Quan điểm và đường lỗi của Đảng, chủ trương chính sách pháp luật của Nhà nước về đảm bảo an toàn, an ninh thông tin Quốc gia trên không gian mạng và vai trò của báo mạng điện tử khi thôn
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN Ề AN NINH
Những khái niệm cơ bản
Thuật ngữ "an ninh" (security) xuất hiện lần đầu tiên vào giữa thế kỷ XVI, được sử dụng theo nghĩa là "cảm giác không bị đe dọa" ('feeling no apprehension') Thuật ngữ này có nguồn gốc sâu xa từ tiếng La-tinh "securus" được kết hợp từ từ "se" (nghĩa là không có, hay 'without' trong tiếng Anh) và từ
"cura" (nghĩa là chú ý, quan tâm, đếm xỉa, hay "care" trong tiếng Anh) Như vậy, securus (hay security) nghĩa là không cần phải chú ý, quan tâm đến Hay nói cách khác, một trạng thái mà ở đó con người không cần phải chú ý, bận tâm, lo âu, sợ hãi…Tức là, một trạng thái thoải mái, thanh thản và tự do Từ điển Oxford, Vương quốc Anh định nghĩa "An ninh" (Security) nghĩa là trạng thái không bị nguy hiểm hay đe dọa (The state of being free from danger or threat)
[1] Nghĩa là, không bị rơi vào trạng thái hay cảm giác sợ hãi, lo âu và nguy hiểm, không bị rơi vào trạng thái hoài nghi và không đoán định
An ninh (security) là trạng thái cao hơn an toàn (safety), mặc dù giữa chúng có mối liên hệ khăng khít với nhau An toàn (safety) là điều kiện cần được bảo vệ khỏi, hay hầu như không dẫn đến, mối hiểm nguy, rủi ro hay sự tổn thương [1]
Trong khi đó, an ninh không chỉ là điều kiện cần được bảo vệ khỏi mối hiểm nguy, sự rủi ro và tổn thương, mà là trạng thái thoát khỏi mối hiểm nguy, sự rủi ro và tổn thương ấy Nghĩa là an ninh là trạng thái mà ở đó cần đến sự an toàn như là một điều kiện thiết yếu để không bị lệ thuộc vào sự lo sợ và hiểm nguy
Khía cạnh cuối cùng của phần mở rộng khái niệm an ninh liên quan đến cách thức mà con người định lượng và xử lý các vấn đề an ninh Nếu trong bối cảnh Chiến tranh lạnh đảm bảo an ninh trước các đe dọa tấn công quân sự với
10 việc xây dựng các hệ thống tên lửa, nâng cao khả năng quốc phòng, cùng duy trì các liên minh, thì trong thời đại ngày nay, ứng xử với vấn đề an ninh trở nên đa diện hơn, bao gồm ít nhất ba mức độ: triệt tiêu các mối đe dọa, giảm thiểu mức độ tổn thương và đánh giá các khả năng rủi ro
Cho dù khái niệm an ninh đã có nhiều biến đổi theo thời gian, nhưng có một điều hầu như không đổi, đó chính là việc đảm bảo an ninh vẫn là một mục tiêu tối thượng của mỗi một quốc gia cũng như mọi cá nhân con người
Trong khuôn khổ luận văn này, khái niệm an ninh được hiểu là khả năng giữ vững sự an toàn trước các mối đe dọa
1.1.2 An ninh mạng, an ninh thông tin
Ngày nay, trong xã hội thông tin hiện đại, con người tiếp nhận và xử lý thông tin nhanh chóng, thuận tiện, hiệu quả phần lớn b ng các thiết bị công nghệ thông tin và thông qua hệ thống mạng Internet Với tính áp đảo trong sử dụng và hiệu ứng lan tỏa nhanh chóng của mạng máy tính, các vấn đề an ninh thông tin của một quốc gia đang được hiểu chính là an ninh mạng
Ngoài những lợi thế không thể phủ nhận mà Internet mang lại, các quốc gia trên thế giới đã ý thức được mức độ nguy hiểm của Internet Trên trang BBC đăng tải ngày 30/5/2009 về việc Mỹ thành lập Cục An ninh mạng Internet, Tổng thống đương nhiệm của Mỹ lúc đó là B Obama đã phát biểu đủ cho ta có cái nhìn khái quát nhất về sự thay đổi trong nhận thức của các quốc gia: "Đe dọa về an ninh mạng trở thành một trong các thách thức về kinh tế và an ninh quốc gia nguy hiểm nhất đối với nước Mỹ" và "Internet hiện giờ trở thành vũ khí hủy diệt hàng loạt"
Sự thừa nhận về môi nguy hiểm nhất đối với an ninh của một cường quốc có tiềm lực quốc phòng hùng mạnh nhất thế giới cũng đủ cho chúng ta thấy sự thay đổi nhận thức ấy sâu sắc đến mức nào Thậm chí, từ năm 2013 đến nay, các mối đe dọa từ không gian mạng được xác định là "đe dọa chiến lược số 1" một đối với nước Mỹ, lần đầu tiên được xếp trên mối đe dọa về khủng bố kể từ thảm họa ngày 11/9/2001 tại Mỹ
Ngày 08/01/2018, tại Hà Nội, Bộ Quốc phòng Việt Nam đã tổ chức Lễ công bố Quyết định thành lập Bộ Tư lệnh Tác chiến không gian mạng Chúng ta nhận thức r ng, trong chiến tranh hiện đại, không gian mạng được coi là môi trường tác chiến thứ 5 gắn kết chặt chẽ với các phương thức tác chiến trên không, trên bộ, trên biển và trong không gian vũ trụ Tác chiến không gian mạng đã trở thành một phương thức tác chiến cơ bản giữ vai trò quan trọng trong các cuộc chiến tranh có áp dụng các vũ khí công nghệ cao
Trong chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới, Đảng ta đã đề cao trách nhiệm bảo vệ Tổ quốc trên không gian mạng, nhận định nguy cơ xảy ra chiến tranh mạng, mất an ninh thông tin ngày càng tăng và đặt ra mục tiêu phải chủ động phòng ngừa, ngăn chặn có hiệu quả chiến tranh mạng
Nhiều người hiểu an ninh mạng là quá trình thực hiện các biện pháp phòng chống những lỗ hổng về bảo mật hoặc virus có trong các phần mềm, ứng dụng, website, server, dữ liệu… nh m bảo vệ cơ sở hạ tầng mạng Hoặc cũng có thể hiểu khái niệm an ninh mạng là sự phòng chống những truy cập trái ph p, sử dụng sai mục đích, chống lại những sửa đổi, hủy hoại hoặc tiết lộ không đúng thông tin, an ninh mạng cần được đảm bảo mọi thông tin, dữ liệu trong tình trạng an toàn nhất
Theo quy định tại Luật an ninh mạng 2018 (Có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2019) thì khái niệm An ninh mạng được xác định: “An ninh mạng là sự bảo đảm hoạt động trên không gian mạng không gây phương hại đến an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân.”
Khái quát thực trạng an ninh mạng ở trên thế giới và ở Việt Nam hiện nay
Dựa theo số liệu được đưa ra tại hội thảo “Nghị viện các quốc gia trong việc phòng, chống mối đe dọa của chiến tranh mạng đối với hòa bình, an ninh thế giới” do Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Viện Nghiên cứu Lập pháp đưa ra thì tính trung bình ở Việt Nam có 128,3 triệu lượt người có kết nối mạng di động (141%); mỗi người sở hữu 1,4 thuê bao di động; có 24 triệu tài khoản mạng xã hội sử dụng b ng điện thoại (26%) Ngoài mạng xã hội Facebook, ở Việt Nam cũng xuất hiện những mạng khác thu hút đông đảo các thành viên tham gia như Yahoo, Zalo, Zingme, Youtube, Viber…
Tuy nhiên, theo báo cáo của Kaspersky Lab đưa ra gần đây, Việt Nam hiện đứng đầu top 10 quốc gia có khả năng nhiễm mã độc trên thế giới, xếp thứ
6 trong top 20 quốc gia có thể bị tấn công mạng nhiều nhất, đứng thứ 4/20 nước có nguy cơ bị lây nhiễm online cao nhất thế giới… Mã độc đã được ghi nhận trong những cuộc tấn công có chủ đích tại các cơ quan Chính phủ, Quốc hội, Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, các viện nghiên cứu, trường đại học… Các hình thức tấn công chủ yếu b ng hình thức thay đổi giao diện, bị chèn mã giả mạo các thương hiệu mạng Internet, trong đó có cả mạng Facebook
Mạng xã hội hiện đã trở thành không gian lý tưởng cho các thế lực thù địch và đối tượng xấu lợi dụng để thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật Có thể kể đến các loại hình cụ thể như:
Thứ nhất, tuyên truyền, phục vụ ý đồ xấu nh m truyền bá những thông tin gây hiệu ứng đám đông để phục vụ các mục đích về kinh tế, chính trị, quân sự, ngoại giao; truyền bá ý thức hệ đối lập, tôn giáo cực đoan, kích động, gây mất ổn định chính trị tại một số quốc gia IS gần đây cũng dùng mạng xã hội để
36 tuyển mộ binh sỹ, kiểm soát truyền thông và liên lạc giữa các nhóm khủng bố với nhau
Thứ hai, thực hiện chiến lược “diễn biến hòa bình” thông qua việc tài trợ, hậu thuẫn cho các tổ chức, phần tử chống đối sử dụng mạng xã hội để xuyên tạc, tuyên truyền chống chế độ; đòi “tự do, dân chủ, nhân quyền” Ở Việt Nam, một số thế lực thù địch đã sử dụng mạng xã hội để tuyên truyền, kích động; phao tin, đặt điều vu cáo các lãnh đạo của Đảng, Nhà nước ta (moi móc đời tư, đưa thông tin giả) nh m bôi nhọ, làm mất uy tín của Đảng, bóp m o hình ảnh Việt Nam, gây nghi hoặc trong nhân dân
Chúng che giấu danh tính thực sự của mình khỏi sự giám sát của các cơ quan chức năng Các tổ chức phản động bên ngoài có thể cập nhật thông tin cá nhân của người dùng như địa chỉ email, số điện thoại, năm sinh, địa chỉ, bạn bè, người thân… để tiến hành hoạt động tuyên truyền, kích động chống đối
Thứ ba, khai thác các nguồn tin trên mạng xã hội Hệ thống các mạng xã hội là nguồn tin công khai vô cùng to lớn, phong phú, đa dạng, nhiều chiều, không bị kiểm duyệt, trong đó có nhiều thông tin bí mật bị lộ, nên chính phủ nhiều nước đã đầu tư nguồn lực khổng lồ vào các công nghệ theo dõi mạng xã hội Ở Mỹ có Trung tâm dữ liệu Ultah và phần mềm dữ liệu Big Data cho ph p tự động theo dõi và đánh giá diễn biến tình hình trên hệ thống mạng xã hội toàn thế giới để đưa ra các cảnh báo sớm về an ninh
Thứ tư, dùng điệp báo - tấn công mạng Điệp báo mạng điện tử xã hội chủ yếu dựa vào khai thác các thông tin như các bài viết, hình ảnh, thông tin cá nhân, danh sách bạn bè trên các mạng xã hội
Các cơ quan đặc biệt nước ngoài có khả năng định vị nhóm những cá nhân trong một cộng đồng nhất định cùng chia sẻ các quan điểm, thái độ và sở thích tiến tới xây dựng hồ sơ và tiến hành các biện pháp thu tin về đối tượng, nhóm đối tượng cần quan tâm như: mạo danh một người dùng để khai thác thông tin; tạo ra một hồ sơ giả mạo để câu nhử; xâm nhập máy tính và lấy cắp thông tin nhạy cảm, bí mật
Thứ năm, hacker công nghệ cao Cho đến nay tại Việt Nam đã có 93% người sử dụng Facebook thường xuyên gặp phiền toái với tin nhắn rác, nội dung đồi trụy hay liên kết giả mạo có cài mã độc
Các đối tượng xấu không chỉ quấy rối trên mạng xã hội mà còn có các hoạt động lừa đảo đối với người dùng mỗi tháng có thêm khoảng hơn 1.000 trang giả mạo Facebook được lập ra nh m đánh cắp tài khoản của người sử dụng, các tài khoản đó sẽ được sử dụng để tiếp tục phát tán mã độc hoặc để lừa đảo… khiến an ninh mạng xã hội ngày càng trở nên “nóng”
Trong Chương 1, tác giả đã đưa ra những vấn đề lí luận cơ bản và thực tiễn về An ninh mạng trên báo mạng điện tử Tổng quan lại với một số vấn đề sau:
Thứ nhất, tác giả nêu ra một số khái niệm nh m làm đưa ra hình dung khái quát vấn đề được nghiên cứu, trong đó bao gồm hai khái niệm cơ bản là “ An ninh mạng” và “ Báo mạng điện tử ”, từ đó có cái nhìn tổng quan khoa học về vấn đề tiến hành nghiên cứu
Thứ 2, tác giả nêu nội dung của An ninh mạng trên báo mạng điện tử với các nội dung chủ yếu như thực tiễn của vấn đề đang xảy ra, phổ biến Luật an ninh mạng, vai trò của nhà báo trong việc phổ biến truyền tải luật an ninh mạng, và cuối cùng là kĩ năng kĩ xảo cần có trong quá trình tác nghiệp để tạo ra sản phẩm đến với công chúng Đó là một trong những nội dung quan trọng mà tác giả muốn đề cập để làm sáng rõ những vấn đề mà các bài báo hướng đến và phân tích