Quản lý xã hội đối với hoạt động truyền thông giáo dục sức khỏe của ngành y tế tỉnh sóc trăng hiện nay

Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài Thực tế, công tác quản lý xã hội đối với hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe của ngành Y tế ở các địa phương trong cả nước hiện nay c

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

NGUYỄN THỊ PHƯƠNG TÂM

QUẢN LÝ XÃ HỘI ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG

TRUYỀN THÔNG - GIÁO DỤC SỨC KHỎE

CỦA NGÀNH Y TẾ TỈNH SÓC TRĂNG HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH TRỊ HỌC

SÓC TRĂNG - 2018

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

NGUYỄN THỊ PHƯƠNG TÂM

QUẢN LÝ XÃ HỘI ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG

TRUYỀN THÔNG - GIÁO DỤC SỨC KHỎE

CỦA NGÀNH Y TẾ TỈNH SÓC TRĂNG HIỆN NAY

Chuyên ngành: Quản lý xã hội

Mã số: 8 31 02 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH TRỊ HỌC

Người hướng dẫn khoa học: PGS,TS Nguyễn Vũ Tiến

SÓC TRĂNG - 2018

Luận văn đã được sửa chữa theo khuyến nghị của Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ

Hà Nội, ngày…… tháng… năm 20…

CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG

(Ký và ghi rõ họ tên)

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn "Quản lý xã hội đối với hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe của ngành Y tế tỉnh Sóc Trăng hiện nay" được

thực hiện trên địa bàn tỉnh Sóc Trăng, từ tháng 3/2018 đến tháng 8/2018 là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn tận tình, trách nhiệm

của PGS,TS Nguyễn Vũ Tiến Các thông tin, trích dẫn và số liệu trong luận

văn là trung thực, chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Tôi xin cam đoan: các thông tin, trích dẫn, số liệu trong luận văn đã được trích dẫn rõ nguồn gốc Tôi xin chịu trách nhiệm đối với luận văn của bản thân

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Phương Tâm

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin chân thành cảm ơn PGS,TS Nguyễn Vũ Tiến - người hướng

dẫn khoa học, đã tận tâm hướng dẫn tôi hoàn thành luận văn này

Tôi cũng xin chân tình gửi lời cảm ơn quý thầy cô ở Học viện Báo chí

và Tuyên truyền; đặc biệt là quý thầy cô ở Khoa Nhà nước và Pháp luật đã tạo

điều kiện cho tôi hoàn thành khóa học

Tôi cũng chân thành cảm ơn lãnh đạo Vụ Truyền thông và Thi đua khen thưởng; Ban Giám đốc Trung tâm Truyền thông - Giáo dục sức khỏe Trung ương (thuộc Bộ Y tế); lãnh đạo Sở Y tế Sóc Trăng, lãnh đạo các đơn vị trực thuộc Sở Y tế; nhiều lãnh đạo ở các sở, ban, ngành, đoàn thể có liên quan; mạng lưới cán bộ truyền thông - giáo dục sức khỏe từ tỉnh đến huyện, xã và các đồng nghiệp, đã tận tình giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn này

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Phương Tâm

DANH MỤC NHỮNG TỪ VIẾT TẮT

HĐND :Hội đồng nhân dân UBND :Ủy ban nhân dân UNICEF :Quỹ Nhi đồng Liên hiệp quốc

WHO :Tổ chức Y tế Thế giới

DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ

Bảng 2.1: Mạng lưới truyền thông – giáo dục sức khỏe tại Sóc Trăng 41 Bảng 2.2: Kết quả hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe tỉnh Sóc Trăng 52 Bảng 2.3: Hệ thống văn bản về truyền thông – giáo dục sức khỏe giai đoạn

2015 - 2017 58

Bảng 2.4: Hệ thống văn bản quản lý theo ngành dọc về truyền thông - giáo

dục sức khỏe giai đoạn 2015 - 2017 58

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1 Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ PHÁP LÝ VỀ QUẢN LÝ XÃ HỘI

ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG TRUYỀN THÔNG - GIÁO DỤC SỨC KHỎE 9

1.1 Khái niệm và vai trò, đặc điểm quản lý xã hội đối với hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe của ngành Y tế 9 1.2 Nguyên tắc, phương pháp và nội dung quản lý xã hội đối với hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe của ngành Y tế 18 1.3 Cơ sở pháp lý quản lý xã hội đối với hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe của ngành Y tế 37

Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ XÃ HỘI ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG

TRUYỀN THÔNG - GIÁO DỤC SỨC KHỎE CỦA NGÀNH Y TẾ TỈNH SÓC TRĂNG HIỆN NAY 40

2.1 Những kết quả và hạn chế trong quản lý xã hội đối với hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe của ngành Y tế tỉnh Sóc Trăng hiện nay 40 2.2 Nguyên nhân và bài học kinh nghiệm trong quản lý xã hội đối với hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe ở tỉnh Sóc Trăng 65

Chương 3: DỰ BÁO VÀ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG HIỆU QUẢ QUẢN

LÝ XÃ HỘI ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG TRUYỀN THÔNG - GIÁO DỤC SỨC KHỎE CỦA NGÀNH Y TẾ TỈNH SÓC TRĂNG HIỆN NAY 72

3.1 Dự báo công tác quản lý xã hội đối với hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe của ngành Y tế tỉnh Sóc Trăng hiện nay 723.2 Giải pháp tăng cường hiệu quả quản lý xã hội đối với hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe của ngành Y tế Sóc Trăng hiện nay 76

KẾT LUẬN 97 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 99 PHỤ LỤC

TÓM TẮT LUẬN VĂN

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Truyền thông - giáo dục sức khoẻ là nội dung đầu tiên trong 8 nội dung chăm sóc sức khoẻ ban đầu mà Hội nghị quốc tế về Chăm sóc sức khỏe ban đầu đã ưu tiên chọn lựa thực hiện Hội nghị này được tổ chức từ ngày 06 - 12/9/1978 tại Alma-Ata, Kazakhstan, do Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Quỹ Nhi đồng Liên hiệp quốc (UNICEF) bảo trợ, với 134 nước - trong đó có Việt Nam - và 67 tổ chức quốc tế tham dự Đây cũng là nội dung đầu tiên trong 10 nội dung Chăm sóc sức khoẻ ban đầu của Việt Nam

Với vai trò quan trọng như thế, trong các hoạt động chăm sóc sức khoẻ nhân dân, nhất là tại tuyến y tế cơ sở, công tác truyền thông - giáo dục sức khoẻ được xếp vào Chuẩn 1, 10 Chuẩn quốc gia về y tế xã giai đoạn 2001 -

2010 (nay là Tiêu chí 10 trong Bộ tiêu chí quốc gia về y tế xã giai đoạn 2011 - 2020) Bởi, y tế cơ sở có điều kiện gần dân, sát dân, là tuyến đầu trong phòng, chống dịch bệnh, bệnh tật nên việc củng cố, hoàn thiện và tăng cường các hoạt động truyền thông - giáo dục sức khoẻ tại tuyến y tế cơ sở có ý nghĩa lớn trong công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân mà Đảng ta luôn quan tâm, thể hiện trong Nghị quyết số 20-NQ/TW của Hội nghị lần thứ sáu Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII mà Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng ký ban hành vào ngày 25/10/2017, đó là “Tăng cường công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân trong tình hình mới” Với quan điểm, chủ trương của Đảng, Nhà nước ta đã quán triệt và cụ thể hóa bằng những văn bản quy phạm pháp luật, chính sách, chiến lược, như: Luật Bảo vệ sức khỏe nhân dân; Luật Khám bệnh, chữa bệnh; Luật Bảo hiểm y tế;… Cụ thể là gần đây nhất, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 122/QĐ-TTg, ngày 10/01/2013 phê duyệt Chiến lược quốc gia bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân giai đoạn 2011 - 2020, tầm nhìn đến năm 2030 Thực

hiện theo chỉ đạo, Bộ Y tế đã đưa ra nhiều quyết định, chỉ thị, thông tư, chương trình hành động ở các mặt hoạt động trong lĩnh vực y tế, đặc biệt là Chỉ thị số 07/CT-BYT, ngày 19/6/2014 về việc Tăng cường công tác truyền thông, cung cấp thông tin y tế; kế hoạch, hướng dẫn thực hiện công tác truyền thông - giáo dục sức khoẻ 5 năm, hàng năm và trọng điểm

Cùng với sự tăng trưởng kinh tế, môi trường sống ngày càng ô nhiễm, làm phát sinh những căn bệnh nguy hiểm ảnh hưởng đến sức khỏe con người Đây chính là thách thức của công tác truyền thông - giáo dục sức khỏe và những người làm công tác này trong tình hình hiện nay

Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác truyền thông - giáo dục sức khỏe vẫn còn gặp một số khó khăn, hạn chế, bất cập Cụ thể như: Nếp sống và phong tục tập quán lạc hậu; đời sống kinh tế chưa ổn định; công tác truyền thông - giáo dục sức khỏe chưa được các cấp, các ngành, địa phương quan tâm nhiều và đánh giá đúng mức nên việc định hướng các hoạt động cũng như kết nối truyền thông giữa các bộ, ngành từ Trung ương đến địa phương còn chậm, chưa chặt chẽ; thiếu sự liên kết giữa các đơn vị trong ngành Y tế từ tỉnh đến huyện, xã nên việc thực hiện còn chồng chéo hoặc đùn đẩy trách nhiệm và chuyển tải thông tin đến nhân dân chưa kịp thời Kinh phí dành cho công tác truyền thông - giáo dục sức khỏe còn thấp, ảnh hưởng chung đến hiệu quả hoạt động truyền thông;

Làm thế nào để công tác truyền thông - giáo dục sức khỏe trên địa bàn tỉnh Sóc Trăng được nâng cao chất lượng và hiệu quả, đáp ứng nhu cầu tiếp nhận thông tin về y tế, đặc biệt là thông tin bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe ngày càng cao của công chúng Đây luôn là câu hỏi và nỗi trăn trở của những người làm công tác quản lý và những người làm công tác truyền thông - giáo dục sức khỏe trong ngành Y tế tỉnh Sóc Trăng Lý do này đã

khiến tác giả chọn "Quản lý xã hội đối với hoạt động truyền thông - giáo

dục sức khỏe của ngành Y tế tỉnh Sóc Trăng hiện nay" làm đề tài luận

văn

2 Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài

Thực tế, công tác quản lý xã hội đối với hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe của ngành Y tế ở các địa phương trong cả nước hiện nay cũng được đề cập khá nhiều trong các cơ quan quản lý của Nhà nước từ Trung ương đến địa phương Tuy nhiên, ít có những nghiên cứu, các bài viết khoa học chính thức ở lĩnh vực này được phổ biến trên các phương tiện thông tin đại chúng Mặc dù vậy, đã có những cuốn sách chuyên khảo, giáo trình và tài liệu liên quan đến một số khía cạnh của hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe Cụ thể như sau:

Vụ Khoa học và Đào tạo, Bộ Y tế (2005), “Khoa học hành vi và Giáo

dục sức khỏe”, Nxb Y học, Hà Nội Nội dung cuốn sách gồm 3 phần: Những

nội dung cơ bản của nâng cao sức khỏe; những kỹ năng chính trong nâng cao sức khỏe và triển khai những chương trình nâng cao sức khỏe tại cộng đồng Trong đó, nội dung truyền thông - giáo dục sức khỏe vẫn được thể hiện là một cấu phần quan trọng trong chương trình nâng cao sức khỏe

Truyền thông, giáo dục sức khỏe và nâng cao sức khỏe trở thành một chức năng, nhiệm vụ bắt buộc của tất cả cán bộ y tế và các cơ sở y tế; là một môn học nằm trong chương trình chính khóa được giảng dạy cho sinh viên ngành học bác sĩ đa khoa trong các trường đại học y trên toàn quốc Hiện nay, những nội dung này đã được sửa đổi, bổ sung ngày càng hoàn thiện và được đưa vào chương trình dạy cho học sinh ở các trường trung cấp y tế (lĩnh vực dược, y sĩ, y học cổ truyền, điều dưỡng, hộ sinh, xét nghiệm) Điển hình là một số sách chuyên khảo, giáo trình và tài liệu của WHO, UNICEF, Bộ Y tế,

Bộ Giáo dục và Đào tạo, Trung tâm Truyền thông - Giáo dục sức khỏe Trung ương, các Trường Đại học Y khoa, như:

- Bộ Y tế - WHO - UNICEF (2000), tài liệu “Đào tạo nhân viên y tế

thôn bản”, Hà Nội

Trường Đại học Y Thái Nguyên (2004), giáo trình “Truyền thông

-Giáo dục sức khỏe”, Thái Nguyên

- Bộ Y tế - Bộ Giáo dục và Đào tạo (2007), giáo trình “Kỹ năng giao

tiếp và giáo dục sức khỏe”, Hà Nội

- Trường Đại học Y khoa Thái Nguyên (2007), “Giáo dục và nâng cao

sức khỏe”, Nxb Y học, Hà Nội

- Trung tâm Truyền thông - Giáo dục sức khỏe Trung ương, Bộ Y tế

(2013), giáo trình “Kỹ năng truyền thông - giáo dục sức khỏe”, Hà Nội

Bên cạnh đó, có một số bài viết, bao gồm: “Nâng cao hiệu quả truyền

thông trong y tế như thế nào?”, “Truyền thông y tế: Những việc đã làm được

và những việc cần làm ngay”, “Truyền thông y tế là con đường ngắn nhất truyền tải kiến thức”, - được tổng hợp từ những phát biểu của các vị lãnh

đạo ở Bộ Y tế, Bộ Thông tin và Truyền thông; của các chuyên gia nghiên cứu

ở Học viện Báo chí và Tuyên truyền; trong Hội thảo “Nâng cao hiệu quả truyền thông về công tác y tế”, do Bộ Y tế phối hợp Bộ Thông tin và Truyền thông tổ chức vào ngày 08/12/2015 tại Hà Nội, có ý nghĩa trong việc tăng cường hiệu quả tuyên truyền ở lĩnh vực y tế, được đăng trên Infonet - Báo điện tử của Bộ Thông tin và Truyền thông

Song song đó, còn có những nghiên cứu ở các địa phương liên quan đến một số vấn đề trong hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe, xin đề cập sau đây:

- “Mô tả nguồn lực, tổ chức, quản lý hoạt động truyền thông – giáo dục

sức khỏe” của Nguyễn Thị Kim Liên, Trịnh Ngọc Quang, Đặng Văn Việt và

cộng sự Trung tâm Truyền thông – Giáo dục sức khỏe Trung ương, Bộ Y tế

- “Khảo sát sự tiếp cận của người dân đối với các loại hình truyền

thông phòng, chống bệnh tay chân miệng năm 2012” của Cử nhân Hồ Sỹ

Hoàng và Cử nhân Vũ Oanh, Trung tâm Truyền thông - Giáo dục sức khỏe Bình Dương

- “Khảo sát vai trò của tổ chức đảng, chính quyền, đoàn thể các cấp

trong công tác truyền thông - giáo dục sức khỏe tại tỉnh Quảng Nam năm 2012”của Bác sĩ Nguyễn Thị Kim Vân, Trung tâm Truyền thông - Giáo dục

sức khỏe Quảng Nam

- “Nghiên cứu thực trạng và đề xuất một số giải pháp truyền thông cải

thiện hành vi dự phòng tăng huyết áp của người dân 50 tuổi trở lên tại xã Cẩm Nam, huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh năm 2013”của Bác sĩ Bùi Quang

Tâm và Cử nhân Đoàn Thị Mỹ Loan, Trung tâm Truyền thông - Giáo dục sức khỏe Hà Tĩnh

- “Thực trạng công tác truyền thông - giáo dục sức khỏe tỉnh Tuyên

Quang và những giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe đến năm 2015”của Bác sĩ Đỗ Công Tuyển và cộng sự, Trung

tâm Truyền thông - Giáo dục sức khỏe Tuyên Quang

Tóm lại, những sách chuyên khảo, giáo trình, tài liệu, bài viết và các nghiên cứu về đặc điểm, nội dung, thực trạng, ít nhiều có liên quan đến hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe của các chuyên gia, các nhà nghiên cứu, các nhà lãnh đạo, những người quản lý, ở Trung ương và các địa phương, đối

với bản thân rất hữu ích trong việc tìm hiểu để thực hiện đề tài luận văn "Quản

lý xã hội đối với hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe của ngành Y tế tỉnh Sóc Trăng hiện nay", nhưng chưa đi sâu và toàn diện ở một địa phương cụ

thể Do đó, tác giả thực hiện luận văn chọn đề tài này tại địa bàn tỉnh Sóc Trăng Trên cơ sở kế thừa các thành quả nghiên cứu ấy, đồng thời, tác giả nghiên cứu thực trạng của vấn đề này và tìm ra những giải pháp bước đầu, góp phần vào

công tác quản lý xã hội đối với hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe của ngành Y tế ở tỉnh Sóc Trăng ngày càng hoàn thiện hơn

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Phân tích, đánh giá thực trạng và đề xuất những giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả quản lý xã hội đối với hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe của ngành Y tế tỉnh Sóc Trăng hiện nay

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Một là, làm rõ và hệ thống hóa những vấn đề lý luận về quản lý xã hội đối với hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe;

Hai là, phân tích, đánh giá và chỉ ra những ưu điểm, các mặt hạn chế cũng như nguyên nhân của những ưu điểm và hạn chế trong quản lý xã hội đối với hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe của ngành Y tế tỉnh

Sóc Trăng;

Ba là, đưa ra một số kiến nghị và những giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý xã hội đối với hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe của ngành

Y tế tỉnh Sóc Trăng hiện nay

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Công tác quản lý xã hội đối với hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe của ngành Y tế tỉnh Sóc Trăng

lược,… của Nhà nước ở lĩnh vực quản lý xã hội đối với y tế và đối với hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Các phương pháp luận: Tác giả sử dụng cơ sở phương pháp luận chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử

Các phương pháp nghiên cứu cụ thể, bao gồm:

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Tác giả sử dụng phương pháp nghiên cứu tài liệu để nghiên cứu các chỉ thị, nghị quyết, chủ trương của Đảng; pháp luật, chính sách, chiến lược,… của Nhà nước; những công trình khoa học của các nhà nghiên cứu, của các chuyên gia; giáo trình giảng dạy của Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Vụ Khoa học và Đào tạo - Bộ Y tế, Vụ Truyền thông và Thi đua khen thưởng - Bộ Y tế, Trung tâm Truyền thông - Giáo dục sức khỏe Trung ương (thuộc Bộ Y tế), các trường đại học y khoa,…; kế hoạch triển khai và báo cáo tổng kết của các đơn vị có liên quan; làm cơ sở lý luận cho việc nghiên cứu, tham khảo

và trích lục

- Phương pháp phỏng vấn bằng bảng hỏi: Tác giả sử dụng phương pháp này trong quá trình đi thực tế tại các đơn vị, địa phương nhằm thu thập thông tin, số liệu nghiên cứu cho những lĩnh vực, khía cạnh liên quan trong đề tài nghiên cứu

- Phương pháp thống kê, phương pháp phân tích, phương pháp tổng hợp, : Tác giả sử dụng những phương pháp này để thống kê các số liệu phục

vụ cho mục tiêu phân tích, so sánh, tổng hợp và dự đoán kết quả,

6 Đóng góp của luận văn

Nghiên cứu sẽ góp phần hệ thống hóa thêm khung lý luận vấn đề quản

lý xã hội đối với hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe Đồng thời, đề ra hướng hoàn thiện, đổi mới công tác quản lý xã hội đối với hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe để thích ứng với thời đại kỷ nguyên số, đặc biệt đáp

ứng nhu cầu tiếp nhận chất lượng thông tin về y tế ngày càng cao của công chúng Kết quả nghiên cứu là đáp án bước đầu giúp những nhà quản lý và những người công tác ở lĩnh vực truyền thông - giáo dục sức khỏe thực hiện tốt chức năng mà ngành Y tế tỉnh Sóc Trăng giao Đây sẽ là nguồn tư liệu tham khảo, ý tưởng đề xuất đối với các cơ quan, tổ chức hoạt động liên quan lĩnh vực này

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, danh mục những từ viết tắt, danh mục các bảng biểu, phụ lục, phần nội dung luận văn có kết cấu gồm 3 chương,7 tiết

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ PHÁP LÝ VỀ QUẢN LÝ XÃ HỘI ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG TRUYỀN THÔNG - GIÁO DỤC SỨC KHỎE 1.1 Khái niệm và vai trò, đặc điểm quản lý xã hội đối với hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe của ngành Y tế

1.1.1 Khái niệm

1.1.1.1 Khái niệm quản lý xã hội

Theo “Lý thuyết chung về quản lý xã hội” của Nguyễn Vũ Tiến (2010),

có đề cập quản lý xã hội, đó là những tác động có ý thức của các chủ thể xã hội

- có thể cá nhân hoặc tổ chức vào xã hội nhằm sắp xếp và duy trì các phẩm chất đặc thù của xã hội, đáp ứng sự tồn tại và phát triển xã hội trong tất cả các lĩnh vực hoạt động của nó như lao động và học tập, văn hoá, chính trị, tôn giáo và các công tác xã hội khác Tuy nhiên, trong xu thế toàn cầu hóa

và hội nhập quốc tế hiện nay, không một xã hội nào muốn tồn tại và phát triển lại có thể đứng ngoài sự tác động của các xã hội khác Vì vậy, quản lý

xã hội phải tính đến các tác động khách quan bên ngoài, cả tích cực và tiêu cực Để xã hội vận hành, hoạt động quản lý đối với xã hội là đòi hỏi tất yếu khách quan

Quản lý xã hội là loại hình quản lý nói chung Chức năng của quản lý

xã hội là bảo đảm việc thực hiện các nhu cầu phát triển tiến bộ cho toàn bộ

hệ thống xã hội cũng như các bộ phận của nó Khái niệm quản lý xã hội được sử dụng theo hai cách tiếp cận khác nhau: Thứ nhất, quản lý xã hội là hoạt động quản lý các tổ chức xã hội phi nhà nước, không chịu sự chi phối trực tiếp bởi quyền lực Nhà nước hay Chính phủ Thứ hai, quản lý xã hội là cách thức tổ chức đời sống xã hội vì mục tiêu chung, khi đó cả quốc gia cho tới nhóm xã hội đều bị chi phối bởi dạng quản lý nào đó Do đó, quản

lý hành chính cũng là một dạng quản lý xã hội Cách hiểu này có tính phổ biến hiện nay

Như vậy, “Quản lý xã hội là sự tác động liên tục, có tổ chức, hướng đích của chủ thể quản lý lên xã hội và các khách thể của nó, nhằm phát triển

xã hội theo quy luật khách quan và đặc trưng của xã hội” [51, tr 15]

1.1.1.2 Khái niệm truyền thông, giáo dục sức khỏe và hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe

- Khái niệm truyền thông và khái niệm giáo dục sức khỏe:

Theo “Kỹ năng truyền thông - giáo dục sức khỏe” của Trung tâm

Truyền thông - Giáo dục sức khỏe Trung ương, Bộ Y tế (2013), truyền thông, giáo dục sức khỏe được khái niệm như sau:

Truyền thông là quá trình giao tiếp, chia sẻ, trao đổi thông tin giữa người truyền với người nhận nhằm đạt được sự hiểu biết, nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi của đối tượng Là một quá trình tác động qua lại liên tục giữa hai người hay nhiều người để cùng nhau chia sẻ các thông tin, ý kiến, thái độ, tình cảm, kỹ năng tạo nên sự thay đổi hành vi của đối tượng Đặc trưng quan trọng của truyền thông là tính 2 chiều [58, tr 1]

“Giáo dục sức khỏe là một quá trình tác động có mục đích, có kế hoạch đến tình cảm và lý trí của con người nhằm làm thay đổi hành vi có hại thành hành vi có lợi cho sức khoẻ các cá nhân, các nhóm và cả cộng đồng” [58, tr 2]

- Khái niệm hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe:

Có rất nhiều quan niệm được đưa ra về hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe, tuy nhiên, chưa có một khái niệm nào được cho là chung nhất Để có cách nhìn tổng thể và hoàn thiện về hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe, tác giả xin được tổng hợp và đưa ra khái niệm như sau: Hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe là hoạt động có chủ đích, có kế hoạch, được tác động qua lại liên tục giữa hai hay nhiều người để cùng nhau chia sẻ thông tin liên quan đến sức khỏe của con người, làm thay đổi về mặt nhận thức của con người trong

chăm sóc sức khỏe; đồng thời, trang bị cho con người những kiến thức cơ bản, cần thiết để con người tự chăm sóc sức khỏe cho bản thân và cho cộng đồng Từ

đó, có những thái độ, hành vi đúng đắn của con người về sức khỏe

1.1.1.3 Khái niệm quản lý xã hội đối với hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe

Quản lý xã hội đối với hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe là một lĩnh vực còn rất mới, chưa có nhiều nhà khoa học quan tâm đầu tư nghiên cứu Tuy nhiên, cũng có một số quan điểm được tác giả lựa chọn để sử dụng trong đề tài luận văn của mình, trong đó có:

Trong “Khoa học hành vi và Giáo dục sức khỏe” của Nguyễn Văn Hiến

(2006) thì quản lý hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe là:

Hoạt động quản lý để tăng cường hiệu quả sử dụng các nguồn lực dành cho truyền thông - giáo dục sức khỏe, là một yêu cầu cơ bản của bất

kỳ chương trình truyền thông - giáo dục sức khỏe nào Quy trình quản lý truyền thông - giáo dục sức khỏe cũng giống như các quy trình quản lý chung Quy trình bao gồm các bước cơ bản, đó là: Thu thập thông tin chẩn đoán cộng đồng, phân tích xác định vấn đề, chọn ưu tiên, xây dựng mục tiêu, lập kế hoạch các hoạt động, trong đó có kế hoạch theo dõi, giám sát tiến độ và đánh giá Ngoài thực hiện các bước của quy trình quản lý y

tế chung, trong truyền thông - giáo dục sức khỏe có ba khâu cơ bản cần được quản lý để đảm bảo tốt các hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe: Người thực hiện truyền thông - giáo dục sức khỏe (nguồn phát tin); kênh truyền thông (đường truyền tin); người nhận thông điệp truyền thông

- giáo dục sức khỏe (nhóm đối tượng đích) [23, tr 133]

Nhóm tác giả Nguyễn Thị Kim Liên, Trịnh Ngọc Quang, Đặng Văn Việt

và cộng sự Trung tâm Truyền thông - Giáo dục sức khỏe Trung ương, Bộ Y tế

trong đề tài “Mô tả nguồn lực, tổ chức, quản lý hoạt động truyền thông - giáo

dục sức khỏe” thì quản lý hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe bao gồm

bốn khâu cơ bản, đó là: “Thứ nhất, quản lý nguồn phát tin, chính là quản lý người thực hiện truyền thông - giáo dục sức khỏe; thứ hai, quản lý kênh truyền thông; thứ ba, quản lý thông tin phản hồi; thứ tư, quản lý đối tượng đích, chính là đánh giá hiệu quả của hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe” [28, tr 24]

Như vậy, theo quan điểm của Nguyễn Văn Hiến, khái niệm về quản lý hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe gồm ba khâu cơ bản Còn theo nhóm tác giả Nguyễn Thị Kim Liên, Trịnh Ngọc Quang, Đặng Văn Việt và cộng sự Trung tâm Truyền thông - Giáo dục sức khỏe Trung ương, Bộ Y tế thì khái niệm quản lý hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe gồm bốn

khâu cơ bản, thêm một khâu: Quản lý thông tin phản hồi

Do đó, theo bản thân thì quan điểm của nhóm tác giả Nguyễn Thị Kim Liên, Trịnh Ngọc Quang, Đặng Văn Việt và cộng sự Trung tâm Truyền thông

- Giáo dục sức khỏe Trung ương, Bộ Y tế về khái niệm quản lý hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe rộng hơn, phù hợp hơn trong tình hình hiện nay và phù hợp với quá trình nghiên cứu đề tài luận văn của mình Đồng thời,

kết hợp khái niệm quản lý xã hội theo Nguyễn Vũ Tiến trong “Lý thuyết

chung về quản lý xã hội” (2010), tác giả xin đưa ra khái niệm quản lý xã hội

đối với hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe là: Sự tác động liên tục,

có tổ chức, hướng đích của chủ thể quản lý lên xã hội và các khách thể của

nó, trong đó có 4 khâu cơ bản của hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe nhằm phát triển hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe theo quy luật khách quan và đặc trưng của xã hội

1.1.2 Vai trò quản lý xã hội đối với hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe

Ngày 10/01/2013, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số TTg phê duyệt Chiến lược quốc gia bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe

122/QĐ-nhân dân giai đoạn 2011 - 2020, tầm nhìn đến năm 2030 Để thực hiện đạt mục tiêu chung và các mục tiêu cụ thể của chiến lược, ngành Y tế Việt Nam cần triển khai thực thiện đồng bộ 14 giải pháp chính, trong đó giải pháp 13 nêu rõ: Đẩy mạnh công tác truyền thông - giáo dục sức khỏe Cụ thể là:

Kiện toàn mạng lưới truyền thông - giáo dục sức khỏe Tăng cường đào tạo, đào tạo lại, tập huấn nâng cao năng lực hoạt động và kỹ năng truyền thông - giáo dục sức khỏe cho các tuyến Xây dựng chương trình truyền thông phù hợp với nhóm đối tượng đích theo vùng miền, địa phương, phù hợp với các yếu tố về văn hóa, giới, lứa tuổi và dân tộc Phát triển các mô hình truyền thông hiệu quả tại cộng đồng;

mở rộng và đa dạng hóa các hoạt động truyền thông để nâng cao nhận thức của các cấp ủy đảng, chính quyền và người dân với quan điểm

“Sức khỏe cho mọi người” và ‘‘Mọi người vì sức khỏe’’ Tăng cường truyền thông nâng cao nhận thức cho nhân dân về lối sống, hành vi ảnh hưởng đến sức khỏe như hút thuốc lá, lạm dụng rượu, bia, tình dục không an toàn, dinh dưỡng không hợp lý; về sức khỏe học đường, dân

số - kế hoạch hóa gia đình, sức khỏe sinh sản, rèn luyện thể dục - thể thao, giúp người dân có các kiến thức cơ bản về phòng, chống bệnh tật,

có lối sống lành mạnh, tự rèn luyện để giữ gìn và nâng cao sức khỏe Đẩy mạnh truyền thông về lợi ích, quyền lợi của người tham gia bảo

hiểm y tế và giá dịch vụ y tế [50, tr 13]

Do đó, quản lý xã hội đối với hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe có vai trò cực kỳ quan trọng trong đời sống xã hội và sự phát triển xã hội Sự tác động của quản lý không những giúp cho việc tổ chức thực hiện hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe được đẩy mạnh một cách có hiệu quả, mà còn định hướng cho hoạt động này theo một chiều hướng tích cực và tuân thủ theo quy luật khách quan Quản lý xã hội về hoạt động truyền thông -

giáo dục sức khỏe cũng như các quản lý khác với sự tham gia của nhiều thành phần, trong đó chịu trách nhiệm chính là Nhà nước, kết hợp với sự tham gia của các tổ chức chính trị - xã hội, của cộng đồng và của nhân dân Vai trò của việc quản lý này được thể hiện ở một số khía cạnh cơ bản sau đây:

- Vai trò quản lý xã hội đối với hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe có hiệu quả chính là sự thúc đẩy cho hoạt động này phát triển:

Theo báo cáo đánh giá tổng kết năm 2016 của Trung tâm Truyền thông

- Giáo dục sức khỏe Trung ương, Bộ Y tế, tác giả tổng hợp như sau: Công tác truyền thông - giáo dục sức khỏe trong những năm qua đã làm tốt định hướng thông tin trong việc chủ động phòng, chống dịch bệnh, bệnh dịch mới nổi như bệnh MERS-CoV, bệnh do vi-rút Zika,…; giải quyết tình trạng quá tải các bệnh viện; đổi mới cơ chế tài chính y tế; thực hiện tốt chính sách bảo hiểm y tế hướng tới lộ trình bảo hiểm y tế toàn dân; củng cố và hoàn thiện mạng lưới y tế

cơ sở; tăng cường phát triển nhân lực y tế một cách cân đối và bền vững cả về

số lượng và chất lượng; đổi mới, sắp xếp hệ thống y tế theo hướng tinh gọn bộ máy; nâng cao chất lượng và đa dạng hóa các loại hình khám, chữa bệnh hướng tới sự hài lòng của người bệnh; quan tâm đến phát triển một số lĩnh vực y học chất lượng cao, y học mũi nhọn phù hợp với điều kiện và khả năng của Việt Nam; nâng cao ý thức của người dân nhằm thay đổi hành vi về chăm sóc sức khỏe, đặc biệt tự bảo vệ sức khỏe cho bản thân, gia đình và cộng đồng

Như vậy, hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe ngày càng có nhiều chuyển biến tích cực, góp phần cùng ngành Y tế thực hiện tốt chủ trương của Đảng trong công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân; hoàn thành các chỉ tiêu Quốc hội và Chính phủ giao; cùng các

bộ, ngành thực hiện mục tiêu an sinh xã hội Điều này đã chứng minh rằng: Quản lý xã hội đối với hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe tốt chính là thúc đẩy sự phát triển của hoạt động này

- Quản lý xã hội đối với hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe có hiệu quả là tạo ra sự phối hợp giữa Nhà nước với các tổ chức chính trị - xã hội, với nhân dân và cộng đồng trong việc thực hiện trách nhiệm của mình trong công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân, đưa vấn đề bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân trở thành vấn đề chung của toàn xã hội:

Sự nghiệp bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân là trách nhiệm của Đảng, của Nhà nước và của toàn xã hội; với vai trò nhân nhân làm chủ, Đảng lãnh đạo và Nhà nước quản lý Hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe không chỉ là hoạt động của Nhà nước mà nó là sự phối kết hợp giữa Nhà nước, các tổ chức chính trị - xã hội và của cả cộng đồng Việc chăm lo sức khỏe nhân dân là một nhiệm vụ hết sức nặng nề đòi hỏi cần phải có sự tập trung cao độ của cả hệ thống chính trị cũng như của toàn xã hội Nhà nước với vai trò là người quản lý, nhà hoạch định chính sách, có nhiệm vụ xây dựng các chương trình, mục tiêu, kế hoạch và triển khai thực hiện Các tổ chức chính trị - xã hội và cộng đồng có trách nhiệm giúp Nhà nước tổ chức thực hiện các chương trình, mục tiêu, kế hoạch đề ra

Trong Khoản 1, Điều 3 Luật Bảo vệ sức khỏe nhân dân ghi rõ trách nhiệm của Nhà nước: “Nhà nước chăm lo bảo vệ và tăng cường sức khoẻ nhân dân; đưa công tác bảo vệ sức khoẻ nhân dân vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước; quyết định những chế độ, chính sách, biện pháp để bảo vệ và tăng cường sức khỏe nhân dân” [41, tr 1]

Đồng thời, trong Điều 4 Luật Bảo vệ sức khỏe nhân dân cũng đề cập:

Các cơ quan nhà nước; các cơ sở sản xuất, kinh doanh của Nhà nước; các đơn vị vũ trang nhân dân (gọi chung là các tổ chức nhà nước); các cơ sở sản xuất, kinh doanh của tập thể và tư nhân có trách nhiệm trực tiếp chăm lo, bảo vệ, tăng cường sức khoẻ của những thành

viên trong cơ quan, đơn vị mình và đóng góp tiền của, công sức theo khả năng cho công tác bảo vệ sức khoẻ nhân dân [41, tr 2]

Trong Điều 5 Luật Bảo vệ sức khỏe nhân dân đã đề cập trách nhiệm của tổ chức xã hội ở Khoản 1:

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Tổng Liên đoàn lao động Việt Nam, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Hội Nông dân Việt Nam, Tổng Hội y dược học Việt Nam, Hội Y học cổ truyền dân tộc Việt Nam và các tổ chức xã hội khác động viên, giáo dục các thành viên trong tổ chức thực hiện những quy định của pháp luật về bảo vệ sức khoẻ nhân dân và tham gia tích cực vào sự nghiệp bảo vệ sức khoẻ nhân dân trong phạm vi điều lệ của tổ chức mình [41, tr 2]

- Quản lý xã hội đối với hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe có hiệu quả nhằm tạo hành lang pháp lý để duy trì hoạt động chung:

Để làm tốt công tác quản lý và thúc đẩy hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe phát triển, Nhà nước ban hành các bộ luật, văn bản dưới luật nhằm tạo ra hành lang pháp lý để duy trì và thúc đẩy hoạt động này Mỗi đơn

vị hành chính từ Trung ương đến địa phương đều có vai trò, chức năng, nhiệm

vụ của mình Các tổ chức chính trị - xã hội, quần chúng, nhân dân và các cá nhân đều có trách nhiệm, nghĩa vụ thực hiện những nội dung đã được quy định cụ thể trong luật và văn bản pháp luật đã được ban hành

Trong Khoản 2, Điều 1 Luật Bảo vệ sức khỏe nhân dân ghi rõ: “Bảo vệ sức khoẻ là sự nghiệp của toàn dân Tất cả công dân có nghĩa vụ thực hiện nghiêm chỉnh những quy định của pháp luật về bảo vệ sức khoẻ nhân dân để giữ gìn sức khoẻ cho mình và cho mọi người” [41, tr 1]

1.1.3 Đặc điểm quản lý xã hội đối với hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe

“Quản lý xã hội rất khó khăn và phức tạp, đây là đặc điểm bao trùm đối với quản lý xã hội ở mọi quốc gia và mọi thời đại” [51, tr 25]

Và đặc điểm quản lý xã hội đối với hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe cũng rất khó khăn và phức tạp Lý do khó khăn vì:

Đối tượng tham gia hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe rất lớn

và rất phức tạp, bao gồm tất cả người dân cư trú trên lãnh thổ đất nước với trình độ và hoàn cảnh khác nhau; mục tiêu và nhu cầu khác nhau;

Sự hội nhập và quá trình toàn cầu hóa trên tất cả các lĩnh vực, trong

đó có lĩnh vực hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe; các hoạt động quản lý xã hội của mỗi quốc gia đều bị ràng buộc chặt chẽ vào nhau; việc quản lý xã hội của mỗi quốc gia này phải tính đến sự tác động của các quốc gia khác;

Chủ thể quản lý xã hội không thuần nhất, phần lớn lệ thuộc vào vai trò của Nhà nước và các tổ chức chính trị - xã hội, chủ thể hữu hình của quản lý

xã hội, ngoài ra còn phụ thuộc vào các lực lượng khác của xã hội;

Quản lý xã hội đối với hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe tốt

có ý nghĩa to lớn trong việc góp phần cùng ngành Y tế thực hiện tốt chủ trương của Đảng trong công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân; hoàn thành các chỉ tiêu Quốc hội và Chính phủ giao; cùng các bộ, ngành thực hiện mục tiêu an sinh xã hội Nếu quản lý xã hội đối với hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe không tốt sẽ có kết quả ngược lại;

Quản lý xã hội có tính liên tục, tính kế thừa Việc quản lý xã hội gắn liền với sự tồn tại của các quốc gia và các dân tộc Vì vậy, quản lý xã hội đối với hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe luôn là sự kế thừa theo dòng chảy của lịch sử xã hội loài người;

Quản lý xã hội mang tính thẩm thấu, tính lan truyền, quản lý xã hội của

xã hội này phải học hỏi kinh nghiệm của xã hội khác để tìm được cách quản

lý tốt nhất Sự học hỏi phải có chọn lọc cho phù hợp với đặc điểm của mỗi dân tộc, mỗi quốc gia Quản lý xã hội đối với hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe không nằm ngoài quy luật này;

Quản lý xã hội luôn liên quan tới vấn đề động lực và phản động lực của

sự phát triển xã hội; quản lý xã hội đối với hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe cũng vậy Các động lực và phản động lực cần được kiểm soát và sử dụng có hiệu quả;

Quản lý xã hội đối với hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe là một khoa học vì có đối tượng và phương pháp nghiên cứu riêng;

Quản lý xã hội đối với hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe là nghệ thuật vì nó đòi hỏi sự xử lý linh hoạt và có hiệu quả việc quản lý trong các điều kiện cụ thể của xã hội;

Quản lý xã hội nói chung, quản lý xã hội đối với hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe nói riêng là sự nghiệp của toàn xã hội, nó đòi hỏi

sự đóng góp công sức, mọi nỗ lực chủ động sáng tạo của mọi con người, của tất cả các nhóm người trong xã hội, của mọi thiết chế xã hội dưới sự điều hành của chủ thể quản lý xã hội cơ bản

1.2 Nguyên tắc, phương pháp và nội dung quản lý xã hội đối với hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe của ngành Y tế

1.2.1 Các nguyên tắc quản lý xã hội

Nguyên tắc quản lý xã hội đối với hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe dựa trên cơ sở nguyên tắc chung của hoạt động quản lý hành chính Hay nói cách khác, nguyên tắc quản lý xã hội đối với hoạt động truyền thông

- giáo dục sức khỏe là nguyên tắc quản lý xã hội đối với hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe của ngành Y tế do Nhà nước giao Hoạt động quản

lý này dựa trên cơ sở những nguyên tắc cơ bản của hoạt động quản lý hành

chính nhà nước hiện hành Những nguyên tắc này được thể hiện ở một số nội

dung cơ bản sau đây:

1.2.1.1 Nguyên tắc Đảng lãnh đạo

Với vai trò là hạt nhân chính trị trong hệ thống chính trị, Đảng Cộng sản Việt Nam thực hiện sự lãnh đạo chính trị đối với toàn bộ tổ chức và hoạt động của hệ thống chính trị, trong đó có Nhà nước Sự lãnh đạo chính trị của Đảng được thể hiện thông qua quyền quyết định và quyền kiểm tra, giám sát việc thực hiện đường lối chính trị Đảng quyết định và chịu trách nhiệm về đường lối chính trị trong tất cả các lĩnh vực hoạt động và phát triển của đất nước Quyền lực chính trị của Đảng được kết tinh trong cương lĩnh chính trị, đường lối chính trị, chủ trương tạo lập khung chính trị cho sự phát triển của đất nước, của từng lĩnh vực, từng ngành, từng cấp trong mỗi giai đoạn phát triển

Đối với công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân, Đảng luôn quan tâm và xác định Bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân là trách nhiệm của Đảng, của Nhà nước và của toàn xã hội Đảng cho rằng, sức khỏe là vốn quý nhất của mỗi con người và là thành tố quan trọng nhất trong việc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Vì vậy, trong những năm qua, Đảng đã xây dựng và đưa vào nghị quyết rất nhiều những nội dung cơ bản, những vấn đề cấp bách cần được quan tâm, những chương trình mục

tiêu lớn cần phải giải quyết nhằm nâng cao sức khỏe cho nhân dân

1.2.1.2 Nguyên tắc nhân dân tham gia

“ Dễ mười lần không dân cũng chịu, khó trăm lần dân liệu cũng xong” [29, tr 212] - Lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh về vai trò, sức mạnh của nhân dân trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc vẫn còn nguyên giá trị cho đến ngày hôm nay, đặc biệt là đối với công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân, một công việc khó, đòi hỏi phải tốn nhiều công sức và trí tuệ

Trong những năm qua, công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân, đặc biệt là hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe đã phần nào phát huy được tác dụng Người dân đã có ý thức tự chăm sóc sức khỏe cho bản thân mình, cho gia đình và cho cộng đồng Tình hình dịch bệnh được đẩy lùi và cơ bản được khống chế; công tác tiêm chủng, công tác vệ sinh phòng bệnh, vệ sinh an toàn thực phẩm, vệ sinh môi trường được chú trọng; ngoài việc mở rộng và nâng cao các hoạt động, các loại hình dịch vụ chăm sóc sức khỏe cho nhân dân, ngành Y tế còn tạo điều kiện cho người dân tiếp cận được các dịch vụ chăm sóc y tế và hưởng các chế độ chăm sóc sức khỏe công bằng

ở mọi tuyến; sức khỏe người dân được nâng lên; đời sống của nhân dân được cải thiện;… Những kết quả đạt được đó đã phần nào chứng minh cho sự tài tình trong công tác lãnh đạo của Đảng, sự sáng suốt trong chính sách của Nhà nước, sự quan tâm sâu sát của các cơ quan ban, ngành từ Trung ương đến địa phương Đặc biệt là sự tham gia nhiệt tình của nhân dân trong công tác bảo

vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe ban đầu tại địa phương

Trong Khoản 2, Điều 1 Luật Bảo vệ sức khỏe nhân dân ghi rõ: “Bảo vệ sức khoẻ là sự nghiệp của toàn dân Tất cả công dân có nghĩa vụ thực hiện nghiêm chỉnh những quy định của pháp luật về bảo vệ sức khoẻ nhân dân để giữ gìn sức khoẻ cho mình và cho mọi người” [41, tr 1]

Thực hiện nguyên tắc nhân dân tham gia là thực hiện đúng với lý luận

cơ bản của Đảng, của Chủ tịch Hồ Chí Minh và chủ trương, chính sách của Nhà nước; đúng với quy định của pháp luật Thực hiện tốt nguyên tắc này là

cơ sở để thành công trong công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân, trong đó có công tác truyền thông - giáo dục sức khỏe

1.2.1.3 Nguyên tắc tập trung dân chủ

Nguyên tắc tập trung dân chủ bao hàm sự kết hợp giữa hai yếu tố tập trung và dân chủ, vừa đảm bảo sự lãnh đạo tập trung trên cơ sở dân chủ, vừa đảm bảo mở rộng dân chủ dưới sự lãnh đạo tập trung

Trong Điều 6 Hiến pháp sửa đổi năm 2013 quy định: “Nhân dân thực hiện quyền lực nhà nước bằng dân chủ trực tiếp, bằng dân chủ đại diện thông

qua Quốc hội, HĐND và thông qua các cơ quan khác của Nhà nước” [38, tr 2]

Như vậy, Hiến pháp quy định tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân, nhân dân sử dụng quyền lực nhà nước thông qua các cơ quan quyền lực nhà nước do chính họ bầu ra để thay mặt mình trực tiếp thực hiện những quyền lực đó Để thực hiện chức năng quản lý hành chính nhà nước, hệ thống

cơ quan hành chính nhà nước được thành lập và nó luôn có sự phụ thuộc vào các cơ quan quyền lực nhà nước cùng cấp

Cũng như đối với các hoạt động khác, nhân dân có quyền được tham gia vào việc quản lý hoạt động bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân, trong đó có hoạt động truyền thông – giáo dục sức khỏe Những ý kiến của nhân dân được gửi đến HĐND các cấp, được gửi đến Quốc hội, được xem xét và được giải quyết Đảng, Nhà nước, Mặt trận và các tổ chức đoàn thể có trách nhiệm giải trình với nhân dân về những vấn đề có liên quan, hoặc những vấn đề do mình phụ trách Việc thực hiện đó được đảm bảo một cách tập trung, dân chủ và hướng về cơ sở, về nhân dân, đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân trong thực hiện quyền dân chủ được pháp luật quy định

1.2.1.4 Nguyên tắc bình đẳng giữa các dân tộc

Việt Nam là nước có nhiều dân tộc cùng sinh sống trên lãnh thổ, các dân tộc đều có quyền bình đẳng với nhau trong mọi lĩnh vực

Trong Điều 5 Hiến pháp sửa đổi năm 2013 có đề cập, các dân tộc bình đẳng, đoàn kết, tôn trọng và giúp nhau cùng phát triển; nghiêm cấm mọi hành

vi kỳ thị, chia rẽ dân tộc Nhà nước thực hiện chính sách phát triển toàn diện

và tạo điều kiện để các dân tộc thiểu số phát huy nội lực, cùng phát triển với đất nước Vì vậy, việc thực hiện bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân

dân, trong đó có hoạt động truyền thông – giáo dục sức khỏe là hoạt động dựa trên nguyên tắc bình đẳng giữa các dân tộc, không cho phép phân biệt, kỳ thị, không được ưu tiên hay tạo điều kiện cho nơi này nơi khác, người này người khác,… Tất cả mọi vấn đề đều được giải quyết trên tinh thần bình đẳng, tôn trọng và đúng pháp luật

1.2.1.5 Nguyên tắc quản lý theo ngành kết hợp với quản lý theo lãnh thổ

Trong hoạt động quản lý, quản lý theo ngành luôn được kết hợp chặt chẽ với quản lý theo địa giới hành chính Đây chính là sự phối hợp giữa quản

lý theo chiều dọc của các bộ với quản lý theo chiều ngang của chính quyền địa phương theo sự phân công trách nhiệm và phân cấp quản lý giữa các ngành, các cấp Sự kết hợp này là một nguyên tắc cơ bản trong quản lý hành chính, mang tính cần thiết, khách quan Nội dung của quản lý theo ngành, quản lý theo địa giới hành chính như sau:

Quản lý theo ngành là hoạt động quản lý ở các đơn vị, các tổ chức kinh

tế, văn hóa, xã hội có cùng cơ cấu kinh tế - kỹ thuật hay hoạt động với cùng một mục đích giống nhau nhằm làm cho hoạt động của các tổ chức, đơn vị này phát triển một cách đồng bộ, nhịp nhàng, đáp ứng được yêu cầu của Nhà nước và xã hội Hoạt động quản lý theo ngành được thực hiện với hình thức, qui mô khác nhau, có thể trên phạm vi toàn quốc, trên từng địa giới hay một vùng lãnh thổ

Quản lý theo địa giới hành chính là quản lý trên một phạm vi địa bàn nhất định theo sự phân vạch địa giới hành chính của Nhà nước Quản lý theo địa giới hành chính ở nước ta được thực hiện ở bốn cấp: Trung ương; cấp tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương; cấp huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh; cấp xã, phường, thị trấn

Đối với lĩnh vực bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân, việc quản lý theo ngành kết hợp với quản lý theo địa giới hành chính lại càng trở

nên hết sức quan trọng Bộ Y tế với vai trò giúp việc cho Chính phủ trong công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân, quản lý về chuyên môn theo lĩnh vực ngành, trách nhiệm của Bộ Y tế là quản lý theo ngành dọc Các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương với vai trò cơ quan quản lý theo địa giới hành chính, trách nhiệm quản lý theo chiều ngang Hai đơn vị phối hợp với nhau tạo nên một hệ thống quản lý hoàn chỉnh Và như vậy, nguyên tắc quản lý theo ngành, theo lãnh thổ là yếu tố quan trọng trong công tác phối kết hợp giữa các cơ quan quản lý theo ngành với chính quyền địa phương trong công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân, trong đó có lĩnh vực truyền thông – giáo dục sức khỏe

1.2.1.6 Nguyên tắc quản lý theo ngành kết hợp với quản lý theo chức năng

Khi thực hiện hoạt động quản lý ngành đòi hỏi các chủ thể quản lý phải thực hiện rất nhiều việc chuyên môn khác nhau, như: Lập quy hoạch và kế hoạch phát triển ngành; quản lý thực hiện các khoản thu, chi; giám sát, kiểm tra việc thực hiện pháp luật; Do khối lượng công việc quản lý ngày càng nhiều và mang tính chất phức tạp nên đòi hỏi tính chuyên môn hóa cao, vì thế, nhu cầu quản lý theo chức năng luôn được đặt ra

Quản lý theo chức năng là quản lý theo từng lĩnh vực chuyên môn nhất định của hoạt động quản lý hành chính Cơ quan quản lý theo chức năng là cơ quan quản lý một lĩnh vực chuyên môn hay một nhóm các lĩnh vực chuyên môn có liên quan với nhau

Quản lý theo ngành kết hợp với quản lý theo chức năng nhằm đảm bảo việc thực hiện có hiệu quả từng chức năng quản lý riêng biệt của các đơn vị,

tổ chức trong ngành; đồng thời, bảo đảm mối quan hệ liên ngành, làm cho toàn bộ hoạt động của hệ thống ngành được phối hợp chặt chẽ, có hiệu quả

Đối với Bộ Y tế - là cơ quan của Chính phủ, thực hiện chức năng quản

lý nhà nước về y tế, bao gồm các lĩnh vực: Y tế dự phòng; khám bệnh, chữa

bệnh, phục hồi chức năng; giám định y khoa, pháp y, pháp y tâm thần; y, dược cổ truyền; sức khỏe sinh sản;… trong đó có hoạt động truyền thông – giáo dục sức khỏe (theo quy định tại Điều 1 Nghị định số 75/2017/NĐ-CP, ngày 20/6/2017 của Chính phủ; trước đó là Nghị định số 63/2012/NĐ-CP, ngày 31/8/2012 của Chính phủ)

Đồng thời, nhiệm vụ và quyền hạn của Bộ Y tế cũng được quy định tại Điều 2 Nghị định số 75/2017/NĐ-CP, ngày 20/6/2017 của Chính phủ:

… Trình Chính phủ dự án luật, dự thảo nghị quyết của Quốc hội,

dự án pháp lệnh, dự thảo nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội,

dự thảo nghị quyết, nghị định của Chính phủ theo chương trình, kế hoạch xây dựng pháp luật hàng năm của Bộ đã được phê duyệt và các

dự án, đề án theo sự phân công của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ; trình Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển dài hạn, trung hạn, hàng năm và các chương trình, dự án, công trình quan trọng quốc gia về y tế - dân số thuộc phạm vi quản lý nhà nước của bộ [20, tr 1]

Và theo quy định, ngành Y tế có rất nhiều chức năng, nhiệm vụ quản lý khác nhau, trong đó có nhiệm vụ quản lý theo ngành mang tính tổng thể, như: Lập quy hoạch và kế hoạch phát triển ngành; quản lý thực hiện các khoản thu, chi; giám sát, kiểm tra việc thực hiện pháp luật; nhưng đồng thời lại có nhiệm vụ quản lý theo từng chức năng cụ thể, như: Quản lý công tác y tế dự phòng; quản lý công tác khám bệnh, chữa bệnh, phục hồi chức năng; quản lý

y, dược cổ truyền; quản lý trang thiết bị và công trình y tế; quản lý dược và

mỹ phẩm; quản lý an toàn thực phẩm; xây dựng chương trình, kế hoạch và chỉ đạo, hướng dẫn tổ chức thực hiện, kiểm tra, giám sát việc thực hiện công tác truyền thông - giáo dục sức khỏe và công tác cung cấp thông tin hoạt động ngành Y tế; Vì vậy, quản lý theo ngành kết hợp với quản lý theo chức năng,

nhiệm vụ cụ thể sẽ tạo nên một sự chặt chẽ trong quản lý của Nhà nước về lĩnh vực y tế

1.2.1.7 Nguyên tắc phối hợp trong quản lý đối với hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe

Mặc dù hoạt động truyền thông – giáo dục sức khỏe thuộc sự quản lý của ngành Y tế, thế nhưng trên thực tế hiện nay nó đang là hoạt động chung của toàn xã hội, trong đó có sự tham gia tích cực của các bộ, ngành có liên quan, các cơ quan thông tấn, báo chí, đài phát thanh, đài truyền hình, mạng viễn thông, mạng internet, các tổ chức chính trị - xã hội, Chính vì vậy, để thực hiện tốt chức năng quản lý đối với hoạt động này; đồng thời, để mở rộng

và thúc đẩy sự phát triển của nó, Bộ Y tế đã có những văn bản phối hợp với các

bộ, ngành, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội, trong đó, phân chia quản lý theo chức năng, nhiệm vụ, theo từng lĩnh vực cụ thể của từng bộ, ngành, như: Phối hợp Bộ Thông tin và Truyền thông trong quản lý nội dung tuyên truyền về sức khỏe trên mảng thông tin đại chúng Phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn quản lý thuốc trừ sâu, thuốc bảo vệ thực vật không làm ảnh hưởng đến sức khỏe con người Phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo trong quản lý và chăm sóc y tế học đường cho học sinh,

1.2.1.8 Những nguyên tắc mang tính đặc thù riêng trong hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe

Theo giáo trình “Giáo dục và nâng cao sức khỏe” (2007) của Trường Đại học Y khoa Thái Nguyên, giáo trình “Kỹ năng truyền thông - giáo dục sức khỏe”

(2013) của Trung tâm Truyền thông - Giáo dục sức khỏe Trung ương, Bộ Y tế

và nhiều ý kiến của các chuyên gia khác trong lĩnh vực này có đề cập các nguyên tắc đặc thù trong hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe Vì vậy, tác

giả xin tổng hợp và đưa ra những nguyên tắc mang tính đặc thù riêng như sau:

- Thứ nhất, tính khoa học:

Bảo đảm tính hệ thống và lô-gic trong việc lập kế hoạch và triển khai các hoạt động thành một tổng thể thống nhất trong một thời gian dài Lựa chọn phương pháp, phương tiện thực sự khoa học, hiện đại song phải đơn giản, dễ hiểu, dễ thực hiện

- Thứ hai, tính đại chúng:

Nội dung truyền thông - giáo dục sức khỏe phải xuất phát từ các nhu cầu sức khỏe của cộng đồng và đáp ứng được các nhu cầu đó Mọi phương pháp, phương tiện và nội dung truyền thông - giáo dục sức khỏe phải mang tính phổ thông, phù hợp với từng loại đối tượng Phát động thành những phong trào quần chúng liên tục, phải trở thành một loại hình hoạt động xã hội rộng lớn, không ngừng phát triển (xã hội hoá)

- Thứ ba, tính trực quan:

Sử dụng các phương tiện minh họa cho nội dung giáo dục sức khỏe một cách sinh động và gây ấn tượng mạnh mẽ, tạo thuận lợi cho đối tượng truyền thông - giáo dục sức khỏe suy nghĩ và làm theo

- Thứ tư, tính thực tiễn:

Nội dung truyền thông - giáo dục sức khỏe phải nhằm giải quyết được các nhu cầu và vấn đề sức khỏe của cộng đồng một cách thiết thực và có hiệu quả cụ thể thì mới có sức thuyết phục cao Vận động người dân thực sự bắt tay vào, từ việc làm cụ thể nhằm biến đổi được chất lượng cuộc sống của chính họ, do đó, nâng cao lòng tự tin vào sức mạnh của chính họ Lấy thực tiễn của những kết quả hành động đó để giáo dục, đánh giá và cải tiến toàn bộ

hệ thống kế hoạch, chương trình truyền thông - giáo dục sức khỏe

- Thứ sáu, tính vừa sức và vững chắc:

Nội dung và phương pháp truyền thông - giáo dục sức khỏe phải thích hợp với đặc điểm tâm sinh lý của từng loại đối tượng Phải lặp đi lặp lại dưới nhiều hình thức và phương pháp khác nhau để củng cố nhận thức và thay đổi dần dần thái độ, hành động, tiến tới thành thói quen nếp sống mới hàng ngày của đối tượng

- Thứ bảy, tính cá biệt và tính tập thể:

Chọn cách tiếp cận và tác động khác nhau đối với từng cá nhân và từng nhóm tập thể khác nhau cho thật thích hợp Tận dụng uy tín và vai trò của cá nhân đối với tập thể; đồng thời, dựa vào công luận tiến bộ để giáo dục những

cá nhân chậm tiến

- Thứ tám, tính tích cực, tự giác và sáng tạo:

Phát huy cao độ mọi kinh nghiệm, tiềm năng sáng tạo của nhân dân để tìm ra và lựa chọn các giải pháp tối ưu cho các vấn đề sức khỏe của chính họ

1.2.2 Các phương pháp quản lý xã hội

Quan niệm về phương pháp quản lý xã hội: “Phương pháp quản lý xã hội được nhìn nhận như là phương thức hay tổng thể các thủ thuật, các phương sách, các quy trình chuẩn bị và thông qua, tổ chức và giám sát thực

hiện các quyết định quản lý” [51, tr 77]

Và quan niệm về phương pháp quản lý xã hội của Nhà nước, đó là:

“Các biện pháp, thủ thuật của các cơ quan quản lý nhà nước áp dụng nhằm thực hiện các chức năng và nhiệm vụ mà Nhà nước giao cho Là tổng thể các cách thức tác động có chủ đích và có thể có của Nhà nước đối với các hoạt động và quan hệ xã hội của các chủ thể xã hội nhằm đạt được mục tiêu quản

lý xã hội đặt ra” [51, tr 91]

Như vậy, phương pháp quản lý xã hội đối với hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe của ngành Y tế là những biện pháp, thủ thuật của ngành Y

tế áp dụng nhằm thực hiện các chức năng và nhiệm vụ mà Nhà nước giao với các quyết định quản lý ở lĩnh vực bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân, trong đó có hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe

1.2.2.1 Phương pháp hành chính

Khái niệm về các phương pháp hành chính, đó là: “Các tác động mang tính pháp quyền của Nhà nước lên các hoạt động và các quan hệ xã hội nhằm hướng các hành vi xã hội đạt tới các mục tiêu quản lý xã hội đề ra” [51, tr 97]

Trong quản lý xã hội đối với hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe, ngành Y tế sử dụng phương pháp hành chính - là phương pháp quản lý bằng cách chủ thể quản lý ra những quyết định bắt buộc đối với đối tượng quản lý Phương pháp này thể hiện tính chất quyền lực nhà nước của hoạt động quản lý Dựa trên nguyên tắc tập trung dân chủ, cấp dưới phục tùng cấp trên bằng những quyết định, chỉ thị có tính mệnh lệnh Đây là phương pháp cần thiết để đảm bảo cho hoạt động quản lý được tiến hành có hiệu quả và đảm bảo kỷ luật nhà nước Bằng phương pháp hành chính quy định những quy tắc xử sự chung trong quản lý hành chính nhà nước; quy định nghĩa vụ và quyền hạn của các cơ quan dưới quyền, giao nhiệm vụ cho các cơ quan đó; thỏa mãn đơn phương lợi ích chính đáng của công dân; kiểm tra việc chấp

hành pháp luật, việc thực hiện nhiệm vụ cấp dưới,…

Để sử dụng có hiệu quả các phương pháp hành chính trong quản lý xã hội đối với hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe, Nhà nước, cụ thể là ngành Y tế cần phải có đủ các điều kiện sau: Phải có một hệ thống luật pháp quản lý xã hội về truyền thông - giáo dục sức khỏe đồng bộ, đầy đủ, cụ thể,

ổn định, phù hợp với lợi ích của đông đảo công dân Phải có hệ thống các cơ quan quản lý chức năng cùng đội ngũ cán bộ y tế chuyên trách công tác truyền thông - giáo dục sức khỏe có nhân cách, có y đức, có trình độ, kiến thức, thạo việc và trung thành tuyệt đối với chế độ xã hội Phải có các cơ quan

thanh tra, kiểm soát nhà nước, đặc biệt là cán bộ thanh tra, kiểm tra phải công tâm, có tay nghề và có đạo đức để giám sát việc thực thi các phương pháp quản lý xã hội của các cơ quan chức năng nhà nước trong hoạt động truyền

thông - giáo dục sức khỏe

1.2.2.2 Phương pháp vận động, tuyên truyền

Khái niệm về các phương pháp vận động, tuyên truyền, đó là: “Các tác động về mặt tư tưởng, tình cảm, ý thức trách nhiệm, niềm tin của Nhà nước đối với công dân trong xã hội để tạo ra sự đồng thuận và động cơ làm việc tích cực cho xã hội nhằm thực hiện thành công các mục tiêu quản lý được xác định trong khuôn khổ Hiến pháp, pháp luật và thể chế xã hội” [51,

tr 99]

Trong quản lý xã hội đối với hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe, ngành Y tế sử dụng phương pháp vận động, tuyên truyền – là phương pháp tuyên truyền, trao đổi, tác động về mặt tư tưởng, tình cảm, ý thức trách nhiệm, niềm tin của chủ thể quản lý đối với đối tượng quản lý làm cho đối tượng quản lý hiểu rõ việc mình cần phải làm và những việc không được làm

Ở nhà nước xã hội chủ nghĩa, lợi ích của chủ thể quản lý và đối tượng quản lý

về cơ bản là nhất trí với nhau Bằng phương pháp vận động, tuyên truyền, các chủ thể quản lý hành chính nhà nước, trước hết là các cơ quan hành chính nhà nước (ngành Y tế) tuyên truyền, giáo dục cho mọi công dân nhận thức đúng đắn về kỷ cương xã hội, kỷ luật nhà nước, đặc biệt là những chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về lĩnh vực bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân, trong đó có hoạt động truyền thông – giáo dục sức khỏe nhằm đạt được những nhiệm vụ và mục tiêu của quản lý

Để sử dụng có hiệu quả các phương pháp vận động, tuyên truyền, Nhà nước, cụ thể là ngành Y tế phải có một chủ trương đúng đắn, bảo vệ và thể hiện được ý chí và nguyện vọng của đa số công dân trong xã hội về hoạt động truyền

thông – giáo dục sức khỏe Phải có các cơ quan chức năng và đội ngũ cán bộ y tế chuyên trách công tác truyền thông - giáo dục sức khỏe có phẩm chất và trình độ phù hợp để tiến hành thực thi các phương pháp vận động và tuyên truyền Hệ thống luật pháp phải đồng bộ và thích hợp Việc vận động, tuyên truyền sẽ không có ý nghĩa gì nếu đời sống nhân dân chưa được cải thiện, nâng cao

1.2.2.3 Phương pháp tác động lên lợi ích

Khái niệm về các phương pháp tác động lên lợi ích, đó là: “Các cách tác động có chủ đích và bằng các biện pháp chi phối trực tiếp lên các lợi ích (vật chất và phi vật chất) của công dân, để tác động lên các hoạt động và các mối quan hệ xã hội vì mục tiêu xã hội đã được đặt ra” [51, tr 100]

Trong quản lý xã hội đối với hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe, ngành Y tế sử dụng phương pháp tác động lên lợi ích - là các phương pháp tác động bổ sung của Nhà nước sử dụng để quản lý xã hội, nhằm khuyến khích vật chất, phi vật chất phát huy quyền tự chủ, chủ động, sáng tạo trong các hoạt động của các cá nhân, tổ chức; đồng thời, nâng cao tinh thần trách nhiệm trong công việc của các cá nhân, tổ chức Là phương pháp phù hợp với các phương pháp đã sử dụng trong quản lý kinh tế, đáp ứng tốt nhu cầu đời sống của nhân dân Gắn kết các phương pháp quản lý khác thành một chỉnh thể có tính hiện thực cao

Để sử dụng hiệu quả các phương pháp tác động lên lợi ích, Nhà nước, cụ thể là ngành Y tế phải bảo đảm có sự cân xứng hợp lý giữa trách nhiệm, nghĩa vụ và lợi ích của công dân, của các tổ chức xã hội ở lĩnh vực bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe, trong đó có hoạt động truyền thông – giáo dục sức khỏe Giữa lợi ích vật chất và lợi ích phi vật chất, giữa lợi ích cá nhân và bộ phận với lợi ích của cả xã hội phải có sự gắn kết hài hòa theo đúng nguyên tắc tập trung dân chủ và mục tiêu hướng tới của

xã hội Phải có một hệ thống cơ quan chức năng với một đội ngũ cán bộ y

tế thích hợp

1.2.2.4 Phương pháp tự quản lý

Khái niệm về các phương pháp tự quản lý, đó là: “Các phương pháp tác động gián tiếp của Nhà nước lên xã hội bằng đường lối, chủ trương, luật pháp lên các tổ chức xã hội để các tổ chức xã hội cùng Nhà nước thực hiện thành công các mục tiêu quản lý đề ra” [51, tr 101]

Trong quản lý xã hội đối với hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe, ngành Y tế sử dụng phương pháp tự quản lý – là phương pháp phát huy tốt ý thức tự chịu trách nhiệm và khả năng tổ chức của các tổ chức, nhóm, phân hệ trong xã hội; có thể tác động lên nhiều hoạt động và quan hệ xã hội

mà dù muốn Nhà nước cũng không thể bao quát hết được Phương pháp này phù hợp với xu thế mở rộng dân chủ và bình đẳng về hoạt động truyền thông – giáo dục sức khỏe trong xã hội ngày nay Nó thực sự xây dựng nhà nước của dân, do dân và vì dân

Để sử dụng hiệu quả các phương pháp tự quản lý, các tổ chức, các phân

hệ trong xã hội không hoạt động sai lầm và được tự chủ sáng tạo trong phạm

vi cho phép ở các hoạt động và các mối quan hệ của bản thân, cụ thể là trong hoạt động truyền thông – giáo dục sức khỏe Bên cạnh đó, ngành Y tế cùng với ban, ngành, đoàn thể chức năng tăng cường kiểm tra, giám sát các hoạt động truyền thông – giáo dục sức khỏe do các tổ chức, phân hệ, phong trào xã hội quản lý và thực hiện

1.2.2.5 Phương pháp theo dõi, kiểm tra

Trong quản lý xã hội đối với hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe, ngành Y tế có sử dụng phương pháp theo dõi, kiểm tra

Phương pháp theo dõi chính là quan sát sự vận động của khách thể quản lý Khi phát hiện ra trạng thái hoạt động của đối tượng quản lý đã đi

chệch hướng đã định, vi phạm các quy định của pháp luật,… trong quản lý hành chính nhà nước thì chủ thể quản lý sẽ áp dụng phương pháp kiểm tra và

áp dụng những biện pháp tác động khác

Kiểm tra là một hoạt động của chủ thể quản lý nhằm đảm bảo tính định hướng cho sự vận động của khách thể phát triển theo dự định, kế hoạch ban đầu Khác với phương pháp theo dõi, phương pháp kiểm tra còn có ý nghĩa tác động, chỉnh lý sự vận động của khách thể, tình trạng quản lý công việc của đối tượng quản lý

Phương pháp theo dõi, kiểm tra là phương pháp không thể thiếu trong quản lý xã hội đối với hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe của ngành

Y tế Để sử dụng có hiệu quả phương pháp theo dõi, kiểm tra, ngành Y tế cần phải có một hệ thống luật pháp quản lý xã hội về truyền thông - giáo dục sức khỏe đồng bộ, đầy đủ, cụ thể, ổn định Phải có hệ thống các cơ quan quản lý chức năng (trong và ngoài ngành Y tế) cùng đội ngũ cán bộ thanh tra, kiểm tra công tâm, có tay nghề và có đạo đức để giám sát việc thực thi hoạt động truyền thông - giáo dục sức khỏe

1.2.3 Các nội dung quản lý xã hội

Quản lý xã hội về truyền thông – giáo dục sức khỏe được quy định cụ thể trong Luật Khám bệnh, chữa bệnh; Luật Báo chí; Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật; Quy chế Phát ngôn và cung cấp thông tin cho báo chí Ngoài ra, quản lý xã hội về truyền thông – giáo dục sức khỏe còn được phân cấp theo các cấp quản lý hành chính nhà nước khác nhau và theo đó là những nội dung khác nhau được quy định tùy thuộc theo yếu tố, tính chất, đặc thù của từng địa phương, vùng miền, lãnh thổ, trình độ dân trí, Tuy nhiên, những quy định đó phải dựa trên cơ sở luật pháp cho phép và không trái với quy định của pháp luật Có thể khái quát nội dung quản lý xã hội về truyền thông – giáo

dục sức khỏe ở một số góc độ sau: