Phòng, chống tham nhũng đất đai ở việt nam hiện nay qua khảo sát thực tiễn thành phố hải phòng TT

Xuyên suốt từ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI - thời điểm bắt đầu cho công cuộc đổi mới đất nước đến Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, trong các văn kiện của Đảng luôn đánh

Mã số: 9 31 02 01

HÀ NỘI - 2021

tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

Người hướng dẫn khoa học: PGS,TS Trịnh Thị Xuyến

Phản biện 1:

Phản biện 2:

Phản biện 3:

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Học viện họp tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh Vào hồi giờ ngày tháng năm 20

Có thể tìm hiểu luận án tại: Thư viện Quốc gia

và Thư viện Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Sau hơn 30 năm thực hiện công cuộc đổi mới dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, nước ta đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng Tuy nhiên, chúng ta cũng phải đối mặt với nhiều nguy cơ và thách thức Tham nhũng chính là một trong bốn nguy cơ đe dọa nghiêm trọng đến an ninh quốc gia, sự tồn vong của Đảng, của chế độ, đe dọa sự ổn định xã hội, cản trở quá trình phát triển và tăng trưởng kinh tế cũng như làm suy giảm lòng tin của người dân đối với sự lãnh đạo của Đảng và sự điều hành của cơ quan nhà nước

Nhận thức được tác hại nguy hiểm của tham nhũng, Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm đến công tác phòng, chống tham nhũng (PCTN) và coi đó là nhiệm

vụ quan trọng Xuyên suốt từ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI - thời điểm bắt đầu cho công cuộc đổi mới đất nước đến Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, trong các văn kiện của Đảng luôn đánh giá thực trạng tham nhũng ở nước ta và khẳng định quyết tâm PCTN; đề ra nhiều giải pháp nhằm kiên quyết thực hiện nhiệm vụ này

Mặc dù trong thời gian qua, Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều nỗ lực đẩy

mạnh thực hiện PCTN nhưng tham nhũng chưa bị đẩy lùi Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, tập 1 nhận định: “ công tác phòng, chống tham

nhũng ở một số địa phương, bộ, ngành chưa có sự chuyển biến rõ rệt; công tác phòng ngừa tham nhũng ở một số nơi còn hình thức Việc phát hiện, xử lý tham nhũng, vẫn còn hạn chế, nhất là việc tự kiểm tra, tự phát hiện và xử lý tham nhũng, trong nội bộ cơ quan, đơn vị còn yếu Tham nhũng vẫn là một trong những nguy cơ đe dọa sự tồn vong của Đảng và chế độ ta” Do vậy, trong thời gian

tới Việt Nam “Kiên quyết, kiên trì đấu tranh ngăn chặn, đẩy lùi tham nhũng với

quyết tâm chính trị cao, hành động mạnh mẽ, triệt để hơn, hiệu quả hơn” là một

trong các nội dung quan trọng của công tác xây dựng Đảng, chỉnh đốn Đảng nhiệm

kỳ Đại hội XIII

Trong các loại tham nhũng thì có thể nói tham nhũng đất đai là khá phổ biến

và phức tạp Tham nhũng đất đai gây ra hậu quả rất nặng nề cho xã hội, gây nhiều bức xúc trong nhân dân với số lượng tài sản bị mất là vô cùng lớn, nhất là trong điều kiện kinh tế thị trường, khi đất đai trở thành hàng hóa có giá trị đặc biệt Trong thời gian qua, nhiều vụ tham nhũng đất đai đã bị phát hiện và đưa ra xét xử, như vụ án thâu tóm đất công sản tại thành phố Đà Nẵng, thành phố Hồ Chí Minh với tổng diện tích 6.700 m2 nhà và 26.700 m2 đất

Hải Phòng là thành phố trực thuộc Trung ương - đô thị loại I cấp quốc gia thuộc vùng Đông bắc đất nước, là địa phương hội tụ những điều kiện thuận lợi cho phát triển kinh tế - xã hội quan trọng trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Trong thời gian gần đây, trên địa bàn Hải Phòng đã xảy ra nhiều vụ tham

nhũng đất đai, trong đó phải kể đến một số vụ án trọng điểm như là vụ tham nhũng đất đai tại Đồ Sơn, Quán Nam, Tú Sơn Kiến Thụy Trên thực tế, các vụ án tham nhũng đất đai này đều do những cán bộ lãnh đạo chủ chốt của chính quyền cơ sở và một số sở, ngành của thành phố Hải Phòng gây ra Điều này, một mặt phản ánh kết quả PCTN đất đai trên địa bàn, nhưng mặt khác cũng cho thấy, kết quả chưa tương thích và phản ánh đúng tham nhũng đất đai trên thực tế Công tác PCTN đất đai ở thành phố Hải Phòng vẫn đang còn một số bất cập: các quy định về đất đai và PCTN đất đai còn nhiều điểm chưa hợp lý; việc tổ chức thực hiện thanh tra, kiểm tra, giám sát để phát hiện tham nhũng đất đai chưa được tiến hành thường xuyên, phát hiện còn chậm; việc xử lý tham nhũng đất đai có nơi, có lúc còn chưa nghiêm Vậy cần phải làm gì để tiếp tục và nâng cao hiệu quả PCTN đất đai nhằm góp phần thực hiện thắng lợi Nghị quyết số 45-NQ/TW ngày 24/01/2019 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển thành phố Hải Phòng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm

2045, trong đó có nhiệm vụ: “Nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác phòng,

chống tham nhũng ” nói riêng, và mục tiêu của cuộc chiến PCTN này trên phạm vi

cả nước nói chung Đó chính là những lý do cốt yếu để nghiên cứu sinh chọn vấn đề

"Phòng, chống tham nhũng đất đai ở Việt Nam hiện nay qua khảo sát thực tiễn thành phố Hải Phòng" làm đề tài luận án tiến sĩ ngành Chính trị học

2 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

2.1 Mục tiêu nghiên cứu

Luận án nhằm chỉ ra các nan giải đặc thù của PCTN đất đai và đề xuất quan điểm, giải pháp nâng cao hiệu quả PCTN đất đai ở Việt Nam

2.2 Nhiệm vụ của luận án

Để đạt được mục tiêu nghiên cứu trên, luận án xác định thực hiện các nhiệm

số hạn chế, nguyên nhân của ưu điểm và hạn chế trong PCTN đất đai ở thành phố Hải Phòng

Thứ ba, đề xuất quan điểm và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả PCTN đất

đai ở Việt Nam từ thực tiễn thành phố Hải Phòng

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận án nghiên cứu PCTN đất đai ở Việt Nam thông qua khảo sát thực tiễn thành phố Hải Phòng

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi về không gian: Luận án tập trung nghiên cứu PCTN đất đai ở Việt Nam hiện nay qua nghiên cứu trường hợp thành phố Hải Phòng

- Phạm vi về thời gian: Luận án tập trung nghiên cứu PCTN đất đai từ năm

2006 (thời điểm có hiệu lực của Luật PCTN năm 2005) đến hết 06 tháng đầu năm 2021

- Phạm vi về nội dung: Với tên đề tài “Phòng, chống tham nhũng đất đai…”, luận án tập trung nghiên cứu và giải quyết các nội dung: Lý luận về PCTN đất đai, thực trạng quy định pháp lý PCTN đất đai và quá trình tổ chức thực hiện PCTN đất đai ở thành phố Hải Phòng, để từ đó làm cơ sở xây dựng giải pháp nâng cao hiệu quả PCTN đất đai ở Việt Nam hiện nay

4 Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu của đề tài

Luận án xác định câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu như sau:

1

Tại sao tham nhũng đất đai

nổi trội lên về số lượng, quy

mô và tác động xã hội ở Việt

Nam?

Tham nhũng đất đai có những đặc điểm riêng

và PCTN đất đai hiện nay chưa hiệu quả, trong khi đó lĩnh vực đất đai liên quan đến quyền lợi của nhiều người

2

Tại sao PCTN đất đai ở Việt

Nam (từ thực tiễn thành phố

Hải Phòng) chưa hiệu quả?

PCTN đất đai ở Việt Nam chưa hiệu quả do các điều kiện PCTN tham nhũng đất đai, chưa đáp ứng được yêu cầu (thể chế, bộ máy, con người, tổ chức thực hiện, điều kiện cơ sở kỹ thuật, kinh phí )

3

Cần phải làm gì để nâng cao

hiệu quả PCTN đất đai ở

Việt Nam hiện nay?

Xây dựng các giải pháp nâng cao hiệu quả PCTN đất đai ở Việt Nam theo hướng đảm bảo các điều kiện để PCTN tham nhũng đất đai đạt được hiệu quả (hoàn thiện thể chế, bộ máy, con người, tổ chức thực hiện, điều kiện

cơ sở kỹ thuật, kinh phí )

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của đề tài

5.1 Cơ sở lý luận

Cơ sở lý luận của luận án là hệ thống quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lênin

và tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước, pháp luật và các quan điểm, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về PCTN đất đai

5.2 Phương pháp nghiên cứu

* Phương pháp luận: Luận án sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng

kết hợp với phương pháp duy vật lịch sử

* Các phương pháp cụ thể

Luận án sử dụng các phương pháp nghiên cứu cơ bản của khoa học xã hội để nghiên cứu, đó là: phương pháp nghiên cứu tài liệu thứ cấp/ phương pháp khảo cứu tài liệu, phương pháp phỏng vấn sâu, phương pháp nghiên cứu trường hợp, phương pháp thống kê, phương pháp so sánh, phương pháp phân tích và tổng hợp

6 Đóng góp mới về khoa học của đề tài luận án

Luận án có một số đóng góp mới về khoa học như sau:

Thứ nhất, nhận diện hình thức và xác định đặc điểm của tham nhũng đất đai

làm cơ sở xây dựng khung lý thuyết PCTN đất đai

Thứ hai, chỉ ra những mặt còn tồn tại, hạn chế trong PCTN đất đai ở thành

phố Hải Phòng; đồng thời xác định rõ nguyên nhân dẫn đến hiệu quả PCTN đất đai còn thấp, chưa đáp ứng yêu cầu

Thứ ba, đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả PCTN đất đai ở Việt Nam

hiện nay

7 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

7.1 Ý nghĩa lý luận

Luận án có ý nghĩa lý luận thể hiện ở các nội dung sau:

Một là, luận án góp phần làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận về tham nhũng

đất đai và PCTN đất đai ở Việt Nam

Hai là, luận án góp phần làm sáng tỏ các yếu tố của thành phố Hải Phòng

(điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội) có ảnh hưởng đến tham nhũng đất đai và PCTN đất đai; những mặt đã đạt được, những hạn chế và nguyên nhân trong PCTN đất đai

ở thành phố Hải Phòng

7.2 Ý nghĩa thực tiễn

Ý nghĩa thực tiễn của luận án thể hiện ở một số điểm sau:

Một là, kết quả nghiên cứu của luận án có thể dùng làm tài liệu tham khảo

cho các cơ quan hoạch định, thực thi chính sách đất đai và xử lý vi phạm chính sách đất đai ở Việt Nam

Hai là, luận án có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho hoạt động nghiên cứu,

giảng dạy, học tập và hoạt động thực tiễn liên quan đến PCTN đất đai ở Việt Nam

8 Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, các bài viết của tác giả liên quan đến luận án, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận án gồm 4 chương, 10 tiết

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

1.1 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU

1.1.1 Công trình nghiên cứu về tham nhũng và phòng, chống tham nhũng

1.1.1.1 Quan niệm về tham nhũng và phòng, chống tham nhũng

1.1.1.2 Thực tiễn và các biện pháp được đề xuất cho phòng, chống tham nhũng

1.1.2 Công trình nghiên cứu về tham nhũng đất đai và phòng, chống tham nhũng đất đai

1.1.2.1 Quan niệm về tham nhũng đất đai và phòng, chống tham nhũng đất đai

1.1.2.2 Thực tiễn và các biện pháp phòng, chống tham nhũng đất đai

1.2 ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ TỔNG QUAN VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI

1.2.1 Những kết quả đạt được của các công trình nghiên cứu

Từ những công trình nghiên cứu của các nhà khoa học, có thể thấy, việc nghiên cứu vấn đề PCTN nói chung và PCTN đất đai nói riêng dù trực tiếp hay gián tiếp, từ các góc độ khác nhau đã đạt được kết quả đáng ghi nhận, cụ thể:

Thứ nhất, các công trình nghiên cứu đã đưa ra bức tranh tổng thể tình hình

tham nhũng ở Việt Nam và trên thế giới; làm rõ khái niệm, nguồn gốc, bản chất, tác hại, nguyên nhân của tham nhũng, qua đó khẳng định sự cần thiết phải PCTN; đồng thời, đưa ra phương hướng, giải pháp PCTN nói chung Đây là cơ sở để luận án tham khảo trong việc triển khai, xây dựng nội dung lý luận về tham nhũng đất đai và PCTN đất đai ở Việt Nam

Thứ hai, các công trình nghiên cứu đã giải thích nguyên nhân vì sao đất đai trở

thành đối tượng của tham nhũng; các dạng và thủ đoạn tham nhũng đất đai, nguy cơ

và nguyên nhân, tác hại của tham nhũng đất đai Tuy nhiên các công trình chưa xác định rõ khái niệm, nội dung các yếu tố ảnh hưởng và tiêu chí để đánh giá hiệu quả PCTN đất đai, đặc biệt trong bối cảnh các căn cứ pháp lý cho hoạt động PCTN đã có nhiều sự thay đổi (Luật PCTN năm 2018, có hiệu lực từ ngày 01/7/2019 )

Thứ ba, một số công trình nghiên cứu thực tiễn PCTN đất đai ở Việt Nam hiện

nay cung cấp những cơ sở và gợi mở cho đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả PCTN đất đai ở Việt Nam

1.2.2 Những khoảng trống và vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu

* Những khoảng trống mà luận án có thể tiếp tục nghiên cứu

Liên quan đến việc nghiên cứu chủ đề PCTN đất đai ở Việt Nam, nhận thấy một số vấn đề còn chưa được nghiên cứu như sau:

Thứ nhất, về nội dung: đã có một số công trình nghiên cứu về tham nhũng đất

đai và PCTN đất đai Tuy nhiên, hầu hết các công trình nghiên cứu chỉ đề cập tới tham nhũng đất đai và PCTN đất đai giống như tham nhũng và PCTN thông thường khác trong tổng thể các loại tham nhũng và PCTN Một số công trình chỉ nghiên cứu

những khía cạnh nhất định của tham nhũng đất đai và PCTN đất đai như: nguy cơ tham nhũng đất đai, giá đất, hoạch định chính sách đất đai, thu hồi đất, bồi thường và phòng, chống theo các hoạt động này, Trong khi đó, để có thể bao quát và nhận thức đúng, đầy đủ về chủ đề này cần phải có một công trình nghiên cứu chuyên sâu

về PCTN đất đai

Thứ hai, về chuyên ngành nghiên cứu: tính đến nay, theo sự tìm hiểu của

nghiên cứu sinh, mới chỉ có 01 luận án tiến sỹ nghiên cứu về PCTN đất đai ở Việt Nam (Luận án tiến sỹ “Phòng, chống tham nhũng trong lĩnh vực đất đai ở Việt Nam” của tác giả Từ Thanh Sơn) Tuy nhiên luận án này tiếp cận tham nhũng đất đai và PCTN đất đai dưới góc độ luật học, xem xét vấn đề sở hữu đất đai và giá trị địa tô chênh lệch, đưa cơ chế tài phán hành chính vào giải quyết khiếu nại, tố cáo và tranh chấp trong lĩnh vực đất đai Do đó, chưa có công trình luận án tiến sỹ nào nghiên cứu tham nhũng đất đai và PCTN đất đai dưới góc độ chính trị học, tức là đi từ vấn đề quyền lực, thực thi quyền lực và khả năng lạm dụng quyền lực để tham nhũng

Thứ ba, về phạm vi nghiên cứu, tính đến nay chưa có công trình nào đề xuất

giải pháp PCTN đất đai từ thực tiễn của thành phố Hải Phòng - một thành phố với các

vụ án tham nhũng điển hình được dư luận cả nước quan tâm

Đây chính là những khoảng chống mà luận án có thể tiếp tục nghiên cứu

* Những vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu

Từ việc nghiên cứu các công trình khoa học về PCTN nói chung và PCTN đất đai nói riêng, nhất là các công trình ở trong nước, luận án cần tiếp tục đi sâu giải quyết một số vấn đề sau:

Thứ nhất, những vấn đề lý luận về PCTN đất đai ở Việt Nam, cụ thể:

- Nhận diện hình thức và đặc điểm của tham nhũng đất đai để phân biệt tham nhũng đất đai với các loại tham nhũng khác;

- Các tiêu chí để đánh giá hiệu quả PCTN đất đai theo các nội dung tổ chức thực hiện PCTN tham nhũng đất đai và các yếu tố ảnh hưởng đến PCTN đất đai

Thứ hai, thực trạng PCTN đất đai ở thành phố Hải Phòng trên cơ sở các tiêu

chí đánh giá hiệu quả PCTN đất đai; trong đó làm rõ nguyên nhân dẫn đến PCTN đất đai chưa hiệu quả

Thứ ba, quan điểm và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả PCTN đất đai của

Việt Nam hiện nay

Chương 2

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

VỀ PHÒNG, CHỐNG THAM NHŨNG ĐẤT ĐAI Ở VIỆT NAM

2.1 THAM NHŨNG ĐẤT ĐAI

2.1.1 Tham nhũng

2.1.1.1 Khái niệm và bản chất của tham nhũng

Có thể hiểu: Tham nhũng là hành vi sử dụng quyền lực công cộng trái quy định

nhằm mục tiêu vụ lợi

Bản chất của tham nhũng là sử dụng sai lệnh quyền lực để trục lợi Điều này được mô tả bằng “phương trình” tham nhũng của Tổ chức minh bạch quốc tế:

Tham nhũng = Độc quyền + Bưng bít thông tin - Trách nhiệm giải trình

2.1.1.2 Nguyên nhân của tham nhũng

Thứ nhất, quyền lực trong chế độ dân chủ là quyền lực được Nhân dân ủy

quyền nên có nguy cơ dẫn đến tham nhũng

Thứ hai, lòng tham của con người

Thứ ba, kiểm soát quyền lực công cộng chưa có hiệu quả

2.1.2 Đất đai

2.1.2.1 Khái niệm đất đai

Có thể hiểu: Đất đai là vùng đất có ranh giới với khoảng không gian bên trên

bề mặt và dưới lòng đất, có vai trò quan trọng và có ý nghĩa to lớn đối với hoạt động sản xuất cũng như cuộc sống của xã hội loài người

2.1.2.2 Vai trò của đất đai

Đất đai là một trong những nguồn lực quan trọng trong sự phát triển của mỗi quốc gia trên nhiều lĩnh vực như kinh tế, chính trị, xã hội Đất đai là tư liệu sản xuất

vô cùng quan trọng của con người; trong lòng đất còn có thể ẩn chứa rất nhiều

khoáng sản có giá trị như vàng, kim cương, than Bởi vậy, nếu không có đất đai thì

không có bất kỳ một ngành sản xuất nào, con người không thể tiến hành sản xuất ra

của cải vật chất để duy trì cuộc sống và duy trì nòi giống đến ngày nay

2.1.2.3 Đặc điểm của đất đai

* Đất đai là một loại tài nguyên đặc biệt

Đất đai có tính hạn chế về mặt số lượng, tính không thay thế, tính khan hiếm

và tính cố định vị trí

* Với tư cách là một hàng hóa, đất đai là một hàng hóa khó định giá

Giá đất có 02 loại: một là, giá đất do Nhà nước quy định gồm khung giá đất, bảng giá đất và giá đất cụ thể; hai là, giá đất thị trường là loại giá đất mà pháp luật

không điều chỉnh Trên thực tế, giá đất thị trường phụ thuộc vào nhiều yếu tố: quy luật của thị trường; vị trí và điều kiện phát triển khu vực xung quanh thửa đất đó; mục đích sử dụng của từng thửa đất; quyết định chính trị, hành chính

* Với Việt Nam, đất đai thuộc sở hữu toàn dân nhưng do Nhà nước đại diện chủ sở hữu Do vậy, các cá nhân, tổ chức chỉ có quyền sử dụng, không có quyền sở hữu đất đai

2.1.3 Tham nhũng đất đai

2.1.3.1 Khái niệm tham nhũng đất đai

Có thể hiểu: Tham nhũng đất đai là hành vi của tổ chức, cá nhân sử dụng

quyền lực được trao trái pháp luật trong lĩnh vực đất đai nhằm mục tiêu vụ lợi

Có thể rút ra một số dấu hiệu nhận biết tham nhũng đất đai:

Thứ nhất, chủ thể tham nhũng đất đai phải là tổ chức, cá nhân được trao quyền

hạn nhất định, chủ yếu là trong lĩnh vực đất đai

Thứ hai, phương tiện thực hiện hành vi tham nhũng đất đai là quyền lực được

trao liên quan đến lĩnh vực đất đai

Thứ ba, tham nhũng đất đai là hành vi trái pháp luật

Thứ tư, mục đích của tham nhũng đất đai là để vụ lợi

2.1.3.2 Những nguy cơ làm nảy sinh tham nhũng đất đai

* Xuất phát từ đặc điểm của đất đai

Thứ nhất, do đất đai có tính khan hiếm nên giá trị của đất có xu hướng tăng

theo thời gian khiến đất đai là đối tượng hấp dẫn với các hành vi tham nhũng - các hành vi được thực hiện bởi những người có quyền lực chi phối nó

Thứ hai, giá cả của đất đai cũng phụ thuộc rất nhiều yếu tố khiến nó trở nên

biến động khôn lường Chính do biến động giá cả khi có sự tham gia của quyết định chính trị, hành chính nên đất đai dễ trở thành đối tượng để các chủ thể có quyền lực công can thiệp, nhào nặn sai lệch theo hướng có lợi cho bản thân mình

* Xuất phát từ việc quyền lực nhà nước trong quản lý đất đai được trao cho

cán bộ, công chức

Thứ nhất, do giá trị đất phụ thuộc vào vị trí và điều kiện kinh tế khu vực xung

quanh thửa đất nên các thông tin về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là rất quan trọng Các tổ chức, cá nhân sẵn sàng “mua” các thông tin từ các cán bộ, công chức để

vụ lợi cho bản thân mình

Thứ hai, quyền sử dụng đất của tổ chức, cá nhân được thực hiện bằng một

quyết định hành chính, do một người là đại diện cơ quan hành chính nhà nước ban hành Nếu người ra quyết định không công tâm, không tuân thủ pháp luật thì dễ dẫn đến nguy cơ tham nhũng

Thứ ba, mỗi thửa đất ở Việt Nam đều được xác định bởi 2 loại giá - giá đất do

Nhà nước quy định và giá đất do thị trường quyết định Trong đó, giá đất do Nhà nước quy định thường thấp hơn giá đất thị trường, từ đó luôn đem lại những khoản lợi ích lớn từ chênh lệch giá Như vậy, cơ chế hai giá đất là mảnh đất màu mỡ cho hành vi tham nhũng đất đai phát sinh

* Do tính chưa hoàn hảo của pháp luật, trong đó có pháp luật đất đai

Quy định của pháp luật trong các khâu từ quy hoạch, giao đất, cấp quyền sử dụng đất, chuyển đổi mục đích sử dụng đất và thu hồi đất đều tồn tại một số kẽ hở là

cơ hội để hành vi tham nhũng có thể nảy sinh

* Do ảnh hưởng của nền kinh tế thị trường và quá trình đô thị hóa làm cho đất đai có giá trị, từ đó kích thích lòng tham của con người

2.1.3.3 Nhận diện các hình thức tham nhũng đất đai

Thứ nhất, tham nhũng trong việc lập, xét duyệt, quy hoạch kế hoạch sử dụng đất Thứ hai, tham nhũng trong việc giao đất, cho thuê đất

Thứ ba, tham nhũng trong quá trình khai thác, sử dụng đất

Thứ tư, tham nhũng trong lĩnh vực chuyển đổi mục đích sử dụng đất

Thứ năm, tham nhũng trong việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước

thu hồi đất

Thứ sáu, tham nhũng trong khi thực hiện nghĩa vụ tài chính trong lĩnh vực đất

đai theo quy định pháp luật

Thứ bảy, tham nhũng trong quá trình cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất

và thực hiện các thủ tục khác có liên quan đến đất đai

2.1.3.4 Tác hại của tham nhũng đất đai

Thứ nhất, tham nhũng đất đai ảnh hưởng đến định hướng của Nhà nước trong

quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất

Thứ hai, tham nhũng đất đai làm gia tăng xung đột và mâu thuẫn trong xã hội Thứ ba, tham nhũng đất đai làm suy giảm lòng tin của nhân dân đối với

Nhà nước

Thứ tư, tham nhũng đất đai gây thiệt hại rất lớn về kinh tế, quyền và lợi ích hợp

pháp của tập thể, tổ chức và cá nhân

2.1.3.5 Đặc điểm của tham nhũng đất đai

Thứ nhất, tham nhũng đất đai diễn ra hết sức tinh vi, phức tạp và khó phát hiện,

khó xử lý

Thứ hai, tác hại của tham nhũng đất đai có tính nghiêm trọng cao

Thứ ba, tài sản thiệt hại trong các vụ tham nhũng đất đai rất khó thu hồi

2.2 PHÒNG, CHỐNG THAM NHŨNG ĐẤT ĐAI

2.2.1 Khái quát chung về phòng, chống tham nhũng đất đai

2.2.1.1 Khái niệm

Có thể hiểu: PCTN đất đai là tổng thể các biện pháp do các cơ quan, tổ chức,

cá nhân áp dụng để ngăn ngừa, phát hiện và xử lý tham nhũng đất đai nhằm từng bước đẩy lùi tham nhũng đất đai

2.2.1.2 Sự cần thiết phòng, chống tham nhũng đất đai

Thứ nhất, xuất phát từ vai trò của đất đai và tác hại nghiêm trọng của tham

nhũng đất đai

Thứ hai, xuất phát từ thực trạng của tham nhũng đất đai hiện nay

Thứ ba, xuất phát từ những hạn chế, bất cập trong PCTN đất đai ở Việt Nam

thời gian qua

2.2.1.3 Mục đích, chủ thể, đối tượng phòng, chống tham nhũng đất đai

Thứ nhất, mục đích của phòng, chống tham nhũng đất đai

Mục đích của PCTN đất đai là phòng ngừa, phát hiện, xử lý tham nhũng đất đai và giải quyết hậu quả do tham nhũng đất đai gây ra, từng bước đẩy lùi tham nhũng đất đai; tạo bước chuyển biến rõ rệt để giữ vững ổn định chính trị, phát triển kinh tế - xã hội; củng cố lòng tin của Nhân dân; xây dựng Đảng, Nhà nước trong sạch, vững mạnh; đội ngũ cán bộ, công chức kỷ cương, liêm chính

Thứ hai, chủ thể phòng, chống tham nhũng đất đai

Hiện nay, Đảng và Nhà nước ta chưa xây dựng bộ máy riêng cho PCTN ở bất

kỳ một lĩnh vực nào, trong đó có PCTN đất đai Do đó, chủ thể PCTN nói chung cũng chính là chủ thể PCTN đất đai Tuy nhiên, sự khác nhau giữa chủ thể PCTN của các lĩnh vực đó chính là hệ thống các cơ quan thanh tra chuyên ngành Cụ thể đối với

PCTN đất đai là hệ thống thanh tra chuyên ngành đất đai - Đây là những cơ quan mà nếu có tham nhũng đất đai thì họ sẽ là người trực tiếp phát hiện hoặc xử lý ban đầu

* Các cơ quan thực hiện PCTN (trong đó có PCTN đất đai)

- Về cơ quan Đảng: Ban Chỉ đạo Trung ương về PCTN, Ban Thường vụ Thành

ủy, Ban Nội chính Trung ương, Ban Nội chính tỉnh (thành) ủy, Ủy ban kiểm tra các

cấp, Ban Tuyên giáo các cấp

- Về cơ quan nhà nước:

+ Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Hội đồng Dân tộc, Ủy ban Quốc hội, Ủy ban Tư pháp của Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội, đại biểu Quốc hội, HĐND, Thường trực HĐND, Ban của HĐND, Tổ đại biểu của HĐND, đại biểu HĐND;

+ Chính phủ; Thanh tra Chính; Bộ Công an, Bộ Quốc phòng; Bộ, cơ quan ngang Bộ, UBND các cấp;

+ VKSND và TAND các cấp;

+ Người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị trong PCTN;

+ Cơ quan chuyên trách về chống tham nhũng theo Luật PCTN năm 2018; + Cơ quan kiểm toán

- Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức thành viên; cơ quan báo chí, nhà báo; nhân dân

* Cơ quan PCTN chuyên ngành đất đai

- Thanh tra chuyên ngành đất đai

- Tạp chí Tài nguyên và Môi trường:

Thứ ba, đối tượng phòng, chống tham nhũng đất đai

Đối tượng PCTN đất đai chính là chủ thể tham nhũng đất đai - những người được trao quyền lực chủ yếu trong lĩnh vực đất đai hoặc liên quan đến đất đai

2.2.2 Quan điểm của Đảng, chương trình hành động của Nhà nước về phòng, chống tham nhũng đất đai

2.2.2.1 Quan điểm của Đảng về phòng, chống tham nhũng đất đai

Trong công cuộc PCTN, Đảng ta xác định: Đấu tranh PCTN là một nhiệm vụ trọng tâm của công tác xây dựng Đảng, nhiệm vụ trực tiếp, thường xuyên của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội Đảng chủ trương lãnh đạo, chỉ đạo và áp dụng đồng bộ nhiều phương thức PCTN: Tuyên truyền, giáo dục, nâng cao nhận thức và ý thức trách nhiệm của đảng viên, cán bộ, công chức và nhân dân về PCTN; hoàn thiện thể chế về quản lý kinh tế - xã hội; cải cách thủ tục hành chính; thực hiện cơ chế giám sát của Nhân dân và cơ quan dân cử; thực hiện kiểm tra, thanh tra, kiểm toán, điều tra, truy tố, xét xử để nâng cao hiệu quả PCTN

Thể chế hóa đường lối, quan điểm của Đảng về PCTN, Nhà nước đã ban hành các Luật về PCTN, cụ thể: Luật PCTN năm 2005 (sửa đổi năm 2007, năm 2012) và Luật PCTN năm 2018 Nội dung các luật này quy định về phòng ngừa, phát hiện tham nhũng; xử lý tham nhũng và hành vi khác vi phạm pháp luật về PCTN Bên cạnh Luật PCTN, Nhà nước còn ban hành các Luật khác có nội dung về

PCTN như: Luật Thanh tra, Bộ luật Hình sự; Luật Tiếp cận Thông tin, Luật Tố cáo, Luật Báo chí

Trong thời kỳ đổi mới, Đảng ban hành 02 Nghị quyết chuyên đề về đổi mới chính sách, pháp luật về đất đai, cụ thể Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 12/3/2003 và Nghị quyết số 19-NQ/TW ngày 30/10/2012 Các Nghị quyết đã khẳng định vị trí, vai trò của đất đai; chế độ sở hữu đất đai ở Việt Nam; đồng thời đưa ra quan điểm chỉ đạo tiếp tục đổi mới chính sách, pháp luật về đất đai - Đây chính là giải pháp được coi là quan trọng nhất trong PCTN đất đai

Thể chế hóa các quan điểm của Đảng, Nhà nước đã ban hành các Luật Đất đai, cụ thể: Luật Đất đai năm 1987, Luật Đất đai năm 1993, Luật Đất đai năm 2003

và Luật Đất đai năm 2013 Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để quản lý đất đai nói chung và PCTN đất đai nói riêng

2.2.2.2 Chương trình hành động phòng, chống tham nhũng đất đai của Nhà nước

Sau những năm thực hiện công cuộc đổi mới, đất nước ta đã đạt được những thành tựu to lớn về mọi mặt Tuy nhiên, cùng với những thành tựu đạt được, đất nước

ta cũng đang phải đối mặt với nhiều nguy cơ, trong đó có tệ tham nhũng Chiến lược quốc gia PCTN đến năm 2020 được ban hành kèm theo Nghị quyết số 21/NQ-CP ngày 12/5/2009 của Chính phủ đã ra đời Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để thực hiện công tác PCTN nói chung và PCTN đất đai nói riêng

2.2.3 Nội dung tổ chức thực hiện phòng, chống tham nhũng đất đai

2.2.3.1 Xây dựng, hoàn thiện các quy định về phòng, chống tham nhũng đất đai

- Xây dựng, bổ sung và hoàn thiện pháp luật về phòng, chống tham nhũng và các đạo luật khác có liên quan

- Ban hành các văn bản quy phạm pháp luật để cụ thể hóa các văn bản luật của Quốc hội, các văn bản pháp luật của cơ quan nhà nước cấp trên về PCTN đất đai;

- Rà soát, hệ thống hóa, kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật về PCTN đất đai;

- Ban hành các văn bản quy phạm pháp luật mới về PCTN đất đai để phù hợp với tình hình thực tế

2.2.3.2 Xây dựng, hoàn thiện tổ chức bộ máy, nhân sự phòng, chống tham nhũng đất đai

Tổ chức bộ máy PCTN đất đai bao gồm các cơ quan, đơn vị, tổ chức, cá nhân thực hiện PCTN đất đai và mối quan hệ giữa các cơ quan, đơn vị, tổ chức, cá nhân đó trong PCTN đất đai Nhân sự PCTN đất đai là những con người làm việc trong các cơ quan, đơn vị, tổ chức PCTN đất đai

2.2.3.3 Tổ chức thực hiện các quy định về phòng, chống tham nhũng đất đai

Thứ nhất, tuyên truyền về phòng, chống tham nhũng đất đai

Thứ hai, tổ chức thực hiện các biện pháp phòng ngừa tham nhũng đất đai, bao