trên hai tờ tin ảnh và lấy đó làm thước đo tham chiếu để phân tích nội dung, hình thức của hai tờ tin ảnh Đối với tờ tin ảnh Tuyên Quang Vùng cao, tác giả chọn 48 số báo và tờ tin ảnh “Hà Giang Cực Bắc”, tác giả cũng lựa chọn 24 số báo để lập bảng mã phân tích Đối với mỗi tờ tin ảnh, tác giả sử dụng hai bảng mã phân tích gồm: Bảng mã phân tích ảnh trên số báo và bảng mã phân tích ảnh trên tin, bài của mỗi số báo

- Phương pháp khảo sát: Tác giả sử dụng phương pháp này nhằm tìm

kiếm, lựa chọn những bức ảnh nổi bật, điển hình thể hiện những ưu điểm, nhược điểm trong việc sử dụng ảnh báo chí của hai tờ tin ảnh

- Phương pháp điều tra xã hội học: Nhằm thu thập ý kiến của công

chúng về hai tờ Tin ảnh; về thói quen, sở thích, nhu cầu xem ảnh; đánh giá về chất lượng ảnh và đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng ảnh trên tờ tin ảnh “Tuyên Quang Vùng cao” và “Hà Giang Cực Bắc” Tác giả luận văn thu thập ý kiến độc giả trên 400 phiếu điều tra (200 phiếu điều tra/ tỉnh)

- Phương pháp thống kê, so sánh: Phương pháp này nhằm thống kê, so

sánh các số liệu khảo sát, điều tra xã hội học để đưa ra những nhận xét, đánh giá

- Phương pháp phỏng vấn chuyên gia: Tác giả luận văn thực hiện 8

phỏng vấn chuyên gia, trong đó mỗi tỉnh có 4 phỏng vấn chuyên gia Tác giả phỏng vấn sâu những chuyên gia về lĩnh vực ảnh báo chí, lãnh đạo của hai cơ quan báo chí được khảo sát, phóng viên, biên tập viên trực tiếp phụ trách hai

tờ tin ảnh, nguyên là lãnh đạo của hai tờ tin ảnh

- Phương pháp thảo luận nhóm: Tác giả mời những người tham gia

thảo luận nhóm là một số lãnh đạo, người trực tiếp biên tập, sử dụng ảnh báo chí, một số phóng viên chuyên ảnh của hai tòa soạn Mỗi tỉnh, tác giả thực hiện một cuộc thảo luận nhóm

6 Điểm mới của luận văn

Luận văn hệ thống hóa những vấn đề lý luận chung về khái niệm, vai trò, đặc điểm và những yêu cầu về ảnh trên tờ tin ảnh; vấn đề truyền thông bằng ảnh trên tờ tin ảnh đến với người dân tộc thiểu số Cụ thể là hệ thống hóa các khái niệm liên quan về ảnh, ảnh báo chí, tờ tin ảnh, vấn đề sử dụng ảnh báo chí trên tờ tin ảnh; vai trò và đặc điểm sử dụng ảnh trên tờ tin ảnh; những yêu cầu

về mặt nội dung và hình thức, kỹ thuật của ảnh sử dụng trên tờ tin ảnh

Luận văn chỉ rõ thực trạng vấn đề sử dụng ảnh trên tờ tin ảnh “Tuyên Quang Vùng cao” và “Hà Giang Cực Bắc” Cụ thể là những thành công, hạn chế, nguyên nhân của những thành công, hạn chế về vấn đề nội dung, hình thức, kỹ thuật sử dụng ảnh trên tờ tin ảnh “Tuyên Quang Vùng cao” và “Hà Giang Cực Bắc”

Luận văn đưa ra hệ thống các giải pháp, khuyến nghị nâng cao chất lượng sử dụng ảnh trên tờ tin ảnh Cụ thể, tác giả phân tích những vấn đề chung về vấn đề sử dụng ảnh báo chí hiện nay và những vấn đề riêng về sử dụng ảnh báo chí trên tờ tin ảnh “Tuyên Quang Vùng cao” và “Hà Giang Cực Bắc” Tác giả đưa ra các giải pháp nâng cao chất lượng nội dung, hình thức,

kỹ thuật sử dụng ảnh trên hai tờ tin ảnh; đề xuất các khuyến nghị về nhận thức, về cơ chế, chính sách và nguồn lực đối với lãnh đạo cơ quan báo chí,

đội ngũ phóng viên, biên tập viên

7 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

7.1 Ý nghĩa lý luận

Luận văn được thực hiện thành công sẽ có ý nghĩa tham khảo về mặt lý thuyết về vấn đề sử dụng ảnh báo chí Cụ thể là những vấn đề đặt ra đối với

ảnh trên ấn phẩm tin ảnh đối với đồng bào dân tộc thiểu số trong các cơ sở đào tạo, nghiên cứu về báo chí truyền thông

7.2 Ý nghĩa thực tiễn

Luận văn sẽ là tài liệu tham khảo có thể áp dụng trong thực tiễn hoạt động báo chí của tỉnh Tuyên Quang, Hà Giang và các tỉnh có ấn phẩm tin ảnh dành cho đồng bào dân tộc thiểu số

8 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, Phụ lục, luận văn

được cấu thành bởi 3 chương, 9 tiết 94 trang Cụ thể:

Chương 1: Một số vấn đề lý luận cơ bản về vấn đề sử dụng ảnh trên tờ tin ảnh

Chương 2: Thực trạng vấn đề sử dụng ảnh trên tờ tin ảnh “Tuyên Quang Vùng cao” và “Hà Giang Cực Bắc”

Chương 3: Giải pháp và khuyến nghị về vấn đề sử dụng ảnh trên tờ tin ảnh “Tuyên Quang Vùng cao” và “Hà Giang Cực Bắc”

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ VẤN ĐỀ SỬ DỤNG

Ảnh tên tiếng Anh là “photograph”, cấu tạo bởi gốc từ Hy Lạp fos = ánh sáng và grafein = viết, vẽ Nghĩa là ghi lại, phản ánh lại bằng ánh sáng Ảnh là kết quả của hoạt động phản ánh sự vật, hiện tượng bằng sự tác động của ánh sáng lên lớp giấy nhạy sáng nhờ các thiết bị chụp, in

Nhiếp ảnh du nhập vào Việt Nam nhờ công đầu của nhà giáo, nhà kinh

tế, nhà chính trị, nhà quân sự Đặng Huy Trứ Sau khi ông mất, hiệu ảnh của ông cũng đóng cửa Nhưng sau đó, các hiệu ảnh ở nước ta vẫn lần lượt ra đời Tuy nhiên, từ sau năm 1925, nhiếp ảnh Việt Nam mới có sự thay đổi về số lượng và chất lượng Đảng ta ngay từ khi ra đời đã coi nhiếp ảnh là công cụ

để phục vụ sự nghiệp cách mạng Từ năm 1937, sau khi Hội Ái hữu thợ ảnh, Hội Ái hữu thợ ảnh Nam Kỳ được thành lập, ảnh không chỉ được phát triển thông qua con đường dịch vụ mà còn được phổ biến rộng rãi trên báo chí Tuy còn hạn chế về kỹ thuật in ấn nhưng trên một số tờ báo công khai của Đảng

đã sử dụng ảnh báo chí với chức năng thông tin hay minh họa cho bài viết Và

nghệ thuật nhiếp ảnh Việt Nam ghi dấu ấn đó là Sắc lệnh số 147 - Sắc lệnh thành lập Doanh nghiệp quốc gia chiếu bóng và chụp ảnh Việt Nam do Chủ tịch Hồ Chí Minh ký ngày 15 – 3 - 1953 tại Việt Bắc Trong lĩnh vực nhiếp ảnh có các loại hình khác nhau như:

sự vật được mô tả, ghi nhận chính xác hơn, đáng tin cậy hơn lời lẽ, ngôn từ của người viết báo [33 ,tr 8-9]

Có ý kiến cho rằng, ảnh báo chí phải là ảnh thời sự được sử dụng trên báo chí Quan niệm này đề cao tính thời sự trong ảnh báo chí Có ý kiến khác lại cho rằng, ảnh báo chí là tất cả những hình ảnh phản ánh sự kiện thời sự, vấn đề thời sự được mọi người quan tâm, không nhất thiết được sử dụng trên mặt báo Còn quan niệm thứ ba thì cho rằng, tất cả các ảnh đăng trên báo đều được xem là ảnh báo chí, không cần xét về nội dung, phương thức phản ánh

Trong cuốn “Cơ sở lý luận ảnh báo chí”, tác giả Nguyễn Tiến Mão

cho rằng:

Ảnh báo chí xét về bản chất đó là một hình thức thông tin bằng thị giác, thông qua việc phản ánh các hoạt động thực tiễn của đời sống xã hội bằng những hình ảnh chân thật, cụ thể, sinh động, nhằm mang lại cho người xem một hàm lượng thông tin, một giá trị tư tưởng và thẩm mỹ nhất định Ảnh báo chí bất luận trong hoàn cảnh nào cũng phải tôn trọng sự thật, thể hiện đúng các chi tiết cơ bản, thao tác đặc trưng và thời điểm bấm máy điển hình nhất các sự kiện, sự việc, hiện tượng trong quá trình vận động, phát triển của nó [40, tr 37]

Tác giả cũng cho rằng, ảnh báo chí phải đảm bảo tất cả các tính chất tự nhiên của ảnh gồm: Tính chính trị, tính chân thật, tính thời sự thời điểm, tính đại chúng và giá trị tài liệu của ảnh và bức ảnh đó phải được xã hội hóa

Đề cập một cách cụ thể hơn về ảnh báo chí, trong cuốn “Kỹ thuật và tạo hình nhiếp ảnh”, tác giả Đỗ Phan Ái cho rằng:

Ảnh báo chí là một loại hình có đặc điểm khác với các loại hình nhiếp ảnh khác như ảnh sáng tác, ảnh dịch vụ, ảnh khoa học kỹ thuật và kiến trúc Mục đích của ảnh báo chí là thông tin sự kiện Ảnh báo chí phải như tấm gương của cuộc sống thật vốn có Nhưng cái thật đó phải được chọn lọc qua kiến thức, tư duy, trí tuệ của người làm báo

Trong cuốn “Ảnh báo chí” của tác giả Brian Horton lại cho rằng: Ảnh báo chí không chỉ là một bức ảnh thời sự nóng chụp trong cuộc chiến ở một nơi xa xôi mà cũng có thể là một cuộc họp của hội đồng thành phố ở một địa phương nào đó Như vậy, Brian Horton không những đề cập đến yếu tố tính thời sự, xác thực và chân thật trong ảnh báo chí mà đó còn là những yếu tố về các vấn đề thời sự đang diễn ra

Các quan niệm trên đề cập tới ảnh báo chí ở nhiều góc độ khác nhau, tuy nhiên, đều cho rằng ảnh báo chí phải đảm bảo các yếu tố thông tin mang tính thời sự, chân thật, tính chính trị, tính đại chúng Các quan niệm này cũng

bác bỏ quan niệm cho rằng không phải tất cả ảnh được đăng trên các trang báo đều là ảnh báo chí Mà ảnh báo chí phải đề cập đến một vấn đề cụ thể, có nội dung theo chuỗi của sự kiện, vấn đề Tức là ảnh báo chí phải kể được một câu chuyện, không thể thiểu hàm lượng thông tin trong đó Tất cả nội dung của vấn đề phải được nói bằng ảnh và phần còn lại là chú thích ảnh Ảnh báo chí phải toát lên được ý đồ của tác giả Một nhà báo khi chụp một bức ảnh báo chí, phải xác định được chủ đề chụp, chụp thời điểm nào, chụp cho đối tượng nào, chụp nhằm mục đích gì Chính mục đích của người chụp sẽ quyết định tư duy, phương pháp sáng tạo trong ảnh báo chí

Từ những quan niệm trên, có thể rút ra khái niệm về ảnh báo chí như

sau: Ảnh báo chí là một trong những hình thức thông tin đặc biệt của báo chí bằng những hình ảnh cụ thể, chân thực, sinh động phản ánh Mục đích của ảnh báo chí là thông tin sự kiện, nhằm mang lại cho công chúng một lượng thông tin, giá trị tư tưởng và thẩm mỹ nhất định Ảnh báo chí phải được chọn lọc qua tư duy, trí tuệ của nhà báo

Có nhiều cách để phân chia thể loại ảnh

Ảnh báo chí được phân chia làm các thể loại sau:

- Ảnh bộ gồm các thể loại: Phóng sự ảnh, ảnh tường thuật Ảnh bộ thường là tập hợp những bức ảnh nói về một vấn đề, sự kiện nào đó nhưng lại được dẫn giải như một câu chuyện Các chi tiết trong mỗi bộ ảnh có mối liên

hệ logic chặt chẽ với nhau, có ý nghĩa làm toát lên một thông điệp nào đó mà người chụp muốn gửi gắm

Còn trong cuốn “Kỹ năng sáng tạo các thể loại ảnh thời sự, tài liệu”, tác giả Đinh Tiến Mão lại đề cập tới ảnh báo chí ở các thể loại như: ảnh tường thuật, ảnh bình luận, ảnh tài liệu Theo đó, tác giả nêu lên các quan điểm về các thể loại này như sau:

- Ảnh tường thuật: mô tả “cái hiện diện” của đối tượng, sự kiện, cái mà tác giả đang trực tiếp chứng kiến thông qua những thao tác quan sát của mình

- Ảnh bình luận bao gồm ảnh phê bình, ảnh tiểu phẩm Đây là một thể loại độc lập Ảnh hay một tập hợp ảnh chỉ đóng vai trò gợi mở, làm xuất phát điểm, làm nguyên cớ cho sự lập luận của tác giả Đối tượng phản ánh của ảnh bình luận là vấn đề ẩn dấu đằng sau sự kiện, không phải sự hiện diện của sự kiện Nó phản ánh những mâu thuẫn nảy sinh mang tính đại diện trong xã hội

- Ảnh tài liệu là một thể loại độc lập nằm trong lĩnh vực nghị luận báo chí, nó trình bày sự tiến triển của đối tượng từ khởi đầu đến hiện tại theo một quá trình Đó là một tập hợp ảnh gồm ảnh thời sự, ảnh tư liệu kết hợp với ngôn ngữ mang tính lập luận cao

1.1.2 Khái niệm tờ tin ảnh và vấn đề sử dụng ảnh trên tờ tin ảnh

1.1.2.1 Khái niệm tờ tin ảnh

Trong cuộc sống hiện đại, khi các loại hình báo chí đang phải cạnh tranh khốc liệt với nhau, việc hạn chế thông tin bằng ngôn ngữ lời nói được chú trọng nhiều hơn Phần ảnh được tăng lên về số lượng trên các trang báo nhằm mục đích thông tin hiệu quả đến độc giả hơn Không ít người khi cầm

tờ báo lên hoặc mở báo điện tử ra, nội dung đầu tiên làm họ chú ý đó là ảnh

Và một số ấn phẩm như các tờ tin ảnh ra đời phù hợp với nhu cầu và xu hướng tiếp nhận của công chúng Đó có thể là những tờ tin ảnh mang tính chất phục vụ cho những đối tượng bạn đọc đặc thù như dành cho các đối tượng đồng bào dân tộc thiểu số, tin ảnh miền núi

Đề cập đến khái niệm thế nào là tin ảnh, trong cuốn “Các thể loại báo chí thông tấn”, tác giả Đinh Văn Hường cho rằng: “Tin ảnh là dạng tin có

kèm theo ảnh với tư cách là yếu tố cấu thành tin để minh họa, tăng độ tin cậy, chân thực và tính thuyết phục cho tin Tin giữ vai trò chủ đạo, ảnh có tính phụ họa Tin và ảnh phải gắn bó, liên quan đến nhau, tôn giá trị cho nhau Tránh tình trạng tin mang nội dung này nhưng ảnh lại mang ý nghĩa khác” [35, tr 45]

Vậy tin ảnh và ảnh tin có gì khác nhau? Tác giả Jochen Schlevoigh, giảng viên khoa Báo chí Trường Đại học Tổng hợp Các - Mác (CHDC Đức cũ) cho rằng:

Ảnh tin là một thể loại báo chí để thông báo sự thực một cách trực tiếp thông qua phương tiện nhận thức tổng hợp ảnh và chú thích về những sự kiện,

sự việc Ảnh tin được xem là một dạng tin tức nói chung và nó thông báo cái mới xuất hiện, mới tồn tại hoặc có ý nghĩa xã hội dưới hình thức thông tin bằng hình ảnh

Tsudakov, nhà lý luận về nhiếp ảnh báo chí Liên Xô đã chia ảnh sử dụng trên vào thành các nhóm thể loại gồm:

Nhóm ảnh chính luận - thông tin, nhóm ảnh chính luận - nghệ thuật Tsudakov cho rằng ảnh tin nằm trong nhóm ảnh thông tin, tuyên truyền, mang đặc trưng của nhóm ảnh chính luận - thông tin Ảnh tin có nhiệm vụ ghi lại sự kiện một cách khách quan, chắc chắn

Ảnh tin ở các quan niệm trên là một thể loại trong nhóm ảnh chính luận - thông tin tin ảnh với hình thức thông tin báo chí bằng hình ảnh theo quan niệm

của Tsudakov thì tin ảnh mang nghĩa rộng hơn, bao gồm cả nhóm ảnh chính luận

- thông tin, nghĩa là gồm cả các thể loại ảnh tin, phóng sự ảnh, ảnh minh họa

Như vậy, từ các quan niệm trên có thể rút ra những điểm chung nhất

về tin ảnh Tin ảnh là cách thức thông tin bằng hình ảnh về sự kiện, sự việc, vấn đề thời sự, có ý nghĩa xã hội nhất định Thông tin được thể hiện chủ yếu thông qua ảnh, phần chú thích làm nhiệm vụ bổ sung thông tin mà hình ảnh chưa phản ánh hết

Từ đó có thể hiểu: Tờ tin ảnh là tờ báo có nội dung thông tin bằng hình ảnh trong loại hình báo in Trên tờ tin ảnh thì ảnh đóng vai trò chính trong việc cung cấp, chuyển tải thông tin đến công chúng, còn phần văn tự là yếu tố

bổ sung cho thông tin đầy đủ hơn Phần văn tự cũng có thể tồn tại dưới dạng chú thích cho ảnh hoặc dưới các thể loại khác như tin, bài phản ảnh

Tóm lại, tờ tin ảnh là phương thức chuyển tải thông tin một cách trực tiếp Do đó nó mang các đặc điểm như ngắn gọn, dễ hiểu, dễ nhớ và thường phù hợp với một số đối tượng công chúng ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, Vùng cao, biên giới, hải đảo

1.1.2.2 Khái niệm vấn đề sử dụng ảnh trên tờ tin ảnh:

+ Khái niệm “vấn đề” và “sử dụng”: Theo Từ điển Tiếng Việt là: điều cần được xem xét, nghiên cứu, giải quyết [67, tr 1.412] Còn sử dụng nghĩa là đem dùng vào mục đích nào đó [67, tr 1.122]

Trong cuốn “Tác phẩm báo chí”, tác giả đã đề cập chi tiết về khái niệm

“vấn đề” Theo tác giả cuốn sách,

Vấn đề được hình thành từ tình huống có vấn đề Tình huống có vấn đề

là tình huống trong đó xuất hiện mâu thuẫn giữa thực trạng và yêu cầu, giữa những chiều hướng vận động khác nhau của các tiến trình xã hội hoặc mâu thuẫn giữa quy mô, tính chất khách quan của sự kiện, hiện tượng với nhận thức hiện thời về chúng Vấn đề là kết quả của tình huống có vấn đề và biểu hiện dưới hình thức logic là một câu hỏi Việc tìm ra câu trả lời cho vấn đề

đặt ra là một yêu cầu của xã hội Nói cách khác, vấn đề là tri thức về các phương diện, bộ phân của thực tiến mà bản chất, đặc trưng của nó chưa được biết đến nhưng sự hiểu biết về chúng là cần thiết nhằm thực hiện các chức năng của báo chí

Nhìn nhận dưới góc độ thông tin thời sự của báo chí, trong cuốn “Cơ sở

lý luận báo chí”, tác giả Nguyễn Văn Dững cho rằng: Mọi vấn đề diễn ra dưới dạng các sự kiện Và chỉ có sự kiện mới giúp con người nhận thức rõ ràng, đúng đắn các vấn đề phức tạp Bản thân sự kiện nói lên vấn đề và vấn đề được bộc lộ qua chính các sự kiện

Như vậy cụm từ “Vấn đề sử dụng” nghĩa là một sự vật, sự việc nào đó đang tồn tại trong bản thân nó những mâu thuẫn, những mặt đối lập giữa thực trạng và yêu cầu đang đặt ra nhằm đáp ứng tiến trình phát triển của xã hội Đó

là một câu hỏi, vấn đề đặt ra cần được xem xét, giải quyết, nghiên cứu để giải quyết và trả lời câu hỏi Từ đó có thể rút ra khái niệm “vấn đề sử dụng ảnh trên tờ tin ảnh” nghĩa là, việc sử dụng ảnh trên tờ tin ảnh đang chứa đựng trong đó những mặt mâu thuẫn, những câu hỏi giữa thực trạng sử dụng ảnh với những yêu cầu cần phải xem xét, giải quyết để đáp ứng sự phát triển chung của báo chí nói chung và ảnh báo chí nói riêng

1.2 Vai trò và đặc điểm của sử dụng ảnh trên tờ tin ảnh

1.2.1 Vai trò của ảnh đối với tờ tin ảnh

Nhiếp ảnh ra đời đã đáp ứng nhu cầu không thể thiếu của con người là nhu cầu được nhìn thấy Nó trở thành một loại hình ngôn ngữ đặc biệt - ngôn ngữ hình ảnh Báo chí dùng ảnh làm phương tiện thông tin về các sự kiện, vấn

đề một cách chân thực, sinh động và khách quan nhất Ảnh báo chí dần dần đóng vai trò không thể thiếu đối với báo chí với vai trò là phương tiện nhận thức trực tiếp, hiệu quả và nhanh chóng Trong thời đại bùng nổ công nghệ thông tin và trong điều kiện diễn ra sự cạnh tranh khốc liệt giữa các loại hình báo chí nhằm thu hút công chúng, vai trò của ảnh báo chí rất quan trọng, nó

đã khẳng định là phương tiện thông tin nhanh, không nhiều lời, phù hợp với nhu cầu cần tiếp nhận thông tin nhanh của công chúng Không ít người khi cầm tờ báo lên, thứ đầu tiên mà họ tìm kiếm và chú ý đến là những bức ảnh Nếu ảnh hấp dẫn sẽ lôi kéo và hấp dẫn công chúng đọc tiếp vào phần nội dung bài báo Việc đọc ngôn ngữ hình ảnh có thể dễ dàng và nhanh chóng, ít tốn kém thời gian hơn đọc một bài báo Nó không yêu cầu bạn đọc phải có trình độ kiến thức cao mới có thể hiểu được thông điệp trong bức ảnh

Thông tin trong bức ảnh dù nó đứng độc lập hay ở trong một chùm ảnh phóng sự thì đó chính là cái giúp người đọc hiểu về sự kiện, vấn đề một cách logic và có chiều sâu Với sức mạnh thông tin sự thật một cách chân thực, thuyết phục nhất, ảnh báo chí là phương tiện minh chứng xác thực nhất cho bài báo, giúp tăng độ tin cậy của bài báo Nói về vai trò của ảnh báo chí, Giáo

sư Bozban Todorov, trường Đại học Sophia (Bungari) cho rằng, ảnh báo chí

sử dụng thứ ngôn ngữ mà mọi người đều hiểu Không giống như sự thông tin bằng lời nói, chữ viết, ảnh báo chí có thể vượt qua mọi hàng rào về chủng tộc, ngôn ngữ, qua đó mở cánh cửa mới đến tri thức Chẳng hạn như trong bức ảnh một người cha bế xác đứa con trong lúc những tên lính ngụy Sài Gòn trên

xe bọc thép thản nhiên ngồi nhìn sau một trận chiến ở một ngôi làng gần biên giới Campuchia năm 1964 của nhiếp ảnh gia Host Faas đoạt giải Pulitzer đầu tiên vào năm 1965 đã cho thấy sự thảm khốc của chiến tranh ra sao, sự tàn nhẫn của kẻ thù đi xâm lược trước những số phận nhỏ bé vô tội Hay trong bức ảnh của phóng viên George Widman khi chụp chân dung người đàn ông không nhà sau Lễ Giáng sinh đang sưởi ấm trên nắp đậy ống cống đang bốc hơi đã chuyển tải đến người xem rất nhiều thông điệp mà không cần có một ngôn ngữ nào Điều đó cho thấy rằng dù không hiểu biết về ngôn ngữ của các quốc gia khác nhau nhưng nhờ có những bức ảnh, trong đó là ảnh báo chí, người ta cũng có thể hiểu được dụng ý của tác giả và thông điệp của bức ảnh

Đối với tờ tin ảnh do những đặc trưng riêng như: thông tin nhanh chóng, ngắn gọn đến với đối tượng tiếp nhận là người dân sinh sống ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số nên ảnh báo chí đóng vai trò quan trọng hàng đầu trong việc chuyển tải thông tin Đặc điểm của tờ tin ảnh là ngôn ngữ ngắn gọn, dễ hiểu, dễ đọc, dễ nhớ Vì vậy, ảnh trên tờ tin ảnh không chỉ đóng vai trò rất quan trọng mà còn chiếm phần lớn diện tích trên tờ tin ảnh Đối tượng tiếp nhận của tờ tin ảnh dành cho một số đối tượng chuyên biệt sinh sống ở vùng hải đảo, vùng đặc biệt khó khăn, xa xôi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số với điều kiện tiếp nhận thông tin còn nhiều khó khăn, trình độ dân trí không đồng đều nên việc thông tin một cách ngắn gọn, chân thực là yếu tố hàng đầu của tờ tin ảnh Do đó, ảnh báo chí là phương thức thông tin chủ yếu nhất trên

tờ tin ảnh, phù hợp với nhu cầu tiếp nhận thông tin của đối tượng

Với xu thế phát triển của báo chí hiện đại, độc giả thường thích đọc những tin bài kèm ảnh và nhiều khi chỉ cần xem ảnh trước tiên Xu hướng giảm thiểu dung lượng chữ trên mặt báo và tăng mật độ sử dụng ảnh báo chí như sử dụng ảnh báo chí tin, ảnh phóng sự nhiều hơn đã làm tăng sự phong phú, hấp dẫn của các ấn phẩm báo in Vai trò của ảnh trên tờ tin ảnh gồm các nội dung sau:

Thứ nhất, ảnh trên tờ tin ảnh biểu đạt thông tin trực quan, tăng tính

khách quan, chân thật khi thông tin đến độc giả Đối tượng tiếp nhận thông tin của một số tờ tin ảnh là đồng bào dân tộc thiểu số với tâm lý tiếp nhận chỉ tin vào những cái cụ thể, dễ hiểu đã đặt ra cho các cơ quan báo chí các tỉnh miền núi cần phải cho ra ấn phẩm phù hợp với nhu cầu tiếp nhận Sự ra đời của tờ tin ảnh chính là phương thức chuyển tải thông tin; các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước, những tri thức mới đến với người dân Do yếu tố đối tượng và điều kiện tiếp nhận của đối tượng chi phối nên nội dung và hình thức của tờ tin ảnh là những vấn đề hết sức gần gũi, thiết thức, dễ nhớ, dễ

hiểu Đây cũng là một trong những lý do để những bức ảnh được sử dụng nhiều trong tờ tin ảnh và đóng vai trò chủ yếu trong việc thông tin Mỗi bức ảnh được sử dụng đã nói lên cách thức thông tin trực quan là chính của tờ tin ảnh Đối tượng tiếp nhận khi cầm một tờ tin ảnh trên tay sẽ thấy nhiều ảnh hơn là ngôn ngữ Điều đó làm tăng tính khách quan, chân thật của tờ tin ảnh

Vì vậy, ảnh trên tờ tin ảnh là một nội dung rất quan trọng đóng vai trò thông tin khách quan, chân thật các sự kiện, vấn đề đã, đang diễn ra tới đối tượng

tiếp nhận Tác giả Nguyễn Tiến Mão cho rằng “Trong xã hội hiện đại, nhu cầu thông tin bằng thị giác của con người ngày càng lớn Ai có thể đáp ứng nhu cầu đó, chúng ra có quyền khẳng định cùng với vô tuyến truyền hình đó

là ảnh báo chí” và ảnh báo chí “góp phần nâng cao tầm hiểu biết cho độc giả, thúc đẩy quá trình tự nhận thức của họ, tạo cho họ những rung cảm thực sự, giúp họ sống tốt đẹp hơn, người gần người hơn” [40, tr.59]

Ảnh trên tờ tin ảnh là bằng chứng xác thực Do đó, ảnh thật sẽ làm tăng giá trị thông tin cho ấn phẩm, cho phần tin bài Những bằng chứng trong ảnh sẽ

là tư liệu cần thiết lưu giữ dài lâu, có giá trị như những tư liệu lịch sử

Vì tác động vào thị giác của người đọc nên ảnh báo chí có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tư tưởng, tình cảm, nhận thức và hành động cua người tiếp nhận Đây là cách thức thông tin hiệu quả Hàng ngày, trên mặt báo, công chúng có thể tiếp nhận nhiều thông tin khác nhau nhưng cái mà mọi người thường không bao giờ bỏ qua đó là những bức ảnh báo chí Bởi đó là những bức ảnh chụp thực, kể lại câu chuyện có thực, giúp người đọc dù không được chứng kiến sự việc đó nhưng có cảm nhận như được tận mắt chứng kiến Đó

có thể là không khí thi đua làm đường bê tông nông thôn, làm nhà văn hóa ở một thôn, bản xa xôi nào đó của dân tộc Mông Đó có thể là những bức ảnh

về không khí thu hoạch vụ mùa của một vùng quê; sự đổi thay của một làng nghề thông qua những phóng sự ảnh có chủ đề cụ thể

Thứ hai, do tác động một cách trực quan đến tư tưởng, tình cảm, thái độ

của công chúng nên ảnh trên tờ tin ảnh có khả năng tạo dư luận xã hội nhanh chóng Dư luận xã hội là một nhân tố cấu thành quan trọng trong sự định hướng tư tưởng của công chúng Bởi vì ảnh báo chí có khả năng to lớn trong phản ánh sự vận động của đối tượng, sự kiện Đặt trong một số thể loại như ảnh phóng sự, ảnh báo chí còn lột tả được cả một quá trình vận động, phát triển của sự kiện Nó tác động tức thì vào đông đảo công chúng và từ đó tạo nên sự định hướng dư luận xã hội tích cực

Với mục đích của tòa soạn và nhà báo khi đăng một bức ảnh báo chí có thể dẫn dắt, định hướng bạn đọc những thông tin quan trọng Thông qua phương thức thông tin bằng ảnh, các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước đến với đồng bào dân tộc thiểu số nhanh nhất, hướng dẫn người dân

cách nghĩ, cách làm Theo tác giả Nguyễn Tiến Mão trong cuốn sách “Cơ sở

lý luận ảnh báo chí” cho rằng: “Lượng thông tin chiều sâu, định hướng trong ảnh vô cùng lớn Nó cung cấp cho người xem những nội dung xác thực, những ý tưởng sáng chói để họ có thể tự thắp lên ý tưởng của mình [40]

Thứ ba, ảnh trên tờ tin ảnh có vai trò phổ cập các giá trị văn hóa thẩm

mỹ Đối tượng tiếp nhận thông tin và phản ánh của tờ tin ảnh là đối tượng đặc thù như đồng bào miền núi, người dân tộc thiểu số Đồng bào dân tộc thiểu số với kho tàng văn hóa đặc sắc, phong phú là đối tượng phản ánh của báo chí đồng thời báo chí góp phần tuyên truyền gìn giữ, bảo tồn và phát huy những giá trị bản sắc văn hóa tốt đẹp của dân tộc Ảnh báo chí phổ cập các giá trị văn hóa thẩm mỹ tức là ảnh báo chí tuyên truyền về cái đẹp Để có thể mang tới những giá trị tốt đẹp thông qua các bức ảnh thì nhà nhiếp ảnh chẳng khác

nào một nhà hoạt động văn hóa Brian Horton cho rằng: “Nhà nhiếp ảnh nhìn thấy điều mà những người khác không nhìn thấy, mang cho độc giả một nhát cắt vào cuộc sống, tạo ra điều đặc biệt từ cái nhìn bình thường” [10, tr 134]

Ảnh trên tờ tin ảnh không chỉ thông tn các vấn đề, sự kiện thời sự mà còn quảng bá những nét đẹp văn hóa của các dân tộc, các hoạt động văn hóa - xã hội, hướng con người tới các giá trị chân - thiện - mỹ Nói tới vai trò của ảnh báo chí trong việc phổ biến những cái hay, cái đẹp trong cuộc sống, Horst

Faas, Trưởng Ban biên tập ảnh của AP tại London cho rằng: “Một câu chuyện

có thể có một ngàn từ, nhưng ta sẽ xem đi xem lại chỉ một bức ảnh duy nhất Nhìn ngắm bức ảnh ấy từ nhiều góc độ Một bức ảnh hay nhất sẽ thay thế tất cả” [10, tr 217] Phổ cập các giá trị văn hóa đó chính là quá trình truyền bá, phổ biến cái mới Đó có thể là những “cách làm hoặc ý tưởng mới được nhân rộng, truyền bá rộng rãi cho các nhóm đối tượng” [18, tr 62]

Thứ tư, ảnh trên tờ tin ảnh sẽ làm tăng tính thẩm mỹ, hấp dẫn Trong

thời đại ngày nay, khi báo in phải chịu sự cạnh tranh khốc liệt và sức ép của nhiều loại hình khác nhau, cùng với đó là xu hướng công nghệ số truyền thông, không phải ai cũng có nhu cầu đọc báo in Thậm chí nhiều người chọn cách xem ảnh trước khi đọc vào phần tin, bài Ảnh tác động vào mắt người xem Nó tạo ra tâm điểm tiếp nhận trên trang báo Vì thế, với đặc điểm thông tin nhanh gọn của tờ tin ảnh, ảnh tạo ra những điểm thông thoáng, những điểm nhấn cho tờ tin ảnh Chính điểm này sẽ làm cho tờ tin ảnh có sức hấp dẫn Có khi số lượng trang ít nhưng tờ tin ảnh lại chuyển tải được một lượng lớn thông tin phong phú đến người đọc qua những bức ảnh

Vì vậy, ảnh là một bộ phận quan trọng nhất cấu thành nội dung cũng như hình thức của tờ tin ảnh,làm tăng tính hấp dẫn, sinh động, giá trị thông tin của tờ báo Đó cũng là lý do, hầu hết các tờ báo in đều có những bức ảnh

“đinh” đi kèm với những bài viết quan trọng đứng trang nhất và ảnh được dùng với kích cỡ to, bắt mắt, nổi bật ở vị trí trung tâm Nhận định về vai trò của nhiếp ảnh nói chung, ảnh báo chí nói riêng, nhiếp ảnh gia Lê Xuân Thăng, Hội Nghệ sỹ nhiếp ảnh Việt Nam cho rằng, mỗi bức ảnh đã trở thành tấm

gương soi để con người có dịp nhìn ngắm lại chính mình ở những khoảnh khắc không thể tái hiện

Như vậy, một bức ảnh báo chí có thể nói thay hàng nghìn ngôn từ Đối với tờ tin ảnh thì ảnh vai trò là yếu tố sống còn vì đặc trưng của ấn phẩm này

là thông tin chủ yếu bằng hình ảnh

1.2.2 Đặc điểm của việc sử dụng ảnh trên tờ tin ảnh

Cách diễn đạt nhanh chóng nhất, có tác dụng mạnh mẽ nhất là tiếng nói của nhiếp ảnh Ảnh trên tờ tin ảnh bên cạnh việc vẫn mang những đặc điểm chung của ảnh báo chí thì nó còn mang những đặc điểm riêng

Thứ nhất, thông tin bằng hình ảnh chân thật: Nhà báo Vũ Huyến trong

diễn đàn trao đổi về nghiệp vụ ảnh trên tạp chí Người làm báo số 389 cho

rằng: đặc điểm trước tiên của ảnh báo chí phải phản ánh sự thật

Nói về đặc điểm này của ảnh báo chí, nhiều nhiếp ảnh gia nổi tiếng trên thế giới đã đề cập về tính chân thật của ảnh báo chí Nhiếp ảnh gia Reinke nhấn mạnh đến cụm từ “ảnh báo chí” khi đề cập tới đặc điểm của ảnh báo chí

Ông cho rằng: “Chúng ta phải chụp những bức ảnh từ hoàn cảnh thực tế mà

ta có mặt và không được can thiệp làm thay đổi hoàn cảnh ấy” [10, tr109] -

cuốn Ảnh báo chí - Brian Horton DuCille cho rằng, điều tốt nhất là phải hoàn toàn thành thật đối với chủ thể phản ánh, với độc giả và hoàn toàn thành thực với tư cách của một người làm báo Do đó, nhiều khi bức ảnh không như mong muốn nhưng người chụp ảnh báo chí phải tuân thủ và chấp nhận dù không được như ý muốn

Ảnh ghi lại những lát cắt tiêu biểu của hiện thực cuộc sống Nó có thể

kể lại câu chuyện sự việc đó diễn ra ở đâu, thời gian nào, ai tham gia vào sự việc đó Một bức ảnh không chứa đựng thông tin chân thật của hiện thực cuộc sống thì không thể là một bức ảnh báo chí Theo tác giả Nguyễn Văn Dững:

“Tính chân thật của sự kiện là điều kiện thứ nhất của tin tức, là tính chất căn bản nhất của tin tức báo chí” [20, tr 161]

Trong ảnh báo chí, hai yếu tố thông tin và nghị luận luôn gắn bó chặt chẽ với nhau Thông tin trong ảnh mang đến cho công chúng những thông số, những dữ liệu xác định về cuộc sống, sự kiện Thông tin trong ảnh được thông qua các chi tiết trong ảnh và phần chú thích

Thông tin chính là tầng nấc thứ nhất đưa độc giả đến với ý nghĩa sâu xa hơn của ảnh báo chí Yếu tố nghị luận vừa mang đến cho người xem sự nhận định, thái độ của độc giả đối với sự kiện trong ảnh vừa giúp công chúng nhận biết được thái độ, quan điểm của tác giả

Đối với tờ tin ảnh, do đặc điểm là thông tin ngắn gọn và thông tin chủ yếu bằng ảnh nên ảnh trên tờ tin ảnh phải mang đầy đủ các yếu tố thông tin sự kiện, vấn đề trong báo chí Nghĩa là ảnh phải thông tin một cách chân thật, kịp thời, dễ hiểu nhất về sự kiện đã và đang diễn ra Bởi đối tượng của tờ tin ảnh ảnh là đối tượng đặc thù do đó, nhu cầu và điều kiện tiếp nhận thông tin cũng

có những đặc thù riêng Chẳng hạn như ảnh trên tờ tin ảnh dành cho đối tượng

là đồng bào dân tộc thiểu số thì cần phải chân thật và gần gũi với đời sống của

họ, phù hợp với phong tục, tập quán, bản sắc văn hóa của người dân tộc thiểu

số Theo tác giả Đỗ Phan Ái, Nguyễn Tiến Mão, trong tạo hình nhiếp ảnh nói chung và ảnh báo chí nói riêng, sự thật mà người cầm máy ghi lại trong ảnh là

sự thật “một trăm phần trăm”, không thêm bớt “Nhà nhiếp ảnh đứng trước một hiện thực của cuộc sống, quan sát cặn kẽ từng chi tiết, từng diễn biến của hoàn cảnh và những biểu hiện của tình cảm, tư tưởng qua các nhân vật; từ đó đánh giá, phân tích để lựa chọn một khoảnh khắc đặc trưng nhất, cơ bản nhất, nổi bật nhất và ghi vào tấm phim bắt sáng “cái thần” của đối tượng”

[21, tr 151]

Một tác phẩm nhiếp ảnh được hoàn thành từ chính hiện trường xảy ra

sự kiện Độc giả xem ảnh chính là đang tiếp nhận tác phẩm một cách trực tiếp Bởi vậy hình tượng trong ảnh báo chí tác động trực tiếp vào người xem

và để lại ấn tượng sâu sắc Người làm báo không thể hình thành một tác phẩm ảnh báo chí nếu không trực tiếp đến hiện trường, trực tiếp chứng kiến sự kiện

đó Ảnh báo chí phải được tạo hình từ chính cuộc sống thật, từ vạn vật đang diễn ra trước mắt

Thứ hai, ảnh trên tờ tin ảnh có sự cộng hưởng, liên kết chặt chẽ giữa

ngôn ngữ hình ảnh và ngôn ngữ văn tự Trên tờ tin ảnh, dù là ảnh đơn, phóng

sự ảnh hay ảnh tường thuật hay ảnh tài liệu thì giữa phần tin, bài viết, chú thích (ngôn ngữ văn tự ) có sự cộng hưởng, liên kết chặt chẽ, có sự bổ trợ với ngôn ngữ trong ảnh Ngôn ngữ hình ảnh nằm ngay trong ảnh Còn ngôn ngữ viết chính là phần nội dung, ý nghĩa được khái quát qua tít bài, những phân tích, lý lẽ trong bài viết cho đếm những chú thích của mỗi bức ảnh Chẳng hạn như một cảnh đơn cũng không thể thiếu phần chú thích hay phóng sự ảnh

về một chủ đề cũng không thể thiếu chú thích cho từng ảnh đơn lẻ trong chùm ảnh, cụm ảnh đó Các chú thích có nhiệm vụ gọi tên người, sự kiện, sự việc Còn đối với phần tin tức các bài viết thì hình ảnh làm cho độc giả tin tưởng vào sự thật, tính khách quan và giá trị của bài viết Trong cuốn “Kỹ năng sáng tạo các thể loại ảnh thời sự, tài liệu”, tác giả Nguyễn Tiến Mão nhấn mạnh:

“Nếu không có bài viết - dù rất ngắn - thì tập hợp ảnh dù có nhiều và phong phú đến đâu vẫn chỉ là sự cộng lại một cách cơ học những bức ảnh chưa hoàn chỉnh” [41, tr 42] Có thể nói, cả phần ảnh, phần ngôn ngữ viết sẽ giúp

độc giả hiểu được đầy đủ, chính xác thông tin có liên quan Sự kết nối của phần hình ảnh đáp ứng tiêu chí „đúng” thì phần ngôn ngữ văn tự sẽ đáp ứng tiêu chuẩn đủ của tác phẩm Mối quan hệ giữa ngôn ngữ văn tự và ngôn ngữ hình ảnh trên tờ tin ảnh là mối quan hệ biện chứng với nhau Ảnh trên tờ tin

ảnh không thể thiếu phần ngôn ngữ văn tự để làm sáng tỏ những thông tin của ảnh Ảnh càng nhiều, dung lượng thông tin hàm chứa trong ảnh càng lớn thì giá trị của ảnh càng cao Bên cạnh việc có những bức ảnh sinh động, chân thật thì nhà báo còn phải trả lời các câu hỏi ai, cái gì, ở đâu và có khi nhà báo phải

lý giả tại sao Do đó, nhà báo nếu chỉ có một chiếc máy ảnh trong tay và chỉ

có những bức ảnh đẹp chưa đủ nếu không có sự hỗ trợ của bài viết, chú thích

Thứ ba, ảnh trên tờ tin ảnh phản ánh sự kiện và con người trong trạng

thái động: Đối với nhiếp ảnh nói chung và ảnh báo chí nói riêng có khả năng tạo hình nhanh, tạo hình trong một thời điểm ngắn là một thế mạnh tuyệt đối Giây phút, phóng viên bấm máy, dù rất nhanh và ngắn ngủi cũng quyết định thời khắc hội tụ tất cả những gì mà tác giả muốn gửi gắm Việc thể hiện con người trong hành động càng phải tìm đúng thời điểm bấm máy để lột tả được hành động, bản chất của sự việc Hoạt động của con người cũng có thời điểm,

có cao trào Nhà nhiếp ảnh, phóng viên phải bắt được khoảnh khắc ấy Làm thế nào để bức ảnh chụp sống động còn phụ thuộc vào khả năng của nhà báo Nếu không bấm máy đúng thời điểm thì sẽ không toát lên điều mà tác giả muốn gửi gắm Bức ảnh sẽ trở nên gượng gạo, nhạt nhẽo Do đó, ảnh báo chí

là một tài liệu sống về hiện thực, nó tác động mạnh mẽ đến nhận thức lý trí và tình cảm của người xem

Đặc trưng cơ bản của nghệ thuật nhiếp ảnh là khoảnh khắc Điều này khác hẳn với truyền hình hay điện ảnh là hình ảnh động Nhiếp ảnh diễn tả cuộc sống hiện thực thông qua những lát cắt bằng việc vận dụng các yếu tố như ánh sáng, màu sắc, bố cục, đường nét, ảnh báo chí còn đòi hỏi sự nhạy cảm và năng lực tư duy của nhà báo để tìm ra bản chất, chọn đúng thời điểm

để bấm máy

Thứ tư, ảnh trên tờ tin ảnh phải phù hợp với đặc điểm, tâm lý của đối

tượng tiếp nhận Đối tượng tiếp nhận thông tin của tờ tin ảnh đó là những đối

tượng đặc thù Do đó cùng với phần ngôn ngữ văn tự hết sức ngắn gọn, dễ hiểu thì ảnh báo chí cũng phải phù hợp với ngôn ngữ văn tự, phù hợp với phong tục, bản sắc văn hóa, tâm lý, điều kiện tiếp nhận của đối tượng Chẳng hạn như những tờ tin ảnh dành cho đối tượng tiếp nhận là vùng đồng bào dân tộc và miền núi thì ảnh trên những ấn phẩm này cũng phải mang hơi thở của đồng bào dân tộc thiểu số, không thể có những bức ảnh phản ánh về đời sống, sinh hoạt của người dân vùng thành thị Đó phải là những bức ảnh mang hơi thở Vùng cao từ các phong tục, tập quán, trang phục của vùng miền núi Chính đặc điểm này ảnh hưởng quan trọng tới diện mạo và bản sắc riêng của

tờ Tin ảnh Theo tác giả Nguyễn Văn Dững: Công chúng báo chí có vai trò, vị thế đặc biệt quan trọng trong việc nâng cao năng lực và hiệu quả tác động của mỗi cơ quan hay sản phẩm báo chí Khả năng nghiên cứu, nắm bắt và hiểu biết đặc điểm, tâm tư nguyện vọng, điều kiện, sở thích tiếp nhận của công chúng thể hiện năng lực nghề nghiệp của nhà báo và cơ quan báo chí

Các tác giả cuốn sách “Cơ sở lý luận báo chí truyền thông” cũng cho

rằng: Nhà báo hay cơ quan báo chí phải biết cách tiếp xúc với công chúng, nói với họ bằng chính ngôn ngữ của họ Do đó, nhà báo phải hiểu được nhu

cầu, trình độ của công chúng Chính đặc điểm này của ảnh trên tờ tin ảnh đã mang lại những đặc trưng riêng cho tờ tin ảnh Bởi vậy mới lý giải được tại sao nhiều tờ tin ảnh dành cho đồng bào dân tộc thiểu số lại mang đậm bản sắc văn hóa các dân tộc Đây chính là đặc điểm cơ bản chi phối, ảnh hưởng tới nội dung, hình thức của ảnh trên tờ tin ảnh

Với đặc điểm của mình, thực tiễn ảnh báo chí đã chứng minh rằng, bên cạnh các loại hình báo chí khác, ảnh báo chí hoàn toàn có khả năng tác động rộng rãi trong phạm vi toàn xã hội Thông qua những hình ảnh xác thực, những bức ảnh ghi lại “mảnh cắt tiêu biểu nhất” của hiện thực với độ chính xác cao về mọi phương diện nhằm cung cấp cho người xem một lượng thông

tin, một giá trị thẩm mỹ và sự hiểu biết nhất định về vấn đề nào đó Ảnh trên

tờ tin ảnh vừa mang những đặc điểm chung của ảnh báo chí vừa mang những đặc điểm riêng của tờ tin ảnh là ngắn gọn, dễ hiểu, thông tin bằng ảnh là chủ yếu sẽ mang lại hiệu quả thông tin cao nếu đáp ứng các yêu cầu về nội dung, hình thức của ảnh báo chí và tờ tin ảnh

1.3 Những yêu cầu đối với vấn đề sử dụng ảnh trên tờ tin ảnh

1.3.1 Những yêu cầu về nội dung

Thứ nhất, đề tài của ảnh trên tờ tin ảnh phải hấp dẫn: Đề tài có thể được

hiểu về một lĩnh vực như đề tài nông nghiệp, văn hóa xã hội, xây dựng đảng, cải cách hành chính Nhưng đề tài cũng có thể là phạm vi cuộc sống được phản ánh trong tác phẩm Đó có thể là một lát cắt, khía cạnh trong đời sống Nhà báo không thể sáng tạo được tác phẩm báo chí nếu không biết mình phải chụp cái gì, không phát hiện được đề tài Tuy nhiên không phải bất cứ cái gì, phóng viên cũng đưa vào ống kính máy ảnh và bấm máy Đối tượng của tờ tin ảnh hướng đến những đối tượng đặc thù do đó nó vừa phải gần gũi, dễ hiểu nhưng cũng phải đáp ứng yêu cầu thông tin đa dạng, sinh động Một tờ tin ảnh được đánh giá có chất lượng, trước hết ở đề tài mà nó phản ánh qua mỗi tác phẩm có tính thời sự hay không, có ý nghĩa xã hội hay, được công chúng

mà nó phục vụ đón nhận hay không Một đề tài hấp dẫn của ảnh báo chí là phải khiến cho công chúng ấy quan tâm đặc biệt Thông tin hấp dẫn ngoài tính chất “nóng” còn phải mang tính mới lạ Tính chất hấp dẫn của thông tin, trong nhiều trường hợp thường tăng lên rất nhiều qua cách thức thể hiện của người phóng viên Với phóng viên viết, sự hấp dẫn nằm trong cách miêu tả các chi tiết nhưng với phóng viên ảnh, sự hấp dẫn thể hiện ở thời điểm bấm máy chụp lại khoảnh khắc điển hình nhất của đối tượng Sự thành công của bất kỳ một tác phẩm báo chí nào trước tiên là do khâu lựa chọn đề tài quyết định Đối với ảnh báo chí, đề tài mang yếu tố thời sự, hấp dẫn sẽ luôn thu hút sự chú ý của

công chúng Ống kính và đôi mắt của phóng viên luôn phải mở lớn để đón nhận những thông tin, hình ảnh mới mẻ nhất Muốn vậy, người phóng viên phải thức cùng sự kiện để ghi lại khoảng khắc cao trào nhất vào đúng thời điểm bấm máy Khi nhà báo tiếp cận một sự kiện, sự việc, nhà báo phải căn

cứ vào nhiệm vụ tuyên truyền cụ thể của tờ báo để giới hạn phạm vi cho những bức ảnh Nhà báo phải quyết định sẽ sử dụng những chi tiết nào, mảnh cắt nào trong tác phẩm của mình

Thứ hai, ảnh trên tờ tin ảnh phải có chủ đề rõ ràng Chủ đề của ánh báo

chí là nội dung của cụ thể của tác phẩm Chủ đề phải nói lên chụp ai, chụp cái

gì Chủ đề có thể xuất hiện ở mọi nơi, mọi lúc Có những chủ đề xuất hiện rõ ràng nhưng cũng có những chủ đề ẩn sâu dưới các tầng lớp của sự kiện Nhiệm vụ của người chụp ảnh phải phản ánh được chủ đề đó trong tác phẩm của mình để mọi người cùng “nhìn thấy”

Chủ đề của ảnh trên tờ tin ảnh trước hết phải mang tính thời sự Thông tin thời sự nghĩa là thông tin về những gì vừa xảy ra, đang xảy ra Thông tin càng mới tính hấp dẫn càng cao Sự mới mẻ của những thông tin mà con người thu nhận được qua báo chí thể hiện rõ sự vận động và phát triển không ngừng của cuộc sống Tính thời sự chính là linh hồn của báo chí, trong đó có thể loại ảnh báo chí Tính chất thời sự của thông tin không chỉ nằm ở nội dung của thông điệp mà còn nằm ở hình thức thể hiện Sức mạnh của ảnh báo chí là khả năng tác động đến tâm lý người xem bằng hình ảnh Tính thời sự quy định những sự kiện, sự việc được ghi lại trong ảnh phải là những sự kiện, sự việc có ý nghĩa tin tức và ý nghĩa xã hội cần được thông báo Đáp ứng tính thời sự chính là ảnh phải phản ánh nhanh nhạy, kịp thời, đúng lúc đáp ứng nhu cầu tiếp nhận thông tin của công chúng Thế mạnh của báo chí là thông tin nên cùng một sự kiện, sự việc có ý nghĩa xã hội, nếu ảnh được công bố trước, sớm nhất sẽ có tác động mạnh và hấp dẫn người xem

Thứ ba, ảnh phải mang tính xác thực: Xác thực chính là sự kiện, hiện

tượng đó đang tồn tại “bằng xương bằng thịt” ngay trước mắt Đối với ảnh báo chí, phóng viên ảnh phải tập trung quan sát cặn kẽ từng chi tiết, từng diễn biến của cuộc sống, từ đó đánh giá, phân tích, lựa chọn thời khắc đặc trưng nhất để bấm máy Nhà báo không thể di chuyển các thành phần của đối tượng mà chỉ có thể thay đổi vị trí đứng, chọn góc chụp, điều chỉnh đường nét, ánh sáng Các nhà văn, nhà thơ, họa sỹ muốn sáng tác về một chủ đề nào đó không nhất thiết phải có mặt tại nơi xảy ra nhưng đối với người phóng viên ảnh thì không thể hình thành tác phẩm của mình nếu không trực tiếp đến hiện trường

Trong ảnh báo chí, tính xác thực được bộc lộ ngay khi người phóng viên hướng ống kính về đối tượng Nhân vật, sự kiện tự nói lên những gì mà người phóng viên chứng kiến Tiêu chí xác thực trong ảnh báo chí chính là thước

đo giá trị thông tin thật hay giả, khẳng định vai trò “nhân chứng lịch sử” của người phóng viên ảnh Burrows, Trưởng Ban ảnh của tờ The Virginia - Pilot cho

rằng: “Chúng tôi đòi hỏi sự thành thực trong bức ảnh cũng như trong bài viết”

Theo ông ảnh minh họa phải rõ ràng là ảnh minh họa Còn ảnh báo chí thì phải chân thật, thẳng thắn, cụ thể Có thể chụp ảnh báo chí một cách nghệ thuật nhưng không được can thiệp hay xử lý sự việc” Nguyên tắc đạo đức báo chí của Hãng thông tấn AP về hình ảnh kỹ thuật số đề ra yêu cầu những bức ảnh phải luôn luôn thuật lại sự thật Chỉ chấp nhận xử lý hình ảnh kỹ thuật số bằng những nguyên tắc đã được xác định của kỹ thuật phòng tối tiêu chuẩn như phông quá sáng che chắn, tăng giảm sắc độ, cúp cắt Nội dung của bức ảnh không bao giờ được phép thay đổi hay chế tác theo bất kỳ cách nào

Thứ tư, các chi tiết trong ảnh trên tờ tin ảnh phải có sự liên kết chặt chẽ

với nhau Nghĩa là các chi tiết trong ảnh không thừa, không thiếu Đối với tờ tin ảnh, nội dung ảnh báo chí phải phù hợp với nhu cầu, tâm lý, thị hiếu tiếp nhận của công chúng mà ấn phẩm đó hướng đến

Thứ năm, nội dung của ảnh phải phù hợp và bao quát thông tin mà tin,

bài đề cập Không thể có kiểu tin, bài đề cập đến một nội dung, ảnh đề cập đến một nội dung, không liên quan, ăn khớp gì với phần nội dung tin, bài

Yêu cầu tiếp theo là ảnh phải có chú thích hấp dẫn, phù hợp với nội dung của bức ảnh Chú thích ảnh phải đảm bảo ít chữ nhưng dễ hiểu, rõ ràng, tránh sự mập mờ, gây cho người đọc các cách hiểu khác nhau Phần chú thích ảnh phải làm rõ các nội dung thông rõ tin mà bức ảnh chưa đề cập hết Chú thích ảnh là yếu tố quan trọng, giữ vai trò làm rõ thêm thông tin cho bức ảnh,

bổ sung thông tin ảnh không thể biểu đạt Chú thích đáp ứng yêu cầu làm rõ

“5W + 1H” Tác giả có thể sử dụng hai cách để chú thích ảnh Tác giả có thể chú thích ảnh như một tin nhắn hoặc tả luôn những điều được nêu trong ảnh, sau đó khái quát thành vấn đề chung Tuy nhiên không thể nhắc lại sự kiện như trong ảnh đã nêu Chú thích ảnh phải nêu rõ thông tin về nhân vật, địa điểm, diễn biến trước và sau khi chụp ảnh Chú thích ảnh không thể chú thích chung chung, không liên quan đến bức ảnh Khi xem ảnh, độc giả muốn tìm hiểu chú thích để biết người trong ảnh là ai, ảnh chụp cái gì, vào lúc nào, ở đâu Vì vậy chú thích ảnh cần chứa đựng nhiều thông tin, tránh chú thích nhưng không có thông tin

Thực tế trên báo chí không xuất hiện những bức ảnh không có lời chú thích Ngay cả khi những thông tin cơ bản trong bài báo bên cạnh, bức ảnh vẫn cần lời chú thích Ý nghĩa và tầm quan trọng của bức ảnh chỉ biết được khi đọc lời chú thích Giá trị thông tin của một bức ảnh phụ thuộc vào lời chú thích kèm theo

1.3.2 Những yêu cầu về hình thức

Theo tác giả Nguyễn Tiến Mão trong cuốn “Cơ sở lý luận ảnh báo chí”, đối với ảnh báo chí, nội dung chính trị, nội dung tư tưởng bao giờ cũng giữ vai trò chủ đạo Nhưng nội dung tốt cần được chứa đựng trong một tác phẩm